Saymanın iki ilkesi: “ya da” toplar, “ve” çarpar
MEB 10. sınıf · Sayma, algoritma ve bilişim · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKüme problemlerinde birleşimin eleman sayısı nasıl bulunur, en az ve en çok kaç kişi soruları nasıl çözülür?Bağlantılı konudan (Kümeler ve mantık). Önce kendin cevapla, sonra aç.
İki kümenin birleşiminin eleman sayısı s(A ∪ B) = s(A) + s(B) − s(A ∩ B)'dir; ortak elemanlar iki kez sayıldığı için bir kez çıkarılır. Problemlerde Venn şeması içten dışa doldurulur: önce kesişim, sonra “yalnız” bölgeler, en son hiçbirinde olmayanlar. Kesişim en çok küçük kümenin eleman sayısı, en az s(A) + s(B) − s(E) kadardır.
Eleman sayısı ve Venn problemleri
✎Konu anlatımı
Sayma problemlerinde toplama ve çarpma yolu ne zaman kullanılır?
Kısa cevap: Bir iş birbirinin yerine geçen ayrık seçeneklerden biriyle yapılıyorsa seçenek sayıları toplanır (toplama yoluyla sayma). İş art arda gelen aşamalardan oluşuyorsa her aşamadaki seçenek sayıları çarpılır (çarpma yoluyla sayma). 3 gömlek ve 4 pantolonla 3 · 4 = 12 farklı kombin yapılır.Bir kafede 3 çay ya da 4 kahve çeşidinden birini seçen 7 seçeneğe sahiptir; bir çay ve bir kahve birlikte seçen ise 12 seçeneğe.
Sayma problemlerinde önce durumun yapısına bakılır. Seçenekler birbirinin alternatifiyse (ya bu ya şu) toplanır. İş aşamalardan oluşuyorsa (önce bu, sonra şu) çarpılır, çünkü ilk aşamanın her seçimi ikinci aşamanın bütün seçimleriyle birleşir. Ağaç şeması bunu gösterir: her dal, bir sonraki aşamada aynı sayıda dala ayrılır.
A kentinden B'ye 3, B'den C'ye 2 farklı yol vardır; ayrıca A'dan C'ye B'ye uğramayan 2 yol vardır. A'dan C'ye kaç farklı yoldan gidilebilir?
- B üzerinden: iki aşama, 3 · 2 = 6.
- Doğrudan: 2. İki durum birbirinin alternatifi: 6 + 2 = 8.
Cevap: 8
Yan yana 4 bölmeden oluşan bir şerit 5 farklı renkle boyanacaktır. Yan yana bölmeler farklı renkte, ilk ve son bölme ise aynı renkte olacaktır. Şerit kaç farklı biçimde boyanabilir? (Bir renk birden çok bölmede kullanılabilir.)
- 1. bölme: 5 renk. 4. bölme 1. bölmeyle aynı olmak zorunda: tek seçenek.
- 2. bölme 1.'den farklı: 4 seçenek. 3. bölme hem 2.'den hem 4.'den (yani 1.'den) farklı olmalı; bu iki renk zaten farklı olduğundan 3 seçenek.
- 5 · 4 · 3 · 1 = 60. Son bölmeyi de serbest sanıp 4 seçenek vermek 320 sonucunu verir; yanlıştır.
Cevap: 60
✔ Doğru
- “Bir çorba ve bir ana yemek” → çarp.
- “Bir tatlı ya da bir içecek” → topla.
- Her aşamada önceki seçimlerin bıraktığı seçeneği say.
✘ Sık yapılan hata
- Alternatif durumları çarpmak.
- Aşamalı işi toplamak.
- Komşu bölme koşulunu tüm bölmelere uygulamak (5 · 4 · 3 · 2).
Nasıl sorulurYol ve güzergâh sayısı, kıyafet ve menü seçimi, bölme ya da yol boyama ve şifre-plaka oluşturma en sık kalıplardır; çoğu soru iki ilkenin birlikte kullanılmasını ister.
Tuzak“farklı renk” koşulunun yalnız komşu bölmeler için mi, bütün bölmeler için mi verildiğini okumamaktır.
▭Sen çöz örnekle aynı yapı
Yan yana 3 bölmeli bir şerit 4 renkle boyanacaktır. Yalnız yan yana bölmeler farklı renkte olacaksa farklı boyama, bütün bölmeler farklı renkte olacaksa farklı boyama yapılır.
?Soru çöz
Bir lokantada 4 çeşit çorba, 5 çeşit ana yemek ve 3 çeşit tatlı vardır. “Bir çorba ve bir ana yemek” ya da “yalnız bir tatlı” sipariş edecek bir müşteri kaç farklı sipariş verebilir?