Fonksiyon olma şartı: her girdiye tek bir çıktı
MEB 10. sınıf · Nicelikler ve değişimler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKartezyen çarpım nedir, sıralı ikililer ne zaman eşittir, A × B'nin eleman sayısı nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Kümeler ve mantık). Önce kendin cevapla, sonra aç.
A × B, birinci bileşeni A'dan, ikinci bileşeni B'den seçilen bütün sıralı ikililerin kümesidir: A × B = {(a, b) : a ∈ A, b ∈ B}. Eleman sayısı s(A × B) = s(A) · s(B)'dir. Sıralı ikilide sıra önemlidir: (a, b) = (c, d) ancak a = c ve b = d ise doğrudur; genellikle A × B ≠ B × A.
✎Konu anlatımı
Fonksiyon nedir, bir bağıntının fonksiyon olma şartları nelerdir, tanım, değer ve görüntü kümesi neyi gösterir?
Kısa cevap: A'dan B'ye bir bağıntının fonksiyon olması için A'nın her elemanı B'nin yalnız bir elemanıyla eşlenmelidir: A'da eşlenmeyen eleman kalmaz, hiçbir eleman iki görüntüye gitmez. A tanım kümesi, B değer kümesidir; A'nın elemanlarının eşlendiği elemanların oluşturduğu f(A) kümesine görüntü kümesi denir ve f(A) ⊂ B'dir.Bir otomata para atıp düğmeye basarsanız hep aynı ürün düşer; aynı düğme bazen çay, bazen kahve verseydi o makineye güvenmezdiniz. Fonksiyon, güvenilir bir makinedir.
Kümeler ve mantık sayfasında gördüğümüz kartezyen çarpımın her alt kümesi bir bağıntıdır. Bağıntının fonksiyon olabilmesi için iki şart vardır: tanım kümesinde açıkta eleman kalmaz ve hiçbir eleman iki farklı elemana gitmez. Değer kümesinde ise serbestlik vardır: bazı elemanlara hiç ok gelmeyebilir, bazılarına birden çok ok gelebilir.
A = {1, 2, 3}, B = {a, b, c, d} olmak üzere f = {(1, a), (2, a), (3, c)} bağıntısı A'dan B'ye bir fonksiyon mudur? Görüntü kümesi nedir?
- 1, 2 ve 3'ün her biri tam bir elemana gidiyor; açıkta eleman yok: fonksiyondur.
- İki elemanın aynı görüntüye (a) gitmesi şartı bozmaz. Görüntü kümesi f(A) = {a, c}.
Cevap: fonksiyondur; f(A) = {a, c}
f(x) = 5 − 2x fonksiyonunun tanım kümesi [−1, 3) aralığıdır. Görüntü kümesinde kaç tam sayı vardır?
- Fonksiyon azalandır: x büyüdükçe 5 − 2x küçülür. Bu yüzden en büyük değer sol uçta, en küçük değer sağ uçta alınır.
- Denklemler ve eşitsizlikler sayfasında gördüğümüz kurallarla: −1 ≤ x < 3 → −2 ile çarpınca yön döner: −6 < −2x ≤ 2 → 5 ekle: −1 < 5 − 2x ≤ 7.
- Görüntü kümesi (−1, 7]: f(−1) = 7 dahil, f(3) = −1 hariç (3 tanım kümesinde değil). Tam sayılar 0, 1, …, 7.
Cevap: 8
✔ Doğru
- İki eleman aynı görüntüye gidebilir.
- Değer kümesinde ok almayan eleman olabilir.
- Görüntü kümesi, değer kümesinin alt kümesidir.
✘ Sık yapılan hata
- Değer kümesinde açıkta eleman kaldığı için “fonksiyon değil” demek.
- Görüntü kümesi ile değer kümesini aynı sanmak.
- Bir elemanın iki görüntüsünü fark etmemek.
Nasıl sorulurOk şeması ya da sıralı ikililerle verilen bağıntılardan hangisinin fonksiyon olduğunu seçmek, görüntü kümesini bulmak ve tanım aralığından görüntü aralığına geçmek en sık kalıplardır.
TuzakDeğer kümesinde ok almayan eleman görüp bağıntıyı fonksiyon saymamaktır.
?Soru çöz
A = {1, 2, 3} ve B = {4, 5, 6} olmak üzere aşağıdakilerden hangisi A'dan B'ye bir fonksiyondur?
▭Sen çöz görüntü kümesi
f(x) = 3x − 2 fonksiyonunun tanım kümesi {0, 1, 2, 3} ise görüntü kümesinin en büyük elemanı , eleman sayısı olur.