Mutlak değer: uzaklık anlamı, özellikler, denklem ve eşitsizlikler

Mutlak değer bir uzaklıktır, bu yüzden negatif olamaz. İçinin işaretine göre açmayı, mutlak değerli denklem ve eşitsizlikleri sayı doğrusunda göstererek anlatıyoruz.

6 durakTYT · KPSS
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
1 sorubu konuda çözebileceğin
KAVRAM · MUTLAK DEĞER

Mutlak değer: sayı doğrusunda uzaklık

MEB 9. sınıf · Nicelikler ve değişimler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKarekök ve küp kök nedir, köklü ifade hangi durumda tanımsızdır, √(a²) neden |a|'dır?Bağlantılı konudan (Köklü sayılar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

√a, karesi a olan negatif olmayan sayıdır: √49 = 7. n. dereceden kök ⁿ√a, n. kuvveti a olan sayıdır. Çift dereceli kökün içi gerçek sayılarda negatif olamaz (√−4 tanımsız); tek dereceli kökte olabilir (∛−8 = −2). Karekök hiçbir zaman negatif değer vermediği için √(a²) = |a|'dır: √((−5)²) = 5.

Kök tanımı ve tanımlı olma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Mutlak değer nedir, bir sayının mutlak değeri neden negatif olamaz?

Kısa cevap: Bir sayının mutlak değeri, sayı doğrusunda o sayının 0'a olan uzaklığıdır ve |a| ile gösterilir: |−3| = 3, |3| = 3. Uzaklık negatif olamayacağı için mutlak değer hiçbir zaman negatif değildir. |a − b| ise a ile b arasındaki uzaklıktır: |5 − (−3)| = 8. Tanım olarak x ≥ 0 ise |x| = x, x < 0 ise |x| = −x'tir.

Evden 3 km doğuya da yürüsen, 3 km batıya da, evinden 3 km uzaktasın; yön değişir, uzaklık değişmez.

Sayı doğrusunda −3 ile 3, 0'ın iki yanında ve 0'a eşit uzaklıktadır. Mutlak değer yalnız bu uzaklığı ölçer, yönü atar: |−3| = |3| = 3. Uzaklık hiçbir zaman negatif olmadığı için |a| ≥ 0'dır; yalnız |0| = 0. Tanımdaki −x seni şaşırtmasın: x negatifse −x pozitiftir; |−3| = −(−3) = 3.

|a| sayının 0'a, |a − b| iki sayının birbirine uzaklığıdır. Uzaklık yön tanımaz, hep pozitif ya da sıfırdır.Görsel: Sınav Defteri
|x| = x (x ≥ 0) |x| = −x (x < 0) |a − b| = a ile b arası uzaklık

Karekökün sonucu da negatif olamadığı için köklü sayılar sayfasında √(a2) = |a| eşitliğini görmüştük; iki kavram aynı fikrin iki yüzüdür. Mutlak değerin dışındaki eksi ise korunur: −|−4| = −4.

Çözümlü örnek

|−7| + |3| − |−2| işleminin sonucu kaçtır?

  1. Her mutlak değer 0'a uzaklık: 7, 3, 2.
  2. 7 + 3 − 2 = 8.

Cevap: 8

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Bir sahil yolunda meydan 0. km kabul ediliyor; meydanın doğusundaki noktalar pozitif, batısındakiler negatif kilometreyle gösteriliyor. Benzinlik 3. km'de, köprü 10. km'dedir. Bir koşucu benzinliğe 4 km uzaklıkta ve köprüye 5 km'den daha yakın olduğuna göre kaçıncı km'dedir?

  1. Koşucunun konumu x: benzinliğe uzaklık |x − 3| = 4 → x = 7 ya da x = −1.
  2. Köprüye uzaklık |x − 10|: |7 − 10| = 3 < 5, uyar; |−1 − 10| = 11 > 5, uymaz.
  3. Koşucu 7. km'dedir. İlk koşulu tek başına kullanıp −1'i de cevap saymak ikinci bilgiyi boşa çıkarır.

Cevap: 7. km

✔ Doğru

  • |−6| = 6, |0| = 0
  • −|−4| = −4 (dıştaki eksi kalır).
  • |2 − 9| = 7

✘ Sık yapılan hata

  • |x| = x'i her x için doğru sanmak.
  • −|−4| = 4
  • |a − b|'yi a − b diye açmak (b > a iken negatif çıkar).
Akılda kalsın: Mutlak değer bir cetveldir: yalnız uzunluğu ölçer. |a − b| görünce “a ile b arası kaç birim?” diye oku.
Sınavda

Nasıl sorulurSayısal ifadelerin değeri ya da sayı doğrusundaki uzaklık bilgisiyle kurulan sorular gelir. Mutlak değer çoğu zaman başka bir konunun (eşitsizlik, denklem) içindedir.

TuzakMutlak değerin dışındaki eksiyi de pozitif yapmak ve |x|'i her zaman x sanmaktır.

⇄Bilgi eşleştirme değeri bul

?Soru çöz

|−5| − |3 − 8| + |−2| · |−3| işleminin sonucu kaçtır?

✓ B. |−5| = 5, |3 − 8| = |−5| = 5, |−2| · |−3| = 6; 5 − 5 + 6 = 6. A 16, |3 − 8|'i −5 alıp çıkarınca eklemekten; C −6, son çarpımı −6 sanmaktan; D −4, |−5|'i −5 alıp mutlak değeri “işaret değiştir” sanmaktan çıkar.
KURAL · ÖZELLİKLER

Mutlak değerin özellikleri: çarpıma girer, toplamaya girmez

MEB 9. sınıf · Nicelikler ve değişimler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÜslü sayılarda çarpma ve bölme kuralları nelerdir, tabanlar nasıl eşitlenir?Bağlantılı konudan (Üslü sayılar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Tabanları aynı üslü sayılar çarpılırken üsler toplanır (aᵐ · aⁿ = aᵐ⁺ⁿ), bölünürken çıkarılır (aᵐ ÷ aⁿ = aᵐ⁻ⁿ). Kuvvetin kuvvetinde üsler çarpılır: (aᵐ)ⁿ = aᵐⁿ. Üsleri aynı sayılar çarpılırken tabanlar çarpılır: aⁿ · bⁿ = (ab)ⁿ. Tabanlar farklıysa önce 4 = 2², 27 = 3³ gibi asal tabanlara çevrilir.

Çarpma, bölme, kuvvetin kuvveti

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Mutlak değerin özellikleri nelerdir, |a| + |b| = 0 ise a ve b kaçtır?

Kısa cevap: Mutlak değer çarpma ve bölmeye dağılır: |a · b| = |a| · |b|, |a/b| = |a|/|b|. Toplamada ise yalnız |a + b| ≤ |a| + |b| eşitsizliği vardır. |−a| = |a| ve |a − b| = |b − a|'dır. Mutlak değerler hiçbir zaman negatif olmadığından |a| + |b| = 0 ise a = 0 ve b = 0'dır.

İki negatif olmayan sayının toplamı sıfırsa ikisinin de sıfır olmaktan başka şansı yoktur.

Mutlak değer işareti siler; çarpma ve bölmede işaretler ayrı hesaplandığı için mutlak değer bu işlemlere dağılır: |(−3) · 4| = 12 = |−3| · |4|. Toplamada işaretler birbirini götürebilir: |−3 + 4| = 1 ama |−3| + |4| = 7. Bu yüzden |a + b| ≤ |a| + |b|; eşitlik yalnız a ile b aynı işaretliyse (ya da biri sıfırsa) olur.

Mutlak değerin özellikleri
ÖzellikÖrnek
|a| ≥ 0|−5| = 5 ≥ 0
|−a| = |a|, |a − b| = |b − a||2 − 9| = |9 − 2| = 7
|a · b| = |a| · |b||(−2) · 5| = 2 · 5 = 10
|a / b| = |a| / |b| (b ≠ 0)|−12 / 4| = 12 / 4 = 3
|aⁿ| = |a|ⁿ|(−2)³| = 2³ = 8
|a + b| ≤ |a| + |b||−3 + 4| = 1 ≤ 7

Negatif olmayanların toplamı sıfırsa

|a|, a² ve √a gibi negatif olamayan ifadelerin toplamı 0 ise her biri tek tek 0'dır. Bu bilgi tek bir denklemden birden çok bilinmeyen bulmanın yoludur.

Çözümlü örnek

|2x − 6| + |y − 1| + |z| = 0 olduğuna göre x + y + z kaçtır?

  1. Üç mutlak değer de negatif olamaz; toplam 0 ise her biri 0'dır.
  2. 2x − 6 = 0 → x = 3; y − 1 = 0 → y = 1; z = 0.
  3. 3 + 1 + 0 = 4.

Cevap: 4

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

a · b < 0, |a| = 5, |b| = 3 ve a < b olduğuna göre |a + b| + |a − b| toplamı kaçtır?

  1. a · b < 0 ise a ile b zıt işaretlidir; a < b olduğundan a negatif, b pozitiftir.
  2. |a| = 5 → a = −5; |b| = 3 → b = 3.
  3. |−5 + 3| = 2 ve |−5 − 3| = 8; toplam 10. Zıt işaretlilerde |a − b| = |a| + |b|, |a + b| ise mutlak değerlerin farkıdır.

Cevap: 10

✔ Doğru

  • |(−2)3| = 8
  • |a − b| = |b − a|
  • |a| + |b| = 0 → a = b = 0.

✘ Sık yapılan hata

  • |a + b| = |a| + |b|'yi her zaman doğru sanmak.
  • |a| + |b| = 0'dan a = −b çıkarmak.
  • |a − b| = |a| − |b| yazmak.
Akılda kalsın: Mutlak değer çarpma ve bölmeye girer, toplama ve çıkarmaya girmez. Negatif olmayan şeylerin toplamı 0 ise hepsi 0'dır.
Sınavda

Nasıl sorulur“|a − 4| + |b + 2| = 0 ise a · b kaçtır?” ya da “aşağıdakilerden hangisi her a, b için doğrudur?” biçiminde gelir.

TuzakMutlak değeri toplamaya dağıtmak ve sıfıra eşit toplamda terimleri birbirinin tersi sanmaktır.

?Soru çöz

|a − 4| + |b + 2| = 0 olduğuna göre a · b çarpımı kaçtır?

✓ A. İki mutlak değer de 0 olmalı: a − 4 = 0 → a = 4, b + 2 = 0 → b = −2; a · b = −8. B 8, b + 2 = 0'dan b = 2 çıkarıp işareti kaçırmaktan; C 2, çarpım yerine toplamı (4 − 2) vermekten; D 0, toplam sıfır diye çarpımın da sıfır olduğunu sanmaktan çıkar.

↕Küçükten büyüğe sırala mutlak değer

  1. |3 − 7|
  2. −|−5|
  3. |−2|3
  4. |−6| ÷ |−2|
  5. −|0|
YÖNTEM · İŞARET İNCELEMESİ

Mutlak değeri açmak: içi pozitifse aynen, negatifse eksiyle

MEB 9. sınıf · Nicelikler ve değişimler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaEşitsizliğin iki tarafı negatif sayıyla çarpılınca ne olur, eşitsizlik kuralları nelerdir?Bağlantılı konudan (Denklemler ve eşitsizlikler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir eşitsizliğin iki tarafına aynı sayı eklenir ya da çıkarılırsa, iki taraf pozitif bir sayıyla çarpılır ya da bölünürse yön değişmez. İki taraf negatif bir sayıyla çarpılır ya da bölünürse yön tersine döner: 3 < 5 ama −3 > −5. Aynı işaretli iki sayının tersleri alınınca da yön döner; kare almada sonuç sayıların işaretine bağlıdır.

Eşitsizlik kuralları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Mutlak değer içindeki ifadenin işaretine göre nasıl açılır, harflerin sıralaması verilen sorular nasıl çözülür?

Kısa cevap: Mutlak değerin içi pozitif ya da sıfırsa mutlak değer kaldırılır ve ifade aynen yazılır; içi negatifse ifade −1 ile çarpılarak, yani terimlerin işaretleri değiştirilerek dışarı çıkar. x < 2 ise |x − 2| = 2 − x olur. Harfli koşullu sorularda önce her mutlak değerin içinin işareti belirlenir, sonra açılır.

|x − 5| ifadesinin ne olduğunu x'i bilmeden söyleyemezsin; ama x'in 5'ten küçük olduğunu bilirsen söyleyebilirsin.

Mutlak değeri kaldırmanın tek sorusu şudur: içerisi pozitif mi, negatif mi? Pozitifse ifade olduğu gibi çıkar. Negatifse, uzaklık pozitif olsun diye başına eksi konur; bu da içteki her terimin işaretini çevirir: |x − 5| = −(x − 5) = 5 − x (x < 5 iken). Kısa bir yol: |a − b|'yi “büyük eksi küçük” diye açmak; çünkü uzaklık her zaman büyükten küçüğün çıkarılmasıdır.

a ≥ b → |a − b| = a − b a < b → |a − b| = b − a“Büyük eksi küçük”: sayı doğrusunda sağdakinden soldakini çıkar.

Harflerin sırası verilen sorularda (a < b < 0 < c gibi) sayıları sayı doğrusuna yerleştirmek en güvenli yoldur; sayı doğrusunda 0'ın solundaki sayıların negatif olduğunu temel kavramlar sayfasında görmüştük. Kararsız kalırsan sıraya uyan değerler ver: a = −3, b = −1, c = 2.

Çözümlü örnek

x < 2 olduğuna göre |x − 2| + |x − 5| ifadesinin eşiti nedir?

  1. x < 2 ise x − 2 negatif: |x − 2| = 2 − x.
  2. x < 2 < 5 ise x − 5 de negatif: |x − 5| = 5 − x.
  3. Topla: 7 − 2x. (x = 1 ile kontrol: 1 + 4 = 5 = 7 − 2.)

Cevap: 7 − 2x

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

a < b < 0 < c olduğuna göre |a − b| + |b − c| − |c − a| ifadesinin eşiti nedir?

  1. Büyük eksi küçük: |a − b| = b − a, |b − c| = c − b, |c − a| = c − a.
  2. (b − a) + (c − b) − (c − a) = 0.
  3. Sayı doğrusunda da görülür: a'dan b'ye ve b'den c'ye uzaklıkların toplamı a'dan c'ye uzaklıktır.

Cevap: 0

İçi sıfır yapan değerler (burada 2 ve 5) sayı doğrusunu aralıklara böler; her aralıkta içlerin işareti sabittir. İlk örnekteki ifadenin bütün aralıklardaki hâli:

|x − 2| + |x − 5| ifadesinin aralıklara göre açılışı
Aralıkx − 2x − 5|x − 2| + |x − 5|
x < 2negatifnegatif(2 − x) + (5 − x) = 7 − 2x
2 ≤ x < 5pozitif ya da 0negatif(x − 2) + (5 − x) = 3
x ≥ 5pozitifpozitif ya da 0(x − 2) + (x − 5) = 2x − 7

✔ Doğru

  • x < 2 → |x − 2| = 2 − x
  • Negatif içeriği açarken her terimin işareti döner.
  • Kararsızsan sıraya uyan değer ver.

✘ Sık yapılan hata

  • Eksiyi yalnız ilk terime vermek: −x − 2.
  • Mutlak değeri içinin işaretine bakmadan aynen kaldırmak.
  • Açtıktan sonra dışarıdaki eksiyi parantezin tamamına dağıtmamak.
Akılda kalsın: Mutlak değeri açmadan önce tek soru: içi negatif mi? Negatifse bütün işaretleri çevir. İki harfin farkında kısa yol: büyük eksi küçük.
Sınavda

Nasıl sorulurHarflerin sıralaması (a < 0 < b gibi) verilip mutlak değerli bir ifadenin sadeleşmiş hâli istenir; şıklar işaret hatalarından oluşur.

TuzakNegatif içeriği açarken yalnız ilk terimin işaretini değiştirmektir.

?Soru çöz

x < −3 olduğuna göre |x + 3| − |x − 1| ifadesinin eşiti nedir?

✓ C. x < −3 ise iki içerik de negatif: |x + 3| = −x − 3, |x − 1| = 1 − x; (−x − 3) − (1 − x) = −4. A 4, iki mutlak değeri de içine bakmadan aynen açmaktan; B 2x + 2, yalnız birincisini aynen açmaktan; D −2x − 2, yalnız ikincisini aynen açmaktan çıkar.

▭Boşluk doldurma

a < 0 ise |a| + a = ve |a| − a = olur.

0−2a2aa
YÖNTEM · DENKLEM

Mutlak değerli denklemler: iki ihtimal, iki denklem

MEB 9. sınıf · Nicelikler ve değişimler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBirinci dereceden bir bilinmeyenli denklem nasıl çözülür, ax = b denkleminin çözüm kümesi ne zaman boş ya da R olur?Bağlantılı konudan (Denklemler ve eşitsizlikler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

ax + b = 0 (a ≠ 0) biçimindeki denkleme birinci dereceden bir bilinmeyenli denklem denir; çözümü x = −b/a'dır. Denklem bir terazi gibidir: iki tarafa aynı işlem yapılırsa denge bozulmaz. ax = b'de a ≠ 0 ise tek çözüm vardır; a = 0 ve b ≠ 0 ise çözüm kümesi boş kümedir; a = 0 ve b = 0 ise her gerçek sayı çözümdür.

Birinci dereceden denklem

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Mutlak değerli denklemler nasıl çözülür, |x − a| = b denkleminin kaç çözümü vardır?

Kısa cevap: |f(x)| = b denkleminde b > 0 ise f(x) = b ya da f(x) = −b yazılır ve iki denklem ayrı ayrı çözülür; b = 0 ise yalnız f(x) = 0; b < 0 ise çözüm yoktur, çünkü mutlak değer negatif olamaz. |f(x)| = |g(x)| denkleminde f(x) = g(x) ya da f(x) = −g(x) yazılır.

3'e uzaklığı 4 olan noktaları aramıştık: biri sağda, biri solda. Mutlak değerli denklem bu iki yönün cebirdeki adıdır.

|x − 3| = 4, “x'in 3'e uzaklığı 4” demektir; 3'ün 4 birim sağı (7) ve solu (−1) bu koşulu sağlar. Cebirde iki ihtimal iki denkleme dönüşür: x − 3 = 4 ya da x − 3 = −4. Sağ taraf negatifse hiçbir uzaklık negatif olamayacağı için çözüm kümesi boştur: |x + 2| = −3'ün çözümü yoktur. İki mutlak değer birbirine eşitse içler ya eşittir ya da birbirinin negatifidir. Kapsamda en çok iki mutlak değer içeren denklemler vardır.

|f(x)| = b, b > 0 → f(x) = b ya da f(x) = −b |f| = |g| → f = g ya da f = −gb < 0 → çözüm yok; b = 0 → tek çözüm.
Çözümlü örnek

|2x − 3| = 7 denkleminin köklerinin toplamı kaçtır?

  1. 2x − 3 = 7 → x = 5.
  2. 2x − 3 = −7 → 2x = −4 → x = −2.
  3. Toplam 5 + (−2) = 3.

Cevap: 3

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

|x − 4| = |2x − 5| denklemini sağlayan x değerlerinin toplamı kaçtır?

  1. İçler eşit: x − 4 = 2x − 5 → x = 1.
  2. İçler zıt: x − 4 = −(2x − 5) → 3x = 9 → x = 3.
  3. Kontrol: x = 1 → 3 = 3; x = 3 → 1 = 1. Toplam 4.

Cevap: 4

İki kök merkezin iki yanında eşit uzaklıktadır; bu yüzden toplamları 2 · merkez = 3. Ölçekli.Görsel: Sınav Defteri

✔ Doğru

  • |x + 2| = −3 → çözüm yok.
  • |x + 2| = 0 → x = −2 (tek çözüm).
  • −(2x − 5) = −2x + 5

✘ Sık yapılan hata

  • Yalnız pozitif durumu çözüp ikinci kökü unutmak.
  • −b durumunda eksiyi yalnız ilk terime vermek.
  • Sağ taraf negatifken iki kök bulmaya çalışmak.
Akılda kalsın: Mutlak değerli denklemde önce sağ tarafa bak: negatifse dur, sıfırsa tek kök, pozitifse artı ve eksi iki denklem.
Sınavda

Nasıl sorulurKöklerin toplamı, çarpımı ya da kaç tane olduğu sorulur; bazen sağ tarafa bir parametre konur (|x − 1| = a − 3'ün iki kökü varsa a?).

Tuzakİkinci durumda eksiyi parantezin tamamına dağıtmamak ve sağ tarafın negatif olabileceğini kontrol etmemektir.

?Soru çöz

|3x − 6| = 9 denklemini sağlayan x değerlerinin toplamı kaçtır?

✓ B. 3x − 6 = 9 → x = 5; 3x − 6 = −9 → x = −1; toplam 4. A 5, yalnız pozitif durumu çözmekten; C 0, ikinci durumda eksiyi yalnız 3x'e verip −3x − 6 = 9 yazmaktan (x = −5); D 2, iki kökün tam ortasındaki noktayı (3x − 6 = 0) kök sanmaktan çıkar.

▭Boşluk doldurma

|x + 2| = −3 denkleminin çözümü vardır; |x + 2| = 0 ise x = olur.

0−221−5
YÖNTEM · EŞİTSİZLİK

Mutlak değerli eşitsizlikler: içeride mi, dışarıda mı?

MEB 9. sınıf · Nicelikler ve değişimler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBirinci dereceden eşitsizlik nasıl çözülür, çift taraflı eşitsizlikte tam sayı değerleri nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Denklemler ve eşitsizlikler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Birinci dereceden eşitsizlik denklem gibi çözülür; tek fark, iki taraf negatif bir sayıyla çarpılır ya da bölünürse yönün değişmesidir. Çözüm tek bir sayı değil bir aralıktır. Çift taraflı eşitsizlikte (−3 ≤ 2x + 1 < 7) işlemler üç tarafa birden uygulanır: −2 ≤ x < 3; bu aralıktaki tam sayılar −2, −1, 0, 1 ve 2'dir.

Eşitsizlik çözme, tam sayı değerleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Mutlak değerli eşitsizlikler nasıl çözülür, küçüktür ve büyüktür durumunda çözüm neden farklıdır?

Kısa cevap: b > 0 için |x − a| < b eşitsizliği, x'in a'ya uzaklığının b'den az olması demektir: a − b < x < a + b. |x − a| > b ise x, a'dan b birimden fazla uzaktadır: x < a − b ya da x > a + b. Küçüktür çözümü iki noktanın arasındaki tek aralık, büyüktür çözümü dışarıdaki iki parçadır.

Bir ürünün ağırlığı 500 g'dan en çok 5 g sapabiliyorsa kabul edilen ağırlıklar |a − 500| ≤ 5 eşitsizliğinin çözümüdür: 495 ile 505 arası.

Mutlak değerli eşitsizliği uzaklık diliyle okumak çözümü hemen verir. |x − 3| < 4, “3'e uzaklığı 4'ten az” demektir; 3'ün iki yanına 4'er birim gidilir ve aradaki sayılar alınır: −1 < x < 7. |x − 3| > 4 ise “4'ten fazla uzak”tır; çözüm o iki noktanın dışındadır. Cebirde küçüktür tek bir çift taraflı eşitsizliğe, büyüktür “ya da” ile bağlanan iki eşitsizliğe dönüşür. Çift taraflı eşitsizliği denklemler ve eşitsizlikler sayfasında görmüştük; işlemler yine üç tarafa birden yapılır.

“Küçüktür” merkezin çevresindeki parçayı, “büyüktür” iki dış parçayı verir. Uçlar ≤ ve ≥'de dâhil olur.Görsel: Sınav Defteri
|x − a| < b ⇔ a − b < x < a + b |x − a| > b ⇔ x < a − b ya da x > a + bb > 0. Mutlak değer < negatif sayı → çözüm yok; mutlak değer > negatif sayı → her x.
Çözümlü örnek

|2x − 1| ≤ 5 eşitsizliğini sağlayan kaç tam sayı vardır?

  1. Çift taraflıya çevir: −5 ≤ 2x − 1 ≤ 5.
  2. −4 ≤ 2x ≤ 6 → −2 ≤ x ≤ 3.
  3. Tam sayılar −2, −1, 0, 1, 2, 3.

Cevap: 6

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

2 < |x − 4| ≤ 5 eşitsizliğini sağlayan x tam sayılarının toplamı kaçtır?

  1. 4'e uzaklık 2'den fazla, 5'ten fazla değil: sağda 6 < x ≤ 9, solda −1 ≤ x < 2.
  2. Tam sayılar: 7, 8, 9 ve −1, 0, 1.
  3. Toplam 24 + 0 = 24.

Cevap: 24

✔ Doğru

  • |x| < 2 → −2 < x < 2
  • |x| ≥ 2 → x ≤ −2 ya da x ≥ 2
  • |x − 1| < −3 → çözüm yok.

✘ Sık yapılan hata

  • |x| > 2'yi −2 < x < 2 diye yazmak.
  • |x − 3| < 4'ü yalnız x − 3 < 4 diye çözmek.
  • Kesin eşitsizlikte uçları tam sayılara katmak.
Akılda kalsın: Küçüktür içeri çeker (tek aralık), büyüktür dışarı iter (iki parça). Merkezi bul, iki yana b kadar git.
Sınavda

Nasıl sorulurÇözüm kümesindeki tam sayıların sayısı ya da toplamı sorulur; bazen bir ölçüm hatası, tolerans ya da sıcaklık aralığı problemi olarak gelir.

Tuzak“büyüktür” durumunu tek aralık sanmak ve kesin eşitsizlikte uçları saymaktır.

⇄Bilgi eşleştirme eşitsizlik ↔ çözüm

?Soru çöz

|x − 3| < 4 eşitsizliğinin çözüm kümesinde kaç tam sayı bulunur?

✓ C. −4 < x − 3 < 4 → −1 < x < 7; tam sayılar 0, 1, …, 6: 7 tane. A 9, kesin eşitsizlikte iki ucu (−1 ve 7) da saymaktan; B 8, uçlardan birini saymaktan; D 3, yalnız x − 3 > 0 tarafını (4, 5, 6) alıp sol yanı unutmaktan çıkar.
YÖNTEM · EN KÜÇÜK DEĞER

Uzaklıklar toplamı: en küçük değer iki noktanın arasında

KPSS / TYT Matematik · Mutlak değer · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMutlak değer nedir, bir sayının mutlak değeri neden negatif olamaz?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir sayının mutlak değeri, sayı doğrusunda o sayının 0'a olan uzaklığıdır ve |a| ile gösterilir: |−3| = 3, |3| = 3. Uzaklık negatif olamayacağı için mutlak değer hiçbir zaman negatif değildir. |a − b| ise a ile b arasındaki uzaklıktır: |5 − (−3)| = 8. Tanım olarak x ≥ 0 ise |x| = x, x < 0 ise |x| = −x'tir.

Mutlak değer: sıfıra uzaklık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

|x − a| + |x − b| ifadesinin en küçük değeri nasıl bulunur?

Kısa cevap: |x − a| + |x − b|, x'in a ve b noktalarına uzaklıklarının toplamıdır. x, a ile b arasındayken bu toplam hep |a − b|'ye eşittir ve en küçük değeri budur; x dışarı çıktıkça toplam büyür. Üç noktada (|x − a| + |x − b| + |x − c|) en küçük değer, x ortadaki noktaya eşitken bulunur.

İki durak arasında bir yerde duruyorsan iki durağa uzaklıklarının toplamı, duraklar arasındaki mesafeye eşittir; nerede durduğunun önemi yoktur.

|x − 2| + |x + 4| ifadesi, x'in 2'ye ve −4'e uzaklıklarının toplamıdır. x bu iki noktanın arasındaysa bir uzaklık ne kadar artarsa öteki o kadar azalır; toplam hep iki nokta arasındaki mesafe olan |2 − (−4)| = 6'dır. x dışarı çıkınca iki uzaklık birden artar. Bu yüzden en küçük değer 6'dır ve −4 ≤ x ≤ 2 aralığındaki her x'te alınır.

Nokta iki ucun arasındayken uzaklıklar birbirini tamamlar; dışarı çıkınca ikisi birden büyür.Görsel: Sınav Defteri
|x − a| + |x − b| ≥ |a − b| en küçük değer: a ≤ x ≤ b ikenÜç nokta: en küçük değer ortadaki noktada; değer = en büyük nokta − en küçük nokta.
Çözümlü örnek

|x − 2| + |x + 4| ifadesinin en küçük değeri kaçtır ve bu değer hangi x'lerde alınır?

  1. Noktalar 2 ve −4; aralarındaki uzaklık |2 − (−4)| = 6.
  2. x bu iki noktanın arasındayken toplam 6'dır.

Cevap: 6; −4 ≤ x ≤ 2 için

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Bir yol boyunca 1., 3. ve 8. km'lerde birer okul vardır. Bir servis durağı, üç okula olan uzaklıklarının toplamı en küçük olacak biçimde bu yol üzerine kurulacaktır. Durak kaçıncı km'ye kurulmalıdır ve bu toplam uzaklık kaç km'dir?

  1. Durak x. km'de ise toplam uzaklık |x − 1| + |x − 3| + |x − 8|.
  2. Üç noktada en küçük değer ortadaki noktada alınır: x = 3.
  3. 2 + 0 + 5 = 7 km, yani 8 − 1. Kontrol: üç okulun ortalaması olan 4. km'de toplam 3 + 1 + 4 = 8 km olur; ortalama değil, ortanca nokta seçilir.

Cevap: 3. km; 7 km

✔ Doğru

  • |x + 4|, x'in −4'e uzaklığıdır.
  • İki nokta arasında toplam sabittir.
  • Üç noktada x ortadaki noktaya eşitlenir.

✘ Sık yapılan hata

  • |x + 4|'ü 4'e uzaklık sanmak.
  • En küçük değeri 0 sanmak.
  • Üç noktada x'i uç noktalardan birine eşitlemek.
Akılda kalsın: |x − a| + |x − b| bir iki durak sorusudur: aradaysan toplam, duraklar arası mesafedir. |x + 4|'ü okurken işareti çevir: nokta −4'tür.
Sınavda

Nasıl sorulur“İfadenin alabileceği en küçük değer” ya da “eşitliği sağlayan kaç tam sayı vardır?” (|x − 2| + |x − 9| = 7 gibi) biçiminde gelir.

Tuzak|x + 4|'teki noktayı +4 sanmak ve en küçük değerin yalnız bir noktada alındığını düşünmektir.

?Soru çöz

|x + 1| + |x − 5| ifadesinin alabileceği en küçük değer kaçtır?

✓ D. Noktalar −1 ve 5; aralarındaki uzaklık 6, x bu aralıktayken toplam 6'dır. A 4, |x + 1|'deki noktayı +1 sanıp 5 − 1 almaktan; B 0, mutlak değerlerin aynı anda sıfır olabileceğini sanmaktan; C 5, iki noktadan büyük olanı (5) cevap sanmaktan çıkar.

▭Sen çöz örnekle aynı yapı

|x − 2| + |x − 9| = 7 eşitliği farklı tam sayı için doğrudur.

8726

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

2x3 − x − 12 = 2 denklemini sağlayan x değeri kaçtır?

✓ B. İki tarafı 6 ile çarp: 4x − 3(x − 1) = 12 → 4x − 3x + 3 = 12 → x = 9. A 15, −3(x − 1)'i −3x − 3 diye açmaktan; C −1, sağ taraftaki 2'yi 6 ile çarpmayı unutmaktan; D 12, son adımda +3'ü karşıya geçirmeyi unutmaktan çıkar.Kaynak: Denklemler ve eşitsizlikler · Birinci dereceden denklem

?Soru 2

4 − 3x > 13 eşitsizliğini sağlayan en büyük x tam sayısı kaçtır?

✓ B. −3x > 9 → −3'e bölünce yön döner: x < −3; en büyük tam sayı −4. A −3, kesin eşitsizlikte ucu dâhil etmekten; C −2, yönü çevirmeyip x > −3 yazmaktan; D 3, katsayının işaretini atlayıp 3x > 9 çözmekten çıkar.Kaynak: Denklemler ve eşitsizlikler · Eşitsizlik çözme, tam sayı değerleri

?Soru 3

a − b = 2 ve a · b = 3 olduğuna göre a3 − b3 kaçtır?

✓ A. a³ − b³ = (a − b)³ + 3ab(a − b) = 8 + 3 · 3 · 2 = 26 (a = 3, b = 1 ile 27 − 1). B 8, yalnız (a − b)³'ü yazıp 3ab(a − b)'yi unutmaktan; C −10, bu terimi eklemek yerine çıkarmaktan; D 10, a² + b² = (a − b)² + 2ab değerini sonuç sanmaktan çıkar.Kaynak: Çarpanlara ayırma · Küp özdeşlikleri

?Soru 4

−4 < x < 2 ve 1 < y < 3 olduğuna göre x − y'nin alabileceği en büyük tam sayı değeri kaçtır?

✓ C. x − y: en küçük −4 − 3 = −7, en büyük 2 − 1 = 1; aralık (−7, 1), uç açık; en büyük tam sayı 0. A 1, açık ucu cevaba katmaktan; B −2, sınırları düz çıkarıp (−5, −1) bulmaktan; D 5, fark yerine toplamın üst sınırını (2 + 3) almaktan çıkar.Kaynak: Denklemler ve eşitsizlikler · Değer aralığı: x + y, x − y, x · y

?Soru 5

x ve y pozitif sayılardır. x + y = 12 ve x2 − y2 = 48 olduğuna göre x kaçtır?

✓ A. 12(x − y) = 48 → x − y = 4; x + y = 12 ile toplanınca 2x = 16, x = 8. B 4, x − y farkını x sanmaktan; C 6, toplamı ikiye bölüp x = y varsaymaktan; D 2, y'yi bulmak için yapılan bölmeyi (4 ÷ 2) sonuç sanmaktan çıkar.Kaynak: Çarpanlara ayırma · İki kare farkı

?Soru 6

(2x − 3)2 ifadesinin açılımında x'in katsayısı kaçtır?

✓ D. (2x − 3)² = 4x² − 2 · 2x · 3 + 9 = 4x² − 12x + 9; x'in katsayısı −12. A −6, iki katı çarpımdaki 2'yi unutmaktan; B 12, ortadaki terimin işaretini artı yazmaktan; C 9, sabit terimi x'in katsayısı sanmaktan çıkar.Kaynak: Çarpanlara ayırma · Tam kare özdeşlikleri

?Soru 7

82/3 · 9−1/2 işleminin sonucu kaçtır?

✓ D. 8^(2/3) = (∛8)² = 4; 9^(−1/2) = 1/√9 = 1/3; 4 · 1/3 = 4/3. A 16/9, kesirli üssü çarpan sanıp 8 · 2/3 = 16/3 almaktan; B −12, negatif üssü negatif sayı sanmaktan (−3); C 12, 9^(−1/2)'de ters çevirmeyi unutup 3 almaktan çıkar.Kaynak: Köklü sayılar · Kesirli üs, kök dışına çıkarma

?Soru 8

[−4, 3) aralığındaki tam sayıların toplamı kaçtır?

✓ D. −4 dâhil, 3 hariç: −4, −3, −2, −1, 0, 1, 2; toplam −7. A 7, toplam yerine tam sayıların adedini yazmaktan; B −4, 3'ü de dâhil etmekten; C −3, −4'ü hariç tutup köşeli parantezi açık sanmaktan çıkar.Kaynak: Denklemler ve eşitsizlikler · Aralıklar: açık, kapalı, yarı açık

?Soru 9

n pozitif tam sayıdır. 5 < √n < 6 eşitsizliğini sağlayan kaç tane n vardır?

✓ D. Kareleri al: 25 < n < 36; n = 26, 27, …, 35 → 35 − 26 + 1 = 10 tane. A 11, n = 25'i de saymaktan (√25 = 5, eşitsizlik kesin); B 9, terim sayısında +1'i unutmaktan; C 12, iki ucu da (25 ve 36) saymaktan çıkar.Kaynak: Köklü sayılar · Köklü sayıları sıralama

?Soru 10

√((−6)2) + ∛((−2)3) − √(32) işleminin sonucu kaçtır?

✓ A. √((−6)²) = |−6| = 6, ∛((−2)³) = −2, √(3²) = 3: 6 − 2 − 3 = 1. B −11, √((−6)²)'yi −6 almaktan; C 5, küp kökte de işareti silip 2 almaktan; D 3, tek dereceli kökü negatif sayıda tanımsız sanıp atlamaktan çıkar.Kaynak: Köklü sayılar · Kök tanımı ve tanımlı olma
1
Daha fazla soru çözmek ister misin?Mutlak değer konusundan 1 soru seni bekliyor. Çözümlü; yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →