Maddenin hâlleri: katılar, sıvılar, gazlar, hâl değişimi, plazma

Katıları bir arada tutan kuvvetlerden sıvıların viskozitesine, kaynamanın dış basınca bağlılığından hâl değişim grafiklerine kadar maddenin hâllerini sınav kalıplarıyla anlatıyoruz.

7 durakTYT
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
GÜNLÜK HAYAT · HÂLLER

Maddenin hâlleri: tüpteki sıvı gazdan buzdolabına

MEB 9. sınıf · Maddenin hâlleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDipol-dipol, iyon-dipol ve London kuvvetleri nedir, hangisi daha güçlüdür?Bağlantılı konudan (Kovalent bağ ve zayıf etkileşimler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Van der Waals kuvvetleri moleküller arasındaki zayıf çekimlerdir. Polar moleküller arasında dipol-dipol, iyonlarla polar moleküller arasında iyon-dipol, iyon ya da dipolün apolar molekülde kutup oluşturmasıyla indüklenmiş dipol etkileşimleri ve bütün moleküller arasında London kuvvetleri görülür. Genel güç sırası iyon-dipol, dipol-dipol, London biçimindedir; London kuvveti molekül büyüdükçe artar.

Van der Waals kuvvetleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

LPG ve LNG nedir, maddenin hâl değiştirmesi günlük hayatta neden önemlidir?

Kısa cevap: Su katı hâlde yüzerek göllerin altını donmaktan korur, sıvı hâlde canlıların çözücüsüdür, gaz hâlde yağışı besler. LPG basınçla, LNG soğutularak sıvılaştırılır ve az hacimde taşınır. Deodoranttaki itici gaz kutudan çıkınca gaza dönüşür; buzdolabındaki soğutucu akışkan buharlaşırken içeriden ısı çeker. Havadan azot ve oksijen, sıvı havanın ayrımsal damıtılmasıyla elde edilir.

Mutfaktaki tüp çalkalanınca içinden sıvı sesi gelir, ama ocağa giden şey gazdır.

Maddenin katı, sıvı ve gaz hâlleri arasındaki farkı tanecikler arası çekim ile taneciklerin hareketi belirler. Bu farklar günlük hayatta çok işe yarar. En iyi örnek sudur: aynı madde üç hâlde üç ayrı görev yapar. Buz sudan az yoğun olduğu için göllerin yüzeyinde kalır, alttaki su donmaz ve canlılar yaşar; sıvı su besinleri ve atıkları taşıyan çözücüdür; su buharı su döngüsüyle yağmur ve kar olarak geri döner.

Gazları sıvılaştırmak: aynı kütle, çok daha az hacim

Hâl değişiminin teknolojide kullanılması
UygulamaNe olur?Neden yararlı?
LPG (sıvılaştırılmış petrol gazı)propan ve bütan basınç altında sıvı hâle getirilir; tüpün vanası açılınca basınç düşer, sıvı gaza dönertüpe çok miktarda yakıt sığar
LNG (sıvılaştırılmış doğal gaz)doğal gaz (metan) yaklaşık −162 °C'ye soğutularak sıvılaştırılır; hacmi yaklaşık 600 kat küçülürboru hattı olmayan yerlere gemiyle taşınabilir
Deodorant ve spreyleritici gaz kutuda basınç altında sıvıdır; düğmeye basınca basınç düşer, gaza dönüşerek ürünü dışarı iterürün ince damlalar hâlinde püskürür
Buzdolabı ve klimasoğutucu akışkan iç kısımda buharlaşırken ortamdan ısı çeker; dışarıda sıkıştırılıp yoğuşurken ısıyı verirısı içeriden dışarıya taşınır

Buzdolabının arkasındaki ızgaranın neden ısındığını şimdi açıklayabilirsin: içeriden alınan ısı, akışkan yoğuşurken orada dışarı verilir. Buharlaşma ısı alan, yoğuşma ısı veren bir olaydır.

Havadan azot ve oksijen

Havanın yaklaşık %78'i azot, %21'i oksijendir. İkisini ayırmak için hava önce sıkıştırılıp çok soğutularak sıvılaştırılır, sonra yavaşça ısıtılır. Sıvı azot −196 °C'de, sıvı oksijen −183 °C'de kaynar; kaynama noktası düşük olan azot önce buharlaşır, oksijen sıvıda kalır. Kaynama noktası farkına dayanan bu yönteme ayrımsal damıtma denir. Azot gıda paketlemede ve dondurmada, oksijen hastanelerde ve kaynak işlerinde kullanılır.

Çözümlü örnek

Sıvılaştırılmış hava −200 °C'den yavaş yavaş ısıtılıyor. Önce hangi gaz ayrılır? (Kaynama noktaları: N₂ −196 °C, Ar −186 °C, O₂ −183 °C)

  1. Isıtılan sıvı karışımda kaynama noktası en düşük olan bileşen önce kaynamaya başlar.
  2. En düşük kaynama noktası −196 °C ile azotundur.
  3. Sıra: önce N₂, sonra Ar, en son O₂.

Cevap: azot (N₂)

Çözümlü örnek

Bir deodorant kutusu sıkılınca kutu neden soğur?

  1. Kutudaki itici gaz basınç altında sıvıdır; valf açılınca basınç düşer ve sıvı hızla buharlaşır.
  2. Buharlaşma için gereken enerji, kutudan ve çevresinden ısı olarak alınır.
  3. Isı kaybeden kutu soğur; aynı ilke buzdolabında da işler.

Cevap: sıvı itici gaz buharlaşırken ısı alır

✔ Doğru

  • LPG (propan-bütan) basınçla, LNG (metan) soğutularak sıvılaştırılır.
  • Buharlaşma ortamdan ısı alır; deodorant cildi bu yüzden serinletir.
  • Sıvı havada kaynama noktası düşük N2 (−196 °C) önce buharlaşır.

✘ Sık yapılan hata

  • LPG ile LNG'nin içeriğini ya da sıvılaştırma yolunu karıştırmak.
  • Buharlaşmanın ortamı ısıttığını sanmak.
  • Sıvı havadan önce O2'nin ayrıldığını sanmak.
Akılda kalsın: LPG basınçla, LNG soğukla sıvılaşır. Buharlaşma ısı alır (soğutur), yoğuşma ısı verir (ısıtır). Sıvı havadan önce azot çıkar: kaynama noktası düşük olan önce gider.
Sınavda

Nasıl sorulurBir teknolojik uygulama verilir, hangi hâl değişimine dayandığı ya da ısı alıp vermesi sorulur.

TuzakLPG ile LNG'yi karıştırmaktır: LPG propan-bütan karışımıdır ve basınçla, LNG metandır ve soğutularak sıvılaştırılır. İkinci tuzak, buharlaşmanın ortamı ısıttığını sanmaktır; buharlaşma ortamdan ısı çeker.

⇄Bilgi eşleştirme uygulama → hâl değişimi

?Soru çöz

Kaynama noktaları N₂ için −196 °C, O₂ için −183 °C olan sıvı hava yavaşça ısıtılarak bileşenlerine ayrılmaktadır. Bu işlemle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Bileşenler kaynama noktalarına göre sırayla buharlaşır; bu ayrımsal damıtmadır. A kaynama noktası düşük olan azot önce buharlaşır, sıra ters okunmuş; B yoğunluk farkı ayırma hunisi gibi yöntemlerin ilkesidir; D hâl değişimi fizikseldir, N₂ ve O₂ molekülleri değişmez.
YAPI · KATILAR

Katılar: tuz, iyot, elmas ve çinkoyu ne bir arada tutar?

MEB 9. sınıf · Maddenin hâlleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİyonik bileşiklerin erime noktası neden yüksektir, neden katıyken elektriği iletmezler?Bağlantılı konudan (İyonik ve metalik bağ). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İyonik bileşikler oda koşullarında katıdır; iyonlar bütün yönlerde güçlü çekildiği için erime ve kaynama noktaları yüksektir. Katı hâlde iyonlar yerinde sabit olduğu için elektriği iletmezler; eritildiklerinde ya da suda çözündüklerinde serbest kalan iyonlar akımı taşır. Sert ama kırılgandırlar: kuvvetle katmanlar kayınca aynı yüklü iyonlar karşılaşıp birbirini iter.

İyonik bileşiklerin özellikleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Tuz, iyot, elmas ve çinko katılarını bir arada tutan kuvvetler nelerdir?

Kısa cevap: Kristal katılar, tanecikleri bir arada tutan kuvvete göre dörde ayrılır. Yemek tuzu iyonik kristaldir, iyonik bağla tutunur. İyot moleküler kristaldir, I₂ molekülleri arasında yalnız zayıf London kuvvetleri vardır. Elmas kovalent kristaldir, karbon atomları dev bir kovalent bağ ağıyla bağlıdır. Çinko metalik kristaldir, metalik bağla tutunur. Erime noktası genellikle moleküler kristallerde en düşük, kovalent kristallerde en yüksektir.

İyot ısıtılınca erimeden mor bir buhara dönüşür; elmas ise binlerce derecede bile katı kalır. İkisi de katı ama benzerlikleri bu kadar.

Katılarda tanecikler birbirine çok yakındır ve yalnız bulundukları yerde titreşir; bu yüzden katıların belirli bir şekli ve hacmi vardır. Tanecikleri düzenli, tekrarlanan bir örgü oluşturan katılara kristal katı, düzensiz dizilenlere amorf katı denir. Kristal katıların erime noktası kesindir; cam, plastik ve mum gibi amorf katılar ise belirli bir sıcaklıkta değil, bir aralıkta yumuşayarak erir.

Bir katının erime noktası, onu eritmek için hangi kuvvetin yenilmesi gerektiğine bağlıdır: moleküler kristalde zayıf etkileşimler, ötekilerde güçlü bağlar.Görsel: Sınav Defteri
Kristal türleri ve özellikleri
TürTanecikBir arada tutanÖrnekBelirgin özellik
İyonikkatyon ve anyoniyonik bağNaCl (tuz)sert, kırılgan; katıyken iletmez
Molekülermolekülzayıf etkileşimler (London, dipol-dipol, hidrojen bağı)I2 (iyot), buz, şekeryumuşak, erime noktası düşük; iyot süblimleşir
Kovalent (ağ)atomkovalent bağ ağıelmas, grafit, SiO2 (kuvars)çok sert, erime noktası çok yüksek
Metalikmetal katyonu + elektron denizimetalik bağZn (çinko), Fe, Cuiletken, dövülebilir

Neden iyot bu kadar kolay buharlaşır? İyot kristalini dağıtmak için I2 moleküllerinin içindeki kovalent bağları değil, moleküller arasındaki zayıf London kuvvetlerini yenmek yeter. Elmasta ise kristali dağıtmak, her karbon atomunu dört komşusuna bağlayan güçlü kovalent bağları koparmak demektir. Kimyasal türler arası etkileşimleri Kovalent bağ ve zayıf etkileşimler sayfasında öğrendik; katıların farkı bu etkileşimlerin farkıdır.

Çözümlü örnek

Yemek tuzu, iyot, elmas ve çinko eritilirken hangi etkileşimler yenilmelidir?

  1. Tuz: Na+ ve Cl− iyonları arasındaki iyonik bağlar.
  2. İyot: I2 molekülleri arasındaki London kuvvetleri (molekül içindeki bağ kopmaz).
  3. Elmas: C atomları arasındaki kovalent bağlar. Çinko: katyonlar ile elektron denizi arasındaki metalik bağ.

Cevap: iyonik bağ, London kuvveti, kovalent bağ, metalik bağ

Çözümlü örnek

X katısı oda koşullarında kolayca süblimleşiyor ve elektriği hiçbir hâlde iletmiyor. Y katısı katı hâlde iletmiyor ama eriyince iletiyor. Z katısı katı hâlde iletiyor ve dövülebiliyor. X, Y, Z hangi kristal türündendir?

  1. Kolay süblimleşme zayıf etkileşim, iletmeme yüksüz tanecik demektir: X moleküler.
  2. Eriyince iletkenlik serbest kalan iyonları gösterir: Y iyonik.
  3. Katıda iletkenlik ve dövülebilirlik elektron denizini gösterir: Z metalik.

Cevap: X moleküler, Y iyonik, Z metalik

✔ Doğru

  • Tuz iyonik, iyot moleküler, elmas kovalent ağ, çinko metalik katıdır.
  • İyot eriyince yalnız moleküller arası London kuvveti aşılır.
  • Elmas tek bir dev kovalent ağdır, molekülü yoktur.

✘ Sık yapılan hata

  • İyot eriyince I–I bağının koptuğunu sanmak.
  • Elmasın moleküllerden oluştuğunu düşünmek.
  • Buzu kovalent ağ katısı saymak (moleküler katıdır).
Akılda kalsın: Dört katı, dört kuvvet: tuz iyonik, iyot moleküler, elmas kovalent, çinko metalik. Erime noktası sorusunda “eritmek için hangi kuvvet kopmalı?” diye sor: zayıf etkileşimse düşük, güçlü bağsa yüksek.
Sınavda

Nasıl sorulurÖrnek katılar verilir, tanecikleri bir arada tutan kuvvet ya da erime noktası sıralaması sorulur.

Tuzakİyot eritilirken I–I kovalent bağının koptuğunu sanmaktır; kopan, moleküller arası London kuvvetidir. İkinci tuzak, elmasın da moleküllerden oluştuğunu düşünmektir; elmas tek bir dev kovalent ağdır, molekülü yoktur.

▭Boşluk doldurma

İyot kristaldir ve molekülleri arasında yalnız kuvvetleri bulunur. Elmas ise kristaldir ve erime noktası çok yüksektir.

molekülerLondonkovalentiyonikmetalik

?Soru çöz

Aşağıdaki katı–tanecikleri bir arada tutan kuvvet eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

✓ A. Elmas kovalent kristaldir; karbon atomlarını kovalent bağ ağı tutar, London kuvveti iyot gibi moleküler kristallerin özelliğidir. B tuz iyonik kristaldir; C çinko metalik kristaldir; D buz moleküler kristaldir ve molekülleri başlıca hidrojen bağıyla bağlıdır.
KAVRAM · VİSKOZİTE

Viskozite: bal neden sudan yavaş akar?

MEB 9. sınıf · Maddenin hâlleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKovalent bağ nasıl oluşur, polar ve apolar kovalent bağ arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Kovalent bağ ve zayıf etkileşimler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kovalent bağ, ametal atomlarının değerlik elektronlarını ortaklaşa kullanmasıyla oluşur; ortak elektron çiftini iki çekirdek birlikte çeker. Bir, iki ya da üç çift ortaklanırsa tekli, ikili, üçlü bağ oluşur (H₂, O₂, N₂). Aynı atomlar arasındaki bağ apolardır; elektronegatiflikleri farklı atomlar arasındaki bağ polardır ve ortak elektronlar elektronegatif atoma kayar.

Kovalent bağ: polar ve apolar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Viskozite nedir, sıvıların viskozitesini hangi etkenler belirler?

Kısa cevap: Viskozite, bir sıvının akmaya karşı gösterdiği dirençtir. Molekülleri arasındaki çekim güçlü ve molekülleri büyük olan sıvıların viskozitesi yüksektir: gliserin ve zeytinyağı sudan ağır akar. Sıcaklık artınca moleküllerin hareketi hızlanır, aralarındaki çekim kolay yenilir ve viskozite azalır; ısıtılan bal ya da motor yağı bu yüzden daha kolay akar.

Bir kaşık bal ile bir kaşık suyu aynı anda devir; su bir anda boşalır, bal ise ince bir iplik gibi süzülür.

Sıvının akması, moleküllerinin birbirinin üzerinden kayması demektir. Moleküller birbirini ne kadar güçlü çekerse kayma o kadar zorlaşır. Akmaya karşı bu dirence viskozite (akmazlık) denir. Viskozitesi yüksek sıvılar “koyu”, düşük olanlar “akışkan” görünür.

Viskoziteyi belirleyen etkenler
EtkenEtkisiNeden?
Moleküller arası çekimgüçlendikçe viskozite artarmoleküllerin birbirinin üzerinden kayması zorlaşır
Molekül büyüklüğü ve şeklibüyük, uzun moleküllerde viskozite artaruzun zincirler birbirine dolanır; London kuvvetleri de artar
Sıcaklıkarttıkça viskozite azalırmoleküllerin kinetik enerjisi artar, çekimleri kolay yenilir

Su, zeytinyağı ve gliserin deneyi

Aynı boy ve aynı sıcaklıktaki üç tüpe su, zeytinyağı ve gliserin konur; her birine aynı büyüklükte birer metal bilye bırakılıp dibe ulaşma süreleri ölçülür. Bilye suda en hızlı, gliserinde en yavaş iner: viskozite su < zeytinyağı < gliserin. Gliserinin her molekülünde üç O–H grubu vardır; molekülleri birbirine çok sayıda hidrojen bağıyla tutunur. Zeytinyağı molekülleri ise çok büyük ve uzundur. Deney sıvılar ısıtılarak tekrarlanırsa bütün süreler kısalır.

Çözümlü örnek

Aynı koşullarda bir bilyenin üç sıvıda dibe inme süreleri: X 2 s, Y 41 s, Z 9 s. Sıvıları viskozitesi artan sırada diz; sıcaklık artırılırsa süreler nasıl değişir?

  1. Viskozite büyüdükçe bilye yavaş iner, süre uzar.
  2. Süre sırası X (2) < Z (9) < Y (41) → viskozite X < Z < Y.
  3. Isınınca moleküller arası çekim kolay yenilir, viskozite azalır: üç süre de kısalır.

Cevap: X < Z < Y; süreler kısalır

Çözümlü örnek

Soğuk havalarda araç motorları neden zor çalışır, bunun için hangi tür yağ önerilir?

  1. Sıcaklık düştükçe motor yağının viskozitesi artar, yağ koyulaşır.
  2. Koyu yağ motorun parçaları arasına zor akar; ilk çalıştırmada sürtünme artar.
  3. Bu yüzden soğuk iklimlerde düşük sıcaklıkta da akışkan kalan, viskozitesi daha düşük yağlar seçilir.

Cevap: soğukta viskozite artar; kışlık (düşük viskoziteli) yağ

✔ Doğru

  • Sıcaklık arttıkça viskozite azalır; ısıtılan bal kolay akar.
  • Moleküller arası çekim ve molekül büyüklüğü arttıkça viskozite artar.
  • Akmaya direnç sırası: su < zeytinyağı < gliserin.

✘ Sık yapılan hata

  • Yoğun sıvıyı daha viskoz sanmak (zeytinyağı sudan az yoğun ama daha viskoz).
  • Isıtınca viskozitenin arttığını sanmak.
  • Viskozite ile akış hızını aynı yönde düşünmek.
Akılda kalsın: Viskozite = sıvının sürtünmesi. Çekim ↑ ve molekül büyüklüğü ↑ → viskozite ↑; sıcaklık ↑ → viskozite ↓. Sıra ezberi: su < zeytinyağı < gliserin.
Sınavda

Nasıl sorulurBilye ya da akış süresi verilen bir deneyden viskozite sıralaması, ya da sıcaklığın etkisi sorulur.

TuzakYoğunluğu viskoziteyle karıştırmaktır: zeytinyağı sudan az yoğundur (suyun üstünde yüzer) ama sudan daha viskozdur. İkinci tuzak, sıcaklık artınca viskozitenin arttığını sanmaktır.

↕Sıralama viskozite: düşükten yükseğe

  1. Gliserin
  2. Su
  3. Zeytinyağı

?Soru çöz

Bir sıvının viskozitesi ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

✓ D. Sıcaklık arttıkça moleküllerin kinetik enerjisi artar, çekimleri kolay yenilir; viskozite azalır. Isıtılan balın kolay akması bunun örneğidir. A, B ve C doğrudur: viskozite akmaya direnç olduğu için çekim ve molekül büyüklüğüyle artar.
KAVRAM · BUHAR BASINCI

Denge buhar basıncı: kapalı kapta durmayan hareket

MEB 9. sınıf · Maddenin hâlleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaFiziksel ve kimyasal değişim bağ enerjisine göre nasıl ayırt edilir?Bağlantılı konudan (Kovalent bağ ve zayıf etkileşimler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Fiziksel değişimde maddenin kimliği değişmez; tanecikler arasındaki zayıf etkileşimler kopar ya da oluşur ve enerji değişimi küçüktür (1 mol suyun buharlaşması yaklaşık 41 kJ). Kimyasal değişimde atomlar arasındaki güçlü bağlar kopar, yenileri oluşur, yeni madde ortaya çıkar ve enerji değişimi büyüktür (1 mol suyun elementlerine ayrışması yaklaşık 286 kJ).

Fiziksel ve kimyasal değişim

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Denge buhar basıncı nedir, neye bağlıdır, bağıl nem ne demektir?

Kısa cevap: Kapalı bir kapta buharlaşan moleküllerin bir kısmı yeniden yoğuşur; buharlaşma ve yoğuşma hızları eşitlenince buharın basıncı sabitlenir. Buna denge buhar basıncı denir. Denge buhar basıncı yalnız sıvının cinsine ve sıcaklığa bağlıdır; sıvının miktarına ve kabın hacmine bağlı değildir. Tanecikler arası çekimi zayıf olan sıvı daha uçucudur ve buhar basıncı daha büyüktür.

Kapağı açık bırakılan kolonya birkaç gün içinde uçar; kapağı kapalı şişedeki kolonya ise yıllarca durur.

Bir sıvının yüzeyindeki moleküllerden yeterli enerjiye sahip olanlar komşularının çekiminden kurtulup gaz hâline geçer: bu, buharlaşmadır. Açık kapta buhar uzaklaşır ve sıvı zamanla tükenir. Kapalı kapta ise buhar molekülleri kapta birikir; bir kısmı sıvı yüzeyine çarpıp yeniden sıvıya katılır: bu da yoğuşmadır. Başta buharlaşma hızlıdır; buhar biriktikçe yoğuşma da hızlanır ve sonunda iki hız eşitlenir. Bu andan itibaren buhar miktarı, dolayısıyla buharın yaptığı basınç sabit kalır: denge buhar basıncı.

Dengede iki olay durmaz, hızları eşittir. Sıcaklık arttıkça her sıvının buhar basıncı yükselir; oda sıcaklığında eterin buhar basıncı suyunkinin yirmi katından fazladır.Görsel: Sınav Defteri
Denge buhar basıncı neye bağlı?
BağlıdırBağlı değildir
Sıvının cinsi (tanecikler arası çekim): çekim zayıfsa buhar basıncı büyükSıvının miktarı (kapta sıvı kaldığı sürece)
Sıcaklık: arttıkça buhar basıncı büyürKabın hacmi ve şekli, sıvının yüzey alanı

Yüzey alanı neden etkilemez? Geniş yüzey buharlaşmayı hızlandırır ama aynı ölçüde yoğuşmayı da hızlandırır; denge daha çabuk kurulur, ama dengede ulaşılan basınç aynıdır.

Havadaki buhar: nem ve hissedilen sıcaklık

Atmosferdeki su buharının varlığına nem denir. Hava belli bir sıcaklıkta ancak belli bir miktar su buharı taşıyabilir. Havadaki nemin, o sıcaklıkta taşınabilecek en fazla neme oranı yüzdeyle bağıl nem olarak verilir. Bağıl nem yüksekken terimiz kolay buharlaşamaz; buharlaşma vücudu soğutamadığı için hava olduğundan sıcak hissedilir. Hava durumunda verilen hissedilen sıcaklık, gerçek sıcaklık ile bağıl nemin (ve rüzgârın) birlikte etkisini anlatır: 32 °C ve %80 nemli bir gün, 32 °C ve %20 nemli bir günden daha bunaltıcıdır.

Çözümlü örnek

20 °C'de su, etil alkol ve dietil eterden hangisinin denge buhar basıncı en büyük, hangisininki en küçüktür?

  1. Buhar basıncını tanecikler arası çekim belirler: çekim zayıfsa moleküller kolay buharlaşır.
  2. Suda her molekül çok sayıda hidrojen bağı yapar; etil alkolde de hidrojen bağı var ama daha azdır; eterde hidrojen bağı yoktur.
  3. Çekim sırası su > alkol > eter olduğundan buhar basıncı sırası tersidir.

Cevap: en büyük dietil eter, en küçük su

Çözümlü örnek

Pistonlu kapalı bir kapta sıvısıyla dengede su buharı vardır. Sıcaklık sabitken I. kaba bir miktar daha su eklenirse, II. piston itilerek hacim azaltılırsa (sıvı kalmak koşuluyla), III. sıcaklık artırılırsa denge buhar basıncı nasıl değişir?

  1. I: sıvı miktarı buhar basıncını etkilemez → değişmez.
  2. II: hacim azalınca fazla buhar yoğuşur, buhar basıncı aynı değere döner → değişmez.
  3. III: sıcaklık artınca daha çok molekül buharlaşabilir → artar.

Cevap: I ve II değiştirmez, III artırır

✔ Doğru

  • Denge buhar basıncını yalnız sıvının cinsi ve sıcaklık belirler.
  • Dengede buharlaşma ve yoğuşma aynı hızla sürer.
  • Zayıf çekimli, uçucu sıvının buhar basıncı yüksektir.

✘ Sık yapılan hata

  • Sıvı miktarı ya da kap hacmi değişince buhar basıncının değiştiğini sanmak.
  • Dengede buharlaşmanın durduğunu sanmak.
  • Nemli havada terin daha kolay buharlaştığını sanmak.
Akılda kalsın: Buhar basıncının iki patronu var: cins ve sıcaklık. Miktar, hacim, yüzey alanı karışamaz. Zayıf çekim = uçucu = yüksek buhar basıncı. Nemli havada ter buharlaşmaz, sıcak daha sıcak hissedilir.
Sınavda

Nasıl sorulurKapalı kaba sıvı eklenmesi, hacmin değiştirilmesi ya da sıcaklığın artırılması verilir, buhar basıncının nasıl değişeceği sorulur.

TuzakSıvı miktarı ya da kap hacmi değişince buhar basıncının da değiştiğini sanmaktır. İkinci tuzak, dengede buharlaşmanın durduğunu düşünmektir; denge dinamiktir, iki olay eşit hızla sürer.

▭Boşluk doldurma

Kapalı kapta denge kurulduğunda buharlaşma hızı hızına eşittir. Denge buhar basıncı sıvının cinsine ve bağlıdır; kaba sıvı eklenirse buhar basıncı .

yoğuşmasıcaklığadeğişmezhacmeartar

?Soru çöz

Kapalı bir kapta sıvısıyla dengede bulunan bir maddenin denge buhar basıncını aşağıdakilerden hangisi değiştirir?

✓ B. Sıcaklık artınca daha çok molekül buharlaşacak enerjiye ulaşır, buhar basıncı yükselir. A sıvı miktarı etkilemez; C geniş yüzey buharlaşmayı da yoğuşmayı da hızlandırır, dengedeki basınç aynıdır; D fazla buhar yoğuşur ve basınç eski değerine döner.
KAVRAM · KAYNAMA

Kaynama: buhar basıncı dış basınca yetişince

MEB 9. sınıf · Maddenin hâlleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHidrojen bağı nedir, suyun kaynama noktası neden bu kadar yüksektir?Bağlantılı konudan (Kovalent bağ ve zayıf etkileşimler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hidrojen bağı, F, O ya da N atomuna bağlı hidrojen ile komşu moleküldeki ortaklanmamış elektron çifti taşıyan F, O ya da N atomu arasındaki çekimdir ve zayıf etkileşimlerin en güçlüsüdür. Bu yüzden H₂O, HF ve NH₃ benzerlerinden çok daha yüksek sıcaklıkta kaynar. Hidrojen bağı yoksa aynı gruptaki benzer moleküllerin kaynama noktası molekül büyüdükçe artar.

Hidrojen bağı ve kaynama noktası

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kaynama ile buharlaşma arasındaki fark nedir, kaynama noktası dış basınçla nasıl değişir?

Kısa cevap: Bir sıvı, denge buhar basıncı dış basınca eşit olduğunda kaynar; sıvının her yerinde kabarcık oluşur ve saf sıvıda kaynama boyunca sıcaklık sabit kalır. Dış basınç azalırsa kaynama noktası düşer: su deniz seviyesinde 100 °C'de, yüksek bir dağda daha düşük sıcaklıkta kaynar. Düdüklü tencerede basınç arttığı için su 100 °C'nin üstünde kaynar. Buharlaşma ise her sıcaklıkta, yalnız yüzeyde olur.

Yüksek bir yaylada kaynayan suyla demlenen çay, deniz kenarındakinden daha az demli olur.

Isıtılan bir sıvının buhar basıncı sıcaklıkla artar. Sıvının içinde bir buhar kabarcığı oluşabilmesi için kabarcığın içindeki buhar basıncının, kabarcığı ezmeye çalışan dış basınca yetişmesi gerekir. Bu eşitlik sağlandığı anda kabarcıklar sıvının her yerinde oluşup yüzeye çıkar: sıvı kaynar. Bu sıcaklığa kaynama noktası denir; dış basınç 1 atm iken ölçülen değere normal kaynama noktası denir (su için 100 °C).

kaynama: buhar basıncı = dış basınçÖnceki konudaki grafikte her eğrinin 760 mmHg çizgisini kestiği sıcaklık, o sıvının normal kaynama noktasıdır.

Dış basınç düşerse buhar basıncının ona yetişmesi için daha az ısıtmak yeter; kaynama noktası düşer. Erzurum gibi yüksek yerlerde hava basıncı düşük olduğu için su 100 °C'nin altında kaynar ve yemekler daha geç pişer. Düdüklü tencerede ise kapağın içinde biriken buhar basıncı artırır; su 100 °C'nin üstünde kaynar ve yemek daha çabuk pişer.

Buharlaşma ve kaynama
BuharlaşmaKaynama
Ne zaman?her sıcaklıktabuhar basıncı dış basınca eşit olunca, belirli bir sıcaklıkta
Nerede?yalnız sıvı yüzeyindesıvının her yerinde (kabarcık)
Sıcaklıkbuharlaşan sıvı soğursaf sıvıda kaynama boyunca sabit kalır
Dış basınca bağlı mı?hızı etkilenirkaynama noktası doğrudan dış basınca bağlıdır
Çözümlü örnek

Aynı su, deniz kıyısında, 2000 m yükseklikteki bir yaylada ve düdüklü tencerede kaynatılıyor. Kaynama noktalarını büyükten küçüğe sırala.

  1. Kaynama noktası dış basınçla aynı yönde değişir.
  2. Dış basınç: düdüklü tencere (1 atm'den büyük) > deniz kıyısı (1 atm) > yayla (1 atm'den küçük).

Cevap: düdüklü tencere > deniz kıyısı (100 °C) > yayla

Çözümlü örnek

Normal kaynama noktası 78 °C olan etil alkolün 50 °C'deki buhar basıncı 1 atm'den büyük müdür, küçük müdür? Bu sıcaklıkta alkol kaynar mı?

  1. Normal kaynama noktasında (78 °C) buhar basıncı tam 1 atm'dir.
  2. Buhar basıncı sıcaklık düştükçe azalır; 50 °C'de 1 atm'den küçüktür.
  3. Buhar basıncı dış basınca ulaşmadığı için 1 atm'de kaynamaz; yalnız yüzeyden buharlaşır.

Cevap: küçüktür; kaynamaz, buharlaşır

✔ Doğru

  • Kaynama, buhar basıncı dış basınca eşitlenince başlar.
  • Dağ başında su 100 °C'nin altında, düdüklü tencerede üstünde kaynar.
  • Kaynama boyunca saf sıvının sıcaklığı sabit kalır.

✘ Sık yapılan hata

  • Kaynama noktasını dış basınçtan bağımsız bir sabit sanmak.
  • Kaynayan suyu daha çok ısıtınca sıcaklığının arttığını sanmak.
  • Buharlaşmanın yalnız kaynama noktasında olduğunu sanmak.
Akılda kalsın: Kaynama bir yarış: buhar basıncı dış basınca yetişince başlar. Dış basınç ↓ → kaynama noktası ↓ (dağ başı), dış basınç ↑ → kaynama noktası ↑ (düdüklü tencere). Buharlaşma yüzeyde ve her sıcaklıkta; kaynama her yerde ve tek sıcaklıkta.
Sınavda

Nasıl sorulurFarklı yükseltilerde ya da basınçlarda aynı sıvının kaynama noktası karşılaştırılır; ya da buharlaşma ile kaynamanın farkları sorulur.

TuzakKaynama noktasını maddenin değişmez bir sabiti sanmaktır; kaynama noktası dış basınca bağlıdır, “normal kaynama noktası” 1 atm içindir. İkinci tuzak, kaynayan sıvının ısıtıldıkça ısınmaya devam ettiğini düşünmektir.

▭Boşluk doldurma

Bir sıvı, buhar basıncı eşit olduğunda kaynar. Yüksek bir yaylada suyun kaynama noktası 100 °C'den , düdüklü tencerede ise olur.

dış basıncadüşükyüksekyoğunluğunaeşit

?Soru çöz

Buharlaşma ve kaynama ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yalnız kaynama için doğrudur?

✓ A. Kabarcıklar ancak buhar basıncı dış basınca eşitlenince sıvının içinde oluşabilir; buharlaşma yalnız yüzeyde olur. B, C ve D ikisinin ortak özelliğidir: ikisinde de sıvı gaza geçer, sıcaklıkla hızlanır ve ısı alınır.
KAVRAM · GAZLAR

Gazlar ve plazma: kabını dolduran madde, iyonlaşmış gaz

MEB 9. sınıf · Maddenin hâlleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaViskozite nedir, sıvıların viskozitesini hangi etkenler belirler?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Viskozite, bir sıvının akmaya karşı gösterdiği dirençtir. Molekülleri arasındaki çekim güçlü ve molekülleri büyük olan sıvıların viskozitesi yüksektir: gliserin ve zeytinyağı sudan ağır akar. Sıcaklık artınca moleküllerin hareketi hızlanır, aralarındaki çekim kolay yenilir ve viskozite azalır; ısıtılan bal ya da motor yağı bu yüzden daha kolay akar.

Viskozite

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Gazların genel özellikleri nelerdir, plazma hâli nedir?

Kısa cevap: Gaz tanecikleri birbirinden uzak, hızlı ve rastgele hareket eder; bu yüzden gazlar kabı tamamen doldurur, kolayca sıkıştırılır, her oranda karışır ve kabın çeperine çarparak basınç yapar. Gazlar basınç (atm, mmHg), hacim (L), sıcaklık (°C, K) ve miktar (mol) ile betimlenir. Plazma, çok yüksek sıcaklıkta ya da elektrik etkisinde iyonlaşmış gazdır ve maddenin dördüncü hâli sayılır.

Bir odanın köşesinde açılan parfüm şişesinin kokusu birkaç dakika içinde odanın her yerine ulaşır.

Gazlarda tanecikler arasındaki uzaklık, taneciklerin kendi boyutlarından çok büyüktür ve aralarındaki çekim çok zayıftır. Tanecikler her yöne, hızla ve rastgele hareket eder. Gazların bütün özellikleri bu tablodan çıkar:

  • Belirli şekil ve hacimleri yoktur: konuldukları kabın şeklini alır, kabı tamamen doldururlar.
  • Kolayca sıkıştırılır: tanecikler arasında çok boşluk vardır (şırınganın ucunu kapatıp pistonu ittiğinde hava sıkışır, su sıkışmaz).
  • Her oranda karışır: gaz karışımları her zaman homojendir; kokunun yayılması (difüzyon) bundandır.
  • Basınç yapar: tanecikler kabın çeperine çarpar; basınç bu çarpmaların sonucudur.
  • Yoğunlukları çok küçüktür ve ısıtılınca belirgin biçimde genleşirler.

Bir gazı betimleyen dört nicelik

Gaz nicelikleri ve birimleri
NicelikSembolBirimNot
BasınçPatm, mmHgdeniz seviyesinde hava basıncı 1 atm, yani 760 mmHg'dir
HacimVlitre (L)gazın hacmi kabın hacmidir
SıcaklıkT°C, kelvin (K)gaz hesaplarında mutlak sıcaklık (K) kullanılır; 0 °C, 273 K'dir
Miktarnmoltanecik sayısının ölçüsü

Bu dört nicelik arasındaki matematiksel ilişkileri (gaz yasaları) Gazlar sayfasında göreceğiz.

Plazma: maddenin dördüncü hâli

Bir gaz çok yüksek sıcaklığa çıkarılır ya da güçlü bir elektrik alanına konursa atomlarından elektronlar kopar. Ortaya artı yüklü iyonlar, serbest elektronlar ve nötr taneciklerden oluşan bir karışım çıkar: plazma. Serbest yüklü tanecikler içerdiği için plazma elektriği iletir ve ışık yayar. Güneş ve öteki yıldızlar, şimşek, kutup ışıkları, neon ve floresan lambaların içi plazma örnekleridir. Evrendeki görünür maddenin büyük bölümü plazma hâlindedir.

Çözümlü örnek

Ucu kapatılmış iki şırıngadan birinde hava, ötekinde su vardır. Pistonlar itildiğinde hangisi sıkışır? Nedenini tanecik düzeyinde açıkla.

  1. Havada tanecikler birbirinden çok uzaktır; aralarındaki boşluk küçültülebilir: hava sıkışır.
  2. Suda tanecikler zaten birbirine değecek kadar yakındır; küçültülecek boşluk yoktur: su sıkışmaz.

Cevap: yalnız hava; gaz tanecikleri arasında boşluk çok

Çözümlü örnek

Plazmayı sıradan bir gazdan ayıran iki özellik nedir? Bir neon lambası neden yanar?

  1. Plazma iyonlaşmıştır: içinde serbest elektronlar ve artı yüklü iyonlar vardır, bu yüzden elektriği iletir.
  2. Elektronlar iyonlarla yeniden birleşirken ya da uyarılmış atomlar temel hâle dönerken ışık yayar.
  3. Neon lambada elektrik akımı gazı plazmaya dönüştürür; yayılan ışık lambayı yakar.

Cevap: iletkenlik ve ışık yayma; lambadaki gaz plazmaya dönüşür

✔ Doğru

  • Gaz basıncı taneciklerin kap çeperine çarpmasından gelir.
  • Plazma iyonlaşmış gazdır, elektriği iletir: şimşek, neon lamba.
  • Gaz nicelikleri: P (atm, mmHg), V (L), T (K), n (mol).

✘ Sık yapılan hata

  • Gaz basıncını gazın ağırlığından geliyor sanmak.
  • Her sıcak gazı (su buharı) plazma saymak.
  • Gaz taneciklerinin durgun olduğunu düşünmek.
Akılda kalsın: Gaz = uzak, hızlı, rastgele tanecikler → kabı doldurur, sıkışır, karışır, basınç yapar. Dört nicelik: P (atm, mmHg), V (L), T (°C, K), n (mol). Plazma = iyonlaşmış gaz: iletir, ışık yayar (Güneş, şimşek, neon).
Sınavda

Nasıl sorulurGazların hangi özelliğinin hangi gözlemi açıkladığı ya da plazma örnekleri sorulur.

TuzakGaz taneciklerinin hareketsiz olduğunu ve basıncın gazın ağırlığından geldiğini sanmaktır; basınç çarpmalardan gelir. İkinci tuzak, plazmayı sıcak bir gaz sanmaktır; plazmayı gazdan ayıran şey iyonlaşmış olması ve elektriği iletmesidir.

⇄Bilgi eşleştirme birim → nicelik

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi plazma hâline örnek değildir?

✓ D. Su buharı sıcak ama iyonlaşmamış bir gazdır; plazma için atomlardan elektron kopması gerekir. A yıldızlar çok yüksek sıcaklıkta iyonlaşmış maddeden oluşur; B şimşekte elektrik havayı iyonlaştırır; C lambada akım gazı plazmaya dönüştürür. “Sıcak gaz = plazma” yanılgısının tuzağıdır.
GRAFİK · HÂL DEĞİŞİMİ

Hâl değişim grafikleri: sıcaklık neden bir süre durur?

MEB 9. sınıf · Maddenin hâlleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDenge buhar basıncı nedir, neye bağlıdır, bağıl nem ne demektir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kapalı bir kapta buharlaşan moleküllerin bir kısmı yeniden yoğuşur; buharlaşma ve yoğuşma hızları eşitlenince buharın basıncı sabitlenir. Buna denge buhar basıncı denir. Denge buhar basıncı yalnız sıvının cinsine ve sıcaklığa bağlıdır; sıvının miktarına ve kabın hacmine bağlı değildir. Tanecikler arası çekimi zayıf olan sıvı daha uçucudur ve buhar basıncı daha büyüktür.

Buhar basıncı ve nem

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Saf bir maddenin hâl değişim grafiği nasıl yorumlanır?

Kısa cevap: Saf bir katı sabit hızla ısıtılınca sıcaklık-zaman grafiğinde eğik ve yatay bölgeler oluşur. Eğik bölgelerde tek hâl vardır ve sıcaklık artar. Yatay bölgelerde hâl değişir, iki hâl bir arada bulunur ve verilen ısı sıcaklığı artırmaya değil tanecikler arası çekimleri yenmeye harcanır. Saf maddenin erime ve kaynama noktası sabittir; bu yüzden yatay bölgeler saflığın işaretidir.

Ocaktaki tencerede su kaynamaya başladıktan sonra ateşi ne kadar açarsan aç, termometre 100 °C'de takılı kalır.

Bir buz parçasını sabit hızla ısıttığını ve sıcaklığını düzenli aralıklarla ölçtüğünü düşün. Grafikte önce sıcaklık artar, sonra bir süre sabit kalır, sonra yeniden artar, bir kez daha sabit kalır ve en sonunda yine artar. Sabit kalan bölgelerde ısı boşa mı gidiyor? Hayır: verilen ısı, hâl değiştirmek için tanecikler arası çekimleri yenmeye harcanır; taneciklerin ortalama hızı, yani sıcaklık değişmez.

Kaynama bölgesi erime bölgesinden uzundur: sıvıyı gaza çevirmek, katıyı sıvıya çevirmekten daha çok enerji ister, çünkü tanecikleri birbirinden tamamen koparmak gerekir.Görsel: Sınav Defteri
Grafik bölgelerini okumak
BölgeBulunan hâlSıcaklıkIsı nereye gider?
Eğik bölgeler (I, III, V)tek hâlartartaneciklerin hareketini hızlandırır
Yatay bölgeler (II, IV)iki hâl bir aradasabittanecikler arası çekimleri yener (hâl değiştirir)

Soğutma grafiği bunun ters çevrilmiş hâlidir: su buharı soğutulunca 100 °C'de yoğuşur, 0 °C'de donar ve bu yatay bölgelerde dışarı ısı verir. Saf bir maddenin erime noktası donma noktasına, kaynama noktası yoğuşma noktasına eşittir. Karışımlarda ise hâl değişimi sırasında sıcaklık sabit kalmaz; bunu Karışımlar sayfasında göreceğiz.

Çözümlü örnek

Saf X katısı sabit hızla ısıtılıyor; grafikte sıcaklık −10 °C'de ve 60 °C'de sabit kalıyor. X'in erime ve kaynama noktası nedir? 25 °C'de X hangi hâldedir? Isıtmaya 80 °C'de son verilirse X hangi hâldedir?

  1. İlk yatay bölge erimedir: erime noktası −10 °C. İkinci yatay bölge kaynamadır: kaynama noktası 60 °C.
  2. 25 °C, erime noktası ile kaynama noktası arasındadır: sıvı.
  3. 80 °C kaynama noktasının üstündedir: gaz.

Cevap: erime −10 °C, kaynama 60 °C; 25 °C'de sıvı, 80 °C'de gaz

Çözümlü örnek

Aynı buz örneği daha güçlü bir ısıtıcıyla (iki kat hızla ısı vererek) ısıtılırsa grafikteki erime sıcaklığı ve erime süresi nasıl değişir?

  1. Erime noktası maddenin ayırt edici özelliğidir, ısıtıcıya bağlı değildir: 0 °C kalır.
  2. Erime için gereken toplam ısı aynıdır; ısı iki kat hızla verildiği için bu ısı yarı sürede verilir.
  3. Yatay bölge aynı yükseklikte ama yarı uzunlukta olur.

Cevap: erime sıcaklığı değişmez, erime süresi yarıya iner

✔ Doğru

  • Eğik bölge tek hâlde ısınma, yatay bölge hâl değişimidir.
  • Yatay bölgede madde ısı alır ama sıcaklığı değişmez.
  • Isıtıcı gücü iki katına çıkarsa erime süresi yarıya iner, erime noktası aynı kalır.

✘ Sık yapılan hata

  • Yatay bölgede maddenin ısı almadığını sanmak.
  • Isıtıcı güçlenince erime noktasının da değiştiğini sanmak.
  • Yatay bölgenin bittiği dakikayı erime süresi sanmak.
Akılda kalsın: Eğik = tek hâl, ısınıyor; yatay = iki hâl, hâl değişiyor. Yatay bölgenin yüksekliği maddeyi, uzunluğu madde miktarını ve ısıtıcının gücünü anlatır. Saf maddede yatay bölge dümdüzdür.
Sınavda

Nasıl sorulurIsınma ya da soğuma grafiği verilir; belirli bir bölgede hangi hâllerin bulunduğu, sıcaklığın neden sabit kaldığı ya da erime ve kaynama noktası sorulur.

TuzakYatay bölgede madde ısı almıyormuş gibi düşünmektir; ısı alır ama sıcaklığı artmaz. İkinci tuzak, ısıtıcı gücü değişince erime noktasının da değişeceğini sanmaktır; yalnız süre değişir.

▭Boşluk doldurma grafikten oku

Saf suyun ısınma grafiğinde erime °C'de, kaynama °C'de gerçekleşir; beş bölgeden tanesinde yalnız tek hâl bulunur.

010032−30

?Soru çöz

Saf X katısı 1 atm'de sabit güçlü bir ısıtıcıyla ısıtılıyor. Sıcaklık 0.–4. dakikalarda −20 °C'den 10 °C'ye çıkıyor, 4.–9. dakikalarda 10 °C'de sabit kalıyor, 9.–13. dakikalarda 70 °C'ye çıkıyor ve sonra 70 °C'de sabit kalıyor. Aynı miktar X, gücü iki katı olan bir ısıtıcıyla −20 °C'den ısıtılsaydı erime kaç dakika sürer ve kaç °C'de gerçekleşirdi?

✓ B. Erime ilk yatay bölgedir: 9 − 4 = 5 dakika, 10 °C'de. Isıtıcı iki kat ısı verince aynı ısı yarı sürede alınır: 5 ÷ 2 = 2,5 dakika; erime noktası maddenin özelliğidir, değişmez. A ısıtıcı gücünün süreye etkisi unutulmuş; C erime noktası da iki katına çıkar sanılmış; D yatay bölgenin bittiği an (9. dakika) erime süresi sanılıp ikiye bölünmüş.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Aşağıdaki bağlardan hangisi apolar kovalent bağdır?

✓ D. Aynı iki atom ortak çifti eşit çeker, bağ apolardır. A ve B farklı elektronegatiflikteki atomlar arasındadır, ortak çift Cl'ye ve O'ya kayar, polardır; C metal ile ametal arasındadır, elektron aktarılır, bağ kovalent değil iyoniktir.Kaynak: Kovalent bağ ve zayıf etkileşimler · Kovalent bağ: polar ve apolar

?Soru 2

7N3−, 8O2−, 11Na+, 12Mg türlerinden hangisi diğerleriyle izoelektronik değildir?

✓ C. Nötr Mg atomunda 12 elektron vardır; ötekilerin hepsinde 10. A 7 + 3 = 10, eksi yük elektron eklenerek hesaplanır; B 8 + 2 = 10; D 11 − 1 = 10. Mg'yi Mg²⁺ ile karıştıran, 10 elektron sayıp yanılır.Kaynak: Atom ve periyodik sistem · İzotop, izoton, izobar, izoelektronik

?Soru 3

Aşağıdaki formül–ad eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

✓ C. CaCl2 iyonik bileşiktir; iyonik bileşiklerde Latince ön ek kullanılmaz, doğru ad kalsiyum klorürdür. A, B ve D iki ametalden oluşan kovalent bileşiklerdir ve ön eklerle doğru adlandırılmıştır; ilk elementte mono söylenmemesi de doğrudur.Kaynak: Kovalent bağ ve zayıf etkileşimler · Kovalent bileşiklerin adlandırılması

?Soru 4

1 atm'de kaynama noktaları H2O için 100 °C, H2S için −60 °C'dir. Suyun kaynama noktası H2S'ninkinden kaç °C yüksektir ve bu farkın temel nedeni nedir?

✓ B. 100 − (−60) = 160 °C. H2O'da H, O'ya bağlıdır ve moleküller arasında hidrojen bağı kurulur; H2S'de kurulmaz. Daha küçük olan suyun daha yüksekte kaynaması bundandır. A eksi işaret gözden kaçmış (100 − 60); C kaynamada molekül içindeki O–H bağları kopmaz, moleküller arası çekim aşılır; D London kuvveti büyük molekülde büyüktür, oysa H2O molekülü H2S'den küçüktür (O, S'den hafif), London tek başına ters sonuç verirdi.Kaynak: Kovalent bağ ve zayıf etkileşimler · Hidrojen bağı ve kaynama noktası

?Soru 5

Katman elektron dağılımı 2, 8, 6 olan element için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Üç katman 3. periyodu, son katmandaki 6 elektron 6A grubunu verir (kükürt). B ilk katmandaki 2 grup sanılmış; C periyot ve grup ters okunmuş; D ikinci katmandaki 8'e bakılmış, son katman unutulmuş.Kaynak: Atom ve periyodik sistem · Periyodik sistemde yer bulma

?Soru 6

Demir(III) sülfat bileşiğinin bir formül birimindeki toplam atom sayısı kaçtır?

✓ D. Fe3+ ve SO42− yükleri çaprazlanır: Fe2(SO4)3; 2 Fe + 3 S + 12 O = 17 atom. A Roma rakamı demir atomu sayısı sanılmış (Fe3SO4: 3 + 1 + 4); B sülfat ile sülfür karıştırılmış (Fe2S3: 2 + 3); C parantez dışındaki 3 yalnız O'ya uygulanmış (2 + 1 + 12).Kaynak: İyonik ve metalik bağ · İyonik bileşiklerin adlandırılması

?Soru 7

3216S2− iyonu için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. −2 yük iki elektron alındığını gösterir: 16 + 2 = 18 elektron; nötron 32 − 16 = 16. A eksi yükte elektron çıkarılmış, işaret ters okunmuş; C yük protona eklenmiş, oysa proton iyonlaşmada değişmez; D yük kütle numarasına eklenmiş, elektron kütleye katılmaz.Kaynak: Atom ve periyodik sistem · Proton, nötron, elektron

?Soru 8

CH4, C2H6 ve C3H8 apolar moleküllerinin kaynama noktalarının CH4'ten C3H8'e doğru artmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Apolar moleküller arasında yalnız London kuvveti vardır ve molekül büyüdükçe güçlenir. A hidrojen bağı için H'nin F, O ya da N'ye bağlı olması gerekir, C–H bunu sağlamaz; C apolar moleküllerde dipol-dipol yoktur; D kaynamada molekül içindeki kovalent bağlar kopmaz, moleküller arası çekim aşılır.Kaynak: Kovalent bağ ve zayıf etkileşimler · Van der Waals kuvvetleri

?Soru 9

19K ve 16S elementleri arasında oluşan iyonik bileşiğin bir formül biriminde toplam kaç elektron vardır?

✓ A. K (2, 8, 8, 1) bir elektron verip K+ (18 e−), S (2, 8, 6) iki elektron alıp S2− (18 e−) olur; yük dengesi K2S: 2·18 + 18 = 54. Elektron aktarılır ama kaybolmaz, nötr atomların toplamı da 2·19 + 16 = 54 eder. B yükler dengelenmeden formül KS sanılmış (18 + 18); C K'nin verdiği elektron düşülmüş ama S'nin aldığı eklenmemiş (2·18 + 16); D S'nin aldığı eklenmiş ama K'nin verdiği düşülmemiş (2·19 + 18).Kaynak: İyonik ve metalik bağ · İyonik bağ ve formül yazma

?Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi iyonik bileşiklerin genel özelliklerinden biri değildir?

✓ D. Dövülebilirlik metallerin özelliğidir; iyonik katılar kuvvet uygulanınca kırılır, çünkü kayan katmanlarda aynı yüklü iyonlar birbirini iter. A doğrudur, güçlü çekim katı yapar; B doğrudur, eriyince iyonlar serbest kalır; C doğrudur, örgüyü dağıtmak çok enerji ister.Kaynak: İyonik ve metalik bağ · İyonik bileşiklerin özellikleri
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Kimya soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →