Kamu görevlisi ve memur: asli ve sürekli görev ölçütü, Anayasa'nın güvenceleri
Hukuk · İdare Hukuku ve İdari Yargı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKamu tüzel kişiliği nedir? Merkezden yönetim, yerinden yönetim ve yetki genişliği arasındaki farklar nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İdare hukukunun temelleri ve idari teşkilat). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Anayasa'nın 123. maddesine göre idarenin kuruluş ve görevleri merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayanır; kamu tüzel kişiliği ancak kanunla ya da Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur. Merkezî idare Devlet tüzel kişiliğinin içindedir (bakanlık, valilik, kaymakamlık); yerinden yönetim kuruluşları ise ayrı kamu tüzel kişileridir ve yer yönünden (belediye, il özel idaresi, köy) ya da hizmet yönünden (üniversite, TRT) ayrılır.
Kamu tüzel kişiliği, merkezden ve yerinden yönetim
✎Konu anlatımı
Memur kimdir? Anayasa'ya göre kamu görevlileri hangi ilkelere tabidir?
Kısa cevap: Anayasa'ya göre Devletin ve öteki kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürüttüğü kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür; özlük işleri kanunla düzenlenir (m.128). 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na göre bu görevleri yürütmek üzere görevlendirilenler memurdur (m.4/A).Aynı hastanede bir kadrolu hemşire, sözleşmeli bir mühendis ve temizlik işçisi çalışıyor. Üçü de “kamuda” çalışır; ama yalnız biri memurdur. Ölçüt nedir?
Ölçüt görevin niteliğidir. Anayasa'nın 128. maddesi üç unsur arar: görev Devlet ya da başka bir kamu tüzel kişisine ait olmalı, genel idare esaslarına göre (kamu hukuku kurallarıyla) yürütülmeli ve asli ve sürekli olmalıdır. İdare hukukunun temelleri ve idari teşkilat sayfasında saydığımız kamu tüzel kişilerinin hepsinde (Devlet, belediye, üniversite…) memur çalışabilir. Asli görev, kurumun varlık sebebi olan işin kendisidir; sürekli görev ise geçici ya da mevsimlik olmayandır. Girişteki hemşire bu ölçütü karşılar.
| Kavram | Kapsam |
|---|---|
| Kamu görevlisi (geniş) | Kamu hizmetine herhangi bir statüyle katılan herkes: memur, sözleşmeli personel, hâkim, öğretim üyesi, asker |
| Memur (657 m.4/A) | Kamu tüzel kişilerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli hizmetleri görenler; genel politika, planlama, yönetim ve denetim işlerindekiler de memur sayılır |
| 657'ye tabi olmayanlar (m.1) | AYM üyeleri, hâkim ve savcılar, Danıştay ve Sayıştay meslek mensupları, öğretim üyeleri; subay, astsubay, uzman erbaş ve Emniyet mensupları gibi özel kanunu olanlar |
Anayasa'nın güvenceleri (m.128–129)
Memurların nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları, aylıkları kanunla düzenlenir; mali ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır (m.128). Memurlar Anayasa'ya ve kanunlara sadık kalmakla yükümlüdür. Savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemez ve disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz; 2010'dan önce uyarma ve kınama yargı denetimi dışındaydı. Memurun yetkisini kullanırken işlediği kusurdan doğan tazminat davası, memura rücu edilmek kaydıyla ancak idare aleyhine açılır. Suç iddiasında ceza kovuşturması, kanundaki istisnalar dışında, idari merciin iznine bağlıdır (m.129).
Nasıl sorulurm.128–129'daki güvencelerden hangisinin yanlış verildiği ya da bir çalışanın memur olup olmadığı sorulur.
TuzakUyarma ve kınama cezalarının hâlâ yargı denetimi dışında olduğunu sanmak; 2010'dan beri bütün disiplin kararları yargıya götürülebilir.
Sınavda işaretlememurun kusuruyla verdiği zarar için dava memura değil idareye açılır.
⇄Bilgi eşleştirme çalışan → statü
?Soru çöz
1982 Anayasası'nın kamu görevlilerine ilişkin hükümlerine göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?