Fonksiyon: her girdiye tek bir çıktı
MEB 10. sınıf · Fonksiyonlar · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaPolinom nedir, bir ifadenin polinom olup olmadığı nasıl anlaşılır?Bağlantılı konudan (Polinomlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
a₀, a₁, …, aₙ gerçek sayılar ve n bir doğal sayı olmak üzere P(x) = aₙxⁿ + … + a₁x + a₀ biçimindeki ifadelere x değişkenine bağlı polinom denir. Bir ifadenin polinom olması için x'in bütün üsleri doğal sayı olmalıdır; x paydada, kök içinde ya da üste bulunuyorsa ifade polinom değildir.
✎Konu anlatımı
Fonksiyon nedir, tanım kümesi, değer kümesi ve görüntü kümesi neyi ifade eder?
Kısa cevap: A ve B boş olmayan iki küme olmak üzere A'nın her elemanını B'nin yalnız bir elemanıyla eşleyen bağıntıya A'dan B'ye fonksiyon denir ve f: A → B ile gösterilir. A tanım kümesi, B değer kümesidir. A'daki elemanların eşlendiği elemanların oluşturduğu f(A) kümesine görüntü kümesi denir ve f(A) ⊆ B'dir.Bir otomata para atıp düğmeye bastığında hep aynı içeceği alırsın; aynı düğme bazen çay bazen kahve verseydi o makineye güvenmezdin.
Fonksiyon, girdiyle çıktı arasında güvenilir bir kuraldır. İki şartı vardır: tanım kümesinde açıkta eleman kalmaz (her elemanın bir görüntüsü vardır) ve hiçbir eleman iki yere gitmez. Değer kümesinde ise boşta eleman kalabilir; eşlenen elemanlar görüntü kümesini oluşturur. a'nın görüntüsü f(a) diye yazılır. Polinomlar sayfasında P(2) diye değer verdiğimiz işlem de buydu: her polinom bir fonksiyondur. Bu seride tanım ve değer kümeleri gerçek sayılardan seçilir.
A = {−1, 0, 2} olmak üzere f: A → R, f(x) = x2 + 1 fonksiyonunun görüntü kümesini bulunuz.
- f(−1) = 2, f(0) = 1, f(2) = 5.
- Görüntü kümesi bu değerlerin kümesidir; tekrar eden değer bir kez yazılır.
Cevap: f(A) = {1, 2, 5}
f(2x − 1) = 4x + 3 olduğuna göre f(5) kaçtır?
- Parantezin içini 5 yap: 2x − 1 = 5 → x = 3.
- Verilen eşitlikte x = 3: 4·3 + 3 = 15.
- Kontrol: x yerine (x + 1)/2 yazınca f(x) = 2x + 5, f(5) = 15.
Cevap: 15
✔ Doğru
- Değer kümesinde boşta eleman kalabilir.
- İki eleman aynı görüntüye gidebilir (f(−1) = f(1)).
- f(A) ⊆ B.
✘ Sık yapılan hata
- Tanım kümesinde görüntüsü olmayan eleman bırakmak.
- Değer kümesi ile görüntü kümesini aynı sanmak.
- f(2x − 1) verilince f(5) için x = 5 yazmak.
Nasıl sorulurf(ax + b) ifadesi verilip f(c) ya da f(x) sorulur; bazen ok şemasından görüntü kümesi istenir.
TuzakTuzak, parantezin içini c'ye eşitlemeden x yerine c yazmaktır; bu f(c)'yi değil f(ac + b)'yi verir.
⇄Bilgi eşleştirme kavramlar
▭Sen çöz değer bulma
f(x + 2) = 3x − 1 olduğuna göre f(5) = olur.