Artan ve azalan aralıklar: türevin işareti yönü söyler
MEB 12. sınıf · Türev · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaÇarpım ya da bölüm biçimindeki eşitsizlikler işaret tablosuyla nasıl çözülür?Bağlantılı konudan (Eşitsizlikler). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Çarpım ya da bölüm biçimindeki eşitsizlikte bütün çarpanların kökleri tek bir işaret tablosuna yazılır. En sağdaki aralığın işareti, çarpanların başkatsayılarının işaretlerinin çarpımıdır; sonra her kökte işaret değişir, çift katlı kökte değişmez. Paydayı sıfır yapan değer çözüm kümesine hiçbir zaman girmez.
Çarpım ve bölüm eşitsizlikleri
✎Konu anlatımı
Türev yardımıyla bir fonksiyonun artan ve azalan olduğu aralıklar nasıl bulunur?
Kısa cevap: Bir aralıkta f′(x) pozitifse f bu aralıkta artan, negatifse azalandır. Bunun nedeni türevin teğetin eğimi olmasıdır: eğim pozitifken grafik yükselir, negatifken alçalır. Aralıkları bulmak için f′(x) = 0 denkleminin kökleri bulunur, işaret tablosu kurulur ve her aralıkta türevin işaretine bakılır. Yön yalnız bu köklerde değişebilir.Yokuş yukarı çıkan bir yolun her noktasında eğim pozitiftir; türevin işareti de grafiğin o aralıkta yokuş mu iniş mi olduğunu söyler.
Türev sayfasında gördük: f′(a), grafiğe a'da çizilen teğetin eğimidir. Bir aralığın her noktasında teğet yukarı bakıyorsa (eğim pozitif) fonksiyon o aralıkta artandır; aşağı bakıyorsa azalandır. Yön ancak türevin sıfır olduğu (ya da türevin olmadığı) noktalarda değişebilir. Bu yüzden önce f′(x) = 0 çözülür, kökler sayı doğrusunu aralıklara böler ve her aralıkta bir deneme değeriyle işaret bulunur; Eşitsizlikler sayfasında kurduğun işaret tablosunun aynısıdır.
| x | −1'den küçük | −1 | −1 ile 3 arası | 3 | 3'ten büyük |
|---|---|---|---|---|---|
| f′(x) = 3(x + 1)(x − 3) | + | 0 | − | 0 | + |
| f(x) | ↗ artan | 6 | ↘ azalan | −26 | ↗ artan |
f(x) = x3 − 3x2 − 9x + 1 fonksiyonunun artan ve azalan olduğu aralıkları bulunuz.
- f′(x) = 3x2 − 6x − 9 = 3(x + 1)(x − 3); kökler −1 ve 3.
- Başkatsayı pozitif: köklerin dışında +, arasında −.
Cevap: artan (−∞, −1) ve (3, ∞); azalan (−1, 3)
f(x) = x3 + ax2 + 3x fonksiyonu gerçek sayılarda daima artan olduğuna göre a'nın alabileceği kaç tam sayı değeri vardır?
- f′(x) = 3x2 + 2ax + 3 ≥ 0 her x için sağlanmalı.
- Başkatsayı 3 pozitif; Δ = 4a2 − 36 ≤ 0 → −3 ≤ a ≤ 3.
Cevap: 7 (−3, −2, …, 3)
✔ Doğru
- Yön yalnız f′ = 0 ya da türevsiz noktalarda değişebilir.
- x³ daima artandır; f′(0) = 0 olsa da.
- Δ = 0 durumu “daima artan”a dahildir.
✘ Sık yapılan hata
- f(x)'in işaretine bakıp artan-azalan söylemek.
- Daima artan için Δ < 0 yazıp uç değerleri atmak.
- İşaret tablosunda başkatsayıyı hesaba katmamak.
Nasıl sorulurFonksiyonun azalan olduğu en geniş aralık ya da “daima artan” olması için parametre aralığı sorulur.
TuzakTuzak, f'nin işaretini f′'nün işaretiyle karıştırmak ve diskriminant şartında eşitliği atmaktır.
?Soru çöz
f(x) = 2x3 − 6x + 1 fonksiyonunun azalan olduğu en geniş aralık aşağıdakilerden hangisidir?
▭Sen çöz işaret tablosu
f(x) = x3 − 12x fonksiyonu ( , ) aralığında azalandır.