Riemann toplamı: eğri altındaki alanı dikdörtgenlerle yakalamak
MEB 12. sınıf · İntegral · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaLimit nedir, bir fonksiyonun bir noktadaki limiti tabloyla nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Limit ve süreklilik). Önce kendin cevapla, sonra aç.
x değişkeni a sayısına yaklaşırken f(x) değerleri bir L sayısına yaklaşıyorsa L'ye f fonksiyonunun x = a noktasındaki limiti denir ve x a'ya giderken lim f(x) = L yazılır. Limit, fonksiyonun a'daki değerine değil a'nın çevresindeki davranışına bakar; f(a) tanımsız olsa bile limit var olabilir.
✎Konu anlatımı
Riemann toplamı nedir, eğri altındaki alan dikdörtgenlerle nasıl hesaplanır?
Kısa cevap: Bir eğri ile x ekseni arasındaki alan, [a, b] aralığı eşit genişlikte n parçaya bölünüp her parçaya bir dikdörtgen yerleştirilerek yaklaşık hesaplanır; dikdörtgenin yüksekliği parçanın sol ya da sağ ucundaki fonksiyon değeridir. Bu alanların toplamına Riemann toplamı denir. Parça sayısı arttıkça toplam gerçek alana yaklaşır ve limiti belirli integraldir.Bir gölün alanını formülle bulamazsın, ama üstüne kareli bir kâğıt koyup kareleri sayabilirsin; kareler küçüldükçe sonuç gerçeğe yaklaşır.
y = x² eğrisinin altında, [0, 2] aralığındaki bölgenin alanı bir üçgen ya da yamuk formülüyle bulunamaz. Aralığı 4 eşit parçaya bölelim: her parçanın genişliği Δx = 2 − 04 = 0,5. Her parçaya, yüksekliği sağ uçtaki fonksiyon değeri olan bir dikdörtgen koyarsak dikdörtgenler eğrinin üstüne taşar; sol uçtaki değeri alırsak altında kalır. Gerçek alan bu iki toplamın arasındadır.
| n | Sol uçlarla (alt toplam) | Sağ uçlarla (üst toplam) |
|---|---|---|
| 4 | 1,75 | 3,75 |
| 10 | 2,28 | 3,08 |
| 100 | 2,6268 | 2,7068 |
f(x) = x2 için [0, 2] aralığını 4 eşit parçaya bölerek sol ve sağ uçlarla Riemann toplamlarını bulunuz.
- Δx = 0,5. Sol uçlar 0; 0,5; 1; 1,5: 0,5·(0 + 0,25 + 1 + 2,25) = 1,75.
- Sağ uçlar 0,5; 1; 1,5; 2: 0,5·(0,25 + 1 + 2,25 + 4) = 3,75.
Cevap: 1,75 ve 3,75
f(x) = x + 1 için [1, 3] aralığı 4 eşit parçaya bölünüp sağ uçlarla Riemann toplamı hesaplanıyor. Bu toplam gerçek alandan ne kadar fazladır?
- Δx = 0,5; sağ uçlar 1,5; 2; 2,5; 3: 0,5·(2,5 + 3 + 3,5 + 4) = 6,5.
- Gerçek alan yamuk: (2 + 4)·22 = 6.
Cevap: 0,5 fazla (artan fonksiyonda sağ uçlar fazla verir)
✔ Doğru
- Δx = (b − a)/n.
- Artan fonksiyonda sağ uçlu toplam gerçek alandan büyük.
- n arttıkça iki toplam birbirine ve gerçek alana yaklaşır.
✘ Sık yapılan hata
- Fonksiyon değerlerini toplayıp Δx ile çarpmayı unutmak.
- Sağ uçlu toplamda ilk noktayı a almak.
- Δx yerine aralığın uzunluğunu kullanmak.
Nasıl sorulurBir aralık ve parça sayısı verilip sol ya da sağ uçlarla Riemann toplamı, ya da toplamın gerçek alandan büyük mü küçük mü olduğu sorulur.
TuzakTuzak, Δx ile çarpmayı unutmak ve sağ uçlu toplamda a noktasını da katmaktır. Bu seride Riemann toplamı polinomlarla sınırlıdır.
?Soru çöz
f(x) = 4 − x2 için [0, 2] aralığı 2 eşit parçaya bölünüyor. Sol uç noktalarla hesaplanan Riemann toplamı kaçtır?
▭Sen çöz sağ uçlar
f(x) = 2x için [0, 3] aralığı 3 eşit parçaya bölününce sağ uçlarla Riemann toplamı , eğri ile x ekseni arasındaki gerçek alan olur.