İdari işlem nedir: tek yanlılık, icrailik, hukuka uygunluk karinesi ve re'sen icra
Hukuk · İdare Hukuku ve İdari Yargı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
İdari işlem nedir ve özellikleri nelerdir? İdari işlem ile idari eylem arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: İdari işlem, idarenin kamu gücüne dayanarak tek yanlı iradesiyle hukuk düzeninde değişiklik yapan ve ilgilinin rızasına gerek olmadan hüküm doğuran işlemidir. Tek yanlıdır, icraidir (başka bir onaya gerek olmadan sonuç doğurur), iptal edilene kadar hukuka uygun sayılır ve idarece kendiliğinden uygulanabilir. Hukuki sonuç doğurmayan maddi faaliyetler ise idari eylemdir.Belediye, ruhsatsız bir büfenin kaldırılmasına karar verdi; ertesi gün zabıta ekipleri büfeyi söktü. Bu iki olaydan hangisi idari işlem, hangisi idari eylemdir?
İdarenin faaliyetleri ikiye ayrılır. Hukuki işlemler irade açıklamasıyla hukuk düzeninde değişiklik yapar: bir hak doğurur, bir yükümlülük koyar ya da bir durumu sona erdirir. Maddi eylemler ise fiziksel faaliyetlerdir: yol yapımı, büfenin sökülmesi, bir aracın çarpması. Girişteki kaldırma kararı idari işlem, sökme fiili idari eylemdir; ilkine karşı iptal, ikincisinden doğan zarara karşı tam yargı davası açılır (2577 m.2).
| Özellik | Anlamı |
|---|---|
| Tek yanlılık | İdarenin tek başına açıkladığı iradeyle oluşur; muhatabın kabulüne gerek yoktur (sözleşmeden farkı) |
| Kamu gücüne dayanma | İdare, özel kişilerde olmayan bir üstünlükle emreder, yasaklar, izin verir |
| İcrailik | Başka bir makamın onayına gerek olmadan hukuki sonuç doğurur; iptal davasına konu olabilmenin şartıdır |
| Hukuka uygunluk karinesi | İptal edilene ya da geri alınana kadar hukuka uygun sayılır ve uygulanır |
| Re'sen icra | İdare, önceden mahkemeye gitmeden işlemini kendisi uygulayabilir; zor kullanarak uygulama kanunun izin verdiği ölçüdedir |
Hukuka uygunluk karinesinin önemli bir sonucu vardır: işleme karşı dava açılması, işlemin uygulanmasını durdurmaz (2577 m.27/1). Uygulamayı durdurmak için mahkemeden ayrıca yürütmeyi durdurma kararı alınmalıdır. Organik ölçüt (işlemi idarenin yapması) çoğu zaman yeterlidir; ama TBMM'nin personel atamaları gibi yasama organınca yapılan bazı işlemler de maddi ölçüte göre idari işlem sayılır ve idari yargıda denetlenir.
Nasıl sorulurVerilen faaliyetlerden hangisinin idari işlem, hangisinin idari eylem olduğu ya da idari işlemin özelliklerinden hangisinin yanlış verildiği sorulur.
TuzakDava açılmasının işlemi kendiliğinden durdurduğunu sanmak.
Sınavda işaretleicrai olmayan işlem iptal davasına konu olmaz.
✎Boşluk doldurma özellikler
İdari işlem, muhatabın kabulüne gerek olmadan oluştuğu için bir işlemdir. İptal edilene kadar hukuka sayılır. Bu yüzden işleme karşı dava açılması, işlemin uygulanmasını .
?Soru çöz
Aşağıdakilerden hangisi bir idari eylemdir?