Trigonometrik özdeşlikler: temel bağıntılar, indirgeme ve sıralama

Birim çemberden temel özdeşlikleri çıkarıyor, her açıyı dar açıya indiriyor ve trigonometrik değerleri hesap yapmadan sıralamayı öğreniyoruz.

6 durakAYT · 11. sınıf
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · ÖZEL AÇILAR

Özel açılar: 30°, 45° ve 60°'nin değerleri iki üçgenden gelir

MEB 11. sınıf · Trigonometri · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDerece ile radyan arasındaki ilişki nedir, açı birimleri birbirine nasıl çevrilir?Bağlantılı konudan (Yönlü açılar ve birim çember). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir tam dönme 360 derecedir; 1 derece 60 dakika (60′), 1 dakika 60 saniyedir (60″). Radyan, çemberde yarıçap uzunluğundaki yayı gören merkez açının ölçüsüdür; tam dönme 2π radyandır. Bu yüzden 180° = π radyan olur ve dönüşüm D/180 = R/π orantısıyla yapılır.

Derece ve radyan

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

30°, 45° ve 60° açılarının sinüs, kosinüs ve tanjant değerleri nelerdir, nereden gelir?

Kısa cevap: Eşkenar üçgenin yarısından 30°-60°-90° üçgeni, ikizkenar dik üçgenden 45°-45°-90° üçgeni elde edilir. Bu üçgenlerden sin 30° = cos 60° = 1/2, sin 60° = cos 30° = √3/2, sin 45° = cos 45° = √2/2, tan 30° = √3/3, tan 45° = 1 ve tan 60° = √3 bulunur.

Bir tabloyu ezberlemek yerine iki üçgeni çizebilen, bütün özel açıların değerlerini her zaman yeniden üretebilir.

Kenarı 2 olan eşkenar üçgeni yüksekliğinden ikiye böl: kenarları 1, √3 ve 2 olan bir dik üçgen çıkar; açıları 30°, 60° ve 90°'dir. Dik kenarları 1 olan ikizkenar dik üçgende hipotenüs √2'dir ve dar açıların ikisi de 45°'dir. Yönlü açılar ve birim çember sayfasında gördüğümüz tanımlar (karşı/hipotenüs, komşu/hipotenüs) bu iki üçgene uygulanınca tablo kendiliğinden dolar. Bir açının sinüsü tümlerinin kosinüsüne eşittir: sin 30° = cos 60°.

Solda eşkenar üçgenin yarısı (1, √3, 2), sağda ikizkenar dik üçgen (1, 1, √2).Görsel: Sınav Defteri
Özel açıların değerleri
30°45°60°
sin1/2√2/2√3/2
cos√3/2√2/21/2
tan√3/31√3
cot√31√3/3
Çözümlü örnek

sin 30° + cos 60° + tan 45° kaçtır?

  1. sin 30° = 1/2, cos 60° = 1/2, tan 45° = 1.
  2. 1/2 + 1/2 + 1 = 2.

Cevap: 2

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

(sin 60° · tan 30° + cos2 45°) / cot 45° ifadesinin değeri kaçtır?

  1. sin 60° · tan 30° = (√3/2)(√3/3) = 3/6 = 1/2.
  2. cos2 45° = (√2/2)2 = 1/2; cot 45° = 1.
  3. (1/2 + 1/2)/1 = 1.

Cevap: 1

✔ Doğru

  • sin 30° = 1/2, cos 30° = √3/2.
  • tan 30° = √3/3, tan 60° = √3.
  • sin x = cos(90° − x).

✘ Sık yapılan hata

  • sin 30° ile sin 60°'yi karıştırmak.
  • tan 30° = √3 yazmak.
  • cos²45°'yi √2/2 diye karesini almadan kullanmak.
Akılda kalsın: sin için 30°, 45°, 60° sırası √1/2, √2/2, √3/2: kök içi 1, 2, 3 diye artar. cos aynı dizinin tersidir; tan = sin/cos.
Sınavda

Nasıl sorulurÖzel açı değerleri tek başına nadiren sorulur; özdeşlik, indirgeme ve sinüs-kosinüs teoremi sorularının ara adımında gerekir.

TuzakTuzak, sin ile cos değerlerini karıştırmak ve karesi alınacak değeri kare almadan yazmaktır.

⇄Bilgi eşleştirme özel açılar

▭Sen çöz işlem

tan 45° + 2 sin 30° = , 4 cos2 60° = olur.

2134
KURAL · ÖZDEŞLİK

Temel özdeşlikler: sin²x + cos²x = 1 ve akrabaları

MEB 11. sınıf · Trigonometri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBirim çember nedir, sinüs ve kosinüs birim çemberde nasıl tanımlanır?Bağlantılı konudan (Yönlü açılar ve birim çember). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Merkezi orijin, yarıçapı 1 birim olan çembere birim çember denir. Pozitif x ekseniyle θ açısı yapan yarıçapın çemberi kestiği P noktasının apsisi cos θ, ordinatı sin θ'dır: P(cos θ, sin θ). Bu yüzden her θ için sinüs ve kosinüs −1 ile 1 arasındadır.

Birim çember, sinüs ve kosinüs

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Temel trigonometrik özdeşlikler nelerdir, sin²x + cos²x = 1 nereden gelir?

Kısa cevap: Birim çemberdeki P(cos x, sin x) noktası için Pisagor bağıntısından sin²x + cos²x = 1 elde edilir. Ayrıca tan x = sin x / cos x, cot x = cos x / sin x ve tan x · cot x = 1'dir. İlk özdeşlik cos²x'e bölünürse 1 + tan²x = 1/cos²x, sin²x'e bölünürse 1 + cot²x = 1/sin²x bulunur.

Bütün trigonometrik özdeşlikler tek bir dik üçgenin içinden çıkar: hipotenüsü 1 olan üçgen.

P noktasından x eksenine dik inince kenarları |cos x|, |sin x| ve 1 olan bir dik üçgen oluşur. Pisagor teoremi bu üçgende sin²x + cos²x = 1 verir; P her bölgede çember üzerinde olduğu için eşitlik her x için doğrudur. Diğer özdeşlikler tanımlardan ve bu eşitliğin iki tarafını bölmekten gelir. Bir değer ve bölge verildiğinde öteki değerler dik üçgen kurularak bulunur, işaret bölgeden okunur.

Temel özdeşlikler ve kaynakları
ÖzdeşlikNereden gelir?
sin²x + cos²x = 1Birim çemberde Pisagor
tan x = sin x / cos xTanım (cos x ≠ 0)
tan x · cot x = 1Biri ötekinin tersi
1 + tan²x = 1/cos²xİlk satırı cos²x'e böl
1 + cot²x = 1/sin²xİlk satırı sin²x'e böl
Çözümlü örnek

x dar açı ve sin x = 3/5 olduğuna göre cos x, tan x ve cot x'i bulunuz.

  1. cos2x = 1 − 9/25 = 16/25, dar açıda cos x = 4/5.
  2. tan x = (3/5)/(4/5) = 3/4, cot x = 4/3.

Cevap: 4/5, 3/4, 4/3

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

x'in bitiş kenarı II. bölgede ve sin x = 12/13 olduğuna göre tan x + 1/cos x kaçtır?

  1. Dik üçgen: karşı 12, hipotenüs 13, komşu 5. II. bölgede cos negatif: cos x = −5/13.
  2. tan x = −12/5, 1/cos x = −13/5.
  3. Toplam: −25/5 = −5.

Cevap: −5

✔ Doğru

  • sin²x, (sin x)² demektir.
  • Değer dik üçgenden, işaret bölgeden.
  • tan x · cot x = 1 (tanımlı oldukları yerde).

✘ Sık yapılan hata

  • sin x + cos x = 1 sanmak.
  • sin²x'i sin(x²) diye okumak.
  • II. bölgede kosinüsü pozitif almak.
Akılda kalsın: Değer üçgenden, işaret bölgeden. Bir trigonometrik değer verilince önce dar açılı dik üçgeni kur, sonra bölgenin işaret kuralını uygula.
Sınavda

Nasıl sorulurBir değer ve bölge verilip başka bir trigonometrik ifadenin değeri sorulur.

TuzakKarekök alırken işareti bölgeye göre seçmemek; şıklarda doğru cevabın işaret değiştirilmiş hâli hep bulunur.

?Soru çöz

x'in bitiş kenarı III. bölgede ve cos x = −4/5 olduğuna göre tan x kaçtır?

✓ B. Üçgen 3-4-5; III. bölgede sin x = −3/5, cos x = −4/5, tan x = (−3/5)/(−4/5) = 3/4. A, III. bölgede tanjantı negatif sanmaktan; C, cot x'i hesaplamaktan; D, tan yerine sin x'i yazmaktan çıkar.

▭Sen çöz değer bul

x dar açı ve sin x = 0,6 ise cos x = , tan x = olur.

0,80,750,41,25
YÖNTEM · SADELEŞTİRME

Özdeşliklerle sadeleştirme: 1'i sin²x + cos²x diye görmek

MEB 11. sınıf · Trigonometri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTanjant ve kotanjant nedir, birim çemberde nasıl gösterilir ve nerede tanımsızdır?Bağlantılı konudan (Yönlü açılar ve birim çember). Önce kendin cevapla, sonra aç.

cos θ ≠ 0 için tan θ = sin θ / cos θ, sin θ ≠ 0 için cot θ = cos θ / sin θ'dır. Birim çemberde tan θ, OP ışınının x = 1 teğet doğrusunu kestiği noktanın ordinatıdır; cot θ ise y = 1 doğrusunu kestiği noktanın apsisidir. tan θ, θ = 90° + k·180° için; cot θ, θ = k·180° için tanımsızdır.

Tanjant ve kotanjant

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Trigonometrik ifadeler özdeşliklerle nasıl sadeleştirilir, sin x + cos x verilince sin x · cos x nasıl bulunur?

Kısa cevap: Trigonometrik ifadeyi sadeleştirmek için her şeyi sin ve cos cinsinden yazmak, 1 yerine sin²x + cos²x koymak ve çarpanlara ayırmak en sık kullanılan yollardır. sin x + cos x = a verilirse iki tarafın karesi alınır: 1 + 2 sin x cos x = a², buradan sin x · cos x = (a² − 1)/2 bulunur.

Karmaşık görünen trigonometrik ifadelerin çoğu, doğru yerde 1 yazınca birkaç satırda erir.

Sadeleştirmede üç araç yeter. Birincisi tan ve cot'u sin, cos cinsinden yazmak. İkincisi 1 = sin²x + cos²x eşitliğini her iki yönde kullanmak: 1 − cos²x gördüğünde sin²x, sin²x + cos²x gördüğünde 1 yaz. Üçüncüsü Temel Matematik serisindeki çarpanlara ayırma ve özdeşlikler sayfasında çalıştığın iki kare farkı ve tam kare kalıplarıdır: sin⁴x − cos⁴x = (sin²x − cos²x)(sin²x + cos²x).

(sin x ± cos x)2 = 1 ± 2 sin x cos x tan x + cot x = 1sin x cos x
Sadeleştirmenin üç aracı
GördüğünYazNeden?
tan x, cot xsin x / cos x, cos x / sin xher şey sin ve cos cinsinden
1 − cos²xsin²xsin²x + cos²x = 1
1 − sin²xcos²xsin²x + cos²x = 1
sin x + cos x = a1 + 2 sin x cos x = a²iki yanın karesi
sin⁴x − cos⁴x(sin²x − cos²x)·1iki kare farkı
Çözümlü örnek

(1 − cos2x) / (sin x · cos x) ifadesini sadeleştiriniz.

  1. 1 − cos2x = sin2x.
  2. sin2x / (sin x cos x) = sin x / cos x.

Cevap: tan x

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

sin x + cos x = 7/5 olduğuna göre tan x + cot x kaçtır?

  1. Kare al: 1 + 2 sin x cos x = 49/25 → sin x cos x = 12/25.
  2. tan x + cot x = (sin2x + cos2x)/(sin x cos x) = 1/(sin x cos x).
  3. 1 ÷ 12/25 = 25/12.

Cevap: 25/12

✔ Doğru

  • (sin x + cos x)² = 1 + 2 sin x cos x.
  • 1 − sin²x = cos²x.
  • Sadeleştirme yalnız çarpanlar arasında yapılır.

✘ Sık yapılan hata

  • (sin x + cos x)²'yi sin²x + cos²x = 1 sanmak (çift çarpım unutulur).
  • Toplamdaki bir terimi paydayla sadeleştirmek.
  • tan x + cot x'i 1 sanmak.
Akılda kalsın: Üç araç: sin-cos'a çevir, 1'i sin² + cos² yap, çarpanlara ayır. Toplam ya da fark verildiyse ilk hamle kare almaktır.
Sınavda

Nasıl sorulurUzun bir ifadenin en sade hâli şıklarda tan x, cot x, 1 gibi verilir; ya da sin x ± cos x verilip çarpım veya tan x + cot x istenir.

TuzakTuzak, karenin çift çarpımını unutmak ve toplamdaki terimleri paydayla sadeleştirmektir.

↕sin x + cos x = a'dan tan x + cot x'e

  1. sin x cos x = (a² − 1)/2 bul
  2. İki tarafın karesini al
  3. tan x + cot x = 1/(sin x cos x) yaz
  4. sin²x + cos²x = 1 kullan: 1 + 2 sin x cos x = a²

?Soru çöz

(sin3x + sin x · cos2x) / cos x ifadesinin en sade hâli aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Payda sin x ortak: sin x(sin²x + cos²x) = sin x; sin x / cos x = tan x. B, paydaki 1'i bulup paydayı unutmaktan; C, sin x'i ortak çarpan almadan sin³x'i sin x'e bölüp yarıda kalmaktan; D, sin/cos oranını ters kurmaktan çıkar.
KURAL · İNDİRGEME

İndirgeme: her açıyı dar açıya taşımak

MEB 11. sınıf · Trigonometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTrigonometrik fonksiyonların işaretleri bölgelere göre nasıl değişir?Bağlantılı konudan (Yönlü açılar ve birim çember). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Birim çemberde P(cos θ, sin θ) noktasının bulunduğu bölge işaretleri belirler. I. bölgede hepsi pozitif; II. bölgede yalnız sinüs pozitif; III. bölgede yalnız tanjant ve kotanjant pozitif; IV. bölgede yalnız kosinüs pozitiftir. tan ve cot, sin ile cos'un bölümü olduğundan bu ikisi aynı işaretliyse pozitif, zıt işaretliyse negatiftir.

Bölgelere göre işaretler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

kπ/2 ± θ biçimindeki açıların trigonometrik değerleri dar açı cinsinden nasıl bulunur?

Kısa cevap: kπ/2 ± θ açısında k çift ise (π ± θ, 2π − θ) fonksiyonun adı değişmez; k tek ise (π/2 ± θ, 3π/2 ± θ) sinüs kosinüse, tanjant kotanjanta dönüşür. İşaret ise θ dar açı kabul edilip kπ/2 ± θ'nın bulunduğu bölgede baştaki fonksiyonun işaretine bakılarak konur.

Birim çemberin dört bölgesi birbirinin aynası olduğu için her açının değeri, bir dar açının değerinden işaretle birlikte okunabilir.

θ dar açısının P(cos θ, sin θ) noktasını y eksenine göre yansıt: (−cos θ, sin θ) olur, bu da π − θ açısının noktasıdır. Buradan sin(π − θ) = sin θ ve cos(π − θ) = −cos θ çıkar. Orijine göre yansıtınca π + θ, x eksenine göre yansıtınca 2π − θ gelir. π/2 − θ ise y = x doğrusuna göre yansımadır; x ile y yer değiştirir ve sinüs kosinüse dönüşür. Kural bu dört aynanın özetidir.

Dört nokta aynı dik üçgenin dört kopyasıdır: koordinatların büyüklüğü aynı, işaretleri bölgeye göre değişir.Görsel: Sınav Defteri
İndirgeme tablosu (θ dar açı)
Açısincostan
π/2 − θcos θsin θcot θ
π/2 + θcos θ−sin θ−cot θ
π − θsin θ−cos θ−tan θ
π + θ−sin θ−cos θtan θ
3π/2 − θ−cos θ−sin θcot θ
2π − θ−sin θcos θ−tan θ
Çözümlü örnek

sin 150°, cos 240° ve tan 330° değerlerini bulunuz.

  1. sin 150° = sin(180° − 30°) = sin 30° = 1/2 (II. bölge, sin +).
  2. cos 240° = cos(180° + 60°) = −cos 60° = −1/2 (III. bölge, cos −).
  3. tan 330° = tan(360° − 30°) = −tan 30° = −√3/3 (IV. bölge, tan −).

Cevap: 1/2, −1/2, −√3/3

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

sin(π/2 + x) · tan(π − x) / cos(3π/2 − x) ifadesinin en sade hâli nedir?

  1. π/2 + x II. bölgede, sin +, ad değişir: cos x. π − x II. bölgede, tan −: −tan x.
  2. 3π/2 − x III. bölgede, cos −, ad değişir: −sin x.
  3. cos x · (−tan x) / (−sin x) = cos x · (sin x/cos x) / sin x = 1.

Cevap: 1

✔ Doğru

  • π, 2π (yatay eksen): ad değişmez.
  • π/2, 3π/2 (düşey eksen): ad değişir.
  • İşaret baştaki fonksiyona göre konur.

✘ Sık yapılan hata

  • sin(π − x)'i cos x yazmak.
  • İşareti dönüşmüş fonksiyona göre vermek: sin(π/2 + x) II. bölgededir; sinüsün işaretine (+) bakılır, kosinüsünkine (−) değil. Sonuç cos x'tir, −cos x değil.
  • θ'yı dar açı kabul etmeden bölge seçmek.
Akılda kalsın: Yatay eksen (π, 2π) adı korur, düşey eksen (π/2, 3π/2) adı değiştirir. İşareti hep baştaki fonksiyon ve açının düştüğü bölge belirler.
Sınavda

Nasıl sorulurBirden çok indirgeme içeren bir kesrin en sade hâli ya da özel açılarla işlem.

TuzakTuzak, işareti yeni fonksiyona göre koymak ve π − x ile π/2 − x'i karıştırıp adı gereksiz yere değiştirmektir.

⇄Bilgi eşleştirme indirgeme

?Soru çöz

cos 210° · tan 135° işleminin sonucu kaçtır?

✓ C. cos 210° = −cos 30° = −√3/2 (III. bölge); tan 135° = −tan 45° = −1 (II. bölge); çarpım √3/2. A, iki işaretten birini kaçırmaktan; B ve D, cos 30° yerine cos 60° (1/2) almaktan, D ayrıca bir işareti kaçırmaktan çıkar.
YÖNTEM · BÜYÜK AÇILAR

Negatif ve büyük açılar: önce esas ölçü, sonra indirgeme

MEB 11. sınıf · Trigonometri · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir açının esas ölçüsü nedir, derece ve radyanda nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Yönlü açılar ve birim çember). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bitiş kenarı aynı olan açılar arasındaki fark 360°'nin (2π'nin) tam katıdır. Bir açının [0°, 360°) aralığındaki ölçüsüne esas ölçü denir; açıdan 360°'nin uygun katı çıkarılarak ya da eklenerek bulunur. Radyanda kπ/n biçimindeki açı için k sayısı 2n'ye bölünür ve kalan alınır.

Esas ölçü

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Negatif açıların ve 360°'den büyük açıların trigonometrik değerleri nasıl bulunur?

Kısa cevap: Negatif açılarda cos(−x) = cos x, sin(−x) = −sin x, tan(−x) = −tan x ve cot(−x) = −cot x'tir; kosinüs çift, diğerleri tek fonksiyondur. 360°'den büyük ya da negatif açılarda önce esas ölçü bulunur, sonra indirgeme ile dar açıya geçilir ve işaret bölgeden okunur.

−30° ile 30° aynı yükseklikte değil ama aynı yatay uzaklıktadır; bu tek cümle negatif açı kurallarının hepsidir.

−x açısının noktası, x açısının noktasının x eksenine göre yansımasıdır: (cos x, −sin x). Yatay koordinat değişmediği için cos(−x) = cos x; dikey koordinat işaret değiştirdiği için sin(−x) = −sin x. Fonksiyonlar sayfasında gördüğümüz dille: kosinüs çift, sinüs tek fonksiyondur; tanjant ve kotanjant tek bir fonksiyonun çift bir fonksiyona bölümü olduğu için tektir. Büyük açılarda Yönlü açılar ve birim çember sayfasında gördüğümüz esas ölçü ilk adımdır.

cos(−x) = cos x sin(−x) = −sin x tan(−x) = −tan x
x ve −x açıları x eksenine göre simetriktir: yatay uzaklık (kosinüs) aynı kalır, yükseklik (sinüs) işaret değiştirir.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

sin(−30°), cos(−60°) ve tan(−45°) değerlerini bulunuz.

  1. sin(−30°) = −sin 30° = −1/2.
  2. cos(−60°) = cos 60° = 1/2; tan(−45°) = −1.

Cevap: −1/2, 1/2, −1

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

sin 1290° + cos(−840°) kaçtır?

  1. 1290 − 3 · 360 = 210: sin 210° = −sin 30° = −1/2.
  2. cos(−840°) = cos 840°; 840 − 720 = 120: cos 120° = −cos 60° = −1/2.
  3. Toplam: −1.

Cevap: −1

✔ Doğru

  • cos eksiyi yutar: cos(−x) = cos x.
  • sin, tan, cot eksiyi dışarı atar.
  • Önce esas ölçü, sonra indirgeme.

✘ Sık yapılan hata

  • cos(−x) = −cos x yazmak.
  • Esas ölçüyü bulmadan 1290°'yi indirgemeye çalışmak.
  • Negatif açının esas ölçüsünde işareti silmek.
Akılda kalsın: Kosinüs eksiyi yutar, ötekiler dışarı atar. Sebebi: −x, x'in x eksenine göre aynasıdır; yatay koordinat (cos) değişmez.
Sınavda

Nasıl sorulurBüyük ve negatif açılar içeren toplamlar, radyanla verilmiş açılar (sin 23π/6 gibi).

TuzakTuzak, kosinüste eksiyi dışarı atmak ve 360'ın katlarını çıkarırken yanlış katı seçmektir.

▭Sen çöz negatif açı

2 sin(−390°) = , 2 cos(−300°) = olur.

−11√3

?Soru çöz

tan(−405°) + cos 1080° kaçtır?

✓ B. tan(−405°) = −tan 405° = −tan 45° = −1; 1080° = 3 · 360°, cos 1080° = cos 0° = 1; toplam 0. A, tanjantta eksiyi yutup tan(−405°) = 1 almaktan; C, cos 1080°'yi cos 180° gibi −1 sanmaktan; D, tanjantı tanımsız sayıp yalnız 1'i yazmaktan çıkar.
YÖNTEM · SIRALAMA

Trigonometrik değerleri sıralamak: hesaplamadan karşılaştırma

MEB 11. sınıf · Trigonometri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla30°, 45° ve 60° açılarının sinüs, kosinüs ve tanjant değerleri nelerdir, nereden gelir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Eşkenar üçgenin yarısından 30°-60°-90° üçgeni, ikizkenar dik üçgenden 45°-45°-90° üçgeni elde edilir. Bu üçgenlerden sin 30° = cos 60° = 1/2, sin 60° = cos 30° = √3/2, sin 45° = cos 45° = √2/2, tan 30° = √3/3, tan 45° = 1 ve tan 60° = √3 bulunur.

Özel açıların değerleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Trigonometrik değerler hesaplanmadan nasıl sıralanır?

Kısa cevap: 0° ile 90° arasında açı büyüdükçe sinüs ve tanjant artar, kosinüs ve kotanjant azalır. 45°'de sinüs ile kosinüs eşittir; 45°'den küçük dar açılarda kosinüs, büyüklerde sinüs daha büyüktür. Dar açıda tanjant sinüsten büyüktür. Farklı bölgelerdeki değerler önce işaretlerine, sonra dar açıya indirgenmiş hâllerine göre sıralanır.

Hesap makinesi olmadan sin 50° ile cos 50°'yi karşılaştırmak için yalnız birim çemberde P noktasının nereye düştüğünü düşünmek yeter.

P noktası 0°'dan 90°'ye doğru yürürken yükselir (sin artar) ve y eksenine yaklaşır (cos azalır). İkisi 45°'de, y = x doğrusu üzerinde eşitlenir. Tanjant, OP ışınının eğimidir; açı büyüdükçe dikleşir, 45°'den sonra 1'i aşar. Dar açıda tan x = sin x / cos x ve cos x < 1 olduğu için tan x > sin x'tir. Karşılaştırmada önce işaretlere bak: negatifler her zaman pozitiflerden küçüktür.

Sinüs ve tanjant artar, kosinüs azalır; sinüs ile kosinüs 45°'de √2/2'de buluşur, tanjant 45°'de 1'dir.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

a = sin 50°, b = cos 50° ve c = tan 50° sayılarını sıralayınız.

  1. 50° > 45° olduğundan sin 50° > cos 50°: b < a.
  2. tan 50° > tan 45° = 1 ve sin 50° < 1: a < c.

Cevap: b < a < c

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

a = sin 130°, b = cos 200° ve c = tan 230° sayılarını sıralayınız.

  1. İndirge: a = sin 50° (pozitif, 1'den küçük); b = −cos 20° (negatif); c = tan 50° (1'den büyük).
  2. Negatif olan en küçük: b. Kalanlarda c > 1 > a.

Cevap: b < a < c

✔ Doğru

  • Dar açıda açı büyüdükçe cos azalır.
  • 45°'nin altında cos > sin.
  • Önce işaret, sonra büyüklük.

✘ Sık yapılan hata

  • “Açı büyüdükçe bütün değerler büyür” sanmak.
  • Farklı bölgelerdeki değerleri işarete bakmadan karşılaştırmak.
  • tan x'i her zaman 1'den küçük sanmak.
Akılda kalsın: Dar açıda sin yükselen, cos alçalan bir merdivendir; 45°'de aynı basamakta buluşurlar. tan 45°'de 1'dir ve sonra hızla büyür.
Sınavda

Nasıl sorulur“a = sin 100°, b = cos 100°, c = tan 100° sayılarının doğru sıralanışı” gibi. Önce her birini işaretli dar açı değerine indirge.

TuzakTuzak, işaretleri gözden kaçırmak ve kosinüsün dar açıda azalan olduğunu unutmaktır.

↕Küçükten büyüğe sırala

  1. sin 70°
  2. sin 20°
  3. tan 60°
  4. cos 50°

?Soru çöz

a = cos 100°, b = sin 100° ve c = tan 100° olduğuna göre aşağıdaki sıralamalardan hangisi doğrudur?

✓ D. a = −cos 80° (küçük bir negatif), b = sin 80° (1'e yakın pozitif), c = −tan 80° (büyük bir negatif): c < a < b. A, −tan 80°'nin −cos 80°'den küçük olduğunu görmemekten; B, II. bölgede tanjantı pozitif sanmaktan; C, sinüsü negatif, kosinüsü pozitif almaktan çıkar.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

f(x) = x2 − 1 ve g(x) = 2x + 3 olduğuna göre (f ∘ g)(x) aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. f(2x + 3) = (2x + 3)² − 1 = 4x² + 12x + 8. A, sırayı ters çevirip g(f(x)) hesaplamaktan; C, bileşke yerine f(x)·g(x) çarpımını almaktan; D, (2x + 3)²'yi açarken ortadaki 12x'i unutmaktan çıkar.Kaynak: Bileşke ve ters fonksiyon · Bileşke fonksiyon

?Soru 2

y = f(x) grafiği A(2, 5) noktasından geçmektedir. Buna göre y = −f(−x) grafiği aşağıdaki noktalardan hangisinden kesinlikle geçer?

✓ D. x = −2 için −f(−(−2)) = −f(2) = −5: (−2, −5), orijine göre yansıma. A, yalnız dışarıdaki eksiyi uygulamaktan (−f(x)); B, yalnız içerideki eksiyi uygulamaktan (f(−x)); C, yansımayı ters fonksiyon gibi koordinatları yer değiştirmek sanmaktan çıkar.Kaynak: Fonksiyon grafikleri · Yansıma ve simetri

?Soru 3

sin x = (3m − 1)/2 eşitliğini sağlayan bir x gerçek sayısı olduğuna göre m'nin alabileceği tam sayı değerlerinin toplamı kaçtır?

✓ A. −1 ≤ (3m − 1)/2 ≤ 1 → −2 ≤ 3m − 1 ≤ 2 → −1/3 ≤ m ≤ 1; m ∈ {0, 1}, toplam 1. B 0, 2 ile çarpmayı unutup −1 ≤ 3m − 1 ≤ 1 yazmaktan (yalnız m = 0); C 2, toplam yerine değer sayısını yazmaktan; D 3, üst sınırı m ≤ 2 sanıp 0 + 1 + 2 almaktan çıkar.Kaynak: Yönlü açılar ve birim çember · Birim çember, sinüs ve kosinüs

?Soru 4

Gerçek sayılarda tanımlı ve değerli aşağıdaki fonksiyonlardan hangisi bire bir ve örtendir?

✓ B. Eğimi sıfırdan farklı doğrusal fonksiyon her y'yi tam bir kez alır. A, f(−1) = f(1) olduğu ve 1'den küçükleri almadığı için ne bire bir ne örtendir; C, |−2| = |2| olduğu ve negatifleri almadığı için; D, sabit fonksiyon her x'i 3'e götürdüğü için elenir.Kaynak: Bileşke ve ters fonksiyon · Bire bir ve örtenliği sınama

?Soru 5

x dar açı ve tan x = 2 olduğuna göre cos x kaçtır?

✓ D. Karşı 2, komşu 1, hipotenüs √5; cos x = 1/√5 = √5/5. A 2√5/5, sin x'i hesaplamaktan; B 1/2, cot x'i (komşu/karşı) cos sanmaktan; C √5, hipotenüsün kendisini yazmaktan çıkar.Kaynak: Yönlü açılar ve birim çember · Tanjant ve kotanjant

?Soru 6

f'nin grafiği (6, 4) noktasından geçtiğine göre y = f(3x) − 2 grafiği aşağıdaki noktalardan hangisinden geçer?

✓ B. 3x = 6 → x = 2; y = f(6) − 2 = 2. A, x'i 3'e bölmek yerine 3 ile çarpmaktan; C, −2'yi +2 gibi yukarı ötelemekten; D, yatay ölçeklemeyi hiç uygulamamaktan çıkar.Kaynak: Fonksiyon grafikleri · k·f(x), f(kx) ve birleşik dönüşüm

?Soru 7

f(x) = 3x − 1 ve (f ∘ g)(x) = 6x + 8 olduğuna göre g(1) kaçtır?

✓ C. 3g(x) − 1 = 6x + 8 → g(x) = 2x + 3, g(1) = 5. A 14, g(1) yerine (f ∘ g)(1)'i yazmaktan; B 12, g'yi (6x + 8) − (3x − 1) = 3x + 9 diye çıkararak bulmaktan; D 3, g(x)'in yalnız sabit terimini yani g(0)'ı almaktan çıkar.Kaynak: Bileşke ve ters fonksiyon · Bileşkenin özellikleri

?Soru 8

y = x2 − 6x + 5 parabolü önce 2 birim sola, sonra 3 birim yukarı ötelenirse yeni parabolün tepe noktası ne olur?

✓ C. Tepe (3, −4); 2 birim sola (1, −4), 3 birim yukarı (1, −1). A, sola yerine sağa kaydırmaktan; B, yukarı yerine aşağı kaydırmaktan; D, iki yönü de ters çevirmekten çıkar.Kaynak: Fonksiyon grafikleri · Öteleme dönüşümleri

?Soru 9

7π/9 radyanlık açı kaç derecedir?

✓ C. π yerine 180°: 7 · 180/9 = 7 · 20 = 140°. A 126°, 180/9'u 18 diye yanlış bölmekten; B 70°, π'yi 90° almaktan; D 252°, tam turu (360°) π sanıp 7 · 360/10 gibi işlem yapmaktan çıkar.Kaynak: Yönlü açılar ve birim çember · Derece ve radyan

?Soru 10

Bir saatin akrebi 3 saatte kaç derecelik yönlü açı tarar?

✓ B. Akrep 12 saatte 360°, yani saatte 30° döner: 3 saatte 90°, saat yönünde olduğu için −90°. A, büyüklüğü doğru bulup yönü unutmaktan; C, akrebin 3 saatte tamamladığı açı yerine kalan açıyı (270°) almaktan; D, akrebi yelkovan gibi saatte bir tur döndürmekten çıkar.Kaynak: Yönlü açılar ve birim çember · Yönlü açı
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?AYT Matematik soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →