Deney, çıktı, örnek uzay ve olay: önce bütün durumları say
MEB 9. sınıf · Veriden olasılığa · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKüme nedir, kümeler nasıl gösterilir, eleman ile alt küme arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Kümeler ve mantık). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Küme, iyi tanımlanmış nesnelerin topluluğudur; bir nesnenin kümeye ait olup olmadığı kesin söylenebilmelidir. Kümeler liste (A = {2, 3, 5}), ortak özellik (A = {x : x, 6’dan küçük asal sayı}) ya da Venn şemasıyla gösterilir. Eleman sayısı s(A) ile yazılır; elemanı olmayan kümeye boş küme denir: ∅ ya da { }.
✎Konu anlatımı
Olasılıkta deney, çıktı, örnek uzay ve olay nedir?
Kısa cevap: Sonucu önceden kesin bilinmeyen işleme deney, deneyin her olası sonucuna çıktı, bütün çıktıların kümesine örnek uzay (E) denir. Örnek uzayın her alt kümesi bir olaydır. E'nin kendisi kesin olay, boş küme imkânsız olaydır. Bir zar atma deneyinde E = {1, 2, 3, 4, 5, 6}, “asal gelme” olayı {2, 3, 5}'tir.Bir zarı atmadan önce hangi yüzün geleceğini bilemezsiniz ama gelebilecek her şeyi bilirsiniz; olasılık bu ikisinin arasındaki boşluğu ölçer.
Olasılık hesabının ilk adımı örnek uzayı doğru kurmaktır. Bir zar 6, bir madeni para 2 çıktı verir. Birden çok deney birlikte yapılırsa permütasyon ve kombinasyon sayfasında gördüğümüz çarpma ilkesi işler: iki zarın atılmasında örnek uzay 6 · 6 = 36 sıralı ikiliden oluşur. (2, 5) ile (5, 2) farklı çıktılardır, çünkü zarlar birbirinden ayırt edilebilir.
Bir zar atılıyor. Örnek uzayı, “asal sayı gelme” olayını ve “7 gelme” olayını yazınız.
- E = {1, 2, 3, 4, 5, 6}; asal gelme A = {2, 3, 5}.
- 7 gelme olayı boş kümedir: imkânsız olay.
Cevap: s(E) = 6, s(A) = 3, 7 gelme = ∅
Bir masa oyununda iki zar birlikte atılıyor; zarlardan birinin üst yüzündeki sayı diğerininkinin 2 katı gelirse oyuncu ödül kazanıyor. Ödül kazanma olayının eleman sayısı kaçtır?
- Örnek uzay 6 · 6 = 36 sıralı ikiliden oluşur; zarlar ayırt edilebilir.
- Biri diğerinin 2 katı olan sayı çiftleri: 1 ile 2, 2 ile 4, 3 ile 6 (8 ve 10 zarda yok).
- Her çift iki sıralı ikili verir: (1, 2), (2, 1), (2, 4), (4, 2), (3, 6), (6, 3). Sırasız sayıp 3 demek en sık hatadır.
Cevap: 6
✔ Doğru
- İki zarda 36 çıktı vardır.
- (2, 5) ve (5, 2) farklı çıktılardır.
- Olay, örnek uzayın bir alt kümesidir.
✘ Sık yapılan hata
- İki zarda örnek uzayı 21 ya da 11 eleman saymak.
- (2, 5) ile (5, 2)'yi tek çıktı saymak.
- Olayı örnek uzay dışındaki bir sonuçla tanımlamak.
Nasıl sorulurİki zar ya da birkaç para atma, torbadan top çekme ve kişilerden seçim deneylerinde örnek uzayı ve istenen olayın eleman sayısını bulmak her olasılık sorusunun ilk adımıdır.
TuzakZarlar ayırt edilebilir olduğu hâlde (2, 5) ile (5, 2)'yi tek çıktı saymaktır.
⇄Bilgi eşleştirme örnek uzayın eleman sayısı
?Soru çöz
İki zar birlikte atılıyor. Üst yüzlerdeki sayıların toplamının 9 olduğu olayın eleman sayısı kaçtır?