İş hızı: bir işi a saatte bitiren, saatte işin 1/a'sını yapar
KPSS / TYT Matematik · İşçi ve havuz problemleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaDoğru orantı nedir, doğru orantılı iki çokluk nasıl tanınır?Bağlantılı konudan (Oran ve orantı). Önce kendin cevapla, sonra aç.
İki çokluktan biri kaç katına çıktığında öteki de aynı kata çıkıyorsa bu çokluklar doğru orantılıdır; oranları sabittir: y/x = k, yani y = kx. Grafiği başlangıç noktasından geçen bir doğrudur. Alınan ürün miktarı ile ödenen tutar, gidilen yol ile harcanan yakıt doğru orantılı çokluklara örnektir.
✎Konu anlatımı
İşçi problemlerinde iş hızı nedir, bir işi a saatte bitiren 1 saatte ne kadar iş yapar?
Kısa cevap: Bir işi a saatte bitiren işçi, 1 saatte işin 1/a'sını yapar; bu orana iş hızı denir. Yapılan iş = iş hızı × çalışma süresi. İş hızı ile süre ters orantılıdır: iki kat hızlı çalışan aynı işi yarı sürede bitirir. İş bazen “bir bütün” (1), bazen metrekare ya da parça gibi bir miktardır.Bir duvarı 6 günde ören usta her gün duvarın altıda birini örer; işçi problemlerinin hepsi bu basit cümleden çıkar.
Hareket problemlerinde yol = hız × zaman olduğu gibi, işçi problemlerinde de iş = iş hızı × süre bağıntısı geçerlidir. Bütün iş 1 kabul edilirse işi a saatte bitiren işçinin hızı saatte 1a iştir. İş metrekare, parça, sayfa gibi bir miktarla verilmişse hız da o birimle yazılır: saatte 12 m² boyayan bir boyacı 60 m²'lik duvarı 60 ÷ 12 = 5 saatte bitirir.
Hız ile süre neden ters orantılı?
Aynı iş için hız × süre sabittir. Oran ve orantı sayfasında gördüğümüz ters orantının ta kendisidir: hız 2 katına çıkarsa süre yarıya iner. Bu yüzden “A'nın 3 saatte yaptığını B 2 saatte yapıyor” cümlesi hızların oranını verir: vA · 3 = vB · 2, yani B daha hızlıdır ve süreler 3 : 2 oranındadır.
| İşçi | İşi bitirme süresi | 1 saatte yaptığı | 3 saatte yaptığı |
|---|---|---|---|
| A | 2 saat | 1/2 | işin tamamı (2. saatte biter) |
| B | 3 saat | 1/3 | 1 (tam 3 saatte biter) |
| C | 6 saat | 1/6 | 3/6 = 1/2 |
Bir usta bir duvarı tek başına 6 günde örüyor. Aynı hızla 4 günde duvarın ne kadarını örer?
- Günlük hız: 16 duvar.
- 4 günde: 4 · 16 = 23.
Cevap: duvarın 2/3'ü
A'nın 3 saatte yaptığı işi B 2 saatte yapıyor. B bir işi tek başına 10 saatte bitirdiğine göre A aynı işi tek başına kaç saatte bitirir?
- Aynı iş için süreler oranı: A'nın süresi B'nin 32 katıdır (A daha yavaş).
- tA = 10 · 32 = 15 saat.
- Kontrol: A saatte 1/15, B saatte 1/10 iş yapar; 3 · 1/15 = 1/5 ve 2 · 1/10 = 1/5, aynı iş.
Cevap: 15 saat
✔ Doğru
- İşi 4 saatte bitiren saatte 1/4 iş yapar.
- Yavaş olanın süresi uzundur: 10 · 3/2 = 15.
- İşin 2/5'i 4 saatse tamamı 10 saattir.
✘ Sık yapılan hata
- Hızı süreyle karıştırıp “saatte 4 iş” demek.
- Ters orantıyı doğru kurmak: 10 · 2/3 ≈ 6,7.
- Kalan işin süresini sorulunca toplam süreyi vermek.
Nasıl sorulurTYT işi çoğu zaman bir miktarla verir (metrekare halı, sipariş sayısı, sayfa) ve iki işçinin hızlarını “A'nın x saatte yaptığını B y saatte yapar” cümlesiyle karşılaştırır. Önce hız oranını yaz, sonra iş = hız × süre ile ilerle.
TuzakBu cümleden hızları ters kurmaktır: aynı işi daha kısa sürede yapan daha hızlıdır.
⇄Bilgi eşleştirme hız ve süre
?Soru çöz
Bir boyacı bir odanın duvarlarının 2/5'ini 4 saatte boyuyor. Aynı hızla çalışırsa kalan duvarları kaç saatte boyar?