TBMM'nin kuruluşu: yasama yetkisinin dört özelliği ve 600 milletvekili
KPSS Vatandaşlık · Yasama · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırla1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nun özellikleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Osmanlı'dan bugüne anayasal gelişmeler). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Teşkilât-ı Esasiye Kanunu, I. TBMM'nin 20 Ocak 1921'de kabul ettiği, yeni Türk devletinin ilk anayasasıdır. Millî egemenliği ilk kez anayasaya yazdı; yasama ve yürütme yetkilerini Meclis'te toplayarak kuvvetler birliğine dayanan meclis hükümeti sistemini kurdu. 23 madde ve bir ek maddeden oluşan kısa, çerçeve ve tarihimizdeki tek yumuşak anayasadır; temel haklara ve yargıya yer vermez, Kanun-i Esasi'yi de yürürlükten kaldırmamıştır.
✎Konu anlatımı
TBMM kaç milletvekilinden oluşur ve yasama yetkisinin özellikleri nelerdir?
Kısa cevap: Anayasa'nın 75. maddesine göre Türkiye Büyük Millet Meclisi, genel oyla seçilen 600 milletvekilinden oluşur; sayı 2017 değişikliğiyle 550'den 600'e çıkarıldı. Yasama yetkisi Türk Milleti adına TBMM'nindir ve devredilemez (md. 7); bu yetki genel, asli, devredilmez ve süreklidir.Trafik cezasından vergi oranına, okul takviminden emeklilik yaşına kadar hayatımızı çevreleyen kuralların çoğu, Ankara'daki tek bir salonda oylanarak doğar.
Anayasa, Cumhuriyetin temel organlarını Üçüncü Kısım'da (md. 75–160) yasama, yürütme ve yargı sırasıyla düzenler; sıralamada ilk sırayı yasamaya vermesi tesadüf değildir. Egemenliğin sahibi olan millet, onu en doğrudan biçimde seçtiği temsilciler eliyle kullanır. Hatırlarsan 7. madde yasama yetkisini Türk Milleti adına TBMM'ye vermiş ve bu yetkinin devredilemeyeceğini söylemişti; ayrıntısını 1982 Anayasası'nın genel esasları sayfasında görmüştük.
Yasama yetkisinin dört özelliği
| Özellik | Anlamı | Anahtar |
|---|---|---|
| Genellik | Anayasa'ya aykırı olmamak şartıyla her konuyu, dilediği ayrıntıda kanunla düzenleyebilir | Her konu |
| Aslilik | Yetkisini doğrudan Anayasa'dan alır; başka organın izin ya da çerçevesini beklemeden ilk elden düzenler | İlk el |
| Devredilmezlik | Kanun yapma yetkisi başka bir organa bırakılamaz (md. 7) | Devir yok |
| Süreklilik | Tatilde olağanüstü toplantı; seçim yenilense de eski Meclis yenisi gelene kadar sürer; savaşta ertelemeye Meclis karar verir | Kesinti yok |
600 milletvekili (md. 75)
Anayasa'ya göre TBMM, genel oyla seçilen 600 milletvekilinden oluşur. Sayının Anayasa'da yazması önemlidir: milletvekili sayısını değiştirmek için kanun yetmez, Anayasa değişikliği gerekir. Bu sayı da bir gecede oluşmadı. 1982'nin ilk metninde Meclis 400 üyeliydi; 1987'de 450'ye, 1995'te 550'ye, 2017'de ise 600'e çıkarıldı. Bugün Anayasa'daki bütün nitelikli çoğunluklar (200, 301, 360, 400) bu 600 üzerinden hesaplanır.
600 sandalye illere nasıl dağıtılır?
Toplam sayıyı Anayasa koyar, dağıtımı ise 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu yapar. Önce her ile bir milletvekili verilir; kalan sandalyeler son genel nüfus sayımına göre illerin nüfusuyla orantılı paylaştırılır (2839 md. 4). Böylece en küçük il de Meclis'te temsil edilir, kalabalık iller ise nüfusları ölçüsünde daha fazla milletvekili çıkarır. Çıkaracağı milletvekili sayısı 18'e kadar olan il tek seçim çevresidir; 19–35 arası olanlar iki, 36 ve üstü olanlar üç seçim çevresine bölünür. Seçim çevrelerini ve her çevrenin çıkaracağı milletvekili sayısını, nüfus sayımı sonuçlarının açıklanmasından itibaren en geç altı ay içinde Yüksek Seçim Kurulu tespit ederek ilan eder (2839 md. 5).
Nasıl sorulur“TBMM'nin Anayasa'ya aykırı olmamak kaydıyla her konuyu dilediği ayrıntıda düzenleyebilmesi hangi özelliğidir?” Cevap genelliktir; aslilik ile karıştırılır. Aslilikte vurgu ayrıntı değil, aracısız ve ilk elden düzenlemedir.
TuzakSayı sorularında ise çeldirici 550'dir (2017 öncesi) ya da 1982'nin ilk metnindeki 400. “Milletvekillerinin illere dağılımını Anayasa belirler” ifadesi yanlıştır; Anayasa yalnız toplam sayıyı koyar.
⇄Bilgi eşleştirme yasama yetkisinin özellikleri
↕Sıralama milletvekili sayısı, eskiden yeniye
- 550 milletvekili
- 400 milletvekili (1982'nin ilk metni)
- 600 milletvekili
- 450 milletvekili