Veri türleri, aritmetik ortalama ve ortanca: veriyi tek sayıyla özetlemek
MEB 9. sınıf · İstatistiksel araştırma süreci · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaAritmetik ortalama problemleri nasıl çözülür, gruba biri katılınca ortalama nasıl değişir?Bağlantılı konudan (Sayı, kesir ve yaş problemleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Aritmetik ortalama, toplamın terim sayısına bölümüdür; problemlerde asıl işe yarayan ters hâlidir: toplam = ortalama × kişi sayısı. Gruba biri katılır ya da gruptan biri ayrılırsa eski ve yeni toplam yazılır, aradaki fark o kişinin değerini verir. Ortalamadan büyük bir değer eklenirse ortalama artar.
Aritmetik ortalama problemleri
✎Konu anlatımı
Kesikli ve sürekli veri nedir, aritmetik ortalama ile ortanca nasıl bulunur?
Kısa cevap: Sayılarak elde edilen veri kesikli (öğrenci sayısı), ölçülerek elde edilen ve aralıktaki her değeri alabilen veri süreklidir (boy, süre). Aritmetik ortalama, verilerin toplamının veri sayısına bölümüdür. Ortanca (medyan), veriler küçükten büyüğe sıralandığında ortadaki değerdir; veri sayısı çiftse ortadaki iki değerin ortalamasıdır.Bir sokaktaki beş evin fiyatları birbirine yakınken biri saraysa, “ortalama ev fiyatı” sokağı değil sarayı anlatır; ortanca ise sokağı anlatmaya devam eder.
Nicel veriler sayıyla ifade edilir. Bir ailedeki çocuk sayısı gibi sayılarak bulunan veriler kesikli, bir bebeğin ağırlığı gibi ölçülen ve iki değer arasındaki her değeri alabilen veriler sürekli veridir. Sayı, kesir ve yaş problemleri sayfasında gördüğümüz aritmetik ortalama bütün verileri hesaba kattığı için aykırı (çok büyük ya da çok küçük) bir değerden kolayca etkilenir. Ortanca yalnız sıraya baktığı için aykırı değere karşı dayanıklıdır.
7, 3, 9, 5, 11 verisinin aritmetik ortalamasını ve ortancasını bulunuz.
- Ortalama: 35 ÷ 5 = 7.
- Sırala: 3, 5, 7, 9, 11; ortadaki (3.) değer 7.
Cevap: ortalama 7, ortanca 7
4, 8, 6, 10, 12, 40 verisinin ortalamasını ve ortancasını bulunuz. Hangisi veriyi daha iyi temsil eder?
- Ortalama: 80 ÷ 6 ≈ 13,3.
- Sırala: 4, 6, 8, 10, 12, 40; veri sayısı çift, ortadaki iki değer 8 ve 10: ortanca 9.
- 40 aykırı bir değerdir ve ortalamayı verilerin çoğundan büyük yapmıştır; ortanca daha iyi temsil eder.
Cevap: ortalama ≈ 13,3, ortanca 9; ortanca daha temsilî
✔ Doğru
- Ortanca bulunmadan önce veri sıralanır.
- Çift sayıda veride ortadaki ikisinin ortalaması alınır.
- Boy, kütle, süre sürekli veridir.
✘ Sık yapılan hata
- Sıralamadan ortadaki değeri almak.
- Çift sayıda veride ortadaki iki değerden birini seçmek.
- Sayılan veriyi (gol sayısı) sürekli saymak.
Nasıl sorulurBir veri grubunun ortalama ve ortancasını bulmak, veri eklenince ya da çıkarılınca bunların nasıl değiştiğini yorumlamak ve verinin türünü belirlemek en sık kalıplardır.
TuzakOrtancayı sıralamadan almak ve çift sayıda veride ortadaki iki değerin ortalamasını almamaktır.
?Soru çöz
Aşağıdakilerden hangisi sürekli veriye örnektir?
▭Sen çöz örnekle aynı yapı
12, 7, 15, 9, 7, 10 verisinin ortancası , aritmetik ortalaması olur.