Belirli integral ve alan: Riemann toplamı, özellikler ve alan hesabı

Eğrinin altındaki alanı dikdörtgenlerle yaklaşık hesaplıyor, belirli integralle tam değere ulaşıyor ve iki eğri arasındaki alanı bulmayı adım adım öğreniyoruz.

6 durakAYT · 12. sınıf
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · RİEMANN TOPLAMI

Riemann toplamı: eğri altındaki alanı dikdörtgenlerle yakalamak

MEB 12. sınıf · İntegral · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaLimit nedir, bir fonksiyonun bir noktadaki limiti tabloyla nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Limit ve süreklilik). Önce kendin cevapla, sonra aç.

x değişkeni a sayısına yaklaşırken f(x) değerleri bir L sayısına yaklaşıyorsa L'ye f fonksiyonunun x = a noktasındaki limiti denir ve x a'ya giderken lim f(x) = L yazılır. Limit, fonksiyonun a'daki değerine değil a'nın çevresindeki davranışına bakar; f(a) tanımsız olsa bile limit var olabilir.

Limit kavramı ve tablo

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Riemann toplamı nedir, eğri altındaki alan dikdörtgenlerle nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Bir eğri ile x ekseni arasındaki alan, [a, b] aralığı eşit genişlikte n parçaya bölünüp her parçaya bir dikdörtgen yerleştirilerek yaklaşık hesaplanır; dikdörtgenin yüksekliği parçanın sol ya da sağ ucundaki fonksiyon değeridir. Bu alanların toplamına Riemann toplamı denir. Parça sayısı arttıkça toplam gerçek alana yaklaşır ve limiti belirli integraldir.

Bir gölün alanını formülle bulamazsın, ama üstüne kareli bir kâğıt koyup kareleri sayabilirsin; kareler küçüldükçe sonuç gerçeğe yaklaşır.

y = x² eğrisinin altında, [0, 2] aralığındaki bölgenin alanı bir üçgen ya da yamuk formülüyle bulunamaz. Aralığı 4 eşit parçaya bölelim: her parçanın genişliği Δx = 2 − 04 = 0,5. Her parçaya, yüksekliği sağ uçtaki fonksiyon değeri olan bir dikdörtgen koyarsak dikdörtgenler eğrinin üstüne taşar; sol uçtaki değeri alırsak altında kalır. Gerçek alan bu iki toplamın arasındadır.

Altın dikdörtgenler sağ uç değerleriyle (alan 3,75), kesik çizgiler sol uç değerleriyle (alan 1,75). Gerçek alan 8/3 ≈ 2,67, ikisinin arasında.Görsel: Sınav Defteri
y = x², [0, 2]: parça sayısı artınca
nSol uçlarla (alt toplam)Sağ uçlarla (üst toplam)
41,753,75
102,283,08
1002,62682,7068
Δx = b − an Riemann toplamı = Δx·[f(x1) + f(x2) + … + f(xn)]x₁, …, xₙ: her parçadan seçilen nokta (sol uç, sağ uç). n büyüdükçe toplamın limiti ∫ₐᵇ f(x) dx.
Çözümlü örnek

f(x) = x2 için [0, 2] aralığını 4 eşit parçaya bölerek sol ve sağ uçlarla Riemann toplamlarını bulunuz.

  1. Δx = 0,5. Sol uçlar 0; 0,5; 1; 1,5: 0,5·(0 + 0,25 + 1 + 2,25) = 1,75.
  2. Sağ uçlar 0,5; 1; 1,5; 2: 0,5·(0,25 + 1 + 2,25 + 4) = 3,75.

Cevap: 1,75 ve 3,75

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

f(x) = x + 1 için [1, 3] aralığı 4 eşit parçaya bölünüp sağ uçlarla Riemann toplamı hesaplanıyor. Bu toplam gerçek alandan ne kadar fazladır?

  1. Δx = 0,5; sağ uçlar 1,5; 2; 2,5; 3: 0,5·(2,5 + 3 + 3,5 + 4) = 6,5.
  2. Gerçek alan yamuk: (2 + 4)·22 = 6.

Cevap: 0,5 fazla (artan fonksiyonda sağ uçlar fazla verir)

✔ Doğru

  • Δx = (b − a)/n.
  • Artan fonksiyonda sağ uçlu toplam gerçek alandan büyük.
  • n arttıkça iki toplam birbirine ve gerçek alana yaklaşır.

✘ Sık yapılan hata

  • Fonksiyon değerlerini toplayıp Δx ile çarpmayı unutmak.
  • Sağ uçlu toplamda ilk noktayı a almak.
  • Δx yerine aralığın uzunluğunu kullanmak.
Akılda kalsın: Genişlik × yükseklik, hepsini topla. Genişlik hep Δx; yükseklik seçtiğin uçtaki f değeri. Parçalar inceldikçe merdiven eğriye yapışır.
Sınavda

Nasıl sorulurBir aralık ve parça sayısı verilip sol ya da sağ uçlarla Riemann toplamı, ya da toplamın gerçek alandan büyük mü küçük mü olduğu sorulur.

TuzakTuzak, Δx ile çarpmayı unutmak ve sağ uçlu toplamda a noktasını da katmaktır. Bu seride Riemann toplamı polinomlarla sınırlıdır.

?Soru çöz

f(x) = 4 − x2 için [0, 2] aralığı 2 eşit parçaya bölünüyor. Sol uç noktalarla hesaplanan Riemann toplamı kaçtır?

✓ C. Δx = 1; sol uçlar 0 ve 1: 1·(f(0) + f(1)) = 4 + 3 = 7. A, sağ uçları (1 ve 2) kullanmaktan; B, Riemann toplamı yerine gerçek alanı (integrali) vermekten; D, Δx yerine aralık uzunluğu 2 ile çarpmaktan çıkar.

▭Sen çöz sağ uçlar

f(x) = 2x için [0, 3] aralığı 3 eşit parçaya bölününce sağ uçlarla Riemann toplamı , eğri ile x ekseni arasındaki gerçek alan olur.

129618
TEOREM · TEMEL TEOREM

Belirli integral: F(b) − F(a) ile tam sonuç

MEB 12. sınıf · İntegral · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaxⁿ'nin integrali nasıl alınır, integral alma kuralları nelerdir?Bağlantılı konudan (Belirsiz integral). Önce kendin cevapla, sonra aç.

n ≠ −1 olmak üzere ∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1) + C'dir: türev kuralının tersi olarak üs bir artırılır ve yeni üsse bölünür. Sabit çarpan integralin dışına çıkar; toplam ve farkın integrali integrallerin toplamı ve farkıdır; ∫a dx = ax + C. Köklü ve kesirli ifadeler önce üslü biçime çevrilir.

İntegral alma kuralları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Belirli integral nasıl hesaplanır, belirsiz integralle ilişkisi nedir?

Kısa cevap: f, [a, b] aralığında sürekli ve F onun bir ters türevi ise f'nin a'dan b'ye belirli integrali F(b) − F(a)'dır. Riemann toplamlarının limiti olan belirli integral böylece ters türevle hesaplanır; C sabiti çıkarmada sadeleştiği için yazılmaz. Belirli integralin sonucu bir sayıdır, belirsiz integralin sonucu ise bir fonksiyon ailesidir.

Yüzlerce dikdörtgeni toplamak yerine tek bir çıkarma yapmak: integral hesabının temel teoremi tam olarak bunu sağlar.

Belirsiz integral sayfasında bulduğumuz ters türev, belirli integralin anahtarıdır. Alan fonksiyonunun türevi eğrinin kendisidir; bu yüzden a'dan b'ye birikmiş alan, bir ters türevin b ve a'daki değerlerinin farkıdır. Ters türeve C eklense bile F(b) + C − (F(a) + C) = F(b) − F(a) olur; C sadeleşir. Üst sınırı değişken olan integralin türevi de integrali alınan fonksiyondur.

∫ab f(x) dx = [F(x)]ab = F(b) − F(a) ddx ∫ax f(t) dt = f(x)F′ = f · Önce üst sınır, sonra alt sınır: sıra değişirse işaret değişir.
Yamuk formülü ve ters türev aynı sayıyı verir: belirli integral, a’dan b’ye birikmiş alandır.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

∫02 (3x2 − 2x) dx kaçtır?

  1. Ters türev: F(x) = x3 − x2.
  2. F(2) − F(0) = (8 − 4) − 0.

Cevap: 4

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

k > 1 ve ∫1k (2x + 1) dx = 10 olduğuna göre k kaçtır?

  1. [x2 + x]1k = k2 + k − 2.
  2. k2 + k − 2 = 10 → k2 + k − 12 = (k + 4)(k − 3) = 0.
  3. k > 1 şartından k = 3.

Cevap: 3

✔ Doğru

  • Belirli integralin sonucu bir sayıdır.
  • F(b) − F(a): üst eksi alt.
  • G(x) = ∫₁ˣ f(t) dt ise G′(x) = f(x) ve G(1) = 0.

✘ Sık yapılan hata

  • F(a) − F(b) yazıp işareti ters bulmak.
  • Alt sınırı yerine koymayı unutup yalnız F(b) yazmak.
  • Belirli integrale + C eklemek.
Akılda kalsın: Ters türevi bul, köşeli paranteze al, üstten alt çıkar. Alt sınır 0 olsa bile F(0)'ı hesapla; polinom değilse sıfır çıkmayabilir.
Sınavda

Nasıl sorulurPolinomun belirli integrali, sınırı bilinmeyen integral denklemi ya da üst sınırı x olan bir integralin türevi sorulur.

TuzakTuzak, alt sınırdaki değeri çıkarmayı unutmak ve bulunan iki k değerinden şartı sağlamayanı elememektir.

?Soru çöz

∫13 (x2 − 2x) dx kaçtır?

✓ A. F(x) = x³/3 − x²; F(3) = 9 − 9 = 0, F(1) = 1/3 − 1 = −2/3; F(3) − F(1) = 2/3. B, F(1) − F(3) diye sırayı ters almaktan; C, yalnız F(3)'ü yazıp alt sınırı unutmaktan; D, x²'nin integralinde 3'e bölmeyi unutmaktan çıkar.

▭Sen çöz değişken sınır

G(x) = ∫1x (3t2 − 2) dt için G(1) = ve G′(2) = olur.

010412
KURAL · ÖZELLİKLER

Belirli integralin özellikleri: sınırları değiştirmek, aralığı bölmek

MEB 12. sınıf · İntegral · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürev ile integral arasındaki ilişki nedir, ∫f′(x) dx neye eşittir?Bağlantılı konudan (Belirsiz integral). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Türev ve belirsiz integral birbirinin tersi gibi çalışır: bir fonksiyonun integralinin türevi fonksiyonun kendisidir, (∫f(x) dx)′ = f(x). Türevin integrali ise fonksiyonu bir sabit farkla verir: ∫f′(x) dx = f(x) + C. Bu yüzden ∫f(x) dx'in sonucu verilen sorularda f, verilen ifadenin türevi alınarak bulunur.

Türev ve integral ilişkisi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Belirli integralin özellikleri nelerdir?

Kısa cevap: Alt ve üst sınırı aynı olan belirli integral 0'dır; sınırların yeri değişirse integralin işareti değişir. c sayısı a ile b arasında olmak üzere a'dan c'ye ve c'den b'ye integraller toplanınca a'dan b'ye integral elde edilir. Sabit çarpan dışarı çıkar, toplamın integrali integrallerin toplamıdır. Değişken değiştirmede sınırlar da yeni değişkene göre değişir.

Bir yolculuğu duraklara bölmek toplam yolu değiştirmez; integral de aralık parçalara bölünse aynı kalır.

Bütün özellikler F(b) − F(a) kuralından çıkar. Sınırlar eşitse F(a) − F(a) = 0'dır. Sınırların yeri değişince F(a) − F(b) yazılır, yani işaret döner. Aralığı c'de bölünce [F(c) − F(a)] + [F(b) − F(c)] toplamında F(c) sadeleşir. Değişken değiştirmede u'ya geçince sınırlar da u'nun değerlerine çevrilir; böylece sonunda x'e dönmek gerekmez.

∫aa f(x) dx = 0 ∫ba f(x) dx = −∫ab f(x) dx ∫ac f dx + ∫cb f dx = ∫ab f dx ∫ab k·f(x) dx = k∫ab f(x) dx
Parçalar toplanınca bütün çıkar; ters yönde gidilen yol eksi işaret alır.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

∫03 f(x) dx = 7 ve ∫23 f(x) dx = 3 olduğuna göre ∫₀² f(x) dx ve ∫₃⁰ f(x) dx kaçtır?

  1. ∫02 f + ∫23 f = ∫03 f → ∫02 f = 7 − 3 = 4.
  2. Sınırlar yer değiştirir: ∫30 f = −7.

Cevap: 4 ve −7

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

∫01 2x(x2 + 1)3 dx kaçtır?

  1. u = x2 + 1, du = 2x dx; x = 0 → u = 1, x = 1 → u = 2.
  2. ∫12 u3 du = [u44]12 = 4 − 14.

Cevap: 15/4

✔ Doğru

  • ∫₂² f(x) dx = 0.
  • Aralık c'de bölünür, c aralık dışında da olabilir (sınırlar uygun olduğu sürece).
  • u'ya geçince sınırları da u'ya çevir.

✘ Sık yapılan hata

  • Sınırları ters çevirince işareti değiştirmemek.
  • u'ya geçip x sınırlarıyla hesaplamak.
  • ∫(f·g) dx'i ∫f dx·∫g dx sanmak.
Akılda kalsın: Yolu böl, yönü çevir: aralığı bölmek değeri korur, sınırları çevirmek işareti çevirir. Değişken değişirse sınırlar da değişir.
Sınavda

Nasıl sorulurBirkaç belirli integral değeri verilip başka bir aralıktaki integral, ya da değişken değiştirmeyle hesaplanan bir integral sorulur.

TuzakTuzak, ters sınırlı integralde işareti unutmak ve değişken değiştirmede eski sınırları kullanmaktır.

?Soru çöz

∫15 f(x) dx = 12 ve ∫35 f(x) dx = 4 olduğuna göre ∫31 f(x) dx kaçtır?

✓ B. ∫₁³ f = 12 − 4 = 8; sınırlar ters: ∫₃¹ f = −8. A, sınırları çevirince işareti değiştirmemekten; C, iki integrali çıkarmak yerine toplamaktan; D, toplayıp bir de işareti çevirmekten çıkar.

⇄Bilgi eşleştirme özellikler

YÖNTEM · PARÇALI FONKSİYON

Parçalı fonksiyonun integrali: kırılma noktasında aralığı böl

MEB 12. sınıf · İntegral · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaParçalı tanımlı fonksiyon nedir, değeri ve grafiği nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Fonksiyonlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Tanım kümesinin farklı aralıklarında farklı kurallarla tanımlanan fonksiyonlara parçalı tanımlı fonksiyon denir. Bir değerin görüntüsü bulunurken önce o değerin hangi aralığa düştüğüne bakılır, sonra o aralığın kuralı kullanılır. Grafik her aralıkta kendi kuralıyla çizilir; sınır noktasındaki dolu daire o noktanın hangi parçaya ait olduğunu gösterir.

Parçalı tanımlı fonksiyonlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Parçalı ve mutlak değerli fonksiyonun belirli integrali nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Parçalı fonksiyonun belirli integrali, integral aralığı kuralın değiştiği noktalardan bölünerek hesaplanır; her parçada o parçanın kuralı kullanılır ve sonuçlar toplanır. Mutlak değerli fonksiyonda önce içinin sıfır olduğu nokta bulunur, ifade bu noktaya göre parçalı yazılır ve aynı yol izlenir. Örneğin |x − 1|'in 0'dan 3'e integrali 1/2 + 2 = 5/2'dir.

Kuralı yolda değişen bir fonksiyonun integrali, her bölgede o bölgenin kuralıyla ayrı ayrı hesaplanıp toplanır.

Önceki konudaki “aralığı bölme” özelliği burada iş görür. Kırılma noktası c ise ∫ab f = ∫ac f + ∫cb f yazılır ve her integralde yalnız o aralıkta geçerli kural kullanılır. Mutlak değer gizli bir parçalı fonksiyondur: |x − 1|, 1'in solunda 1 − x, sağında x − 1'dir. Grafikte mutlak değerli fonksiyon hep eksenin üstünde olduğu için integrali pozitiftir ve alanla aynıdır.

İki üçgen: tabanı 1, yüksekliği 1 (alan 1/2) ve tabanı 2, yüksekliği 2 (alan 2). İntegral 5/2.Görsel: Sınav Defteri
∫ab f dx = ∫ac g dx + ∫cb h dxf = g (c'nin solunda), f = h (c'nin sağında) · Mutlak değerde c, içini sıfır yapan değer.
Çözümlü örnek

f(x) = {2x, x < 1; 3x2, x ≥ 1} için ∫02 f(x) dx kaçtır?

  1. ∫01 2x dx = [x2]01 = 1.
  2. ∫12 3x2 dx = [x3]12 = 8 − 1 = 7.

Cevap: 1 + 7 = 8

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

∫03 |x − 1| dx kaçtır?

  1. ∫01 (1 − x) dx = [x − x22]01 = 12.
  2. ∫13 (x − 1) dx = [x22 − x]13 = 32 − (−12) = 2.

Cevap: 5/2 (şekildeki üçgenlerin alanları toplamı)

✔ Doğru

  • Kırılma noktasında aralığı böl.
  • |x − 1| solda 1 − x, sağda x − 1.
  • Doğrusal parçalarda alan formülüyle denetle.

✘ Sık yapılan hata

  • Bütün aralıkta tek kuralı kullanmak.
  • |x − 1|'i her yerde x − 1 alıp 3/2 bulmak.
  • Kırılma noktasının hangi parçaya ait olduğunu (≤, ≥) dert etmek: integrali değiştirmez.
Akılda kalsın: Kırılma noktasında kes, her parçayı kendi kuralıyla hesapla, topla. Mutlak değerde kırılma noktası içini sıfır yapan değerdir.
Sınavda

Nasıl sorulurParçalı ya da mutlak değerli bir fonksiyonun belirli integrali, bazen grafikle birlikte sorulur.

TuzakTuzak, mutlak değeri açmadan integral almak; sonuç eksik çıkar ve şıklarda hazır bekler.

?Soru çöz

∫−12 |x| dx kaçtır?

✓ D. ∫₋₁⁰ (−x) dx = 1/2 ve ∫₀² x dx = 2; toplam 5/2. A, mutlak değeri atıp ∫₋₁² x dx = 2 − 1/2 almaktan; B, yalnız sağdaki parçayı hesaplamaktan; C, yalnız soldaki parçayı hesaplamaktan çıkar.

▭Sen çöz parçalı

f(x) = {x + 1, x < 2; 3, x ≥ 2} için ∫02 f(x) dx = ve ∫04 f(x) dx = olur.

410126
KURAL · ALAN

Eğri ile x ekseni arasındaki alan: eksenin altı eksi gelir

MEB 12. sınıf · İntegral · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBelirli integral nasıl hesaplanır, belirsiz integralle ilişkisi nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

f, [a, b] aralığında sürekli ve F onun bir ters türevi ise f'nin a'dan b'ye belirli integrali F(b) − F(a)'dır. Riemann toplamlarının limiti olan belirli integral böylece ters türevle hesaplanır; C sabiti çıkarmada sadeleştiği için yazılmaz. Belirli integralin sonucu bir sayıdır, belirsiz integralin sonucu ise bir fonksiyon ailesidir.

Temel teorem: F(b) − F(a)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Belirli integral ile eğri ve x ekseni arasındaki alan nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: f, [a, b] aralığında x ekseninin üstündeyse eğri ile x ekseni arasındaki alan a'dan b'ye ∫f(x) dx'tir. Eğrinin eksenin altına indiği parçalarda integral negatif çıkar; alan bulunurken bu parçaların integrali mutlak değerle alınır. Bu yüzden önce eğrinin x eksenini kestiği noktalar bulunur ve aralık bu noktalardan bölünür. İntegral sıfır çıksa bile alan sıfır olmayabilir.

Banka hesabına yatırılan ve çekilen paralar birbirini götürebilir; ama yapılan işlemlerin toplam büyüklüğü sıfır değildir. Alan ile integral arasındaki fark budur.

Riemann toplamında dikdörtgenin yüksekliği f(x)'tir; eğri eksenin altındaysa yükseklik negatiftir ve o parça toplamdan düşülür. Bu yüzden belirli integral, eksenin üstündeki alanlardan altındaki alanların çıkarılmasıdır. Alan ise hep pozitiftir. Alan sorulduğunda önce eksenle kesişim noktaları bulunur, her parçanın integrali ayrı alınır ve mutlak değerleri toplanır.

0'dan 3'e integral: −4/3 + 4/3 = 0. Alan: 4/3 + 4/3 = 8/3.Görsel: Sınav Defteri
Alan = ∫ab |f(x)| dx ∫ab f dx = (üstteki alanlar) − (alttaki alanlar)Önce f(x) = 0 köklerini bul, aralığı böl, altta kalan parçaların işaretini çevir.
Çözümlü örnek

y = 4 − x2 parabolü ile x ekseni arasında kalan bölgenin alanı kaçtır?

  1. Eksenle kesişim: 4 − x2 = 0 → x = ±2; arada parabol eksenin üstünde.
  2. ∫−22 (4 − x2) dx = [4x − x33]−22 = 163 − (−163).

Cevap: 32/3

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

y = x2 − 2x eğrisi, x ekseni, x = 0 ve x = 3 doğruları arasında kalan bölgelerin alanları toplamı kaçtır?

  1. Kökler 0 ve 2: [0, 2]'de eğri altta, [2, 3]'te üstte.
  2. ∫02 (x2 − 2x) dx = 83 − 4 = −43 → alan 4/3.
  3. ∫23 (x2 − 2x) dx = 0 − (−43) = 43.

Cevap: 8/3 (oysa ∫₀³ = 0)

✔ Doğru

  • Alan her zaman pozitiftir.
  • Hız-zaman grafiğinin altındaki alan alınan yoldur.
  • Kesişim noktaları aralığı böler.

✘ Sık yapılan hata

  • Alan sorusunda aralığı bölmeden tek integral almak.
  • Negatif integrali alan diye yazmak.
  • İntegral 0 çıkınca alanı da 0 sanmak.
Akılda kalsın: İntegral işaretli toplar, alan işaretsiz toplar. Alan sorusunda ilk iş eksenle kesişimleri bulmaktır.
Sınavda

Nasıl sorulurGrafikte eksenin altında ve üstünde kalan bölgelerin alanları verilip integral ya da integral verilip bir bölgenin alanı sorulur; hız-zaman grafiğinden alınan yol da bu kalıptır.

TuzakTuzak, alan ile integrali eşit sanmak; eksenin altındaki parça integrale eksi işaretle girer.

?Soru çöz

f fonksiyonunun grafiği ile x ekseni arasında, [0, 4] aralığında eksenin üstünde kalan bölgenin alanı 6, [4, 7] aralığında eksenin altında kalan bölgenin alanı 2'dir. Buna göre ∫07 f(x) dx kaçtır?

✓ B. Üstteki alan artı, alttaki eksi girer: 6 − 2 = 4. A, alanları toplayıp integral sanmaktan; C, işaretleri ters vermekten; D, eksenin altındaki parçayı hesaba katmamaktan çıkar.

▭Sen çöz alan mı integral mi?

y = 3x2 ile x ekseni arasında [1, 2]'deki alan ; y = x3 ile x ekseni arasında [−1, 1]'deki alan olur.

71/208
KURAL · İKİ EĞRİ ARASI ALAN

İki eğri arasındaki alan: üstteki eksi alttaki

MEB 12. sınıf · İntegral · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir doğru ile bir parabolün birbirine göre durumu nasıl belirlenir?Bağlantılı konudan (Parabol). Önce kendin cevapla, sonra aç.

y = mx + n doğrusu ile y = ax² + bx + c parabolünün ortak noktaları için iki ifade eşitlenir: ax² + (b − m)x + c − n = 0. Bu denklemin diskriminantı pozitifse doğru parabolü iki noktada keser, sıfırsa parabole teğettir, negatifse ortak noktaları yoktur. Kesim noktalarının apsisleri bu denklemin kökleridir.

Doğru ile parabol

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İki eğri arasındaki alan belirli integralle nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: İki eğri arasındaki alan, eğrilerin kesişim noktaları arasında üstteki eğriden alttaki eğri çıkarılarak alınan integralle hesaplanır. Önce eğrilerin kesiştiği x değerleri bulunur, sonra bu aralıkta hangi eğrinin üstte olduğuna bir deneme noktasıyla bakılır. Eğriler aralıkta yer değiştiriyorsa aralık kesişim noktalarından bölünür. Bölge eksenin altına taşsa da kural değişmez.

İki eğri arasındaki şerit, üstteki eğrinin altındaki alandan alttaki eğrinin altındaki alanın çıkarılmasıyla kalan parçadır.

Dikdörtgenler yine iş görür: x'teki ince şeridin yüksekliği iki eğrinin farkıdır, (üst − alt). Bu fark bölge eksenin altında olsa bile pozitiftir; bu yüzden iki eğri arasındaki alanda eksenin altı ayrıca düşünülmez. İlk iş sınırları bulmaktır: İkinci dereceden denklemler sayfasında gördüğümüz gibi iki ifade eşitlenip kökler bulunur. Sonra aralıktan bir sayı seçilip hangi eğrinin üstte olduğu denetlenir.

−1 ile 2 arasında doğru üstte: A = ∫(x + 2 − x²) dx = 9/2.Görsel: Sınav Defteri
A = ∫ab [üst(x) − alt(x)] dxa, b: kesişim apsisleri · Eğriler yer değiştiriyorsa aralığı böl, her parçada üstteki eksi alttaki.
Çözümlü örnek

y = x + 2 doğrusu ile y = x2 parabolü arasında kalan bölgenin alanı kaçtır?

  1. x2 = x + 2 → (x − 2)(x + 1) = 0: x = −1, x = 2. x = 0'da doğru (2) parabolden (0) yukarıda.
  2. ∫−12 (x + 2 − x2) dx = [x22 + 2x − x33]−12 = 103 − (−76).

Cevap: 27/6 = 9/2

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

y = x2 ve y = 4x − x2 eğrileri arasında kalan bölgenin alanı kaçtır?

  1. x2 = 4x − x2 → 2x(x − 2) = 0: x = 0, x = 2. x = 1'de 4x − x² = 3, x² = 1: ikinci eğri üstte.
  2. ∫02 (4x − 2x2) dx = [2x2 − 2x33]02 = 8 − 163.

Cevap: 8/3

✔ Doğru

  • Sınırlar kesişim noktalarından gelir.
  • Üst − alt farkı eksenin altında da pozitiftir.
  • Deneme noktasıyla hangi eğrinin üstte olduğunu denetle.

✘ Sık yapılan hata

  • Alt − üst yazıp negatif alan bulmak.
  • Sınır olarak kesişim yerine eksen kesişimlerini almak.
  • Her eğrinin alanını ayrı bulup toplamak.
Akılda kalsın: Eşitle, dene, çıkar, integral al. Eşitlemek sınırları, denemek hangi eğrinin üstte olduğunu, çıkarmak şeridin yüksekliğini verir.
Sınavda

Nasıl sorulurParabol ile doğru ya da iki parabol arasındaki alan, bazen alanı verilmiş bölgeden parametre sorulur; gerçek hayattan bir kemer ya da arazi şekli de verilebilir.

TuzakTuzak, alt − üst yazıp negatif sonucu düzeltmeden işaretlemek ve sınırları eksenle kesişimden almaktır. Dönel cisim hacmi bu seride yoktur.

?Soru çöz

y = x2 ve y = 2x eğrileri arasında kalan bölgenin alanı kaçtır?

✓ C. Kesişim x = 0 ve 2; x = 1'de 2x = 2, x² = 1: doğru üstte. ∫₀² (2x − x²) dx = 4 − 8/3 = 4/3. A, alt − üst yazmaktan; B, yalnız parabolün altındaki alanı (∫x²) almaktan; D, yalnız doğrunun altındaki alanı (∫2x) almaktan çıkar.

↕İki eğri arası alan adımlarını sırala

  1. ∫ (üst − alt) dx integralini kur
  2. Eğrileri eşitleyip kesişim apsislerini bul
  3. F(b) − F(a) ile hesapla
  4. Aralıktan bir sayı seçip hangi eğrinin üstte olduğunu dene

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

∫f(x) dx = 2x3 + x2 − 3x + C olduğuna göre f′(1) kaçtır?

✓ D. f(x) = 6x² + 2x − 3, f′(x) = 12x + 2, f′(1) = 14. A, f′(1) yerine f(1)'i vermekten; B, verilen ifadede x = 1 yazmaktan; C, 2x teriminin türevini unutmaktan çıkar.Kaynak: Belirsiz integral · Türev ve integral ilişkisi

?Soru 2

f(x) = x3 − 6x2 + 9x + 2 fonksiyonunun yerel maksimum değeri kaçtır?

✓ C. f′(x) = 3(x − 1)(x − 3); 1'de + → −, yerel maksimum f(1) = 1 − 6 + 9 + 2 = 6. A, değer yerine apsisi yazmaktan; B, yerel minimum değerini (f(3) = 2) vermekten; D, yerel minimumun apsisini yazmaktan çıkar.Kaynak: Türevin uygulamaları · Yerel maksimum ve minimum

?Soru 3

f(x) = {x2 + 1, x < 2; 4x + k, x ≥ 2} fonksiyonu x = 2'de türevlenebilir olduğuna göre k kaçtır?

✓ A. Türevler eşit (2x → 4 ve 4); süreklilik 5 = 8 + k, k = −3. B, x² + 1'deki +1'i unutup 4 = 8 + k yazmaktan; C, son adımda işareti çevirmemekten; D, 5 ile 8'i toplamaktan çıkar.Kaynak: Türev · Türevlenebilirlik

?Soru 4

g(1) = 2, g′(1) = −3, f′(1) = 7 ve f′(2) = 5 olduğuna göre (f∘g)′(1) kaçtır?

✓ C. f′(g(1))·g′(1) = f′(2)·(−3) = 5·(−3) = −15. A, f′'yü g(1) yerine 1'de okuyup 7·(−3) yazmaktan; B, g′(1)'in işaretini kaçırmaktan; D, içtekinin türeviyle çarpmayı unutmaktan çıkar.Kaynak: Türev · Zincir kuralı

?Soru 5

∫x(x2 + 3)4 dx aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. u = x² + 3, du = 2x dx, x dx = du/2: (1/2)·u⁵/5 = (x² + 3)⁵/10 + C. B, du = 2x dx'teki 1/2'yi unutmaktan; C, integral yerine (x² + 3)⁴'ün türevini almaktan; D, x'i sabit sanıp dışarıda bırakmaktan çıkar.Kaynak: Belirsiz integral · Değişken değiştirme

?Soru 6

Bir kenarı uzun bir duvar olan dikdörtgen biçimli bir bahçenin diğer üç kenarı 40 m tel ile çevrilecektir. Bahçenin alanı en çok kaç m² olur?

✓ D. Duvara dik kenarlar x, paralel kenar 40 − 2x: A = 40x − 2x², A′ = 40 − 4x = 0, x = 10, A = 10·20 = 200. A, dört kenarı da telle çevirip kare (10 × 10) almaktan; B, dik kenarlardan birini unutup x(40 − x) yazmaktan; C, alan yerine paralel kenarın uzunluğunu vermekten çıkar.Kaynak: Türevin uygulamaları · Maksimum-minimum problemleri

?Soru 7

f(x) = x2 − 4x + 1 fonksiyonunun [−1, 3] aralığındaki en büyük ve en küçük değerlerinin toplamı kaçtır?

✓ B. f′(x) = 2x − 4 = 0 → x = 2, f(2) = −3; uçlar f(−1) = 6, f(3) = −2. En büyük 6, en küçük −3, toplam 3. A, sol ucu unutup en büyüğü f(3) = −2 almaktan; C, yalnız en büyük değeri yazmaktan; D, yalnız en küçük değeri yazmaktan çıkar.Kaynak: Türevin uygulamaları · Mutlak maksimum ve minimum

?Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi f(x) = 4x3 fonksiyonunun bir ters türevi değildir?

✓ C. 12x², 4x³'ün türevidir, ters türevi değil; türevi 24x olur. A ve B, x⁴'e sabit eklenmiş ters türevlerdir (π da bir sabittir); D, (x²)² = x⁴ olduğu için ters türevdir. Bu şıkları eleyememek sabitin ve üslü yazımın ters türevi değiştirmediğini görmemekten çıkar.Kaynak: Belirsiz integral · Ters türev ve integral sabiti

?Soru 9

f(x) = 3x2 − x olduğuna göre limh→0 f(1 + h) − f(1)h kaçtır?

✓ A. f(1 + h) − f(1) = 5h + 3h²; h'ye bölünce 5 + 3h, limit 5 = f′(1). B, limit yerine f(1)'i yazmaktan; C, −x teriminin katkısını unutmaktan; D, h = 0'ı doğrudan yazıp 0/0'ı 0 saymaktan çıkar.Kaynak: Türev · Değişim hızı ve türevin tanımı

?Soru 10

∫(3√x − 2x2) dx aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. 3x^(1/2) → 3·(2/3)x^(3/2) = 2x√x; −2x⁻² → −2·x⁻¹/(−1) = 2/x. B, yeni üs 3/2'ye bölmek yerine onunla çarpmaktan; C, −1'e bölerken işareti çevirmemekten; D, integral yerine türev almaktan çıkar.Kaynak: Belirsiz integral · İntegral alma kuralları
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?AYT Matematik soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →