Kesirler: aynı sayının farklı yazılışları
MEB 9. sınıf · Sayılar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaEBOB nedir, iki sayının en büyük ortak böleni nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (EBOB ve EKOK). Önce kendin cevapla, sonra aç.
EBOB (en büyük ortak bölen), verilen sayıların hepsini tam bölen en büyük pozitif tam sayıdır. Asal çarpanlara ayrılmış yazılışta yalnız ortak asallar, küçük üsleriyle alınıp çarpılır: 84 = 2² · 3 · 7 ve 120 = 2³ · 3 · 5 için EBOB = 2² · 3 = 12. Aralarında asal sayıların EBOB'u 1'dir.
✎Konu anlatımı
Basit, bileşik ve tam sayılı kesir nedir, kesirler nasıl sadeleştirilir ve genişletilir?
Kısa cevap: Payı paydasından küçük kesre basit kesir, payı paydasına eşit ya da büyük olana bileşik kesir, bir tam sayı ile basit kesrin birlikte yazılışına tam sayılı kesir denir (3 2/5 = 17/5). Pay ve payda aynı sayıyla çarpılırsa kesir genişler, bölünürse sadeleşir; değeri değişmez. Bu yüzden 2/3, 4/6 ve 10/15 denk kesirlerdir.Bir pizzanın 2/3'ünü yemekle 4/6'sını yemek arasında fark yoktur; yalnızca dilimler küçülmüştür.
Rasyonel sayıları temel kavramlar sayfasında a/b (b ≠ 0) biçiminde yazılabilen sayılar diye tanımlamıştık. Kesirde payda bütünün kaç eş parçaya bölündüğünü, pay kaç parça alındığını söyler. Payı paydasından küçük kesir 1'den küçüktür ve basit kesir adını alır; payı paydasına eşit ya da büyük olan bileşik kesirdir. Bileşik bir kesir tam sayılı yazılabilir: 175 = 3 25, çünkü 17 içinde üç tane 5 ve 2 artık vardır. Geri dönüşte tam kısım paydayla çarpılıp paya eklenir: 3 · 5 + 2 = 17.
Genişletme ve sadeleştirme
Pay ve paydayı aynı sıfırdan farklı sayıyla çarpmak dilimleri küçültüp sayısını artırmaktır; kesrin değeri değişmez. Bölmek ise tersidir ve sadeleştirme adını alır. Pay ile payda EBOB'larına bölünürse kesir en sade hâline gelir; EBOB ve EKOK sayfasında gördüğümüz gibi EBOB(18, 42) = 6 olduğundan 1842 = 37. En sade kesrin payı ile paydası aralarında asaldır.
4 37 tam sayılı kesrini bileşik kesir olarak yazınız.
- Tam kısmı paydayla çarp, payı ekle: 4 · 7 + 3 = 31.
- Payda aynı kalır: 317.
Cevap: 31/7
Payı ile paydasının toplamı 56 olan bir kesir sadeleştirildiğinde 35 oluyor. Bu kesrin payı kaçtır?
- Sadeleşmeden önce kesir 3k5k biçimindedir.
- 3k + 5k = 56 → k = 7.
- Kesir 2135; payı 21.
Cevap: 21
✔ Doğru
- 3 25 = 175
- Sadeleşmiş 3/5 ise kesir 3k/5k.
- En sade kesrin payı ve paydası aralarında asaldır.
✘ Sık yapılan hata
- 3 25'i 3 · 2/5 diye çarpım okumak.
- Pay ve paydaya aynı sayıyı eklemek: 2/3 ≠ 3/4.
- Sadeleşmiş kesri asıl kesir sanmak (pay 3 sanmak).
Nasıl sorulurSadeleşmiş hâli ve pay–payda arasında bir ilişki (toplam, fark, çarpım) verilen kesrin kendisi sorulur. Tam sayılı kesirler işlem sorularında da karşına çıkar; önce bileşik kesre çevir.
TuzakSadeleşmiş kesrin payını cevap sanmak ve pay ile paydaya aynı sayıyı eklemenin kesri değiştirdiğini unutmaktır.
⇄Bilgi eşleştirme denk kesirler
?Soru çöz
Paydası ile payının farkı 24 olan bir kesir sadeleştirildiğinde 58 oluyor. Bu kesrin payı kaçtır?