Oran ve orantı: iki çokluğu karşılaştırmak
KPSS / TYT Matematik · Oran ve orantı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaBasit, bileşik ve tam sayılı kesir nedir, kesirler nasıl sadeleştirilir ve genişletilir?Bağlantılı konudan (Rasyonel ve ondalık sayılar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Payı paydasından küçük kesre basit kesir, payı paydasına eşit ya da büyük olana bileşik kesir, bir tam sayı ile basit kesrin birlikte yazılışına tam sayılı kesir denir (3 2/5 = 17/5). Pay ve payda aynı sayıyla çarpılırsa kesir genişler, bölünürse sadeleşir; değeri değişmez. Bu yüzden 2/3, 4/6 ve 10/15 denk kesirlerdir.
✎Konu anlatımı
Oran ve orantı nedir, içler dışlar çarpımı nasıl kullanılır?
Kısa cevap: Oran, iki çokluğun bölme yoluyla karşılaştırılmasıdır: a/b ya da a : b (b ≠ 0). Aynı birimli çoklukların oranı birimsizdir (3 kız : 5 erkek), farklı birimlilerin oranı birimlidir (km/sa). İki oranın eşitliğine orantı denir: a/b = c/d ise içler çarpımı dışlar çarpımına eşittir, a · d = b · c.Bir sınıfta 12 kız ve 20 erkek varsa “her 3 kıza 5 erkek düşer” demek, iki sayıyı tek bir karşılaştırmaya indirmektir.
12 kız ve 20 erkek, oran olarak 1220 = 35 yazılır; oran da kesir gibi sadeleşir. Oran gerçek sayıları değil, ilişkiyi söyler: 3 : 5 oranındaki bir sınıfta 3 kız ve 5 erkek de olabilir, 21 kız ve 35 erkek de. Bu yüzden oranı verilen çokluklar 3k ve 5k diye yazılır; k, rasyonel ve ondalık sayılar sayfasında sadeleşmiş kesirde kullandığımız ortak çarpanın ta kendisidir.
Orantı ve içler dışlar
İki oran birbirine eşitse bir orantı kurulur: ab = cd. İki tarafı b · d ile çarpınca a · d = b · c çıkar: içler (b ve c) çarpımı dışlar (a ve d) çarpımına eşittir. Orantıda bilinmeyen bulmanın en kısa yolu budur.
x + 2x − 1 = 52 olduğuna göre x kaçtır?
- İçler dışlar: 2(x + 2) = 5(x − 1).
- 2x + 4 = 5x − 5 → 3x = 9 → x = 3.
Cevap: 3
Bir sınıfta kızların sayısının erkeklerin sayısına oranı 3/5'tir. Sınıfa 4 kız öğrenci katılınca bu oran 5/7 oluyor. Başlangıçta sınıfta kaç kız vardı?
- Kız 3k, erkek 5k.
- 3k + 45k = 57 → 21k + 28 = 25k → k = 7.
- Kız sayısı 3 · 7 = 21. Kontrol: 25/35 = 5/7.
Cevap: 21
✔ Doğru
- Oran 3 : 5 ise sayılar 3k ve 5k.
- Orantıda içler çarpımı = dışlar çarpımı.
- Oranı yazarken sırayı sorudaki gibi koru.
✘ Sık yapılan hata
- Oran 3 : 5 diye kız sayısını 3 sanmak.
- “Kızların erkeklere oranı”nı erkek/kız diye ters yazmak.
- Biri değişince ötekinin de değiştiğini sanmak (erkek sayısı aynı kalır).
Nasıl sorulurOranı verilen iki çokluktan birine ekleme ya da çıkarma yapılır, yeni oran verilir ve başlangıç değeri sorulur.
TuzakOranı yazarken sırayı ters çevirmek (kızların erkeklere oranı = kız/erkek) ve değişmeyen çokluğu da değiştirmektir.
?Soru çöz
ab = 34 olduğuna göre 2a + ba + b oranı kaçtır?
▭Sen çöz içler dışlar
x12 = 58 ise x = olur.