İdari yargı teşkilatı: Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemeleri, Uyuşmazlık Mahkemesi
Hukuk · İdare Hukuku ve İdari Yargı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaHâkimlik teminatı nedir? Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay, HSK ve Sayıştay nasıl oluşur?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Türk anayasa düzeni). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Hâkimler görevlerinde bağımsızdır; hiçbir organ yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere emir veremez, genelge gönderemez (m.138). Hâkim ve savcılar azlolunamaz, 65 yaşına kadar görev yapar (m.139–140). Yüksek mahkemeler Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesidir; hâkim ve savcıların özlük işlerini 13 üyeli Hâkimler ve Savcılar Kurulu yürütür.
✎Konu anlatımı
İdari yargı teşkilatı nasıldır? Danıştay, bölge idare mahkemesi, idare ve vergi mahkemelerinin görevleri nelerdir?
Kısa cevap: İdari yargı üç basamaklıdır: ilk derece mahkemeleri olan idare ve vergi mahkemeleri, istinaf mercii olan bölge idare mahkemeleri ve en üstte temyiz mercii olan Danıştay. İdare mahkemeleri genel görevlidir; vergi mahkemeleri vergi ve benzeri mali yükümlülük davalarına bakar. Danıştay kanunda sayılan davalara ilk derece mahkemesi olarak da bakar. Adli ve idari yargı arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını Uyuşmazlık Mahkemesi kesin olarak çözer.Bir bakanlık ülke çapında uygulanacak bir yönetmelik çıkardı; aynı gün bir belediye de bir işyerini mühürledi. İki işleme karşı aynı mahkemede mi dava açılır?
Türk anayasa düzeni sayfasında gördüğümüz Danıştay, Anayasa'ya göre idari mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı kararların son inceleme merciidir; kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar (m.155). Girişteki yönetmelik bu davalardandır; mühürleme ise yerel idare mahkemesinin işidir.
| Merci | Kuruluş | Başlıca görevi |
|---|---|---|
| İdare mahkemesi | Başkan + 2 üyelik kurul; bazı davalarda tek hâkim | Genel görevli ilk derece: iptal, tam yargı, idari sözleşme davaları (2576 m.5) |
| Vergi mahkemesi | Başkan + 2 üye; tek hâkim davaları | Vergi, resim, harç, benzeri mali yükümlülükler ve bunların tahsili (2576 m.6) |
| Bölge idare mahkemesi | En az biri idare, biri vergi olmak üzere iki daire; daire başkan + 2 üyeyle toplanır | İstinaf, yürütmeyi durdurma kararlarına itiraz, yargı çevresindeki görev ve yetki uyuşmazlıkları (2576 m.3/A, 3/D) |
| Danıştay | Dava daireleri, İdari ve Vergi Dava Daireleri Kurulları | Temyiz; sayılı davalarda ilk derece; imtiyaz sözleşmelerine 2 ayda görüş |
| Uyuşmazlık Mahkemesi | Başkanı AYM'nin görevlendirdiği üye | Adli ve idari yargı arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıkları (m.158) |
Danıştay ilk derece mahkemesi olarak şunlara karşı açılan davalara bakar: Cumhurbaşkanı kararları, Cumhurbaşkanınca çıkarılan ve CBK dışında kalan düzenleyici işlemler, bakanlıkların, kamu kurumlarının ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemleri, birden çok mahkemenin yetki alanına giren işler ve tahkimsiz imtiyaz uyuşmazlıkları (2575 m.24). İdare hukukunun temelleri ve idari teşkilat sayfasında gördüğümüz bağımsız idari otoritelerin ülke çapındaki düzenlemeleri de doğrudan Danıştay'a gider. CBK'ler ise idari yargıda değil, AYM'de denetlenir.
Kanundaki parasal sınırı aşmayan iptal ve tam yargı davalarına, geçici görevlendirme, yolluk, izin işlemlerine ve uyarma cezasına karşı davalara tek hâkim bakar; düzenleyici işlemlere karşı davalar tek hâkimle görülmez (2576 m.7). Parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında artar (2577 ek m.1).
Nasıl sorulurVerilen bir davanın ilk derece olarak hangi mercide görüleceği ya da bölge idare mahkemesinin görevlerinden hangisinin yanlış verildiği sorulur.
TuzakCBK'ye karşı Danıştay'da iptal davası açılabileceğini sanmak; CBK'nin denetimi AYM'nindir.
Sınavda işaretleyalnız bir ilde uygulanan valilik kararına karşı dava idare mahkemesinde, ülke çapındaki bakanlık yönetmeliğine karşı Danıştay'da açılır.
✎Boşluk doldurma teşkilat
İdare ve vergi mahkemesi kararlarına karşı istinaf başvurularını inceler. Bir bakanlığın ülke çapında uygulanacak yönetmeliğine karşı dava ilk derece olarak açılır. Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ise denetlenir.
?Soru çöz
Aşağıdaki işlemlerden hangisine karşı açılacak iptal davasına Danıştay ilk derece mahkemesi olarak bakmaz?