Kamu hizmeti nedir: organik ve maddi tanım, üç unsur ve hizmet türleri
Hukuk · İdare Hukuku ve İdari Yargı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Kamu hizmeti nedir, unsurları nelerdir? Kamu hizmetinin organik ve maddi tanımı arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: Kamu hizmeti, genel ve ortak bir ihtiyacı karşılamak için Devlet ya da diğer kamu tüzel kişilerince veya onların gözetim ve denetimi altında özel kişilerce sürekli ve düzenli olarak yürütülen faaliyettir. Organik tanım hizmeti kimin yürüttüğüne, maddi tanım faaliyetin niteliğine bakar. Bugün üç unsur birlikte aranır: kamu yararı amacı, idarenin hizmeti üstlenmesi ve idarenin denetimi ile kamu gücü ayrıcalıkları.Bir ilçede şehir içi otobüsleri belediye değil, özel bir şirket işletiyor; bilet fiyatını ve hatları ise belediye meclisi belirliyor. Otobüs işletmesi yine de kamu hizmeti midir?
Organik tanıma göre kamu hizmeti, idarenin kendi örgütüyle yürüttüğü faaliyettir. Bu tanım idarenin her işini kamu hizmeti saydığı ve özel kişilerin yürüttüğü hizmetleri dışarıda bıraktığı için yetersiz kaldı. Maddi tanım faaliyetin kendisine bakar: genel, ortak ve sürekli bir ihtiyacı karşılıyorsa kamu hizmetidir. Türk öğretisi ve Danıştay iki ölçütü birleştirir; girişteki otobüs işletmesi, şirket özel olsa da belediye kurup denetlediği için kamu hizmetidir.
| Unsur | Anlamı | Eksikse |
|---|---|---|
| Kamu yararı | Amaç kâr değil, genel ve ortak ihtiyaç | Yalnız kâr amaçlı özel ticaret |
| İdarenin üstlenmesi | Faaliyeti kanun ya da yetkili organ kamu hizmeti olarak kurar | İdarenin kurmadığı özel girişim (özel bir kafe) |
| Denetim ve kamu gücü | İdare yürütür ya da gözetir; kamulaştırma, tekel, re'sen icra gibi ayrıcalıklar | İdarenin hiçbir bağının olmadığı özel faaliyet |
Kamu hizmeti kanunla ya da kanunun verdiği yetkiye dayanarak kurulur ve kaldırılır; mahallî ortak ihtiyaçlarda bu kararı belediye ve il özel idaresinin organları verir. Hizmetin türü, ona uygulanacak hukuku da belirler:
- İdari kamu hizmetleri: adalet, güvenlik, eğitim, sağlık denetimi; ağırlıkla kamu hukuku uygulanır.
- Sınai ve ticari kamu hizmetleri: su, elektrik dağıtımı, toplu taşıma; işleyişte özel hukuk daha çok uygulanır, kullanıcıyla ilişki çoğu zaman sözleşmeye dayanır.
- Sosyal ve kültürel hizmetler: sosyal güvenlik, kütüphane, üniversite, bilimsel araştırma.
Nasıl sorulurVerilen faaliyetlerden hangisinin kamu hizmeti olmadığı ya da unsurlardan hangisinin eksik verildiği sorulur.
TuzakHizmeti özel kişi yürüttüğü için kamu hizmeti olamayacağını sanmak.
Sınavda işaretlekâr amacı taşıyıp idarenin kurmadığı ve denetlemediği faaliyet kamu hizmeti değildir.
✎Boşluk doldurma tanım ve tür
Kamu hizmetini yürüten kuruluşa bakan tanım tanımdır. Faaliyetin genel ve ortak bir ihtiyacı karşılayıp karşılamadığına bakan tanım tanımdır. Şehir suyunun dağıtımı kamu hizmetine örnektir.
?Soru çöz
Aşağıdakilerden hangisi kamu hizmeti sayılmaz?