Haksız fiilin beş unsuru: fiil, hukuka aykırılık, zarar, illiyet bağı ve kusur
Hukuk · Borçlar Hukuku (Genel Hükümler) · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaBorç ilişkisi nedir? Borcun kaynakları nelerdir, edim türleri ve eksik borç ne demektir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Borç ilişkisi ve sözleşmeler). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Borç ilişkisi, alacaklının borçludan bir edimi isteyebildiği hukuki bağdır; edim verme, yapma ya da yapmama olabilir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu borcun kaynaklarını sözleşme, haksız fiil ve sebepsiz zenginleşme olarak düzenler; vekâletsiz iş görme gibi kanundan doğan borçlar da vardır. Borç ilişkisi nisbidir: yalnız taraflar arasında hüküm doğurur. Zamanaşımına uğramış borç dava edilemeyen eksik borçtur.
✎Konu anlatımı
Haksız fiilin unsurları nelerdir? Fiil, hukuka aykırılık, zarar, illiyet bağı ve kusur ne anlama gelir?
Kısa cevap: Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m.49). Haksız fiil sorumluluğunun beş unsuru fiil, hukuka aykırılık, zarar, fiille zarar arasında uygun illiyet bağı ve kusurdur. Ahlaka aykırı bir fiille kasten zarar veren de sorumludur. Zararı ve zarar verenin kusurunu ispat yükü zarar görendedir (m.50).Bir inşaat şirketinin kamyonu, şoförün telefonla oynaması yüzünden kırmızı ışıkta bir motosiklete çarptı; motosikletli üç ay çalışamadı. Tazminat isteyebilmesi için neyi kanıtlamalıdır?
Borç ilişkisi ve sözleşmeler sayfasında gördüğümüz üç kaynaktan ikincisi haksız fiildir: taraflar arasında önceden bir sözleşme yokken, zarar verici olay bir borç doğurur. Bu borcun doğması için beş unsur birlikte bulunmalıdır; biri eksikse kusura dayanan sorumluluk doğmaz.
Hukuka aykırılık, kişilik ve mülkiyet gibi herkese karşı korunan mutlak bir hakkın ya da başkasını korumaya yönelik bir normun (trafik kuralları gibi) ihlalidir. Zarar, kişinin malvarlığında iradesi dışında meydana gelen azalmadır: mevcut değerin eksilmesi (fiilî zarar) ya da artması beklenen değerin artmaması (yoksun kalınan kâr). Motosikletlinin tamir masrafı fiilî zarar, çalışamadığı üç ayın kazancı yoksun kalınan kârdır.
İlliyet bağı, fiilin olayların olağan akışına göre o zararı doğurmaya elverişli olmasıdır. Mücbir sebep, zarar görenin ya da üçüncü kişinin ağır kusuru bu bağı keser. Kusur, hukuk düzeninin kınadığı iradedir: kast (doğrudan ya da olası) ya da ihmal (ağır ya da hafif). Kusurlu sayılabilmek için Başlangıç hükümleri ve kişiler hukuku sayfasında gördüğümüz ayırt etme gücü gerekir. Girişteki motosikletli bu yüzden zararını ve şoförün kusurunu kanıtlamalıdır (m.50); hukuka aykırılık kırmızı ışık ihlaliyle ortadadır.
Nasıl sorulurHaksız fiilin unsurları, verilen olayda hangi unsurun eksik olduğu ya da ispat yükünün kimde olduğu sorulur.
TuzakKusursuz sorumluluk hâllerinde de kusurun ispat edilmesi gerektiğini sanmak; orada kusur unsur değildir.
Sınavda işaretlezararın miktarı tam ispat edilemezse dava reddedilmez, hâkim miktarı hakkaniyete göre belirler.
✎Boşluk doldurma unsurlar
Kaza yüzünden çalışamayan esnafın kaybettiği gelir sayılır. Fiil ile zarar arasındaki uygun nedensellik bağına denir; deprem gibi bir bu bağı keser.
?Soru çöz
Kusura dayanan haksız fiil sorumluluğuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?