Ortak çarpan ve gruplandırma: toplamı çarpıma çevirmek
KPSS / TYT Matematik · Çarpanlara ayırma · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaRasyonel ve ondalık sayılarla uzun işlemler nasıl kısaltılır?Bağlantılı konudan (Rasyonel ve ondalık sayılar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Uzun ondalık ve kesirli işlemler üç yolla kısaltılır: ortak çarpanı paranteze almak (3,7 · 4,2 + 3,7 · 5,8 = 3,7 · 10 = 37), kareler farkını çarpıma çevirmek (6,5² − 3,5² = 3 · 10 = 30) ve ondalıkları kesre çevirmek (0,25 ile çarpmak 4'e bölmektir). Sınav bu soruları çoğu zaman hesap makinesiz kısa yola göre kurar.
Akıllı hesap: ortak çarpan, kareler farkı
✎Konu anlatımı
Ortak çarpan parantezine alma ve gruplandırma yöntemiyle çarpanlara ayırma nasıl yapılır?
Kısa cevap: Çarpanlara ayırma, bir toplamı çarpım olarak yazmaktır. Bütün terimlerde ortak olan çarpan parantezin dışına alınır: 6x²y − 9xy² = 3xy(2x − 3y). Ortak çarpan bütün terimlerde yoksa terimler ikişerli gruplanır; her gruptan ortak çarpan alınınca ortaya çıkan aynı parantez yeniden dışarı alınır: ax + ay + bx + by = (x + y)(a + b).98 · 100 + 2 · 100 işlemini kimse tek tek yapmaz: 100 ortak, (98 + 2) · 100 = 10 000.
Dağılma özelliği a(b + c) = ab + ac der; çarpanlara ayırma aynı eşitliği sağdan sola okumaktır. Rasyonel ve ondalık sayılar sayfasında bunu sayılarla gördük; harflerle de iş aynıdır. Ortak çarpan seçilirken katsayıların EBOB'u ve her harfin en küçük kuvveti alınır: 6x2y − 9xy2'de EBOB(6, 9) = 3, x'in en küçük kuvveti x, y'nin y: 3xy(2x − 3y).
Gruplandırma
Dört terimli bir ifadede ortak çarpan bütün terimlerde yoksa terimler ikişer gruplanır. Her gruptan kendi ortak çarpanı alınır; doğru gruplama yapıldıysa iki grupta aynı parantez ortaya çıkar ve o parantez dışarı alınır: ax + ay + bx + by = a(x + y) + b(x + y) = (x + y)(a + b). Parantezler aynı çıkmazsa gruplar değiştirilir ya da işaret için −1 dışarı alınır.
12a3b − 18a2b2 + 6a2b ifadesini çarpanlarına ayırınız.
- Katsayıların EBOB'u 6; a'nın en küçük kuvveti a², b'nin b: ortak çarpan 6a2b.
- Her terimi ortak çarpana böl: 2a, −3b, 1.
Cevap: 6a²b(2a − 3b + 1)
x3 − 2x2 − 9x + 18 ifadesini çarpanlarına ayırınız.
- İkişer grupla: x2(x − 2) − 9(x − 2). İkinci gruptan −9 alındığı için +18 parantez içinde −2 olur.
- Ortak parantez: (x − 2)(x2 − 9).
- x2 − 9 iki kare farkıdır (sonraki konu): (x − 3)(x + 3).
Cevap: (x − 2)(x − 3)(x + 3)
✔ Doğru
- Ortak çarpan: EBOB ve en küçük kuvvetler.
- Terim tamamen dışarı çıkarsa yerine 1 kalır.
- −9 dışarı alınınca +18 → −2 olur.
✘ Sık yapılan hata
- Dışarı çıkan terimin yerine hiçbir şey yazmamak (1'i unutmak).
- Eksi dışarı alınınca içteki işaretleri değiştirmemek.
- Gruplamada iki farklı parantezle bırakmak.
Nasıl sorulur“Aşağıdakilerden hangisi … ifadesinin çarpanlarından biridir?” ya da sayısal değeri verilmiş harflerle hızlı hesap (ab − 3a + 2b − 6 için a = 7, b = 13) sorulur.
TuzakEksi işaretli ortak çarpan dışarı alınınca parantez içindeki işaretleri çevirmeyi unutmaktır.
?Soru çöz
ab − 3a + 2b − 6 ifadesinin çarpanlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?
▭Sen çöz ortak çarpanla hesap
x2 + 2x = x(x + ) olduğundan x = 98 için ifadenin değeri olur.