Ticari işletme: esnaf sınırı, uygulanacak hükümlerin sırası ve işletmenin bütün olarak devri
Hukuk · Ticaret Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaAlacağın devri nasıl yapılır, borçlunun rızası gerekir mi? Borcun üstlenilmesi nedir, iç ve dış üstlenme arasındaki fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Borcun ifası ve sona ermesi). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Alacaklı, kanun, sözleşme ya da işin niteliği engel olmadıkça alacağını borçlunun rızası olmadan devredebilir; devir yazılı şekle bağlıdır (m.183–184). Borçlunun değişmesi ise ancak borcu üstlenenle alacaklı arasındaki dış üstlenme sözleşmesiyle olur (m.196). Aktif ve pasifleriyle devralınan işletmede önceki borçlu 2 yıl devralanla birlikte müteselsilen sorumludur (m.202).
Alacağın devri, borcun üstlenilmesi
✎Konu anlatımı
Ticari işletme nedir, esnaf işletmesinden farkı nedir? Ticari işlerde hangi hükümler hangi sırayla uygulanır, ticari işletme nasıl devredilir?
Kısa cevap: Ticari işletme, esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir hedefleyen faaliyetlerin devamlı ve bağımsız yürütüldüğü işletmedir (TTK m.11); sınırı Cumhurbaşkanı kararı belirler. Ekonomik faaliyeti sermayesinden çok bedenî çalışmasına dayanan ve geliri bu sınırı aşmayan kişi esnaftır (m.15). Ticari işletme bir bütün hâlinde devredilebilir; devir yazılı yapılır, tescil ve ilan edilir (m.11/3).Mahallede tek başına çalışan bir ayakkabı tamircisi ile 40 işçili bir ayakkabı fabrikasının sahibi aynı kurallara mı tabidir? Fabrika satılırken makineler, marka ve kira hakkı tek tek mi devredilir?
Ticaret hukukunun yeri ve kaynakları
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, Türk Medenî Kanununun ayrılmaz bir parçasıdır; TTK'daki hükümler ile bir ticari işletmeyi ilgilendiren başka kanunlardaki özel hükümler ticari hükümdür (m.1/1). Ticari bir işte mahkeme önce ticari hükme bakar; yoksa ticari örf ve âdete, o da yoksa genel hükümlere (TMK, TBK) göre karar verir (m.1/2). Teamül, ticari örf ve âdet olduğu belirlenmedikçe yargıya esas olmaz ama irade açıklamalarının yorumunda dikkate alınır; bir bölgeye ya da ticaret dalına özgü örf ve âdet genel olana üstün tutulur (m.2).
Ticari işletme ile esnaf işletmesi
Ticari işletmenin üç unsuru vardır: esnaf sınırını aşan gelir hedefi, faaliyetin devamlılığı ve bağımsızlığı (m.11/1). Tek seferlik bir satış ya da başkasına bağlı çalışan işçinin faaliyeti ticari işletme oluşturmaz. Ticari işletme ile esnaf işletmesi arasındaki sınır Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir (m.11/2; 2018'e kadar Bakanlar Kurulu). Gezici ya da sabit, ekonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedenî çalışmasına dayanan ve geliri bu sınırı aşmayan kişi esnaftır; esnaf tacir değildir, ama tacirlere özgü ücret isteme (m.20) ve işletme adını tescil (m.53) hükümleri ona da uygulanır (m.15).
| Ticari işletme | Esnaf işletmesi | |
|---|---|---|
| Gelir | Esnaf sınırını aşar | Esnaf sınırını aşmaz |
| Dayandığı | Sermaye ve örgüt | Ağırlıkla bedenî çalışma |
| Sahibi | Tacir (m.12) | Esnaf (m.15) |
| İflas | Her türlü borç için iflasa tabi | Tacire özgü iflas hükmü uygulanmaz |
İşletmenin bütün hâlinde devri
Ticari işletme, içindeki malvarlığı unsurları için ayrı ayrı tasarruf işlemi yapılmadan bir bütün hâlinde devredilebilir (m.11/3). Aksi öngörülmemişse devir duran malvarlığını, işletme değerini, kiracılık hakkını, ticaret unvanını ve diğer fikrî mülkiyet haklarını kapsar. Devir sözleşmesi yazılı yapılır, ticaret siciline tescil ve ilan edilir. Borcun ifası ve sona ermesi sayfasında gördüğümüz gibi devralan bildirim ya da ilandan itibaren işletmenin borçlarından sorumlu olur, önceki sahip de 2 yıl onunla birlikte sorumlu kalır (TBK m.202).
Girişteki tamirci, geliri esnaf sınırını aşmıyorsa esnaftır; fabrika sahibi tacirdir. Fabrika bir bütün hâlinde, yazılı sözleşmeyle devredilir; marka, makineler ve kira hakkı aksi kararlaştırılmadıkça devre dâhildir.
Nasıl sorulurTicari işletmenin unsurları, esnafın tanımı, hangi tacir hükümlerinin esnafa da uygulandığı ve ticari işlerde uygulanacak hükümlerin sırası sorulur.
TuzakTicari örf ve âdeti genel hükümlerden sonra saymak; sıra ticari hüküm, ticari örf ve âdet, sonra genel hükümlerdir.
Sınavda işaretleticari işletmenin devri yazılı yapılır, tescil ve ilan edilir.
✎Boşluk doldurma ticari işletme
Türk Ticaret Kanunu, Türk Medenî Kanununun ayrılmaz bir . Ticari işletme ile esnaf işletmesi arasındaki sınır kararıyla belirlenir. Ticari işletmeyi bir bütün hâlinde devreden sözleşme yapılır.
?Soru çöz
Aşağıdakilerden hangisi TTK'ya göre ticari işletmenin unsurlarından biri değildir?