Periyot: grafiğin kendini tekrar ettiği en küçük uzunluk
MEB 11. sınıf · Trigonometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaBir açının esas ölçüsü nedir, derece ve radyanda nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Yönlü açılar ve birim çember). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Bitiş kenarı aynı olan açılar arasındaki fark 360°'nin (2π'nin) tam katıdır. Bir açının [0°, 360°) aralığındaki ölçüsüne esas ölçü denir; açıdan 360°'nin uygun katı çıkarılarak ya da eklenerek bulunur. Radyanda kπ/n biçimindeki açı için k sayısı 2n'ye bölünür ve kalan alınır.
✎Konu anlatımı
Trigonometrik fonksiyonların periyodu nasıl bulunur?
Kısa cevap: Her x için f(x + T) = f(x) eşitliğini sağlayan pozitif bir T sayısı varsa f periyodik fonksiyondur; bu sayıların en küçüğü esas periyottur. sin x ve cos x'in esas periyodu 2π, tan x ve cot x'inki π'dir. a·sin(bx + c) + k ile a·cos(bx + c) + k'nin periyodu 2π/|b|, tan(bx + c)'ninki π/|b| olur.Saatin yelkovanı her 60 dakikada aynı yere döner; birim çemberdeki nokta da her 2π radyanda aynı yere gelir.
Yönlü açılar ve birim çember sayfasında gördük: x ve x + 2π açıları birim çemberde aynı noktayı gösterir. Noktanın koordinatları (cos x, sin x) olduğu için sinüs ve kosinüs her 2π'de aynı değerleri tekrar eder. Bu yüzden ikisinin de esas periyodu 2π'dir. Tanjantta durum farklıdır: x ile x + π çemberde tam karşılıklı iki noktadır, iki koordinat birden işaret değiştirir ve oranları aynı kalır. tan x ve cot x bu yüzden her π'de tekrar eder.
x'in katsayısı periyodu neden böler?
sin(3x) fonksiyonunda açı, x'ten üç kat hızlı ilerler. Açının 2π yol alması için x'in yalnız 2π3 kadar ilerlemesi yeter. Genel olarak sin(bx + c)'de bir tam tur için x, 2π|b| kadar değişir. Önündeki a, eklenen k ve içerideki c dalganın boyunu ya da yerini değiştirir ama tekrar uzunluğunu değiştirmez.
Kuvvet ve toplam
Kare alınca negatif değerler pozitife döner: sin2(x + π) = (−sin x)2 = sin2x. Bu yüzden sinüs ve kosinüsün çift kuvvetlerinde periyot yarıya iner (π|b|), tek kuvvetlerinde değişmez. Tanjantın her kuvvetinin periyodu yine π|b|'dir. İki periyodik fonksiyonun toplamı ise iki periyodun ortak katlarının en küçüğünde tekrar eder.
| Fonksiyon | Esas periyot | Neden? |
|---|---|---|
| sin 3x | 2π/3 | 2π/|b|, b = 3 |
| cos(x/2) − 4 | 4π | b = 1/2; −4 periyodu değiştirmez |
| tan(2x − 1) | π/2 | Tanjantta π/|b| |
| 5 sin(πx) + 1 | 2 | 2π/π = 2 |
| cos²(4x) | π/4 | Çift kuvvet: π/|b| |
| sin³x | 2π | Tek kuvvet: 2π/|b| |
f(x) = 3 sin(4x − 1) + 2 fonksiyonunun esas periyodu kaçtır?
- x'in katsayısı b = 4; 3, −1 ve 2 periyodu etkilemez.
- T = 2π4 = π2.
Cevap: π/2
f(x) = cos2(3x) + tanx2 fonksiyonunun esas periyodu kaçtır?
- cos²(3x): çift kuvvet, T1 = π3.
- tan(x/2): T2 = π ÷ 12 = 2π.
- π/3'ün katları π/3, 2π/3, π, …, 2π; 2π, T₂'nin de katıdır. Ortak katların en küçüğü 2π.
Cevap: 2π
✔ Doğru
- cos(5x + 2)'nin periyodu 2π/5.
- sin(−2x)'in periyodu π (|b| alınır).
- sin³x'in periyodu 2π (tek kuvvet).
✘ Sık yapılan hata
- Tanjantta 2π/|b| yazmak.
- sin²x'in periyodunu 2π sanmak.
- a ya da k değişince periyodun da değiştiğini sanmak.
Nasıl sorulur“… fonksiyonunun esas periyodu kaçtır?” ya da periyodu verilen fonksiyonda bilinmeyen katsayı sorulur. Kuvvet ve toplam içeren ifadede önce her parçanın periyodunu bul, sonra ortak katlarının en küçüğünü al.
TuzakTuzak, sin²(bx) için 2π/|b| yazmak (doğrusu π/|b|) ve tanjantta 2π kullanmaktır.
⇄Bilgi eşleştirme periyot
▭Sen çöz esas periyot
f(x) = 5 sinπx3 − 2 fonksiyonunun esas periyodu , g(x) = tanπx4 fonksiyonunun esas periyodu olur.