Polinom nedir? Üsleri doğal sayı olan terimlerin toplamı
MEB 10. sınıf · Polinomlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Polinom nedir, bir ifadenin polinom olup olmadığı nasıl anlaşılır?
Kısa cevap: a₀, a₁, …, aₙ gerçek sayılar ve n bir doğal sayı olmak üzere P(x) = aₙxⁿ + … + a₁x + a₀ biçimindeki ifadelere x değişkenine bağlı polinom denir. Bir ifadenin polinom olması için x'in bütün üsleri doğal sayı olmalıdır; x paydada, kök içinde ya da üste bulunuyorsa ifade polinom değildir.Bir makineye bir sayı verip karşılığında başka bir sayı alırsın; polinom, yalnızca toplama ve çarpma kullanan böyle bir makinedir.
x'e bir değer verildiğinde polinom o değeri yalnız toplama, çıkarma ve çarpmayla işler. Bu yüzden x'in üsleri 0, 1, 2, 3, … gibi doğal sayılar olmak zorundadır. Üs −1 olsaydı x paydaya geçer (bölme), üs 1/2 olsaydı x kök içine girerdi; ikisi de makinenin dışında kalır.
Katsayıya bakma, üsse bak
Katsayılar herhangi bir gerçek sayı olabilir: √3·x2 − πx + 12 bir polinomdur, çünkü kök ve π yalnız katsayıdadır. Buna karşılık √x (üs 1/2), 3x (üs −1) ve 2x (değişken üste) içeren ifadeler polinom değildir.
| İfade | x’in üsleri | Polinom mu? |
|---|---|---|
| √3·x² − πx + 1/2 | 2, 1, 0 | evet (kök ve π katsayıda) |
| (x² − 1)/2 | 2, 0 | evet (paydada yalnız sayı) |
| √x + 1 | 1/2, 0 | hayır (üs doğal sayı değil) |
| 3/x | −1 | hayır (x paydada) |
| 2ˣ | değişken üste | hayır |
P(x) = 2x³ − x + √5, Q(x) = x² + 3/x, R(x) = √x + 1, S(x) = (x² − 1)/2 ifadelerinden hangileri polinomdur?
- P: üsler 3, 1 ve 0; √5 yalnız katsayıdır → polinom.
- Q: 3/x = 3x−1, üs negatif → polinom değil.
- R: √x = x1/2, üs doğal sayı değil → polinom değil.
- S: 12x2 − 12; paydada yalnız sayı var → polinom.
Cevap: P ve S
P(x) = 5x18/n − xn−4 + 2 ifadesi bir polinom olduğuna göre n'nin alabileceği değerlerin toplamı kaçtır?
- Her üs ayrı ayrı doğal sayı olmalı. 18/n doğal sayı → n, 18'in pozitif bir böleni: 1, 2, 3, 6, 9, 18.
- n − 4 doğal sayı → n ≥ 4.
- İki şartı birlikte sağlayanlar: 6, 9 ve 18.
Cevap: 6 + 9 + 18 = 33
✔ Doğru
- √2·x3 + 1 polinomdur (kök katsayıda).
- x0 = 1; sabit terim üssü 0 olan terimdir.
- Parametreli üste her üs için ayrı şart yazılır.
✘ Sık yapılan hata
- “Kök görünce polinom değildir”: √3·x polinomdur, √x değildir.
- 2x'i polinom sanmak: değişken üste çıkmıştır.
- n − 4 ≥ 0 şartını unutup n = 1, 2, 3'ü de saymak.
Nasıl sorulurKalıp çoğunlukla parametrelidir: “… ifadesi bir polinom olduğuna göre n'nin alabileceği değerler…” Her üssü ayrı ayrı doğal sayı yap, şartları kesiştir.
TuzakKesirli üste yalnız böleni bulup diğer terimin n − k ≥ 0 şartını unutmak; cevap hep birkaç fazla değerle şıklarda bekler.
⇄Bilgi eşleştirme polinom mu?
?Soru çöz
P(x) = x12/n + 3xn−2 − 1 ifadesi bir polinom olduğuna göre n'nin alabileceği kaç farklı değer vardır?