Yüzde, kâr-zarar ve karışım problemleri: yüzde, zam-indirim, faiz, karışım

Yüzde, paydası 100 olan bir orandır. Ardışık zam ve indirimi çarpanla hesaplamayı, kârın neden maliyet üzerinden alındığını, basit faizi ve karışım oranını anlatıyoruz.

6 durakTYT · KPSS
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
9 sorubu konuda çözebileceğin
KAVRAM · YÜZDE

Yüzde: paydası 100 olan bir oran

KPSS / TYT Matematik · Yüzde, kâr-zarar ve karışım problemleri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaOran ve orantı nedir, içler dışlar çarpımı nasıl kullanılır?Bağlantılı konudan (Oran ve orantı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Oran, iki çokluğun bölme yoluyla karşılaştırılmasıdır: a/b ya da a : b (b ≠ 0). Aynı birimli çoklukların oranı birimsizdir (3 kız : 5 erkek), farklı birimlilerin oranı birimlidir (km/sa). İki oranın eşitliğine orantı denir: a/b = c/d ise içler çarpımı dışlar çarpımına eşittir, a · d = b · c.

Oran ve orantı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yüzde nedir, bir sayının yüzdesi ve yüzdesi verilen sayının kendisi nasıl bulunur?

Kısa cevap: Yüzde, paydası 100 olan bir orandır: %a = a/100. Bir sayının %a'sı, sayının a/100 ile çarpımıdır (240'ın %35'i 84). Yüzdesi verilen sayıyı bulmak için ters işlem yapılır: bir sayının %30'u 24 ise sayı 24 ÷ 0,30 = 80'dir. A'nın B'nin yüzde kaçı olduğu ise (A ÷ B) · 100 ile bulunur.

“Yüzde 50 indirim” ile “yarı fiyatına” aynı şeyi söyler; yüzde, kesirlerin gündelik dildeki adıdır.

Oran ve orantı sayfasında gördüğümüz oranın paydası 100'e sabitlenince yüzde elde edilir. %35, “her 100'de 35” demektir ve 35/100 = 0,35 diye de yazılır. Yüzdeyi ondalık sayıya çevirmek (%35 = 0,35; %5 = 0,05; %120 = 1,2) hesabı hızlandırır ve sonraki konulardaki çarpan yönteminin temelidir.

x'in %a'sı = x · a100 %a'sı y olan sayı = y ÷ a100 A, B'nin %100AB'sidir
Çözümlü örnek

240'ın %35'i kaçtır? Hangi sayının %35'i 84'tür?

  1. 240 · 0,35 = 84.
  2. Ters soru: 84 ÷ 0,35 = 240. İki soru aynı eşitliğin iki yüzüdür.

Cevap: 84 ve 240

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Bir okuldaki öğrencilerin %40'ı kızdır. Kızların %25'i, erkeklerin %50'si gözlük kullanmaktadır. Okuldaki öğrencilerin yüzde kaçı gözlük kullanır?

  1. Okulu 100 öğrenci say: 40 kız, 60 erkek.
  2. Gözlüklü: 40 · 0,25 = 10 kız ve 60 · 0,50 = 30 erkek, toplam 40.
  3. 100 öğrencide 40 gözlüklü: %40. Yüzdelerin ortalaması (%37,5) yanlıştır, çünkü gruplar eşit değildir.

Cevap: %40

Şerit uzunlukları öğrenci sayısıyla orantılı. Renkli kısımlar gözlüklüler: kızların %25'i, erkeklerin %50'si.Görsel: Sınav Defteri

✔ Doğru

  • Bütünü 100 say, yüzdeleri sayıya çevir.
  • %30'unun %50'si = %15'i (çarp).
  • Farklı büyüklükteki grupların yüzdesi ağırlıklı hesaplanır.

✘ Sık yapılan hata

  • %30'unun %50'sini %80 diye toplamak.
  • Grupların yüzdelerinin düz ortalamasını almak.
  • Yüzdesi verilen sayıyı bulurken bölme yerine çarpmak.
Akılda kalsın: Yüzde problemlerinde bütünü 100 say; sayılar kendiliğinden yüzde olur. “Yüzdenin yüzdesi” çarpılır, toplanmaz: %30'unun %50'si %15'tir.
Sınavda

Nasıl sorulurBir topluluğun alt gruplarına ait yüzdeler (kızların %25'i, erkeklerin %50'si) verilip bütünün yüzdesi sorulur; bazen tersine, sonuç yüzdesinden grup büyüklüğü istenir.

TuzakFarklı büyüklükteki grupların yüzdelerinin düz ortalamasını almaktır; çözüm, bütünü 100 kişi sayıp her grubu ayrı hesaplamaktır.

⇄Bilgi eşleştirme yüzde hesabı

?Soru çöz

Bir sayının %30'unun %50'si 45 olduğuna göre bu sayı kaçtır?

✓ D. %30'unun %50'si sayının 0,30 · 0,50 = 0,15'idir; 45 ÷ 0,15 = 300. A 150, yalnız %30'u kullanıp 45 ÷ 0,30 yapmaktır; B 90, yalnız %50'yi kullanmaktır; C 56,25, yüzdeleri çarpmak yerine toplayıp %80 almaktan çıkar.
YÖNTEM · ÇARPAN

Artış, azalış ve ardışık yüzde: çarpan yöntemi

KPSS / TYT Matematik · Yüzde, kâr-zarar ve karışım problemleri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKesirlerde toplama, çıkarma, çarpma ve bölme nasıl yapılır?Bağlantılı konudan (Rasyonel ve ondalık sayılar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kesirlerde toplama ve çıkarma için paydalar EKOK'ta eşitlenir, paylar toplanır ya da çıkarılır. Çarpmada pay payla, payda paydayla çarpılır. Bölmede birinci kesir aynen yazılır, ikinci kesir ters çevrilip çarpılır. Çarpmadan önce çapraz sadeleştirme yapmak hesabı küçültür ve hata riskini azaltır.

Kesirlerde dört işlem

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ardışık zam ve indirim nasıl hesaplanır, %20 zam ve %20 indirim neden fiyatı eski hâline getirmez?

Kısa cevap: %a artış, değeri (1 + a/100) ile; %a azalış (1 − a/100) ile çarpar. Ardışık değişimlerde çarpanlar çarpılır, yüzdeler toplanmaz: %20 zam ve ardından %20 indirim 1,2 · 0,8 = 0,96 verir, yani fiyat %4 düşer. Değişim yüzdesi (yeni − eski) ÷ eski · 100 ile bulunur.

Bir ürüne önce %20 zam, sonra %20 indirim yapılırsa fiyatı eski hâline dönmez; ikinci yüzde daha büyük bir sayının üzerinden alınır.

Her yüzde değişimi o anki değerin üzerinden hesaplanır. %20 zam “bir önceki fiyatın 1,2 katı”, %20 indirim “bir önceki fiyatın 0,8 katı” demektir. Değişimler art arda geldiğinde çarpanlar çarpılır: 100 TL'lik ürün zamla 120 TL olur, indirimde 120'nin %20'si yani 24 TL düşülür ve 96 TL kalır.

İndirim 100 TL'den değil 120 TL'den alınır; 24 TL düşer ve fiyat başlangıç çizgisinin altında kalır.Görsel: Sınav Defteri
%a artış: · (1 + a100) %a azalış: · (1 − a100) değişim % = yeni − eskieski · 100
Çözümlü örnek

500 TL'lik bir ürüne önce %20 zam, ardından %10 indirim yapılıyor. Son fiyat kaç TL'dir? Bir dikdörtgenin uzun kenarı %20 artırılıp kısa kenarı %20 azaltılırsa alanı yüzde kaç değişir?

  1. Fiyat: 500 · 1,2 · 0,9 = 540 TL.
  2. Alan, kenarların çarpımıdır: 1,2 · 0,8 = 0,96; alan %4 azalır.

Cevap: 540 TL; alan %4 azalır

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Bir ürünün fiyatı %25 artırılıyor. Ürünün eski fiyatına dönmesi için yeni fiyat üzerinden yüzde kaç indirim yapılmalıdır?

  1. Eski fiyat 100 olsun; yeni fiyat 125.
  2. 125'ten 100'e inmek için 25 TL düşülmeli: 25125 · 100 = 20.
  3. Çarpanla kontrol: 1,25 · 0,8 = 1.

Cevap: %20 (%25 değil)

✔ Doğru

  • %20 zam + %50 zam → 1,2 · 1,5 = 1,8, toplam %80 zam.
  • %25 artışı geri almak için %20 indirim.
  • Değişim yüzdesi eski değere bölünür.

✘ Sık yapılan hata

  • Ardışık yüzdeleri toplamak: %20 + %50 = %70.
  • %20 zam ve %20 indirimi “değişmez” saymak.
  • Değişim yüzdesini yeni değere bölmek.
Akılda kalsın: Yüzdeleri değil çarpanları çarp: zam 1,…, indirim 0,… Eşit yüzdeli bir zam ve bir indirim, sırası ne olursa olsun değeri düşürür.
Sınavda

Nasıl sorulurArdışık zam-indirim, “eski fiyata dönmek için yüzde kaç indirim”, bir boyutun artıp ötekinin azaldığı alan soruları ve fiyat sabitken miktarın değişmesiyle birim fiyatın yüzde kaç değiştiği en sık kalıplardır.

TuzakArdışık yüzdeleri toplamak ve geri dönüş yüzdesini ilk yüzdeyle aynı sanmaktır.

▭Sen çöz örnekle aynı yapı

Bir ürüne önce %20, sonra yeni fiyat üzerinden %50 zam yapılırsa ürünün fiyatı başlangıca göre toplam % artmış olur.

807018030

?Soru çöz

Fiyatı 400 TL olan bir ürüne önce %25 zam, ardından yeni fiyat üzerinden %20 indirim yapılıyor. Ürünün son fiyatı kaç TL'dir?

✓ A. 400 · 1,25 · 0,8 = 400 · 1 = 400; zam 100 TL, indirim 500'ün %20'si olan 100 TL. B 420, yüzdeleri toplayıp net %5 zam saymaktır; C 500, indirimi uygulamayı unutmaktır; D 320, zammı atlayıp yalnız indirimi uygulamaktır.
KAVRAM · KÂR-ZARAR

Kâr ve zarar: yüzde her zaman maliyetin üzerinden

KPSS / TYT Matematik · Yüzde, kâr-zarar ve karışım problemleri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKesir problemlerinde “kalanın 1/3'ü” nasıl hesaplanır?Bağlantılı konudan (Sayı, kesir ve yaş problemleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

“Kalanın” sözcüğü kesrin bütüne değil, bir önceki adımdan geriye kalana uygulandığını söyler. Parasının 1/3'ünü, sonra kalanın 1/4'ünü harcayan kişinin elinde bütünün 2/3 · 3/4 = 1/2'si kalır. Bütünü paydaların EKOK'u kadar birim almak kesirlerden kurtarır.

Kesir problemleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kâr ve zarar yüzdesi neden maliyet üzerinden hesaplanır, satış fiyatından maliyet nasıl bulunur?

Kısa cevap: Aksi söylenmedikçe kâr ve zarar yüzdesi maliyet (alış fiyatı) üzerinden hesaplanır: %k kârla satış fiyatı = maliyet · (1 + k/100), %z zararla satış fiyatı = maliyet · (1 − z/100). %25 kârla 400 TL'ye satılan malın maliyeti 400 ÷ 1,25 = 320 TL'dir; 400'ün %25'ini düşmek yanlıştır.

Bir esnaf “yüzde 25 kâr ettim” dediğinde, kazandığı paranın malı kaça aldığına oranını söyler, kaça sattığına değil.

Kâr, satış fiyatı ile maliyet arasındaki farktır; kâr yüzdesi bu farkın maliyete oranıdır. Maliyet her zaman bütün (%100) kabul edilir; satış fiyatı %100 + kâr ya da %100 − zarar olur. Bu yüzden satış fiyatından maliyete dönerken çıkarma değil bölme yapılır.

satış = maliyet · (1 + k100) kâr % = satış − maliyetmaliyet · 100Zararda (1 − z/100) kullanılır. Birden çok malın toplam kârı, maliyet ağırlıklı hesaplanır.
Çözümlü örnek

250 TL'ye alınan bir ürün %20 kârla kaça satılır? %25 kârla 400 TL'ye satılan bir ürünün maliyeti kaç TL'dir?

  1. 250 · 1,2 = 300 TL.
  2. Maliyet: 400 ÷ 1,25 = 320 TL. Kontrol: 320 · 0,25 = 80 TL kâr, 320 + 80 = 400.

Cevap: 300 TL ve 320 TL

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Bir satıcı aldığı malların 2/5'ini %30 kârla, kalanını %10 zararla satıyor. Satıcı bütün satıştan yüzde kaç kâr ya da zarar etmiştir?

  1. Toplam maliyeti 100 say: 40 TL'lik mal %30 kârla, 60 TL'lik mal %10 zararla satılır.
  2. Kâr: 40 · 0,30 = 12; zarar: 60 · 0,10 = 6; net 12 − 6 = 6 TL.
  3. 100 TL maliyete 6 TL kâr: %6 kâr. Yüzdelerin farkı (%20) ya da ortalaması (%10) yanlıştır.

Cevap: %6 kâr

Toplam maliyeti 100 TL say: parça parça kâr ve zarar
ParçaMaliyet (TL)OranSatış (TL)
Malların 2/5'i40%30 kâr40 · 1,30 = 52
Kalan 3/5'i60%10 zarar60 · 0,90 = 54
Toplam100%6 kâr106

✔ Doğru

  • Maliyet = satış ÷ (1 + k/100).
  • Kâr yüzdesinin paydası maliyettir.
  • Malın bir kısmı kârla, bir kısmı zararla satılırsa maliyet payları ağırlık olur.

✘ Sık yapılan hata

  • Satış fiyatından %25 düşüp maliyeti 300 bulmak.
  • Kâr yüzdesini satış fiyatına bölmek.
  • %30 kâr ve %10 zararın farkını (%20) toplam kâr sanmak.
Akılda kalsın: Maliyet %100'dür; satış fiyatı onun %125'i ya da %90'ı gibi bir sayıdır. Satıştan maliyete dönerken böl, çıkarma.
Sınavda

Nasıl sorulurMalın parçalarının farklı kâr ya da zararla satılması, satış fiyatından maliyetin bulunması ve kâr yüzdesinin değişmesi (maliyet artınca kâr yüzde kaç düşer) en sık kalıplardır; çoğu zaman indirim ve zamla birlikte gelir.

TuzakKâr yüzdesini satış fiyatı üzerinden hesaplamaktır.

↕Satış fiyatını küçükten büyüğe sırala maliyet 200 TL

  1. %15 kârla satış
  2. %30 kârla satış
  3. %10 zararla satış
  4. 50 TL kârla satış
  5. Maliyetine satış

?Soru çöz

Bir ürün %20 kârla 540 TL'ye satılmaktadır. Bu ürünün maliyeti kaç TL'dir?

✓ B. Satış maliyetin %120'sidir: 540 ÷ 1,20 = 450. A 432, kârı satış fiyatı üzerinden alıp 540'ın %20'sini düşmekten çıkar; C 648, %20'yi düşmek yerine eklemektir; D 520, yüzdeyi TL sanıp 540 − 20 yapmaktır.
PROBLEM · ETİKET VE KDV

Etiket, indirim, KDV ve vade farkı: her yüzdenin kendi tabanı var

KPSS / TYT Matematik · Yüzde, kâr-zarar ve karışım problemleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaYüzde nedir, bir sayının yüzdesi ve yüzdesi verilen sayının kendisi nasıl bulunur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yüzde, paydası 100 olan bir orandır: %a = a/100. Bir sayının %a'sı, sayının a/100 ile çarpımıdır (240'ın %35'i 84). Yüzdesi verilen sayıyı bulmak için ters işlem yapılır: bir sayının %30'u 24 ise sayı 24 ÷ 0,30 = 80'dir. A'nın B'nin yüzde kaçı olduğu ise (A ÷ B) · 100 ile bulunur.

Yüzde kavramı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İndirim, KDV ve vade farkı hangi fiyatın üzerinden hesaplanır, basit faiz nasıl bulunur?

Kısa cevap: İndirim etiket fiyatı üzerinden, KDV vergisiz fiyat üzerinden, vade farkı peşin fiyat üzerinden hesaplanır; kâr ise yine maliyet üzerindendir. KDV dahil 1 200 TL'lik üründe %20 KDV 240 değil, 1 200 ÷ 1,2 = 1 000 TL vergisiz fiyatın %20'si olan 200 TL'dir. Basit faiz = anapara · yıllık oran · süre (yıl).

Kasadaki tek bir fiyatın içinde birkaç yüzde saklıdır: satıcının kârı, devletin vergisi, taksitin vade farkı; her biri başka bir sayının yüzdesidir.

Yüzde problemlerinin çoğunda zorluk hesapta değil, yüzdenin hangi sayının üzerinden alındığındadır. Etiket fiyatı satıcının ilan ettiği fiyattır; indirim bu fiyattan yapılır. KDV, ürünün vergisiz fiyatına eklenir; bu yüzden vergili fiyattan vergiye dönerken bölme gerekir. Taksitli satışlardaki vade farkı ise peşin fiyatın yüzdesidir.

Yüzde hangi fiyatın üzerinden alınır?
KavramTaban (%100)Formül
Kâr / zararmaliyetsatış = maliyet · (1 ± k/100)
İndirimetiket fiyatısatış = etiket · (1 − i/100)
KDVvergisiz fiyatvergili = vergisiz · (1 + kdv/100)
Vade farkıpeşin fiyattaksitli toplam = peşin · (1 + v/100)
Basit faizanaparafaiz = anapara · (oran/100) · yıl
Çözümlü örnek

Etiket fiyatı 800 TL olan bir ürün %15 indirimle satılıyor. Ürünün maliyeti 500 TL ise satıcı yüzde kaç kâr eder?

  1. Satış: 800 · 0,85 = 680 TL.
  2. Kâr: 680 − 500 = 180 TL; maliyet üzerinden 180 ÷ 500 · 100 = 36.

Cevap: %36 kâr

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Bir ürünün etiket fiyatı, maliyetinin %50 fazlası olarak belirleniyor. Satıcı etiket fiyatı üzerinden %20 indirim yapıp ürünü 900 TL'ye satıyor. Satıcı bu satıştan kaç TL kâr eder?

  1. İndirimli satış etiketin %80'i: etiket 900 ÷ 0,80 = 1 125 TL.
  2. Etiket maliyetin %150'si: maliyet 1 125 ÷ 1,50 = 750 TL.
  3. Kâr 900 − 750 = 150 TL (maliyetin %20'si). %50 − %20 = %30 demek yanlıştır: iki yüzdenin tabanı farklıdır.

Cevap: 150 TL

Vade farkı ve basit faiz

Peşin fiyatı 5 000 TL olan bir ürüne taksitli alımda %18 vade farkı uygulanırsa toplam ödeme 5 000 · 1,18 = 5 900 TL olur. Basit faizde faiz yalnız anapara üzerinden işler: 20 000 TL'nin yıllık %40 basit faizle 9 aylık faizi 20 000 · 0,40 · 912 = 6 000 TL'dir. Süre ay ise 12'ye bölünerek yıla çevrilir.

Ek bilgi: bileşik faiz

Bileşik faizde her dönemin faizi anaparaya eklenir ve sonraki dönemde faiz bu büyümüş tutar üzerinden işler; bu, ardışık zamdaki çarpan yönteminin aynısıdır: n yıl sonunda tutar anapara · (1 + r)ⁿ olur. Bileşik faiz formülü TYT ve KPSS'de beklenmez.

✔ Doğru

  • KDV dahil fiyattan vergisiz fiyata: ÷ 1,2.
  • İndirim etiket fiyatından, kâr maliyetten.
  • Faizde süre yıl cinsinden: 9 ay = 9/12 yıl.

✘ Sık yapılan hata

  • KDV'yi vergili fiyatın %20'si sanmak (240).
  • İndirimi maliyetten yapmak.
  • 9 aylık faizde süreyi 9 yıl almak.
Akılda kalsın: Her yüzde problemi önce şu soruyla başlar: “%100 olan sayı hangisi?” Kâr → maliyet, indirim → etiket, KDV → vergisiz fiyat, vade farkı ve faiz → peşin fiyat ya da anapara.
Sınavda

Nasıl sorulurEtiket fiyatı, indirim ve kârın birlikte verildiği alışveriş soruları, KDV dahil fiyattan vergiye dönüş ve taksitli satışta aylık taksit en sık kalıplardır.

TuzakKDV'yi vergili fiyat üzerinden hesaplamak ve indirimle kârı aynı tabandan almaktır.

Sınavda işaretlefaiz, TYT'de ayrı bir konu olarak sorulmaz; vade farkı ve gecikme bedeli bir yüzde hesabı gibi gelir.

▭Sen çöz örnekle aynı yapı

Etiket fiyatı 600 TL olan bir ceket %30 indirimle TL'ye satılır. Ceketin maliyeti 350 TL ise satıcının kârı TL olur.

42070180250

?Soru çöz

Peşin fiyatı 5 000 TL olan bir telefon, %18 vade farkıyla 10 eşit taksitle satılıyor. Bir taksit kaç TL'dir?

✓ C. Taksitli toplam 5 000 · 1,18 = 5 900 TL; 10 taksit: 590 TL. A 500, vade farkını unutmaktır; B 518, yüzdeyi TL sanıp her taksite 18 TL eklemektir; D 900, vade farkı tutarını taksit sanmaktır.
KAVRAM · KARIŞIM

Karışım yüzdesi: saf madde miktarını izlemek

KPSS / TYT Matematik · Yüzde, kâr-zarar ve karışım problemleri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAritmetik ortalama problemleri nasıl çözülür, gruba biri katılınca ortalama nasıl değişir?Bağlantılı konudan (Sayı, kesir ve yaş problemleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Aritmetik ortalama, toplamın terim sayısına bölümüdür; problemlerde asıl işe yarayan ters hâlidir: toplam = ortalama × kişi sayısı. Gruba biri katılır ya da gruptan biri ayrılırsa eski ve yeni toplam yazılır, aradaki fark o kişinin değerini verir. Ortalamadan büyük bir değer eklenirse ortalama artar.

Aritmetik ortalama problemleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Karışım problemlerinde karışım yüzdesi nasıl hesaplanır, iki karışım birleşince yeni oran nedir?

Kısa cevap: Karışımdaki saf madde miktarı = karışım miktarı · yüzde. İki karışım birleştirildiğinde saf maddeler ve karışım miktarları ayrı ayrı toplanır; yeni yüzde = toplam saf madde ÷ toplam karışım. 40 L %20'lik ile 60 L %30'luk tuzlu su karışınca 26 L tuz, 100 L karışım: %26 olur.

İki bardak çayı karıştırınca şeker oranı ikisinin ortalaması olmaz; daha dolu bardak sonucu kendine çeker.

Karışım problemlerinde izlenen şey yüzde değil saf madde miktarıdır. %20'lik 40 litre tuzlu suda 40 · 0,20 = 8 litre tuz vardır. Karışımlar birleşince tuzlar toplanır, sular toplanır; yüzde en son yeniden hesaplanır. Sayı, kesir ve yaş problemleri sayfasında gördüğümüz birleşik ortalamanın aynısıdır: büyük kap, sonucu kendi yüzdesine yaklaştırır.

Yüzdeler toplanmaz, miktarlar toplanır: 26 L tuz 100 L'nin %26'sıdır. Sonuç, büyük kabın yüzdesine (%30) daha yakındır.Görsel: Sınav Defteri
saf madde = karışım · yüzde100 yeni % = m1p1 + m2p2m1 + m2m: karışım miktarı, p: yüzde. Sonuç her zaman iki yüzdenin arasındadır.
Çözümlü örnek

%20'si tuz olan 40 litre tuzlu su ile %30'u tuz olan 60 litre tuzlu su karıştırılıyor. Yeni karışımın yüzde kaçı tuzdur?

  1. Tuz miktarları: 40 · 0,20 = 8 ve 60 · 0,30 = 18 litre.
  2. (8 + 18) ÷ (40 + 60) = 26 ÷ 100 → %26.

Cevap: %26

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

%40'ı alkol olan 30 litre karışıma, %10'u alkol olan kaç litre karışım eklenirse %20'si alkol olan bir karışım elde edilir?

  1. Eklenen miktar x: alkol 12 + 0,1x, karışım 30 + x.
  2. 12 + 0,1x = 0,2(30 + x) → 12 − 6 = 0,1x → x = 60.
  3. Kısa yol: hedef %20, birinci karışımdan 20 birim, ikinciden 10 birim uzak. Miktarlar uzaklıklarla ters orantılı: 30 : x = 10 : 20 → x = 60.

Cevap: 60 litre

✔ Doğru

  • Önce saf madde miktarını bul, sonra topla.
  • Yeni yüzde iki yüzdenin arasında ve büyük kaba yakın.
  • Eşit miktarlar karışırsa yüzde, ortalamaya eşit.

✘ Sık yapılan hata

  • Yüzdelerin ortalamasını almak: (20 + 30) ÷ 2 = %25.
  • Yüzdeleri toplamak: %50.
  • Saf madde miktarını yüzde sanmak.
Akılda kalsın: Karışımda yüzdeler toplanmaz, miktarlar toplanır. Yeni yüzde iki yüzdenin arasında kalır ve daha büyük kaba yakındır; şıklarda bu aralığın dışındaki değerleri hemen ele.
Sınavda

Nasıl sorulurİki ya da üç karışımın birleştirilmesi, istenen yüzdeyi elde etmek için ne kadar karışım eklenmesi gerektiği ve karışımdan bir miktar alınıp yerine başka bir karışım konması en sık kalıplardır; bağlam tuzlu su, şekerli su, alaşım ya da meyve suyu olabilir.

TuzakYüzdelerin düz ortalamasını almaktır.

?Soru çöz

%20'si şeker olan 30 gram şekerli su ile %50'si şeker olan 20 gram şekerli su karıştırılıyor. Yeni karışımın yüzde kaçı şekerdir?

✓ A. Şeker 30 · 0,2 = 6 ve 20 · 0,5 = 10 gram; 16 ÷ 50 = 0,32, yani %32. B 35, yüzdelerin düz ortalamasıdır, miktarlar eşit değil; C 70, yüzdeleri toplamaktır; D 16, şeker miktarını (16 gram) yüzde sanmaktır.

▭Sen çöz örnekle aynı yapı

%30'u tuz olan 50 gram tuzlu suda gram tuz vardır. Bu karışıma 25 gram saf su eklenirse karışımın %'si tuz olur.

15203510
YÖNTEM · SABİT KALAN

Su ekleme, buharlaştırma ve saf madde ekleme: neyin sabit kaldığını bul

KPSS / TYT Matematik · Yüzde, kâr-zarar ve karışım problemleri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaArdışık zam ve indirim nasıl hesaplanır, %20 zam ve %20 indirim neden fiyatı eski hâline getirmez?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

%a artış, değeri (1 + a/100) ile; %a azalış (1 − a/100) ile çarpar. Ardışık değişimlerde çarpanlar çarpılır, yüzdeler toplanmaz: %20 zam ve ardından %20 indirim 1,2 · 0,8 = 0,96 verir, yani fiyat %4 düşer. Değişim yüzdesi (yeni − eski) ÷ eski · 100 ile bulunur.

Ardışık yüzde: çarpan yöntemi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Karışıma su eklenince ya da su buharlaştırılınca karışım yüzdesi nasıl değişir?

Kısa cevap: Karışıma su eklenince ya da sudan bir kısmı buharlaştırılınca tuz miktarı değişmez; yeni yüzde, aynı tuzun yeni toplam kütleye oranıdır. Karışıma saf tuz eklenince bu kez su miktarı değişmez. Bu sorularda çözüm, değişmeyen miktarı bulup yeni yüzdeye göre toplamı yeniden hesaplamaktır.

Çorba çok tuzlu olunca su eklenir; tuz azalmaz, yalnızca daha çok suya dağılır.

Karışıma yapılan her işlemde bir bileşen sabit kalır. Su eklemek ya da buharlaştırmak suyu değiştirir, tuzu değiştirmez. Saf tuz eklemek tuzu değiştirir, suyu değiştirmez. Sabit kalan miktar ile yeni yüzde biliniyorsa yeni toplam bulunur; aradaki fark eklenen ya da buharlaştırılan miktardır.

Hangi işlemde ne sabit kalır?
İşlemSabit kalanTuz oranı
Su eklemektuz miktarıazalır
Su buharlaştırmaktuz miktarıartar
Saf tuz eklemeksu miktarıartar
Aynı yüzdeli karışım eklemekyüzdedeğişmez
Çözümlü örnek

%20'si tuz olan 60 gram tuzlu sudan kaç gram su buharlaştırılırsa karışımın %30'u tuz olur?

  1. Tuz sabit: 60 · 0,20 = 12 gram.
  2. 12 gram yeni karışımın %30'u: yeni karışım 12 ÷ 0,30 = 40 gram.
  3. Buharlaşan su: 60 − 40 = 20 gram.

Cevap: 20 gram

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

%25'i şeker olan 80 gram şekerli suya kaç gram şeker eklenirse karışımın %40'ı şeker olur?

  1. Şeker eklenince su sabit kalır: su 80 · 0,75 = 60 gram.
  2. Yeni karışımda su %60'tır: toplam 60 ÷ 0,60 = 100 gram.
  3. Eklenen şeker 100 − 80 = 20 gram. Kontrol: (20 + 20) ÷ 100 = %40.

Cevap: 20 gram

✔ Doğru

  • Su ekleme ve buharlaştırmada tuz sabit.
  • Tuz eklemede su sabit.
  • Yeni toplam = sabit miktar ÷ onun yeni yüzdesi.

✘ Sık yapılan hata

  • Şeker eklenince şekerin sabit kaldığını sanmak.
  • Yeni toplamı bulup eklenen miktar diye işaretlemek.
  • Yüzde farkını doğrudan kütleye uygulamak.
Akılda kalsın: Her karışım sorusunda ilk soru: “Ne değişmiyor?” Su eklenince ya da buharlaşınca tuz, tuz eklenince su sabittir. Sabit olanı yeni yüzdesine böl, yeni toplamı bul.
Sınavda

Nasıl sorulurKaç gram su eklenmeli, kaç gram su buharlaştırılmalı, kaç gram saf madde eklenmeli kalıpları ve bunların ardışık yapıldığı sorular (önce su ekle, sonra karışımın yarısını al) sık çıkar.

TuzakEklenen ya da buharlaşan miktar sorulurken yeni karışımın toplamını işaretlemek ve saf madde eklemede yanlış bileşeni sabit tutmaktır.

⇄Bilgi eşleştirme %20'lik 100 g tuzlu su

?Soru çöz

%30'u tuz olan 50 gram tuzlu suya kaç gram su eklenirse karışımın %20'si tuz olur?

✓ D. Tuz sabit: 15 gram; yeni karışım 15 ÷ 0,20 = 75 gram, eklenen su 75 − 50 = 25 gram. A 75, yeni karışımın toplamını eklenen su sanmaktır; B 5, yüzde farkını (%10) 50 grama uygulamaktır; C 50, karışım kadar su ekleyince yüzdenin istenen değere ineceğini sanmaktır, o zaman oran %15 olur.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir sürücü 60 km'lik yolu saatte 30 km hızla gidip saatte 60 km hızla dönüyor. Gidiş-dönüşteki ortalama hızı saatte kaç km'dir?

✓ B. Gidiş 2 saat, dönüş 1 saat; 120 km ÷ 3 saat = 40 (formülle 2 · 30 · 60 ÷ 90 = 40). A 45, hızların aritmetik ortalamasıdır, eşit yolda geçersizdir; C 30, gidiş süresini (2 saat) dönüşe de yazıp 120 ÷ 4 yapmaktır; D 90, hızları toplamaktır.Kaynak: Hareket problemleri · Ortalama hız

?Soru 2

Bir boyacı bir odanın duvarlarının 2/5'ini 4 saatte boyuyor. Aynı hızla çalışırsa kalan duvarları kaç saatte boyar?

✓ B. 2/5'i 4 saat ise 1/5'i 2 saat; kalan 3/5 için 3 · 2 = 6 saat. A 10, işin tamamının süresidir, kalan sorulmuştu; C 12, 1/5'i 2 saat yerine 4 saat sanmaktan çıkar; D 4, kalan işin de aynı sürede biteceğini varsaymaktır.Kaynak: İşçi ve havuz problemleri · İş hızı ve süre

?Soru 3

Çevresi 600 m olan dairesel bir pistte aynı noktadan zıt yönlere saniyede 4 m ve 6 m hızla koşmaya başlayan iki koşucu ilk kez kaç saniye sonra karşılaşır?

✓ A. Zıt yönde bir tur birlikte kapatılır: 600 ÷ (4 + 6) = 60 saniye. B 300, aynı yön formülüyle hız farkına (2) bölmektir; C 150, yavaş koşucunun bir tur süresidir; D 100, hızlı koşucunun bir tur süresidir, karşılaşma bundan önce olur.Kaynak: Hareket problemleri · Tren, tünel ve dairesel pist

?Soru 4

Aralarında 510 km bulunan A ve B kentlerinden, A'dan saat 09.00'da saatte 60 km hızla, B'den saat 10.00'da saatte 90 km hızla iki araç birbirine doğru yola çıkıyor. Araçlar saat kaçta karşılaşır?

✓ C. 10.00'a kadar A 60 km gider, kalan 450 km; 450 ÷ (60 + 90) = 3 saat, 10.00 + 3 = 13.00. A 12.00, 3 saati A'nın kalkış saati 09.00'a eklemektir; B 13.24, A'nın önden gittiği 60 km'yi düşmeden 510 ÷ 150 = 3,4 saat bulup 10.00'a eklemektir; D 12.24, aynı 3,4 saati 09.00'a eklemekten çıkar.Kaynak: Hareket problemleri · Karşılaşma

?Soru 5

Bir işi A 3 günde, B 4 günde, C 12 günde bitiriyor. Üçü birlikte çalışıp işi bitiriyor ve 1 520 TL ücret alıyor. Ücret yapılan işe göre paylaştırılırsa B kaç TL alır?

✓ B. İş 12 birim; günlük hızlar A 4, B 3, C 1 birim, oran 4 : 3 : 1 (8 pay); B 1 520 · 3/8 = 570 TL. A 760, en hızlı A'nın payıdır; C 320, ücreti sürelerle (3 : 4 : 12) doğru orantılı paylaştırmaktan çıkar; D 190, C'nin payıdır.Kaynak: İşçi ve havuz problemleri · Verim, kişi sayısı ve ücret

?Soru 6

Saatte 54 km hızla giden bir araç 20 saniyede kaç metre yol alır?

✓ A. 54 km/sa = 54 · 5/18 = 15 m/sn; 20 saniyede 15 · 20 = 300 m. B 1 080, birimi çevirmeden 54 · 20 yapmaktır; C 15, hızı m/sn'ye çevirip süreyle çarpmayı unutmaktır; D 18 000, 20 saniyeyi 20 dakika sanıp 54 · 1/3 = 18 km bulmaktan çıkar.Kaynak: Hareket problemleri · Yol, hız, zaman ve birimler

?Soru 7

Bir sınıftaki 12 kız öğrencinin not ortalaması 75, 18 erkek öğrencinin not ortalaması 70'tir. Sınıfın not ortalaması kaçtır?

✓ B. Toplamlar: 12 · 75 = 900 ve 18 · 70 = 1 260; (900 + 1 260) ÷ 30 = 72. A 72,5, ortalamaların ortalamasını (75 + 70) ÷ 2 almaktan çıkar; C 73, kişi sayılarını ters eşleyip 18 · 75 + 12 · 70 hesaplamaktan gelir; D 70, kalabalık grubun ortalamasını sınıfın ortalaması sanmaktır.Kaynak: Sayı, kesir ve yaş problemleri · Aritmetik ortalama problemleri

?Soru 8

Ali bir işi 10 günde, Banu aynı işi 15 günde bitiriyor. İkisi birlikte çalışırsa bu iş kaç günde biter?

✓ D. Hızlar toplanır: 1/10 + 1/15 = 5/30 = 1/6, birlikte 6 gün; kısa formülle 150 ÷ 25 = 6. A 12,5, sürelerin ortalamasını almaktan çıkar ve en hızlı işçinin süresinden (10) uzundur; B 25, süreleri toplamaktır; C 5, sürelerin farkını almaktan gelir.Kaynak: İşçi ve havuz problemleri · Birlikte çalışma

?Soru 9

Bir öğrenci kitabının ilk gün 1/4'ünü, ikinci gün kalanın 2/3'ünü okuyor ve okumadığı 30 sayfa kalıyor. Kitap kaç sayfadır?

✓ D. Kalan kesir 3/4 · 1/3 = 1/4; 30 sayfa bütünün 1/4'ü ise kitap 120 sayfa. A 360, “kalanın 2/3'ü” bütüne uygulanıp 1 − 1/4 − 2/3 = 1/12 bulunursa çıkar; B 60, kalanda 1/3 yerine okunan 2/3 kullanılırsa (3/4 · 2/3 = 1/2) gelir; C 90, ilk günü unutup yalnız 1/3 kaldı sanmaktır.Kaynak: Sayı, kesir ve yaş problemleri · Kesir problemleri

?Soru 10

Bir salonda 4 ve 6 kişilik toplam 30 masa vardır. Bütün sandalyeler doluyken salonda 144 kişi oturmaktadır. Salonda kaç tane 6 kişilik masa vardır?

✓ A. Hepsi 4 kişilik olsaydı 120 kişi otururdu; 24 kişilik fazla, her 6 kişilik masanın getirdiği 2 kişiden doğar: 24 ÷ 2 = 12. B 18, 4 kişilik masaların sayısıdır, soru 6 kişilikleri soruyor; C 6, fazlayı birim fark (2) yerine 4'e bölmekten çıkar; D 24, fazlayı hiç bölmeden cevap sanmaktır.Kaynak: Sayı, kesir ve yaş problemleri · Sayı problemleri: dağıtım
9
Daha fazla soru çözmek ister misin?Problemler konusundan 9 soru seni bekliyor. Çözümlü; yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →