İşçi ve havuz problemleri: iş hızı, birlikte çalışma, musluklar

Bir işi a saatte bitiren, saatte işin 1/a’sını yapar; bütün işçi problemleri bu cümleden çıkar. Birlikte çalışmayı, işe sonradan katılmayı ve muslukları çözümlü örneklerle anlatıyoruz.

5 durakTYT · KPSS
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
9 sorubu konuda çözebileceğin
KAVRAM · İŞ HIZI

İş hızı: bir işi a saatte bitiren, saatte işin 1/a'sını yapar

KPSS / TYT Matematik · İşçi ve havuz problemleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDoğru orantı nedir, doğru orantılı iki çokluk nasıl tanınır?Bağlantılı konudan (Oran ve orantı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İki çokluktan biri kaç katına çıktığında öteki de aynı kata çıkıyorsa bu çokluklar doğru orantılıdır; oranları sabittir: y/x = k, yani y = kx. Grafiği başlangıç noktasından geçen bir doğrudur. Alınan ürün miktarı ile ödenen tutar, gidilen yol ile harcanan yakıt doğru orantılı çokluklara örnektir.

Doğru orantı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İşçi problemlerinde iş hızı nedir, bir işi a saatte bitiren 1 saatte ne kadar iş yapar?

Kısa cevap: Bir işi a saatte bitiren işçi, 1 saatte işin 1/a'sını yapar; bu orana iş hızı denir. Yapılan iş = iş hızı × çalışma süresi. İş hızı ile süre ters orantılıdır: iki kat hızlı çalışan aynı işi yarı sürede bitirir. İş bazen “bir bütün” (1), bazen metrekare ya da parça gibi bir miktardır.

Bir duvarı 6 günde ören usta her gün duvarın altıda birini örer; işçi problemlerinin hepsi bu basit cümleden çıkar.

Hareket problemlerinde yol = hız × zaman olduğu gibi, işçi problemlerinde de iş = iş hızı × süre bağıntısı geçerlidir. Bütün iş 1 kabul edilirse işi a saatte bitiren işçinin hızı saatte 1a iştir. İş metrekare, parça, sayfa gibi bir miktarla verilmişse hız da o birimle yazılır: saatte 12 m² boyayan bir boyacı 60 m²'lik duvarı 60 ÷ 12 = 5 saatte bitirir.

Hız ile süre neden ters orantılı?

Aynı iş için hız × süre sabittir. Oran ve orantı sayfasında gördüğümüz ters orantının ta kendisidir: hız 2 katına çıkarsa süre yarıya iner. Bu yüzden “A'nın 3 saatte yaptığını B 2 saatte yapıyor” cümlesi hızların oranını verir: vA · 3 = vB · 2, yani B daha hızlıdır ve süreler 3 : 2 oranındadır.

İş = hız · süre hız = 1a (işi a saatte bitiren) tAtB = vBvAAynı iş için süreler, hızlarla ters orantılıdır.
Üç işçi, aynı iş: hız ve yapılan iş
İşçiİşi bitirme süresi1 saatte yaptığı3 saatte yaptığı
A2 saat1/2işin tamamı (2. saatte biter)
B3 saat1/31 (tam 3 saatte biter)
C6 saat1/63/6 = 1/2
Çözümlü örnek

Bir usta bir duvarı tek başına 6 günde örüyor. Aynı hızla 4 günde duvarın ne kadarını örer?

  1. Günlük hız: 16 duvar.
  2. 4 günde: 4 · 16 = 23.

Cevap: duvarın 2/3'ü

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

A'nın 3 saatte yaptığı işi B 2 saatte yapıyor. B bir işi tek başına 10 saatte bitirdiğine göre A aynı işi tek başına kaç saatte bitirir?

  1. Aynı iş için süreler oranı: A'nın süresi B'nin 32 katıdır (A daha yavaş).
  2. tA = 10 · 32 = 15 saat.
  3. Kontrol: A saatte 1/15, B saatte 1/10 iş yapar; 3 · 1/15 = 1/5 ve 2 · 1/10 = 1/5, aynı iş.

Cevap: 15 saat

✔ Doğru

  • İşi 4 saatte bitiren saatte 1/4 iş yapar.
  • Yavaş olanın süresi uzundur: 10 · 3/2 = 15.
  • İşin 2/5'i 4 saatse tamamı 10 saattir.

✘ Sık yapılan hata

  • Hızı süreyle karıştırıp “saatte 4 iş” demek.
  • Ters orantıyı doğru kurmak: 10 · 2/3 ≈ 6,7.
  • Kalan işin süresini sorulunca toplam süreyi vermek.
Akılda kalsın: Süre a ise hız 1/a. Hız ve süre ters orantılıdır: “daha hızlı” gördüğünde daha kısa süre, “aynı işi 3 saatte değil 2 saatte” gördüğünde 3 : 2 süre oranı yaz.
Sınavda

Nasıl sorulurTYT işi çoğu zaman bir miktarla verir (metrekare halı, sipariş sayısı, sayfa) ve iki işçinin hızlarını “A'nın x saatte yaptığını B y saatte yapar” cümlesiyle karşılaştırır. Önce hız oranını yaz, sonra iş = hız × süre ile ilerle.

TuzakBu cümleden hızları ters kurmaktır: aynı işi daha kısa sürede yapan daha hızlıdır.

⇄Bilgi eşleştirme hız ve süre

?Soru çöz

Bir boyacı bir odanın duvarlarının 2/5'ini 4 saatte boyuyor. Aynı hızla çalışırsa kalan duvarları kaç saatte boyar?

✓ B. 2/5'i 4 saat ise 1/5'i 2 saat; kalan 3/5 için 3 · 2 = 6 saat. A 10, işin tamamının süresidir, kalan sorulmuştu; C 12, 1/5'i 2 saat yerine 4 saat sanmaktan çıkar; D 4, kalan işin de aynı sürede biteceğini varsaymaktır.
FORMÜL · BİRLİKTE ÇALIŞMA

Birlikte çalışma: süreler değil hızlar toplanır

KPSS / TYT Matematik · İşçi ve havuz problemleri · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaKesirlerde toplama, çıkarma, çarpma ve bölme nasıl yapılır?Bağlantılı konudan (Rasyonel ve ondalık sayılar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kesirlerde toplama ve çıkarma için paydalar EKOK'ta eşitlenir, paylar toplanır ya da çıkarılır. Çarpmada pay payla, payda paydayla çarpılır. Bölmede birinci kesir aynen yazılır, ikinci kesir ters çevrilip çarpılır. Çarpmadan önce çapraz sadeleştirme yapmak hesabı küçültür ve hata riskini azaltır.

Kesirlerde dört işlem

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İki işçi birlikte çalışınca bir işi kaç saatte bitirir, birlikte çalışma formülü nedir?

Kısa cevap: Birlikte çalışan işçilerin hızları toplanır: işi a ve b saatte bitiren iki işçi için 1/a + 1/b = 1/t, buradan t = a·b/(a + b) bulunur. Örneğin 4 ve 6 saatte bitirenler birlikte 24/10 = 2,4 saatte bitirir. Birlikte süre, en hızlı işçinin tek başına süresinden bile kısadır.

İki kişi bir işi birlikte yaparken işin süresi kısalır ama yarıya inmesi gerekmez; ne kadar kısalacağını hızlar belirler.

Birlikte çalışmada her işçi kendi hızıyla katkı verir; bir saatte yapılan toplam iş, hızların toplamıdır. Bu yüzden toplanan şey süreler değil hızlardır: 14 + 16 = 512. Birlikte bir saatte işin 5/12'si biterse bütün iş 125 = 2,4 saat, yani 2 saat 24 dakika sürer.

EKOK ile birim iş

Kesirlerle uğraşmamak için işi sürelerin EKOK'u kadar birim say. 4 ve 6 saat için iş 12 birimdir: A saatte 3, B saatte 2, ikisi birlikte saatte 5 birim yapar.

Aynı uzunlukta iş, üç farklı hızla. Birlikte çalışınca her saatte 5 birim biter; son parça tam saati doldurmaz.Görsel: Sınav Defteri
1a + 1b = 1t t = a · ba + bKısa formül yalnız iki işçi için geçerlidir; üç işçide hızları topla.
Çözümlü örnek

A bir işi 4 saatte, B aynı işi 6 saatte bitiriyor. İkisi birlikte bu işi kaç saatte bitirir?

  1. t = 4 · 64 + 6 = 2410 = 2,4 saat.
  2. 0,4 saat = 0,4 · 60 = 24 dakika.

Cevap: 2 saat 24 dakika

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

A ile B bir işi birlikte 12 günde, B ile C 15 günde, A ile C 20 günde bitiriyor. Üçü birlikte işi kaç günde bitirir? A tek başına kaç günde bitirir?

  1. İşi 12, 15 ve 20'nin EKOK'u olan 60 birim say. Günlük hızlar: A + B = 5, B + C = 4, A + C = 3 birim.
  2. Üç denklemi topla: her işçi iki kez sayıldı, 2(A + B + C) = 12 → A + B + C = 6. Üçü birlikte 60 ÷ 6 = 10 gün.
  3. A'nın hızı = 6 − (B + C) = 6 − 4 = 2 birim; A tek başına 60 ÷ 2 = 30 gün.

Cevap: üçü birlikte 10 gün, A tek başına 30 gün

✔ Doğru

  • Hızlar toplanır: 1/10 + 1/15 = 1/6 → 6 gün.
  • Birlikte süre en hızlının süresinden kısadır.
  • Üçlü toplamda her işçi iki kez sayılır, sonuç 2'ye bölünür.

✘ Sık yapılan hata

  • Süreleri toplamak: 10 + 15 = 25 gün.
  • Sürelerin ortalamasını almak: 12,5 gün.
  • Üçlü toplamı 2'ye bölmeyi unutmak.
Akılda kalsın: Birlikte çalışmada hızlar toplanır, süreler değil. Sağlama: birlikte süre her zaman en hızlı işçinin süresinden kısa çıkmalıdır; 4 ve 6 saat için cevap 4'ten büyükse hata vardır.
Sınavda

Nasıl sorulurİki ya da üç işçinin birlikte süresi, “ikili ekiplerin süreleri verilip tek kişinin süresi” ve birlikte çalışmayla hız oranının birleştiği sorular en sık kalıplardır. EKOK ile birim iş almak kesirleri ortadan kaldırır.

TuzakSüreleri toplamak ya da ortalamasını almaktır; cevap şıklarda genellikle bu iki hatalı değeri de içerir.

↕Kısadan uzuna sırala A 6, B 12, C 4 saat

  1. A ile B birlikte
  2. A ile C birlikte
  3. A tek başına
  4. A, B ve C birlikte
  5. B ile C birlikte

?Soru çöz

Ali bir işi 10 günde, Banu aynı işi 15 günde bitiriyor. İkisi birlikte çalışırsa bu iş kaç günde biter?

✓ D. Hızlar toplanır: 1/10 + 1/15 = 5/30 = 1/6, birlikte 6 gün; kısa formülle 150 ÷ 25 = 6. A 12,5, sürelerin ortalamasını almaktan çıkar ve en hızlı işçinin süresinden (10) uzundur; B 25, süreleri toplamaktır; C 5, sürelerin farkını almaktan gelir.

▭Sen çöz örnekle aynı yapı

Bir işi A 3 saatte, B 6 saatte bitiriyor. İkisi birlikte bu işi saatte bitirir.

294,53
PROBLEM · SONRADAN KATILMA

Sonradan katılma, ayrılma ve izin: herkes kendi süresi kadar çalışır

KPSS / TYT Matematik · İşçi ve havuz problemleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaProblemlerde sözel ifade denkleme nasıl çevrilir?Bağlantılı konudan (Sayı, kesir ve yaş problemleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Problemi denkleme çevirmek için önce bilinmeyene bir harf ver, sonra cümleyi parça parça cebire çevir: “fazlası” toplama, “eksiği” çıkarma, “katı” çarpma, “yarısı” 2'ye bölme olur. Sıra önemlidir: bir sayının 3 fazlasının yarısı (x + 3)/2, yarısının 3 fazlası x/2 + 3'tür.

Sözel ifadeden denkleme

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İşe sonradan katılma, işten ayrılma ve izin alma problemleri nasıl çözülür?

Kısa cevap: İşçiler farklı sürelerde çalıştığında her işçinin yaptığı iş ayrı ayrı yazılır: kendi hızı × kendi çalıştığı süre. Bu işlerin toplamı bütün işe (1'e) eşitlenir. İşe sonradan katılan daha az, izin alan izinli günleri kadar eksik çalışır; işi bırakan ayrıldığı ana kadar çalışmıştır.

Bir ekipte biri işe geç başlar, biri erken ayrılır, biri izin alır; hesap yine basittir, çünkü herkes yalnız kendi çalıştığı süre kadar iş üretir.

Birlikte çalışmada kurduğumuz hız toplamı, ancak herkes aynı süre çalışıyorsa doğrudan kullanılır. Süreler farklıysa iş parça parça yazılır: “A 3 gün yalnız çalıştı, sonra B katıldı” cümlesinde önce A'nın 3 günlük işi, sonra kalan işin ikisinin ortak hızıyla süresi hesaplanır. Toplam süre sorulursa iki parça toplanır.

vA · tA + vB · tB = 1t_A, t_B: her işçinin kendi çalıştığı süre (izinli ya da işe başlamadan önceki zaman sayılmaz).
Çözümlü örnek

A bir işi 12 günde, B 24 günde bitiriyor. A işe tek başına başlıyor; 3 gün sonra B de katılıyor. İş başladıktan kaç gün sonra biter?

  1. İşi 24 birim say: A günde 2, B günde 1 birim yapar.
  2. A'nın 3 günlük işi: 3 · 2 = 6 birim; kalan 24 − 6 = 18 birim.
  3. Birlikte günde 3 birim: 18 ÷ 3 = 6 gün. Toplam 3 + 6 = 9 gün.

Cevap: 9 gün

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

A ile B bir işi birlikte 8 günde bitiriyor. Birlikte 3 gün çalıştıktan sonra A işi bırakıyor ve B kalan işi 15 günde bitiriyor. A bu işin tamamını tek başına kaç günde bitirir?

  1. Birlikte 3 günde işin 38'i biter; kalan 58.
  2. B, işin 5/8'ini 15 günde yapıyorsa tamamını 15 · 85 = 24 günde yapar.
  3. A'nın hızı: 18 − 124 = 224 = 112, yani 12 gün.

Cevap: 12 gün

İşi 24 birim saymak kesirleri ortadan kaldırır. Çubuk parçaları yapılan işle orantılı.Görsel: Sınav Defteri

✔ Doğru

  • Her işçinin işi = kendi hızı × kendi süresi.
  • İzin alan işçinin süresinden izinli günler düşülür.
  • Toplam süre sorulursa yalnız çalışma ve birlikte çalışma süreleri toplanır.

✘ Sık yapılan hata

  • Sonradan katılanı en baştan çalışmış saymak.
  • İzni yanlış işçiye yazmak.
  • Yalnız birlikte çalışılan süreyi toplam süre diye vermek (6 yerine 9).
Akılda kalsın: Zaman çizgisi çiz: kim, hangi günden hangi güne çalıştı? Her işçinin işi = hızı × kendi süresi; hepsinin toplamı 1.
Sınavda

Nasıl sorulur“Bir süre birlikte çalıştıktan sonra biri ayrılıyor”, “işe x gün sonra katılıyor”, “arada y gün izin alıyor” ve “kalan işi … günde bitiriyor” en sık kalıplardır; sonunda ya toplam süre ya da işçilerden birinin tek başına süresi sorulur.

TuzakToplam süre sorulduğunda yalnız son parçanın süresini işaretlemektir.

?Soru çöz

A bir işi 12 günde, B 24 günde bitiriyor. İkisi işe birlikte başlıyor; iş bitene kadar A toplam 3 gün izin alıyor, B hiç ara vermiyor. İş kaç günde biter?

✓ C. İş 24 birim; iş t günde bitsin: A (t − 3) gün × 2 birim, B t gün × 1 birim; 2(t − 3) + t = 24 → t = 10. A 8, izni hiç hesaba katmadan birlikte süreyi almaktır; B 11, 8 güne izin günlerini doğrudan eklemekten çıkar; D 9, izni B'ye yazıp t/12 + (t − 3)/24 = 1 kurmaktan gelir.

▭Sen çöz örnekle aynı yapı

A bir işi 10 günde, B 15 günde bitiriyor. A 5 gün tek başına çalıştıktan sonra B de katılıyor. Kalan iş birlikte günde biter; iş toplam günde tamamlanır.

3865
PROBLEM · VERİM VE ÜCRET

Verim, kişi sayısı ve ücret: iş miktarı sabitse çarpım sabittir

KPSS / TYT Matematik · İşçi ve havuz problemleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTers orantı nedir, doğru orantıdan nasıl ayırt edilir?Bağlantılı konudan (Oran ve orantı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İki çokluktan biri kaç katına çıktığında öteki aynı oranda azalıyorsa bu çokluklar ters orantılıdır; çarpımları sabittir: x · y = k. Bir işi yapan işçi sayısı ile işin süresi, sabit bir yolda hız ile süre ters orantılıdır. 6 işçinin 10 günde bitirdiği işi 4 işçi 15 günde bitirir, çünkü 6 · 10 = 4 · 15.

Ters orantı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İşçi sayısı, çalışma saati ve verim değişince işin süresi nasıl hesaplanır, ücret nasıl paylaşılır?

Kısa cevap: Aynı iş için işçi sayısı × günlük çalışma saati × gün sayısı × verim çarpımı sabittir; işçi ya da saat artarsa gün sayısı aynı oranda azalır. Ortak işin ücreti çalışılan süreye göre değil, yapılan işe göre paylaşılır: birlikte çalışanlarda ücret hızlarla orantılı dağıtılır.

Bir şantiyede işçi sayısı iki katına çıkarsa iş yarı sürede biter; günlük mesai kısalırsa aynı iş daha çok gün alır.

Bir işin miktarı; çalışan sayısına, günlük çalışma saatine, gün sayısına ve verime (kapasite) bağlıdır. Oran ve orantı sayfasında gördüğümüz bileşik orantı burada işler: iş sabitken bu niceliklerin çarpımı sabittir. Verim yüzdeyle verilirse %75 verim, tam kapasitenin 3/4'ü demektir.

kişi · saat · gün · verim = sabit k1 · s1 · g1 · v1 = k2 · s2 · g2 · v2İş miktarı da değişiyorsa iki tarafı kendi iş miktarına böl.
Aynı iş: değişkenler süreyi nasıl etkiler?
Ne değişiyor?Gün sayısıNeden?
İşçi sayısı 2 katına çıkıyoryarıya inerkişi × gün sabit (ters orantı)
Günlük saat 8'den 6'ya iniyor4/3 katına çıkarsaat × gün sabit
Verim %100'den %80'e düşüyor5/4 katına çıkarverim × gün sabit
İş miktarı 2 katına çıkıyor2 katına çıkariş ile gün doğru orantılı
Çözümlü örnek

6 işçi bir işi 10 günde bitiriyor. Aynı hızda çalışan 4 işçi bu işi kaç günde bitirir?

  1. İş = kişi × gün: 6 · 10 = 60 işçi-gün.
  2. 4 işçi: 60 ÷ 4 = 15 gün.

Cevap: 15 gün

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Günde 8 saat çalışan 12 işçi bir yolun 25'ini 10 günde yapıyor. Ardından ekibe, her biri bu işçilerin yarısı kadar verimle çalışan 6 çırak katılıyor ve günlük çalışma 6 saate iniyor. Yolun kalanı kaç günde biter?

  1. İşin 25'i 12 · 8 · 10 = 960 işçi-saat; işin 15'i 480, kalan 35'i 3 · 480 = 1 440 işçi-saat.
  2. Yarı verimli 6 çırak 3 işçi sayılır: ekip 12 + 3 = 15 işçi.
  3. 15 · 6 · g = 1 440 → 90g = 1 440 → g = 16.

Cevap: 16 gün

Ücret yapılan işe göre paylaşılır

Birlikte çalışıp ücret alan işçilerde herkes aynı süre çalışmıştır ama aynı miktarda iş yapmamıştır. Ücret, yapılan işle yani hızla orantılıdır. İşi 3 ve 6 günde bitiren iki usta birlikte çalışırsa hızları 2 : 1'dir; 900 TL'lik ücretin 600 TL'si hızlı ustanın, 300 TL'si diğerinindir.

✔ Doğru

  • Kişi, saat, gün ve verim çarpımı sabit.
  • Ücret hızlarla (yapılan işle) orantılı.
  • %75 verim = 0,75 çarpanı.

✘ Sık yapılan hata

  • İşçi artınca günü de artırmak (doğru orantı kurmak).
  • Ücreti işi bitirme süreleriyle orantılı paylaştırmak: yavaş olana çok para.
  • Değişen niceliklerden birini (saat) unutmak.
Akılda kalsın: İş sabitken kişi × saat × gün × verim sabittir. Ücret, emeğe değil işe göre: daha hızlı çalışan aynı sürede daha çok iş yapar, daha çok alır.
Sınavda

Nasıl sorulurTYT'de kapasite yüzdesi, günlük çalışma saati ve işçi sayısının birlikte değiştiği “siparişi kaç günde bitirir” soruları; KPSS'de ortak işten alınan ücretin paylaşımı sık görülür.

TuzakÜcreti işi bitirme sürelerine göre paylaştırmaktır: süre uzun olan yavaştır ve daha az iş yapmıştır.

?Soru çöz

Bir işi A 3 günde, B 4 günde, C 12 günde bitiriyor. Üçü birlikte çalışıp işi bitiriyor ve 1 520 TL ücret alıyor. Ücret yapılan işe göre paylaştırılırsa B kaç TL alır?

✓ B. İş 12 birim; günlük hızlar A 4, B 3, C 1 birim, oran 4 : 3 : 1 (8 pay); B 1 520 · 3/8 = 570 TL. A 760, en hızlı A'nın payıdır; C 320, ücreti sürelerle (3 : 4 : 12) doğru orantılı paylaştırmaktan çıkar; D 190, C'nin payıdır.

▭Sen çöz örnekle aynı yapı

6 işçi günde 8 saat çalışarak bir işi 10 günde bitiriyor. Aynı hızda çalışan 8 işçi günde 5 saat çalışarak bu işi günde bitirir.

127,51610
PROBLEM · HAVUZ

Havuz ve musluk problemleri: boşaltan musluk eksi hızdır

KPSS / TYT Matematik · İşçi ve havuz problemleri · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaİki işçi birlikte çalışınca bir işi kaç saatte bitirir, birlikte çalışma formülü nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Birlikte çalışan işçilerin hızları toplanır: işi a ve b saatte bitiren iki işçi için 1/a + 1/b = 1/t, buradan t = a·b/(a + b) bulunur. Örneğin 4 ve 6 saatte bitirenler birlikte 24/10 = 2,4 saatte bitirir. Birlikte süre, en hızlı işçinin tek başına süresinden bile kısadır.

Birlikte çalışma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Havuz problemlerinde dolduran ve boşaltan musluklar birlikte açılınca havuz kaç saatte dolar?

Kısa cevap: Havuz problemleri işçi problemlerinin aynısıdır: boş havuzu a saatte dolduran musluğun hızı +1/a, dolu havuzu b saatte boşaltan musluğun hızı −1/b'dir. Birlikte açılan muslukların hızları işaretleriyle toplanır: 1/a − 1/b = 1/t. Sonuç negatifse havuz boşalır.

Dolduran musluk bir işçiyse, boşaltan musluk yapılanı söken bir işçidir: biri ekler, öteki geri alır.

Dolduran muslukta iş, havuzun dolmasıdır ve hız artı işaretlidir; dipteki boşaltma musluğu aynı işi geri aldığı için hızı eksi işaretli yazılır. Bu fark dışında her şey işçi problemlerindeki gibidir: hızlar toplanır, havuz bir bütün (1) ya da litreyle verilen bir miktardır, sonradan açılan musluk kendi süresi kadar çalışır.

1a − 1b = 1t t = a · bb − aa: dolduranın süresi, b: boşaltanın süresi (a < b ise havuz dolar).
Çözümlü örnek

Boş bir havuzu bir musluk 6 saatte dolduruyor, dipteki musluk dolu havuzu 9 saatte boşaltıyor. Havuz boşken iki musluk birlikte açılırsa havuz kaç saatte dolar?

  1. Net hız: 16 − 19 = 3 − 218 = 118.
  2. Havuz 18 saatte dolar.

Cevap: 18 saat

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Boş bir havuzu A musluğu 8, B musluğu 12 saatte dolduruyor; dipteki C musluğu dolu havuzu 6 saatte boşaltıyor. Havuz boşken A ve B açılıyor, 3 saat sonra C de açılıyor. Havuz, ilk açılıştan kaç saat sonra dolar?

  1. Havuzu 24 birim say (8, 12, 6'nın EKOK'u): A saatte +3, B +2, C −4 birim.
  2. İlk 3 saat: 3 · (3 + 2) = 15 birim; kalan 24 − 15 = 9 birim.
  3. Üç musluk açıkken net hız 3 + 2 − 4 = 1 birim; kalan için 9 saat. Toplam 3 + 9 = 12 saat.

Cevap: 12 saat

Eğim, net doldurma hızıdır: boşaltan musluk açılınca çizgi yatıklaşır ama hâlâ yükselir, çünkü net hız artıdır.Görsel: Sınav Defteri

✔ Doğru

  • Boşaltan musluğun hızı eksi: 1/4 − 1/6 = 1/12.
  • Havuz yarı doluysa yalnız kalan yarı için süre hesaplanır.
  • Net hız negatifse havuz boşalır.

✘ Sık yapılan hata

  • Boşaltan musluğun hızını da toplamak: 1/4 + 1/6.
  • Yarı dolu havuzda bütün havuz için süre vermek.
  • Sonradan açılan musluğu baştan açık saymak.
Akılda kalsın: Dolduran +, boşaltan −. Havuz problemi, bir işçinin yaptığını ötekinin söktüğü bir işçi problemidir: işaretleri koy, hızları topla.
Sınavda

Nasıl sorulurKPSS'de dolduran ve boşaltan muslukların farklı anlarda açıldığı, deponun kısmen dolu olduğu ve iki deponun su seviyesinin karşılaştırıldığı sorular çıkmıştır.

TuzakBoşaltan musluğun hızını eksi yazmayı unutmak ve havuzun başlangıçta yarı dolu olduğunu atlamaktır.

Sınavda işaretleTYT'de havuz sorusu beklenmez; KPSS'de çıkar, bu konuyu KPSS'ye hazırlanıyorsan çalış.

▭Sen çöz örnekle aynı yapı

Boş bir havuzu bir musluk 4 saatte dolduruyor, dipteki musluk dolu havuzu 6 saatte boşaltıyor. İkisi birlikte açılırsa boş havuz saatte dolar.

122,4102

?Soru çöz

Bir depoyu A musluğu boşken 10 saatte dolduruyor, B musluğu doluyken 15 saatte boşaltıyor. Depo yarı doluyken iki musluk birlikte açılırsa depo kaç saatte tamamen dolar?

✓ A. Net hız 1/10 − 1/15 = 1/30; kalan yarım depo için 30 · 1/2 = 15 saat. B 30, deponun yarı dolu olduğunu unutup bütün depoyu hesaplamaktır; C 3, boşaltan musluğun hızını toplayıp (1/10 + 1/15 = 1/6) yarıya bölmekten çıkar; D 5, sürelerin farkını almaktır.

⇄Bilgi eşleştirme A dolduran 6 sa, B dolduran 12 sa, C boşaltan 12 sa

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

660 lira, 2, 3 ve 6 sayılarıyla ters orantılı olarak paylaştırılıyor. En küçük pay kaç liradır?

✓ B. Tersler 1/2, 1/3, 1/6 → 3 : 2 : 1; 6k = 660, k = 110; paylar 330, 220, 110; en küçüğü 110. A 120, doğru orantılı paylaştırıp 2/11'ini almaktan; C 330, en küçük yerine en büyük payı vermekten; D 220, ortanca payı vermekten çıkar.Kaynak: Oran ve orantı · Orantılı paylaştırma, altın oran

?Soru 2

Özdeş 8 makine 6 saatte 480 parça üretiyor. Aynı makinelerden 6 tanesi 10 saatte kaç parça üretir?

✓ A. Bir makine bir saatte 480 ÷ (8 · 6) = 10 parça; 6 makine 10 saatte 6 · 10 · 10 = 600. B 360, makine sayısını değiştirip saat değişimini unutmaktan; C 800, saati değiştirip makine sayısındaki azalmayı unutmaktan; D 216, saati üretimle ters orantılı sanmaktan çıkar.Kaynak: Oran ve orantı · Bileşik orantı ve ölçek

?Soru 3

İki kardeşin yaşları farkı 6'dır. 3 yıl önce büyük kardeşin yaşı, küçük kardeşin yaşının 2 katıydı. Büyük kardeş bugün kaç yaşındadır?

✓ C. 3 yıl önce küçük k, büyük 2k; fark k = 6 olduğundan o gün 6 ve 12 yaşındaydılar; bugün 9 ve 15. A 12, 3 yıl önceki yaşta kalıp bugüne dönmemekten çıkar; B 9, küçük kardeşin bugünkü yaşıdır; D 18, oranı sabit sanıp bugün de 2 kat (2 · 9) almaktan gelir.Kaynak: Sayı, kesir ve yaş problemleri · Yaş problemleri

?Soru 4

|3x − 6| = 9 denklemini sağlayan x değerlerinin toplamı kaçtır?

✓ B. 3x − 6 = 9 → x = 5; 3x − 6 = −9 → x = −1; toplam 4. A 5, yalnız pozitif durumu çözmekten; C 0, ikinci durumda eksiyi yalnız 3x'e verip −3x − 6 = 9 yazmaktan (x = −5); D 2, iki kökün tam ortasındaki noktayı (3x − 6 = 0) kök sanmaktan çıkar.Kaynak: Mutlak değer · Mutlak değerli denklemler

?Soru 5

|x − 3| < 4 eşitsizliğinin çözüm kümesinde kaç tam sayı bulunur?

✓ C. −4 < x − 3 < 4 → −1 < x < 7; tam sayılar 0, 1, …, 6: 7 tane. A 9, kesin eşitsizlikte iki ucu (−1 ve 7) da saymaktan; B 8, uçlardan birini saymaktan; D 3, yalnız x − 3 > 0 tarafını (4, 5, 6) alıp sol yanı unutmaktan çıkar.Kaynak: Mutlak değer · Mutlak değerli eşitsizlikler

?Soru 6

Bir sınıftaki 12 kız öğrencinin not ortalaması 75, 18 erkek öğrencinin not ortalaması 70'tir. Sınıfın not ortalaması kaçtır?

✓ B. Toplamlar: 12 · 75 = 900 ve 18 · 70 = 1 260; (900 + 1 260) ÷ 30 = 72. A 72,5, ortalamaların ortalamasını (75 + 70) ÷ 2 almaktan çıkar; C 73, kişi sayılarını ters eşleyip 18 · 75 + 12 · 70 hesaplamaktan gelir; D 70, kalabalık grubun ortalamasını sınıfın ortalaması sanmaktır.Kaynak: Sayı, kesir ve yaş problemleri · Aritmetik ortalama problemleri

?Soru 7

x ile y ters orantılıdır. x = 8 iken y = 6 olduğuna göre x = 12 iken y kaçtır?

✓ A. Çarpım sabit: 8 · 6 = 48 = 12 · y → y = 4. B 9, doğru orantı kurup 6/8 = y/12 yazmaktan; C 10, x'teki 4'lük artışı y'ye eklemekten; D 72, çarpımı x ile bölmek yerine y'yi 12 ile çarpmaktan çıkar.Kaynak: Oran ve orantı · Ters orantı

?Soru 8

|x + 1| + |x − 5| ifadesinin alabileceği en küçük değer kaçtır?

✓ D. Noktalar −1 ve 5; aralarındaki uzaklık 6, x bu aralıktayken toplam 6'dır. A 4, |x + 1|'deki noktayı +1 sanıp 5 − 1 almaktan; B 0, mutlak değerlerin aynı anda sıfır olabileceğini sanmaktan; C 5, iki noktadan büyük olanı (5) cevap sanmaktan çıkar.Kaynak: Mutlak değer · Uzaklık toplamının en küçük değeri

?Soru 9

Bir öğrenci kitabının ilk gün 1/4'ünü, ikinci gün kalanın 2/3'ünü okuyor ve okumadığı 30 sayfa kalıyor. Kitap kaç sayfadır?

✓ D. Kalan kesir 3/4 · 1/3 = 1/4; 30 sayfa bütünün 1/4'ü ise kitap 120 sayfa. A 360, “kalanın 2/3'ü” bütüne uygulanıp 1 − 1/4 − 2/3 = 1/12 bulunursa çıkar; B 60, kalanda 1/3 yerine okunan 2/3 kullanılırsa (3/4 · 2/3 = 1/2) gelir; C 90, ilk günü unutup yalnız 1/3 kaldı sanmaktır.Kaynak: Sayı, kesir ve yaş problemleri · Kesir problemleri

?Soru 10

“Ben senin yaşındayken sen 6 yaşındaydın; sen benim yaşıma geldiğinde ben 36 yaşında olacağım.” Konuşanın bugünkü yaşı kaçtır?

✓ A. Dört yaş eşit aralıklı: 6 + 3d = 36 → d = 10; dizi 6, 16, 26, 36, konuşan 26 yaşında. B 16, dinleyenin bugünkü yaşıdır; C 10, yaş farkını yaş sanmaktır; D 21, 6 ile 36'nın tam ortasını alıp iki adımı tek adım saymaktan çıkar.Kaynak: Sayı, kesir ve yaş problemleri · Tablo yöntemi
9
Daha fazla soru çözmek ister misin?Problemler konusundan 9 soru seni bekliyor. Çözümlü; yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →