Kamu görevlileri: memurluğa giriş, ödevler, haklar, disiplin ve yargılanma

Memurun kim olduğunu, göreve nasıl girdiğini, hangi yasaklara uyduğunu ve disiplin cezalarının kim tarafından, hangi sürelerle verildiğini 657 ve 4483 sayılı Kanunlarla öğren.

7 durakKPSS A
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
İDARE HUKUKU · KAVRAM

Kamu görevlisi ve memur: asli ve sürekli görev ölçütü, Anayasa'nın güvenceleri

Hukuk · İdare Hukuku ve İdari Yargı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKamu tüzel kişiliği nedir? Merkezden yönetim, yerinden yönetim ve yetki genişliği arasındaki farklar nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İdare hukukunun temelleri ve idari teşkilat). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Anayasa'nın 123. maddesine göre idarenin kuruluş ve görevleri merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayanır; kamu tüzel kişiliği ancak kanunla ya da Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur. Merkezî idare Devlet tüzel kişiliğinin içindedir (bakanlık, valilik, kaymakamlık); yerinden yönetim kuruluşları ise ayrı kamu tüzel kişileridir ve yer yönünden (belediye, il özel idaresi, köy) ya da hizmet yönünden (üniversite, TRT) ayrılır.

Kamu tüzel kişiliği, merkezden ve yerinden yönetim

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Memur kimdir? Anayasa'ya göre kamu görevlileri hangi ilkelere tabidir?

Kısa cevap: Anayasa'ya göre Devletin ve öteki kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürüttüğü kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür; özlük işleri kanunla düzenlenir (m.128). 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na göre bu görevleri yürütmek üzere görevlendirilenler memurdur (m.4/A).

Aynı hastanede bir kadrolu hemşire, sözleşmeli bir mühendis ve temizlik işçisi çalışıyor. Üçü de “kamuda” çalışır; ama yalnız biri memurdur. Ölçüt nedir?

Ölçüt görevin niteliğidir. Anayasa'nın 128. maddesi üç unsur arar: görev Devlet ya da başka bir kamu tüzel kişisine ait olmalı, genel idare esaslarına göre (kamu hukuku kurallarıyla) yürütülmeli ve asli ve sürekli olmalıdır. İdare hukukunun temelleri ve idari teşkilat sayfasında saydığımız kamu tüzel kişilerinin hepsinde (Devlet, belediye, üniversite…) memur çalışabilir. Asli görev, kurumun varlık sebebi olan işin kendisidir; sürekli görev ise geçici ya da mevsimlik olmayandır. Girişteki hemşire bu ölçütü karşılar.

Kamu görevlisi, memur ve 657 dışındakiler
KavramKapsam
Kamu görevlisi (geniş)Kamu hizmetine herhangi bir statüyle katılan herkes: memur, sözleşmeli personel, hâkim, öğretim üyesi, asker
Memur (657 m.4/A)Kamu tüzel kişilerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli hizmetleri görenler; genel politika, planlama, yönetim ve denetim işlerindekiler de memur sayılır
657'ye tabi olmayanlar (m.1)AYM üyeleri, hâkim ve savcılar, Danıştay ve Sayıştay meslek mensupları, öğretim üyeleri; subay, astsubay, uzman erbaş ve Emniyet mensupları gibi özel kanunu olanlar

Anayasa'nın güvenceleri (m.128–129)

Memurların nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları, aylıkları kanunla düzenlenir; mali ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır (m.128). Memurlar Anayasa'ya ve kanunlara sadık kalmakla yükümlüdür. Savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemez ve disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz; 2010'dan önce uyarma ve kınama yargı denetimi dışındaydı. Memurun yetkisini kullanırken işlediği kusurdan doğan tazminat davası, memura rücu edilmek kaydıyla ancak idare aleyhine açılır. Suç iddiasında ceza kovuşturması, kanundaki istisnalar dışında, idari merciin iznine bağlıdır (m.129).

Akılda kalsın: Memur testi üç soru: “Kamu tüzel kişisi mi? Kamu hukuku usulüyle mi? Asli ve sürekli mi?” Üçü de evetse memur. Tazminat davası idareye, ceza kovuşturması izne bağlı.
Sınavda

Nasıl sorulurm.128–129'daki güvencelerden hangisinin yanlış verildiği ya da bir çalışanın memur olup olmadığı sorulur.

TuzakUyarma ve kınama cezalarının hâlâ yargı denetimi dışında olduğunu sanmak; 2010'dan beri bütün disiplin kararları yargıya götürülebilir.

Sınavda işaretlememurun kusuruyla verdiği zarar için dava memura değil idareye açılır.

⇄Bilgi eşleştirme çalışan → statü

?Soru çöz

1982 Anayasası'nın kamu görevlilerine ilişkin hükümlerine göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. 2010 değişikliğinden beri disiplin kararlarının hiçbiri yargı denetimi dışında bırakılamaz; B kaldırılmış eski kuralı anlatır. A m.128'i, C m.129'daki savunma güvencesini, D rücu kaydıyla idareye açılan davayı doğru verir.
İDARE HUKUKU · TÜR

İstihdam şekilleri: memur (4/A), sözleşmeli personel (4/B), geçici personel ve işçi (4/D)

Hukuk · İdare Hukuku ve İdari Yargı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

657 sayılı Kanun'a göre kamu hizmetleri hangi istihdam şekilleriyle görülür? Memur, sözleşmeli personel ve işçi arasındaki farklar nelerdir?

Kısa cevap: 657 sayılı Kanun'un 4. maddesine göre kamu hizmetleri memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle gördürülür. Memur asli ve sürekli görevi statü hukukuyla, sözleşmeli personel zaruri ve istisnai işleri yıllık sözleşmeyle, işçi ise iş sözleşmesiyle yürütür. Geçici personeli tanımlayan 4/C bendi 2017'de yürürlükten kaldırıldı; bu personel 4/B'ye aktarıldı.

Bir kamu kurumunun ilanında “4/B sözleşmeli personel” yazıyor, bir başkasında “657/4-D sürekli işçi”. İki kadro arasındaki fark yalnız maaş mıdır?

Fark, ilişkinin hukuki temelidir. Memur ile idare arasındaki ilişki statü ilişkisidir: hak ve ödevler kanunla önceden belirlenir, idare bunları tek yanlı olarak (kanuna uygun biçimde) değiştirebilir, memur pazarlık yapamaz. Sözleşmeli personelde ilişki idari sözleşmeye, işçide iş sözleşmesine dayanır.

657 m.4'teki istihdam şekilleri
TürTanımUyuşmazlık yargısı
Memur (4/A)Asli ve sürekli kamu hizmetini gören, kadroya atananİdari yargı
Sözleşmeli personel (4/B)Özel meslek bilgisi isteyen geçici işlerde, Cumhurbaşkanınca belirlenen esaslarla ihdas edilen pozisyonda, mali yılla sınırlı sözleşmeyle çalışan, işçi sayılmayan görevli; bir yıldan az süreli ya da mevsimlik işlerde çalışanlar da bu bentteİdari yargı
Geçici personel (4/C)2017'de (696 sayılı KHK, 7079 sayılı Kanun) yürürlükten kaldırıldı—
İşçi (4/D)Sürekli işçi kadrosunda belirsiz süreli, ya da mevsimlik ve kampanya işlerinde geçici iş sözleşmesiyle çalışanAdli yargı (iş mahkemesi)

Sözleşmeli personelin kadrosu değil pozisyonu vardır; sözleşme mali yıl için yapılır ve yenilenir. Bu personel kamu görevlisidir, işçi değildir; bu yüzden uyuşmazlıkları idari yargıda çözülür. Kanun, yabancı uyruklu uzmanlar ya da kısmi zamanlı hizmetler gibi zorunlu hâllerde de sözleşmeli istihdama izin verir.

Akılda kalsın: A = kadro + statü, B = pozisyon + yıllık sözleşme, C = artık yok, D = iş sözleşmesi + iş mahkemesi. Memur ve sözleşmeli personel idari yargıya, işçi adli yargıya gider.
Sınavda

Nasıl sorulurTanımlardan hangisinin hangi istihdam şekline ait olduğu ya da uyuşmazlıkların hangi yargı koluna gideceği sorulur.

TuzakGeçici personeli bugün de ayrı bir istihdam türü (4/C) olarak saymak; bent 2017'de kaldırıldı.

Sınavda işaretlesözleşmeli personel işçi sayılmaz.

✎Boşluk doldurma istihdam

Memur ile idare arasındaki ilişki bir ilişkisidir. Sözleşmeli personel kadroda değil istihdam edilir. 657 m.4'teki geçici personel bendi yılında yürürlükten kaldırılmıştır.

statüpozisyonda2017iş sözleşmesi2010

?Soru çöz

657 sayılı Kanun'a göre sözleşmeli personelle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Mali yılla sınırlı sözleşmeyle çalıştırılır.
II. İşçi sayılır ve uyuşmazlıkları iş mahkemesinde görülür.
III. İhdas edilen pozisyonlarda istihdam edilir.

✓ D. 4/B'ye göre sözleşmeli personel ihdas edilen pozisyonda, mali yılla sınırlı sözleşmeyle çalışır (I, III). II yanlıştır: Kanun bu personeli açıkça “işçi sayılmayan” görevli diye tanımlar. A III'ü atlar; B ve C II'yi doğru sayar.
İDARE HUKUKU · SÜREÇ

Memurluğa giriş: genel şartlar, sınav, adaylık ve asli memurluğa atanma

Hukuk · İdare Hukuku ve İdari Yargı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Devlet memurluğuna girişin genel şartları nelerdir? Adaylık süresi ne kadardır, aday memurun ilişiği hangi hâllerde kesilir?

Kısa cevap: Memur olmak için Türk vatandaşı olmak, 18 yaşını tamamlamak, öğrenim şartını taşımak, kamu haklarından yasaklı olmamak, m.48'de sayılan suçlardan mahkûm olmamak, askerlik durumu ve sağlık bakımından engeli bulunmamak gerekir. Sınavı kazanan aday memur olarak atanır; adaylık 1 yıldan az, 2 yıldan çok olamaz. Eğitimde başarısız olan ya da 2026'dan beri sayılan disiplin cezalarını alan adayın ilişiği kesilir.

KPSS ile atanan bir aday memur, adaylığının dördüncü ayında ikinci kez kınama cezası aldı. Memurluğu devam eder mi?

Memurluğa alınmanın şartları (m.48)
Genel şartlarÖzel şartlar
Türk vatandaşı olmak · 18 yaşını tamamlamak (m.40) · öğrenim şartı · kamu haklarından mahrum olmamak · kasıtlı bir suçtan 1 yıl ya da daha fazla hapis, ya da affa uğrasa bile Devletin güvenliğine, anayasal düzene karşı suçlar ve zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik gibi yüz kızartıcı suçlardan mahkûm olmamak · askerlikle ilişiği olmamak · görevini sürekli yapmasına engel akıl hastalığı bulunmamakHizmet sınıfı için gereken diplomaya sahip olmak · kurumun özel mevzuatındaki şartları taşımak (ör. boy, yaş üst sınırı, sağlık)

Sınavda başarılı olanlar başarı sırasına göre aday memur olarak atanır. Adaylık bir deneme dönemidir: süresi 1 yıldan az, 2 yıldan çok olamaz ve bu sürede aday başka kuruma nakledilemez (m.54). Aday önce bütün memurlar için ortak temel eğitime, sonra sınıfına özgü hazırlayıcı eğitime ve staja tabi tutulur; temel ve hazırlayıcı eğitim aynı kurumda yapılır (m.55).

Adaylıkta ilişik kesme (m.56, 2026)

23 Ocak 2026 tarihli 7573 sayılı Kanun adaylık kurallarını yeniledi. Adaylık süresi içinde (a) temel, hazırlayıcı eğitim ya da stajın herhangi birinde başarısız olanların, (b) birden fazla uyarma ve/veya kınama cezası alanların, (c) aylıktan kesme ya da kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alanların ilişiği, disiplin amirlerinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayıyla kesilir. İlişiği kesilenler, sağlık nedenleri dışında, 3 yıl Devlet memurluğuna alınmaz. Eski m.57 (adaylık sonunda başarısızlık) da aynı Kanun'la kaldırıldı. Girişteki aday bu yüzden memurluktan çıkar.

Eğitimde başarılı olan aday, disiplin amirinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayıyla asli memurluğa atanır; bu tarih adaylık süresinin sonunu geçemez (m.58). Asli memur, en geç bir ay içinde düzenlenen törende Anayasa'ya ve kanunlara sadakat yemini eder (m.6).

Akılda kalsın: Adaylık “1 ile 2 yıl arası, nakil yok”; eğitim sırası temel → hazırlayıcı → staj. 2026'dan beri adayın ilişiğini kesen cezalar: iki hafif ceza (uyarma/kınama) ya da bir orta ceza (aylıktan kesme/kademe); yasak 3 yıl.
Sınavda

Nasıl sorulurAdaylık süresinin alt ve üst sınırı, eğitim aşamalarının sırası ya da ilişiği kesilen adayın kaç yıl memurluğa alınamayacağı sorulur.

TuzakEski metne dayanıp adaylık sonunda ayrı bir “başarısızlık” işlemi aramak; m.57 2026'da kaldırıldı.

Sınavda işaretleaday memur adaylık süresinde başka kuruma nakledilemez.

↕Sıralama memurluğa giriş

  1. Bütün memurlar için ortak temel eğitim
  2. Asli memurluğa atanma ve sadakat yemini
  3. Sınavda başarılı olma
  4. Sınıfa özgü hazırlayıcı eğitim ve staj
  5. Aday memur olarak atanma

?Soru çöz

657 sayılı Kanun'un 2026'da değişen hükümlerine göre aşağıdaki aday memurlardan hangisinin ilişiği kesilir?

✓ A. m.56'ya göre tek bir aylıktan kesme cezası bile ilişiği kesmeye yeter. B'de tek hafif ceza vardır, Kanun birden fazla uyarma ya da kınama arar; C eğitimde başarılıdır; D'de yalnız nakil isteği vardır, adaylıkta nakil yapılmaz ama bu ilişik kesme sebebi değildir.
İDARE HUKUKU · İLKE

Memurun ödevleri ve yasakları: kanunsuz emir, tarafsızlık, grev ve ticaret yasağı

Hukuk · İdare Hukuku ve İdari Yargı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSeçimler hangi ilkelere göre yapılır? Siyasi partiler nasıl kapatılır, kimler partiye üye olamaz?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Türk anayasa düzeni). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Seçimler serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm esaslarına göre, yargı yönetim ve denetimi altında yapılır; 18 yaşını dolduran her Türk vatandaşı seçmendir (m.67). Siyasi partiler önceden izin almadan kurulur; kapatma davasını Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı açar, Anayasa Mahkemesi toplantıya katılan üyelerin üçte iki çoğunluğuyla karar verir (m.69, 149).

Seçimler ve siyasi partiler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Devlet memurunun ödevleri ve yasakları nelerdir? Kanunsuz emir karşısında memur ne yapmalıdır?

Kısa cevap: Memur amirinden aldığı emri Anayasa, kanun, CBK ya da yönetmeliğe aykırı görürse yerine getirmez ve aykırılığı emri verene bildirir; amir emrinde ısrar edip yazıyla yenilerse emir yerine getirilir ve sorumluluk amire geçer. Konusu suç olan emir hiçbir şekilde yapılmaz (657 m.11, Anayasa m.137). Memur siyasi partiye üye olamaz, greve katılamaz, tacir ya da esnaf sayılacak faaliyette bulunamaz, hediye isteyemez.

Belediye fen işleri müdürü, ruhsatsız bir yapıya “kimse görmeden” iskân belgesi düzenlenmesini sözlü olarak istiyor. Teknik personel ne yapmalıdır?

Kanunsuz emir

Memur emir ve görevleri yerine getirmekle yükümlüdür ve amirine karşı sorumludur. Ama emir hukuka aykırıysa iki aşamalı bir yol izler: önce yerine getirmez ve aykırılığı emri verene bildirir; amir emrinde ısrar eder ve emri yazıyla yenilerse memur emri yapar, sorumluluk emri verene aittir. Bu kuralın tek istisnası, konusu suç teşkil eden emirdir: böyle bir emir hiçbir şekilde yapılmaz, yapan da sorumluluktan kurtulamaz. Girişteki emir belgede sahtecilik niteliği taşıdığı için yazıyla yenilense bile yapılamaz. Anayasa (m.137) askerî hizmetler ile acele hâllerde kamu düzeni ve güvenliği için kanunla istisna konmasına izin verir.

Hukuka aykırı emirde iki adım vardır: önce yapmamak ve bildirmek, yazılı ısrarda yapmak. Suç emrinde ikinci adım yoktur.Görsel: Sınav Defteri
Başlıca ödev ve yasaklar (657)
Kuralİçerik
Tarafsızlık (m.7)Siyasi partiye üye olamaz; siyasi ve ideolojik amaçlı beyan ve eylemde bulunamaz; hizmette ayrım yapamaz
Basına bilgi (m.15)Kamu görevleri hakkında basına bilgi ya da demeç veremez; bilgiyi bakanın yetkili kıldığı görevli, illerde vali verir
Toplu eylem ve grev (m.26–27)Hizmeti aksatacak biçimde birlikte çekilemez, işi yavaşlatamaz; greve karar veremez, katılamaz, destekleyemez
Ticaret yasağı (m.28)Tacir ya da esnaf sayılacak faaliyette bulunamaz; kollektif şirkette ortak, komandit şirkette komandite ortak olamaz; büro, muayenehane açamaz. İstisna: üyesi olduğu yapı, kalkınma ve tüketim kooperatiflerinin ve meslek kuruluşlarının yönetim, denetim kurulu üyeliği. Eşi ve velayetindeki çocukları yasak faaliyette bulunursa 15 gün içinde kurumuna bildirir
Hediye yasağı (m.29)Hediye isteyemez, menfaat amacıyla hediye kabul edemez, iş sahibinden borç para isteyemez; kapsamı Kamu Görevlileri Etik Kurulu belirler

Türk anayasa düzeni sayfasında gördüğümüz gibi memurların siyasi partiye üye olamaması Anayasa'nın da kuralıdır (m.68); 657 m.7 bunu ideolojik eylem yasağıyla genişletir. Grev yasağı sendika yasağı anlamına gelmez: memurlar 4688 sayılı Kanun'a göre sendika kurabilir, üye olabilir ve toplu sözleşme yapabilir (Anayasa m.53).

Akılda kalsın: Kanunsuz emirde formül “yapma, bildir; yazıyla ısrar ederse yap, sorumluluk amirin”. Ama suç emri = asla. Memur sendika kurar ama grev yapamaz.
Sınavda

Nasıl sorulurKanunsuz emir karşısında memurun yapması gerekenler sıralanır ya da yasaklardan hangisinin istisnası olduğu sorulur.

TuzakAmir emri yazıyla yenilediğinde suç teşkil eden emrin de yapılacağını sanmak.

Sınavda işaretleüyesi olduğu yapı kooperatifinde yönetim kurulu üyeliği ticaret yasağına girmez.

⇄Bilgi eşleştirme durum → hukuki sonuç

?Soru çöz

657 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi Devlet memurları için bir yasak değildir?

✓ C. Memurlar 4688 sayılı Kanun'a göre sendika kurabilir ve üye olabilir; yasak olan grevdir. A ticaret yasağıdır (m.28); B toplu eylem yasağıdır (m.26); D basına bilgi yasağıdır (m.15).
İDARE HUKUKU · SÜRE

Memurun hakları: güvence, izinler, aylıksız izin, çekilme ve memurluğun sona ermesi

Hukuk · İdare Hukuku ve İdari Yargı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Devlet memurunun yıllık izni kaç gündür? Memur nasıl çekilir, memurluk hangi hâllerde sona erer?

Kısa cevap: Memurun yıllık izni hizmeti 1–10 yıl olanlarda 20 gün, 10 yıldan fazla olanlarda 30 gündür; cari yıl ile önceki yıl dışındaki kullanılmayan izinler düşer. Doğum yapan memura toplam 24 hafta analık izni, eşi doğum yapana 10 gün babalık izni verilir. Memur yazılı başvuruyla çekilebilir; izinsiz ve kesintisiz 10 gün göreve gelmeyen çekilmiş sayılır.

Hizmeti 12 yıl olan bir memur, üç yıldır izin kullanmadı ve bu yıl 120 gün izin istiyor. Kaç gününü kullanabilir?

Memurun temel hakkı güvencedir: kanunlarda yazılı hâller dışında memurluğuna son verilemez, aylık ve başka hakları elinden alınamaz (m.18). İzinler ise sınavın en sevdiği sayı alanıdır. Yıllık izinler amirin uygun bulacağı zamanda toptan ya da parça parça kullanılır, birbirini izleyen iki yılın izni birlikte verilebilir; ama cari yıl ve bir önceki yıl dışındaki kullanılmamış izinler düşer (m.103). Girişteki memur bu yüzden yalnız 30 + 30 = 60 gün kullanabilir.

İzinler (657 m.102–108)
İzinSüre
Yıllık izin1–10 yıl hizmet (10 dahil): 20 gün · 10 yıldan fazla: 30 gün · zorunlu hâlde gidiş-dönüş için en çok ikişer gün eklenir
Analık izniDoğumdan önce 8, sonra 16 hafta: toplam 24 hafta (çoğul gebelikte doğum öncesine +2 hafta)
Babalık izni10 gün
Evlilik ve ölüm izniKendisinin ya da çocuğunun evlenmesi; eşinin, çocuğunun, kendisinin ya da eşinin ana, baba ve kardeşinin ölümü: 7 gün
Takdirî mazeret izniYılda toptan ya da bölümler hâlinde 10 gün (merkezde atamaya yetkili amir, ilde vali, ilçede kaymakam)
Aylıksız izinSağlık izni bitiminden sonra 18 aya kadar · doğumdan sonra 24 aya kadar · 5 hizmet yılını dolduran memura memuriyeti boyunca en çok iki defada toplam 1 yıl

Çekilme ve memurluğun sona ermesi

Memur kurumuna yazılı başvuruyla çekilebilir; izinsiz ya da kabul edilen bir mazereti olmadan görevi kesintisiz 10 gün terk eden de çekilmiş sayılır (m.94). Çekilen memur yerine atanan gelene ya da çekilme kabul edilene kadar görevine devam eder; atanan kişi bir aya kadar gelmezse üstüne haber vererek ayrılabilir. Aylıksız izin bitiminde ya da mazeret kalktıktan sonraki 10 gün içinde göreve dönmeyen de çekilmiş sayılır. Memurluk; memurluktan çıkarma, şartlardan birinin kaybı ya da sonradan yokluğunun anlaşılması, çekilme, emeklilik ve ölüm hâllerinde sona erer (m.98).

Akılda kalsın: İzin sayıları “20/30 yıllık, 8+16 analık, 10 babalık, 7 evlilik-ölüm, 10 mazeret”. 10 gün iki kez karşına çıkar: kesintisiz 10 gün terk = çekilme; aylıksız izin sonrası 10 günde dönmemek = çekilme.
Sınavda

Nasıl sorulurBir memurun kullanabileceği izin günü hesaplatılır ya da çekilmiş sayılma hâlleri sorulur.

TuzakAnalık iznini eski kurala göre 16 hafta (8+8) saymak; bugünkü toplam 24 haftadır.

Sınavda işaretleiki yıldan eski kullanılmamış yıllık izin düşer.

✎Boşluk doldurma izin ve çekilme

Hizmeti 15 yıl olan memurun yıllık izni gündür. Analık izni toplam haftadır. İzinsiz ve kesintisiz gün görevi terk eden memur çekilmiş sayılır.

3024102016

?Soru çöz

657 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. m.108/E bu aylıksız izni en çok iki defada, toplam bir yılla sınırlar. B cari ve önceki yıl dışındaki izinlerin düştüğünü atlar; C babalık iznini (10 gün) evlilik-ölüm izniyle (7 gün) karıştırır; D yerine gelen gelene ya da çekilme kabul edilene kadar görevin süreceğini unutur.
İDARE HUKUKU · YAPTIRIM

Disiplin cezaları: beş ceza, yetkili amir ve kurul, zamanaşımı, savunma ve itiraz

Hukuk · İdare Hukuku ve İdari Yargı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHiyerarşi ile idari vesayet arasındaki farklar nelerdir? Yetki devri, imza yetkisi devri ve vekâlet nasıl ayrılır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İdare hukukunun temelleri ve idari teşkilat). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hiyerarşi, aynı tüzel kişilik içinde üstün astı üzerindeki genel ve kendiliğinden var olan denetimidir; emir verme, işlemi onaylama, değiştirme, kaldırma yetkilerini kapsar. İdari vesayet ise merkezî idarenin ayrı bir kamu tüzel kişisi üzerindeki istisnai denetimidir: ancak kanunda öngörüldüğü kadar vardır, emir verme ve işlemi değiştirme yetkisi içermez (Anayasa m.127).

Hiyerarşi, vesayet ve yetki devri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Devlet memurlarına verilen disiplin cezaları nelerdir, kim verir? Disiplin cezasında zamanaşımı ve itiraz süreleri ne kadardır?

Kısa cevap: 657 m.125'e göre disiplin cezaları uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve Devlet memurluğundan çıkarmadır. İlk üçünü disiplin amiri, kademe durdurmayı disiplin kurulunun kararıyla atamaya yetkili amir verir; çıkarma yüksek disiplin kurulu kararıyla olur. Savunma için en az 7 gün süre verilir; itiraz süresi tebliğden itibaren 7 gündür.

Bir memur bir yıl içinde farklı zamanlarda toplam 20 gün özürsüz olarak işe gelmedi. Hangi ceza gündeme gelir ve kim verir?

Disiplin cezaları ve veren merci (m.125–126)
CezaTanımDevamsızlık karşılığıVeren
UyarmaDaha dikkatli olması gerektiğinin yazıyla bildirilmesiGöreve özürsüz geç gelmek, erken ayrılmakDisiplin amiri
KınamaKusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesi—Disiplin amiri
Aylıktan kesmeBrüt aylıktan 1/30–1/8 kesintiÖzürsüz 1–2 gün gelmemekDisiplin amiri
Kademe ilerlemesinin durdurulmasıKademe ilerlemesinin 1–3 yıl durdurulmasıÖzürsüz ve kesintisiz 3–9 gün gelmemekDisiplin kurulu kararıyla atamaya yetkili amir
Devlet memurluğundan çıkarmaBir daha memurluğa atanmamak üzere çıkarmaÖzürsüz bir yılda toplam 20 gün gelmemekYüksek disiplin kurulu kararı

Girişteki memur bu yüzden çıkarma cezasıyla karşılaşır. Disiplin kurulları ceza türünü kendileri belirleyemez; teklif edilen cezayı kabul ya da reddeder. Ret hâlinde atamaya yetkili amir 15 gün içinde başka bir ceza verebilir. Aylıktan kesme alan 5 yıl, kademe durdurma alan 10 yıl boyunca daire başkanı ve üstü, vali, büyükelçi gibi kadrolara atanamaz (m.132).

Disiplin süreleri
KonuSüreDayanak
Soruşturmaya başlama (öğrenmeden itibaren)Uyarma–kademe durdurma: 1 ay · çıkarma: 6 ay657 m.127
Ceza verme zamanaşımı (fiilden itibaren)2 yıl; ceza yargıca iptal edilirse kalan sürede, kalan süre 6 aydan azsa en geç 6 ayda yeniden tesis657 m.127 (7573, 2026)
Karar süresiDisiplin amiri 15 gün · kurula sevk 15 gün, kurul 30 gün · yüksek disiplin kurulu en çok 6 ay657 m.128
Savunma süresiEn az 7 gün657 m.130
İtiraz / itiraz merciinin kararıTebliğden itibaren 7 gün / 30 gün657 m.135
Özlük dosyasından silinme istemiUyarma, kınama 5 yıl · diğerleri 10 yıl sonra657 m.133

Uyarma, kınama ve aylıktan kesmeye karşı disiplin kuruluna, kademe durdurmaya karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilir; süresinde itiraz edilmeyen ceza kesinleşir. Aynı olaydan ceza kovuşturması başlamış olması disiplin işlemini geciktirmez; mahkûmiyet ya da beraat disiplin cezasına engel olmaz (m.131). İdare hukukunun temelleri ve idari teşkilat sayfasında gördüğümüz hiyerarşi burada iş başındadır: disiplin amiri memurun hiyerarşik üstüdür.

Akılda kalsın: Devamsızlık merdiveni “1–2 gün kesme, 3–9 gün kademe, yılda 20 gün çıkarma”; kesintisiz 10 gün terk ise ceza değil çekilme. Süreler: “1 ay–6 ay başla, 2 yılda bitir, 7 günde savun, 7 günde itiraz et”.
Sınavda

Nasıl sorulurCezayı veren merci, zamanaşımı ya da itiraz süresi, bir eylemin karşılığı olan ceza sorulur.

TuzakDisiplin kurulunun cezayı değiştirebileceğini sanmak; kurul yalnız kabul ya da ret eder.

Sınavda işaretleceza mahkemesindeki beraat disiplin cezasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

⇄Bilgi eşleştirme devamsızlık → sonuç

?Soru çöz

657 sayılı Kanun'a göre disiplin cezalarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Kınama cezasını disiplin amiri verir.
II. Disiplin kurulu, teklif edilen cezadan farklı bir ceza belirleyebilir.
III. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilir.

✓ D. I m.126'ya, III m.135'e uygundur. II yanlıştır: kurulların ayrı bir ceza tayin yetkisi yoktur, yalnız kabul ya da ret ederler. A III'ü atlar; B ve C II'yi doğru sayar.
İDARE HUKUKU · SÜRE

Görevden uzaklaştırma ve memurların yargılanması: 4483 sayılı Kanun'da soruşturma izni

Hukuk · İdare Hukuku ve İdari Yargı · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMerkezî idarenin başkent teşkilatında hangi kuruluşlar vardır? Bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluş ne demektir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İdare hukukunun temelleri ve idari teşkilat). Önce kendin cevapla, sonra aç.

2017'den sonra merkezî idarenin başkent teşkilatının tepesinde yürütme yetkisinin sahibi Cumhurbaşkanı vardır; yanında Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlıklar, Cumhurbaşkanlığına bağlı kuruluşlar ile danışma ve denetim birimleri bulunur. Bakanlıklar CBK ile kurulur; 2026 itibarıyla 17 bakanlık vardır. Bakanlıklara bağlanan kuruluşlar bağlı, ilgili ve ilişkili diye üçe ayrılır.

Başkent teşkilatı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Görevden uzaklaştırma nedir, kimler yapabilir, ne kadar sürer? Memurların görev suçlarında soruşturma izni nasıl verilir?

Kısa cevap: Görevden uzaklaştırma, görevi başında kalması sakıncalı görülen memur hakkında alınan ihtiyati tedbirdir; disiplin soruşturmasında en çok 3 ay sürer, memura aylığının üçte ikisi ödenir. Görevi sebebiyle suç işlediği iddia edilen memur hakkında savcı, 4483 sayılı Kanun'a göre önce yetkili merciden soruşturma izni ister; merci ön incelemeyle 30 (+15) gün içinde karar verir, karara 10 gün içinde itiraz edilir.

Bir ilçe tapu müdürlüğündeki memur hakkında rüşvet ihbarı geldi. Savcı memurun ifadesini hemen alabilir mi; memur bu arada görevine devam eder mi?

Görevden uzaklaştırma (m.137–145)

Görevden uzaklaştırma bir ceza değil, ihtiyati tedbirdir; soruşturmanın herhangi bir aşamasında alınabilir. Yetkililer: atamaya yetkili amirler, bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri, illerde valiler, ilçelerde kaymakamlar (ilçe idare şube başkanları için valinin muvafakati gerekir). Uzaklaştırmayı izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır. Uzaklaştırılan memura bu sürede aylığının üçte ikisi ödenir; göreve dönerse kesilen üçte bir de ödenir.

Disiplin soruşturması nedeniyle uzaklaştırma en çok 3 ay sürer, sonunda karar verilmezse memur göreve başlatılır. Ceza kovuşturması nedeniyle uzaklaştırmada ise yetkili amir memurun durumunu her iki ayda bir inceleyip karar verir. Memurluktan çıkarma dışında bir disiplin cezası alan, beraat eden ya da cezası ertelenen memur kararın kesinleşmesiyle göreve döner.

Soruşturma izni (4483)

Anayasa m.129'daki izin kuralını 4483 sayılı Kanun uygular. Kanun yalnız görev sebebiyle işlenen suçlarda geçerlidir; kişisel suçlar ve ağır cezalık suçüstü genel hükümlere tabidir. İhbarı alan Cumhuriyet başsavcısı, kaybolma ihtimali olan delilleri tespit etmek dışında işlem yapmaz, memurun ifadesine başvurmaz, izin ister. İzin merciini İdare hukukunun temelleri ve idari teşkilat sayfasında gördüğümüz teşkilat belirler:

Soruşturma izni vermeye yetkili merci (4483 m.3)
GörevliMerci
İlçede görevli memurKaymakam
İlde ve merkez ilçede görevli memur, kaymakamVali
Bakanlık merkezindeki memurKuruluşun en üst idari amiri
Cumhurbaşkanı kararıyla atananlarCumhurbaşkanı ya da ilgili bakan
Belediye başkanı, belediye ve il genel meclisi üyesiİçişleri Bakanı
Muhtarİlçede kaymakam, merkez ilçede vali

Merci bir ön inceleme yaptırır ve kararını suçu öğrenmesinden itibaren 30 gün içinde verir; zorunlu hâlde süre bir kez 15 gün uzatılabilir (m.7). İzin kararına memur, izin vermeme kararına savcılık ya da şikâyetçi, tebliğden itibaren 10 gün içinde itiraz eder. Danıştay İkinci Dairesi (Cumhurbaşkanı kararıyla atananlar, TBMM personeli, belediye başkanları gibi) ya da bölge idare mahkemesi itirazı en geç 3 ayda kesin karara bağlar (m.9). Girişteki savcı memurun ifadesini alamaz; memur ise kaymakam ya da atamaya yetkili amirce görevden uzaklaştırılabilir.

Kamu görevlileri: süreler ve sayılar
KonuSüre / sayıDayanak
Adaylık / ilişiği kesilen adayın yasağı1–2 yıl / 3 yıl657 m.54, 56
Sadakat yeminiAsli memurluğa atanmadan sonra en geç 1 ay657 m.6
Ticaret yasağında eş ve çocuk bildirimi15 gün657 m.28
Çekilmiş sayılma (terk)Kesintisiz 10 gün657 m.94
Disiplin: soruşturma / zamanaşımı / savunma / itiraz1 ay–6 ay / 2 yıl / en az 7 gün / 7 gün657 m.127, 130, 135
Uzaklaştırmadan sonra soruşturmaya başlama10 iş günü657 m.139
Uzaklaştırmada ödenen aylık / azami süre2/3 / disiplinde 3 ay, ceza kovuşturmasında 2 ayda bir inceleme657 m.141, 145
Soruşturma izni kararı / itiraz / itiraz kararı30 gün (+15) / 10 gün / 3 ay4483 m.7, 9
Akılda kalsın: Uzaklaştırma “tedbir, ceza değil; 10 iş gününde soruştur, 2/3 maaş, 3 ay”. 4483: “30 + 15 gün karar, 10 gün itiraz, 3 ayda kesin karar”; ağır cezalık suçüstünde izin yok.
Sınavda

Nasıl sorulurSoruşturma izni vermeye yetkili merci, izin süresi ya da görevden uzaklaştırmanın süresi ve mali sonucu sorulur.

TuzakGörevden uzaklaştırmayı bir disiplin cezası saymak ya da memurun kişisel suçlarında da izin aramak.

Sınavda işaretlebelediye başkanı hakkında soruşturma iznini İçişleri Bakanı verir.

↕Sıralama soruşturma izni

  1. Kaymakam ön inceleme raporu üzerine soruşturma izni verir
  2. Cumhuriyet başsavcılığına memur hakkında ihbar ulaşır
  3. Bölge idare mahkemesi itirazı kesin olarak karara bağlar
  4. Savcı delilleri tespit edip evrakı kaymakamlığa göndererek izin ister
  5. Memur, kararın tebliğinden itibaren 10 gün içinde itiraz eder

?Soru çöz

4483 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Kaymakamlar hakkında izin mercii validir (m.3/b); İçişleri Bakanı belediye başkanları ve meclis üyeleri için yetkilidir, B ikisini karıştırır. A m.3/a'yı, C m.9'u, D m.2'yi doğru verir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Aşağıdakilerden hangileri ayrı bir kamu tüzel kişiliğine sahiptir?

I. İl özel idaresi
II. Kaymakamlık
III. Türkiye Barolar Birliği
IV. Millî Eğitim Bakanlığı

✓ D. İl özel idaresi mahallî idare, Barolar Birliği kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşunun üst kuruluşudur; ikisi de ayrı kamu tüzel kişisidir. Kaymakamlık (II) ve bakanlık (IV) Devlet tüzel kişiliğinin organlarıdır; A, B ve C bunlardan en az birini ayrı kişi sayar.Kaynak: İdare hukukunun temelleri ve idari teşkilat · Kamu tüzel kişiliği, merkezden ve yerinden yönetim

?Soru 2

1982 Anayasası'nın 13. maddesine göre temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ A. Genel sınırlama sebepleri 2001 değişikliğiyle kaldırıldı; kamu düzeni ancak hakkın kendi maddesinde sayılmışsa kullanılabilir. B kanunla sınırlama şartını, C ölçülülüğü, D öze dokunma yasağını doğru verir; üçü de m.13'ün bugünkü metnindedir.Kaynak: Türk anayasa düzeni · Temel hak rejimi (m.12–16)

?Soru 3

TBMM'de kabul edilen bir Anayasa değişikliğine ilişkin olarak aşağıdakilerden hangileri doğrudur?

I. 385 oyla kabul edilen değişiklik, Cumhurbaşkanınca Meclise iade edilmezse halkoyuna sunulmak üzere yayımlanır.
II. 410 oyla kabul edilen değişikliği Cumhurbaşkanı halkoyuna sunmadan yayımlayabilir.
III. Anayasa Mahkemesi değişikliği, kabul edilen hükmün içeriği bakımından da denetleyebilir.

✓ B. I doğrudur: 360–399 arasındaki değişiklik iade edilmezse zorunlu olarak halkoyuna gider. II doğrudur: 400 ve üzeri oyla kabul edilen değişikliği Cumhurbaşkanı yayımlayabilir. III yanlıştır: AYM anayasa değişikliklerini yalnız şekil bakımından denetler; A II'yi, C ve D ise III'ü yanlış değerlendirir.Kaynak: Anayasa hukukunun temel kavramları · Anayasanın değiştirilmesi (m.175)

?Soru 4

1982 Anayasası'na göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ A. Sayıştay kararlarına karşı yalnız 15 gün içinde bir kez karar düzeltme istenir; idari yargı kapalıdır (m.160). B AYM üyeliğini (m.147), C Uyuşmazlık Mahkemesini (m.158), D HSK başkanlığını (m.159) doğru verir.Kaynak: Türk anayasa düzeni · Yargı ve yüksek mahkemeler

?Soru 5

Bir hükümet sistemi ile ilgili şu bilgiler veriliyor:

I. Devlet başkanı siyasi bakımdan sorumsuzdur ve işlemleri bakanlarca imzalanır.
II. Hükümet, yasama organının güvenine dayanır.
III. Yürütme organı yasama organını feshedebilir.

Bu özellikler aşağıdaki sistemlerden hangisini tanımlar?

✓ A. Karşı-imza (I), hükümetin meclise karşı siyasi sorumluluğu (II) ve fesih (III) parlamenter sistemin üç ayırıcı aracıdır. B başkanlıkta güvensizlik oyu ve fesih yoktur; C meclis hükümetinde yürütme meclisi feshedemez; D mutlak monarşide kuvvetler hükümdarda birleşir, meclise karşı sorumluluk yoktur.Kaynak: Anayasa hukukunun temel kavramları · Hükümet sistemleri

?Soru 6

1982 Anayasası'na göre aşağıdakilerden hangisinin değiştirilmesi teklif edilemez?

✓ D. Resmî dil m.3'tedir; m.4 ilk üç maddeyi değiştirilemez ve teklif edilemez kılar. A m.5'tir; B m.10'dur; C m.7'dir. Üçü de Genel Esaslar'dadır ama m.4'ün koruması dışındadır, usulüne uygun değişiklikle değiştirilebilir.Kaynak: Türk anayasa düzeni · Temel ilkeler (m.1–10)

?Soru 7

1982 Anayasası ile ilgili aşağıdaki nitelendirmelerden hangisi doğrudur?

✓ A. 1982 Anayasası tek metinde yazılıdır, beşte üç çoğunluk gerektirdiği için serttir ve pek çok ayrıntıyı kendisi düzenler. B sertliği yumuşaklıkla karıştırır; C 1921 Teşkilât-ı Esasiye'yi anlatır; D 4. maddedeki değiştirilemez hükümleri atlar.Kaynak: Anayasa hukukunun temel kavramları · Anayasa türleri

?Soru 8

Merkezî idarenin bir belediye üzerindeki idari vesayet yetkisi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Vesayet istisnai bir yetkidir; kanunda öngörülmedikçe yoktur. B vesayeti hiyerarşiyle karıştırır, vesayet makamı işlemi değiştiremez; C emir verme hiyerarşiye özgüdür; D Anayasa organlık sıfatının kaybını yargı yoluna bağlar, İçişleri Bakanı yalnız geçici olarak uzaklaştırabilir.Kaynak: İdare hukukunun temelleri ve idari teşkilat · Hiyerarşi, vesayet ve yetki devri

?Soru 9

İdare hukuku ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ B. İdare hukuku kodifiye değildir; kuralları çok sayıda kanun, CBK ve yönetmeliğe dağılmıştır. A içtihadi niteliği, C kamu gücü ayrıcalığını, D yazısız kaynakları doğru anlatır.Kaynak: İdare hukukunun temelleri ve idari teşkilat · İdare hukukunun özellikleri ve kaynakları

?Soru 10

1982 Anayasası'na göre Devlet Denetleme Kurulu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Kurul, Cumhurbaşkanının isteği üzerine meslek kuruluşları, kamuya yararlı dernek ve vakıflar dahil geniş bir alanı denetler. A Sayıştay ile karıştırır, DDK Cumhurbaşkanlığına bağlıdır; B 2017'de kaldırılan istisnayı hatırlar, bugün yalnız yargı organları dışarıdadır; D atamanın Cumhurbaşkanına ait olduğunu atlar.Kaynak: İdare hukukunun temelleri ve idari teşkilat · Başkent teşkilatı
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Hukuk soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →