Limit ve süreklilik: sağdan-soldan limit, belirsizlik ve sürekli fonksiyon

Bir fonksiyonun bir noktaya yaklaşırken nereye gittiğini tablo ve grafikle okuyor, limit kurallarını, 0/0 belirsizliğini kaldırmayı ve sürekliliğin üç şartını öğreniyoruz.

6 durakAYT · 12. sınıf
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · LİMİT

Limit: x bir sayıya yaklaşırken f(x)'in yaklaştığı değer

MEB 12. sınıf · Türev · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir grafiğin fonksiyon grafiği olup olmadığı nasıl anlaşılır, grafikten tanım ve görüntü kümesi nasıl okunur?Bağlantılı konudan (Fonksiyonlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir eğrinin fonksiyon grafiği olması için tanım kümesindeki her x'ten çizilen düşey doğru grafiği yalnız bir noktada kesmelidir. Grafiğin x eksenine izdüşümü tanım kümesini, y eksenine izdüşümü görüntü kümesini verir. Grafiğin x eksenini kestiği noktalar f(x) = 0 denkleminin gerçek kökleridir.

Grafik okuma ve düşey doğru testi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Limit nedir, bir fonksiyonun bir noktadaki limiti tabloyla nasıl bulunur?

Kısa cevap: x değişkeni a sayısına yaklaşırken f(x) değerleri bir L sayısına yaklaşıyorsa L'ye f fonksiyonunun x = a noktasındaki limiti denir ve x a'ya giderken lim f(x) = L yazılır. Limit, fonksiyonun a'daki değerine değil a'nın çevresindeki davranışına bakar; f(a) tanımsız olsa bile limit var olabilir.

(x² − 1)/(x − 1) ifadesi x = 1'de tanımsızdır; ama x'i 1'e ne kadar yaklaştırırsan sonuç da o kadar 2'ye yaklaşır.

x = 1'i yerine koyamıyoruz, çünkü payda sıfır olur. Ama 1'e çok yakın sayıları koyabiliriz. 1'den küçük sayılarla yaklaşmaya soldan yaklaşma (x → 1⁻), büyük sayılarla yaklaşmaya sağdan yaklaşma (x → 1⁺) denir. Aşağıdaki tabloda iki yönden de değerler 2'ye yaklaşıyor; bu yüzden limx→1 x2 − 1x − 1 = 2'dir. Fonksiyonun 1'de tanımsız olması limitin varlığını etkilemez.

f(x) = (x² − 1)/(x − 1), x → 1
x0,90,990,99911,0011,011,1
f(x)1,91,991,999tanımsız2,0012,012,1
limx→a f(x) = L“x, a'ya yeterince yakın alındığında f(x), L'ye istenildiği kadar yakın olur.” f(a)'nın ne olduğu limiti değiştirmez.
Çözümlü örnek

f(x) = x2 − 4x − 2 için x = 1,9 ve x = 2,1'deki değerleri bulup x → 2 iken limiti tahmin ediniz.

  1. x ≠ 2 için f(x) = x + 2: f(1,9) = 3,9, f(2,1) = 4,1.
  2. İki yönden de değerler 4'e yaklaşıyor; f(2) ise tanımsız.

Cevap: limit 4

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Bir f fonksiyonu için x = 2,9; 2,99; 2,999 değerlerinde f(x) = 4,9; 4,99; 4,999 ve x = 3,1; 3,01; 3,001 değerlerinde f(x) = 5,1; 5,01; 5,001'dir. f(3) = 7 olduğuna göre x → 3 iken limit ve f(3) karşılaştırılırsa ne söylenir?

  1. Soldan değerler 5'e, sağdan değerler 5'e yaklaşıyor: limit 5.
  2. f(3) = 7, limitten farklı. Limit yine 5'tir; 7 yalnız fonksiyonun o noktadaki değeridir.

Cevap: limit 5, f(3) = 7 (eşit değil)

Ek bilgi: Cauchy ve limitin kesin tanımı

Limit fikri Newton ve Leibniz'in türev ve integral çalışmalarında sezgisel olarak kullanılıyordu. Fransız matematikçi Augustin-Louis Cauchy (1789–1857), 1821'de yayımlanan analiz dersleriyle limiti “yeterince yakın” ifadesine dayanan kesin bir tanıma kavuşturdu ve sürekliliği de limitle tanımladı.

✔ Doğru

  • f(a) tanımsızken limit var olabilir.
  • f(a) tanımlıyken limit f(a)'dan farklı olabilir.
  • Limit, soldan ve sağdan aynı sayıya yaklaşmadır.

✘ Sık yapılan hata

  • “f(a) tanımsız, o hâlde limit yok” demek.
  • Limiti her zaman f(a) sanmak.
  • Tabloda yalnız bir yönü okuyup karar vermek.
Akılda kalsın: Limit kapıya kadar gelir, içeri girmez. a noktasının kendisine değil, iki yanındaki yola bakılır.
Sınavda

Nasıl sorulurDeğer tablosu ya da grafik verilip limit sorulur; çoğu zaman f(a) bilerek limitten farklı seçilir.

TuzakTuzak, limit ile fonksiyonun değerini karıştırmaktır. Cauchy ve Salih Zeki adları geçebilir ama isim-tarih eşleştirmesi sorulmaz.

⇄Bilgi eşleştirme gösterim

▭Sen çöz yaklaşma

g(x) = x2 + x − 6x − 2 için g(1,9) = ve x → 2 iken limit olur.

4,9504
GRAFİK · SOLDAN-SAĞDAN LİMİT

Soldan ve sağdan limit: iki yol aynı yere çıkıyorsa limit vardır

MEB 12. sınıf · Türev · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaParçalı tanımlı fonksiyon nedir, değeri ve grafiği nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Fonksiyonlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Tanım kümesinin farklı aralıklarında farklı kurallarla tanımlanan fonksiyonlara parçalı tanımlı fonksiyon denir. Bir değerin görüntüsü bulunurken önce o değerin hangi aralığa düştüğüne bakılır, sonra o aralığın kuralı kullanılır. Grafik her aralıkta kendi kuralıyla çizilir; sınır noktasındaki dolu daire o noktanın hangi parçaya ait olduğunu gösterir.

Parçalı tanımlı fonksiyonlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Soldan ve sağdan limit nedir, limitin var olması için şart nedir?

Kısa cevap: x'in a'ya a'dan küçük değerlerle yaklaşmasıyla bulunan limit soldan limit, büyük değerlerle yaklaşmasıyla bulunan limit sağdan limittir. Bir noktada limitin var olması için soldan ve sağdan limitlerin var ve birbirine eşit olması gerekir. Grafikte boş nokta o değerin alınmadığını, dolu nokta alındığını gösterir.

Bir köprünün iki yakası aynı yükseklikte buluşmuyorsa köprüden geçilemez; limit de iki yandan gelen yollar buluşmazsa yoktur.

Grafikte soldan limiti okumak için a'nın solundan eğri üzerinde a'ya doğru yürünür ve ulaşılan yükseklik okunur; sağdan limit için sağdan yürünür. Varılan noktanın boş ya da dolu olması önemli değildir; o, f(a)'yı ilgilendirir. Aşağıdaki grafikte x = 1'de iki yol farklı yüksekliklere çıkar (sıçrama), x = 3'te ise iki yol aynı yere çıkar ama fonksiyonun değeri başka yerdedir.

x = 1'de soldan limit 2, sağdan limit 3: limit yok. x = 3'te iki yandan da 1'e yaklaşılır: limit 1, ama f(3) = 3.Görsel: Sınav Defteri
limx→a f(x) = L ⇔ limx→a− f(x) = limx→a+ f(x) = LBoş nokta: değer alınmaz · Dolu nokta: f(a) · Limit için ikisine de bakılmaz, yola bakılır.
Çözümlü örnek

Grafiği yukarıda verilen f için x → 1 iken soldan ve sağdan limiti, limiti ve f(1)'i bulunuz.

  1. Soldan y = x + 1 boyunca: 2. Sağdan y = −x + 4 boyunca: 3.
  2. 2 ≠ 3, limit yok. Dolu nokta (1, 3): f(1) = 3.

Cevap: soldan 2, sağdan 3, limit yok, f(1) = 3

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Aynı grafiğe göre limx→3 f(x) + f(3) + limx→1+ f(x) kaçtır?

  1. x → 3: iki yandan da boş noktaya, 1'e yaklaşılır: limit 1.
  2. f(3) = 3 (dolu nokta). x → 1⁺: sağdaki doğru boyunca 3.

Cevap: 1 + 3 + 3 = 7

✔ Doğru

  • Sıçramada soldan ve sağdan limit farklıdır.
  • Boşlukta limit vardır, değeri boş noktanın yüksekliğidir.
  • Tek yönlü limit her zaman tanımlı olabilir, limit olmasa da.

✘ Sık yapılan hata

  • x → 3 için dolu noktayı (f(3)) okumak.
  • Sağdan limiti dolu noktanın tarafında sanmak.
  • Sıçramada iki değerin ortalamasını limit almak.
Akılda kalsın: Limit yola, değer noktaya bakar. Eğri üzerinde yürü; vardığın yükseklik limittir, oradaki dolu nokta f(a)'dır.
Sınavda

Nasıl sorulurGrafiği verilen fonksiyonda birkaç limit ve değer toplanır; ya da limitin olmadığı noktalar sayılır.

TuzakBoşluk olan noktada dolu noktayı limit sanmak ve sıçramada tek yönü okuyup limit var demektir.

?Soru çöz

Yukarıdaki grafiğe göre limx→1− f(x) + limx→3+ f(x) + f(1) kaçtır?

✓ A. Soldan 1'e: 2; sağdan 3'e: 1; f(1) = 3; toplam 6. B, x → 3⁺ için dolu noktayı (3) okumaktan; C, x → 1⁻ için sağdaki doğrunun değerini (3) almaktan; D, f(1)'i boş noktadan (2) okumaktan çıkar.

▭Sen çöz grafikten oku

Yukarıdaki grafikte x → 1 iken soldan limit , sağdan limit olduğu için limit yoktur; x → 4 iken limit olur.

2301
KURAL · LİMİT ÖZELLİKLERİ

Limit özellikleri: toplamın limiti limitlerin toplamıdır

MEB 12. sınıf · Türev · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaFonksiyonlarda toplama, çıkarma, çarpma ve bölme nasıl yapılır?Bağlantılı konudan (Fonksiyonlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

f ve g fonksiyonlarının toplamı, farkı, çarpımı ve bölümü ortak tanım kümesindeki her x için değerler üzerinden tanımlanır: (f + g)(x) = f(x) + g(x), (f · g)(x) = f(x) · g(x). Bölümde (f/g)(x) = f(x)/g(x) yazılır ve g(x) = 0 yapan değerler, sadeleşme olsa bile, tanım kümesinden çıkarılır.

Fonksiyonlarla dört işlem

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Limitin özellikleri nelerdir, polinom ve köklü fonksiyonlarda limit nasıl alınır?

Kısa cevap: Limitleri var olan iki fonksiyonun toplamının, farkının, çarpımının ve sabitle çarpımının limiti, limitlerin toplamı, farkı, çarpımı ve sabitle çarpımıdır; paydanın limiti sıfırdan farklıysa bölümün limiti limitlerin bölümüdür. Polinom, köklü, üstel, logaritmik ve trigonometrik fonksiyonlarda, tanımlı oldukları noktada limit x yerine o sayı yazılarak bulunur.

Limit almanın en kısa yolu çoğu zaman x yerine sayıyı yazmaktır; asıl iş, bunun ne zaman yapılabileceğini bilmektir.

Limit işlemlerle uyumludur: lim (f + g) = lim f + lim g, lim (f·g) = lim f·lim g, lim (k·f) = k·lim f. Bölümde tek şart vardır: paydanın limiti sıfır olmamalıdır. Polinomun grafiği hiç kopmadığı için her noktada limiti, o noktadaki değeridir. Köklü, üstel, logaritmik ve trigonometrik fonksiyonlar da tanımlı oldukları aralıkta kopmaz; limit yine yerine koyarak bulunur.

Yerine koyarak limit (tanımlı olduğu noktada)
Fonksiyon türüÖrnekLimit
Polinomx → 2: x³ − 3x + 18 − 6 + 1 = 3
Köklüx → 1: √(x + 8)√9 = 3
Üstelx → 0: 2^(x + 3)2³ = 8
Logaritmikx → 3: log₂ (x² − 1)log₂ 8 = 3
Trigonometrikx → π/6: 4 sin x + cos 2x2 + 1/2 = 5/2
lim (f ± g) = lim f ± lim g lim (f·g) = lim f·lim g lim fg = lim flim g (lim g ≠ 0)Paydanın limiti 0 ise kural kullanılamaz; bir sonraki konudaki yönteme geçilir.
Çözümlü örnek

limx→π/6 (4 sin x + cos 2x) kaçtır?

  1. Fonksiyon π/6'da tanımlı: yerine koy.
  2. 4·12 + cos π3 = 2 + 12.

Cevap: 5/2

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

limx→2 f(x) = 3 ve limx→2 [2f(x) − g(x)] = 7 olduğuna göre limx→2 f(x)·g(x) + 5f(x) − g(x) kaçtır?

  1. Fark ve sabitle çarpma kuralı: 2·3 − lim g(x) = 7 → lim g(x) = −1.
  2. Paydanın limiti 3 − (−1) = 4 ≠ 0: bölüm kuralı kullanılabilir.
  3. Payın limiti 3·(−1) + 5 = 2; sonuç 2/4 = 1/2.

Cevap: 1/2

✔ Doğru

  • Polinomda limit = değer.
  • lim (2f) = 2·lim f.
  • Payda limiti 0 değilse bölüm kuralı geçerli.

✘ Sık yapılan hata

  • Payda limiti 0 iken bölüm kuralını kullanmak.
  • cos π'yi 1 almak (−1'dir).
  • g(x) yerine g(2)'nin verildiğini sanmak: limit ile değer farklı olabilir.
Akılda kalsın: Önce yerine koy. Sayı çıkıyorsa cevap odur; 0/0 çıkıyorsa iş bitmemiştir, sadeleştirme sırası gelir.
Sınavda

Nasıl sorulurlim f ve lim g verilip bileşik bir ifadenin limiti ya da trigonometrik, logaritmik bir ifadenin bir noktadaki limiti sorulur.

TuzakÖzel açı değerlerinde işaret (cos π = −1) ve payda limitinin sıfır olup olmadığını kontrol etmemektir. Sonucu sonsuz çıkan limitler bu seride sorulmaz.

▭Sen çöz yerine koy

limx→2 (x2 + 3x − 1) = ve limx→4 √(2x + 1) = olur.

93105

?Soru çöz

limx→π/2 (3 sin x − cos 2x) kaçtır?

✓ B. 3·sin(π/2) − cos π = 3·1 − (−1) = 4. A, cos π'yi 1 almaktan; C, cos 2x yerine cos x yazıp cos(π/2) = 0 almaktan; D, sin(π/2)'yi 0 sanmaktan çıkar.
YÖNTEM · BELİRSİZLİK

0/0 belirsizliği: ortak çarpanı sadeleştirip yeniden yerine koymak

MEB 12. sınıf · Türev · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir polinomun x − a ile bölümünden kalan nasıl bulunur, P(a) = 0 ne anlama gelir?Bağlantılı konudan (Polinomlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

P(x) polinomunun x − a ile bölümünden kalan P(a)'dır; ax + b ile bölümünden kalan ise P(−b/a)'dır. P(a) = 0 ise kalan sıfırdır: x − a, P(x)'in bir çarpanıdır ve a, polinomun bir sıfırıdır (kökü). Böylece bölme yapmadan yalnız değer vererek kalan bulunur; örneğin x + 2 ile bölümden kalan P(−2)'dir.

Kalan teoremi ve çarpan

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

0/0 belirsizliği nedir, çarpanlara ayırarak nasıl giderilir?

Kısa cevap: x yerine a yazıldığında pay ve payda birlikte sıfır oluyorsa 0/0 belirsizliği vardır; bu, limitin olmadığı anlamına gelmez. Pay ve payda çarpanlarına ayrılır, ikisinde de bulunan (x − a) çarpanı sadeleştirilir ve kalan ifadede x yerine a yazılır. Sadeleştirme serbesttir, çünkü limitte x a'ya eşit değil yalnız çok yakındır.

0/0 bir sonuç değil, bir uyarıdır: “burada sadeleşmesi gereken ortak bir çarpan var.”

Polinomlar sayfasında gördük: P(a) = 0 ise x − a, P(x)'in bir çarpanıdır. Pay da payda da a'da sıfırsa ikisinde de x − a çarpanı vardır. x ≠ a olduğu sürece bu çarpan sıfırdan farklıdır ve sadeleşir. Sadeleşmiş ifadenin grafiği, orijinal grafikten yalnız bir “boş nokta” kadar farklıdır; limit o boş noktanın yüksekliğidir.

(x² − 1)/(x − 1) = x + 1 (x ≠ 1). Grafik bir doğru, yalnız (1, 2) noktası eksik; limit 2.Görsel: Sınav Defteri
limx→a (x − a)·P(x)(x − a)·Q(x) = P(a)Q(a)Q(a) ≠ 0 · Çarpanlara ayırmada iki kare farkı, a³ − b³ ve ikinci dereceden üç terimli kalıpları kullanılır.
Çözümlü örnek

limx→3 x2 − 9x2 − x − 6 kaçtır?

  1. x = 3'te 0/0. Çarpanlara ayır: (x − 3)(x + 3)(x − 3)(x + 2).
  2. Sadeleştir ve yerine koy: x + 3x + 2 → 65.

Cevap: 6/5

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

limx→2 x2 + ax + bx − 2 = 7 olduğuna göre a + b kaçtır?

  1. Payda 2'de sıfır, limit bir sayı: pay da 2'de sıfır olmalı, yani x − 2 payın çarpanıdır.
  2. x2 + ax + b = (x − 2)(x + c) yaz; sadeleşince 2 + c = 7, c = 5.
  3. (x − 2)(x + 5) = x2 + 3x − 10: a = 3, b = −10.

Cevap: a + b = −7

✔ Doğru

  • lim (x → 2) (x³ − 8)/(x − 2) = 4 + 4 + 4 = 12.
  • 0/0 görünce önce ortak çarpanı ara.
  • Payda 0, limit sayı ise pay da 0 olmalı.

✘ Sık yapılan hata

  • “0/0 = 1” ya da “0/0 = 0” demek.
  • Belirsizlik görünce “limit yok” demek.
  • Sadeleştirdikten sonra x yerine a yazmayı unutmak.
Akılda kalsın: 0/0 → çarpanlara ayır → (x − a)'yı sadeleştir → yeniden yerine koy. Limit, grafikteki boş noktanın yüksekliğidir.
Sınavda

Nasıl sorulurÇarpanlara ayrılabilen rasyonel ifadelerin limiti ya da limit değeri verilip paydaki parametreler sorulur.

TuzakTuzak, 0/0'ı sonuç sanmak ve parametreli soruda “pay da sıfır olmalı” bilgisini kullanmamaktır. Belirsizlik yalnız çarpanlara ayırarak kaldırılır.

Sınavda işaretleBazı kitaplarda ∞/∞ biçimli ve sonucu sonsuz olan limitlerle L’Hospital kuralı da vardır; AYT’de belirsizlik pay ve payda çarpanlarına ayrılarak giderilir.

?Soru çöz

limx→−1 x2 + 4x + 3x2 − 1 kaçtır?

✓ D. (x + 1)(x + 3) / ((x + 1)(x − 1)) = (x + 3)/(x − 1) → 2/(−2) = −1. A, x − 1 = −2'nin işaretini kaçırmaktan; B, sadeleştirdikten sonra x yerine −1 değil 0 yazmaktan; C, 0/0'ı limitin olmaması sanmaktan çıkar.

▭Sen çöz sadeleştir

limx→2 x3 − 8x2 − 4 = ve limx→1 x2 − 3x + 2x − 1 = olur.

3−1120
YÖNTEM · PARÇALI FONKSİYON

Parçalı fonksiyonda limit: kırılma noktasında iki yanı ayrı hesapla

MEB 12. sınıf · Türev · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSoldan ve sağdan limit nedir, limitin var olması için şart nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

x'in a'ya a'dan küçük değerlerle yaklaşmasıyla bulunan limit soldan limit, büyük değerlerle yaklaşmasıyla bulunan limit sağdan limittir. Bir noktada limitin var olması için soldan ve sağdan limitlerin var ve birbirine eşit olması gerekir. Grafikte boş nokta o değerin alınmadığını, dolu nokta alındığını gösterir.

Soldan ve sağdan limit

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Parçalı ve mutlak değerli fonksiyonlarda limit nasıl bulunur?

Kısa cevap: Parçalı fonksiyonun kuralının değiştiği noktada soldan limit soldaki kuralla, sağdan limit sağdaki kuralla hesaplanır; ikisi eşitse limit vardır. Kırılma noktası dışında o noktanın bulunduğu parçanın kuralı kullanılır. Mutlak değerli ifadeler içinin işaretine göre parçalı yazılarak aynı yolla incelenir; |x − 2|/(x − 2)'nin 2'de limiti yoktur.

Kuralı değişen bir fonksiyon, sınırda iki farklı dil konuşur; limit için her iki dili de dinlemek gerekir.

Fonksiyonlar sayfasında gördüğümüz parçalı fonksiyonda kırılma noktasının solu bir kurala, sağı başka bir kurala uyar. Soldan limit için soldaki ifadeye, sağdan limit için sağdaki ifadeye a yazılır. Eşitlik işaretinin hangi parçada olduğu (≤ ya da ≥) yalnız f(a)'yı belirler, limiti etkilemez. Mutlak değer de gizli bir parçalı fonksiyondur: |x − 2|, x 2'den büyükken x − 2, küçükken 2 − x'tir.

2'nin solunda değer −1, sağında 1: tek yönlü limitler farklı, limit yok. Fonksiyon 2'de tanımsızdır.Görsel: Sınav Defteri
f(x) = {g(x), x < a; h(x), x ≥ a} limx→a− f = g(a) limx→a+ f = h(a)g ve h polinomsa tek yönlü limitler yerine koyarak bulunur; limit var ⇔ g(a) = h(a).
Çözümlü örnek

f(x) = {x2 + 1, x < 2; 3x + k, x ≥ 2} fonksiyonunun x = 2'de limiti olduğuna göre k kaçtır?

  1. Soldan: 4 + 1 = 5. Sağdan: 6 + k.
  2. 6 + k = 5 → k = −1.

Cevap: −1

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

f(x) = x2 − 1|x − 1| için x → 1 iken soldan ve sağdan limitleri bulunuz. Limit var mıdır?

  1. x > 1: |x − 1| = x − 1, f = x + 1 → 2.
  2. x < 1: |x − 1| = 1 − x, f = −(x + 1) → −2.

Cevap: soldan −2, sağdan 2; limit yok

✔ Doğru

  • Kırılma noktasında iki tek yönlü limit ayrı hesaplanır.
  • x = 5'te (kırılma 2 iken) yalnız sağdaki kural kullanılır.
  • |x| / x'in 0'da limiti yoktur.

✘ Sık yapılan hata

  • Eşittir işaretinin olduğu parçayla iki yönlü limit hesaplamak.
  • |x − 1|'i her yerde x − 1 diye açmak.
  • Limit var diye f(a)'yı da aynı sayı sanmak.
Akılda kalsın: Sınırda iki kapı: soldaki kapıdan soldaki kural, sağdaki kapıdan sağdaki kural. Mutlak değeri görünce önce içinin işaretine göre ikiye böl.
Sınavda

Nasıl sorulurParçalı fonksiyonda limitin var olması için parametre ya da mutlak değerli bir ifadenin tek yönlü limitleri sorulur.

TuzakMutlak değeri açarken solda işareti çevirmemek ve f(a)'nın tanımlandığı parçayı limit sanmaktır.

?Soru çöz

f(x) = {2x + a, x < 3; ax − 1, x ≥ 3} fonksiyonunun x = 3'te limiti olduğuna göre a kaçtır?

✓ C. Soldan 6 + a, sağdan 3a − 1; 6 + a = 3a − 1, 2a = 7, a = 7/2. A, 2a = 7'de 2'ye bölmeyi unutmaktan; B, a'ları toplarken işareti çevirmekten; D, sağdaki ifadede −1'i +1 okumaktan (6 + a = 3a + 1) çıkar.

▭Sen çöz mutlak değer

x → 0 iken |x|/x ifadesinin soldan limiti , sağdan limiti olur.

−1102
KAVRAM · SÜREKLİLİK

Süreklilik: kalemi kaldırmadan çizilebilen grafik

MEB 12. sınıf · Türev · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaLimit nedir, bir fonksiyonun bir noktadaki limiti tabloyla nasıl bulunur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

x değişkeni a sayısına yaklaşırken f(x) değerleri bir L sayısına yaklaşıyorsa L'ye f fonksiyonunun x = a noktasındaki limiti denir ve x a'ya giderken lim f(x) = L yazılır. Limit, fonksiyonun a'daki değerine değil a'nın çevresindeki davranışına bakar; f(a) tanımsız olsa bile limit var olabilir.

Limit kavramı ve tablo

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir fonksiyon bir noktada ne zaman süreklidir, grafikte süreksizlik nasıl anlaşılır?

Kısa cevap: f fonksiyonunun x = a noktasında sürekli olması için üç şart birlikte sağlanmalıdır: f(a) tanımlı olmalı, x a'ya giderken limit var olmalı ve bu limit f(a)'ya eşit olmalıdır. Grafikte boşluk, sıçrama ya da tanımsız nokta süreksizliktir. Polinom fonksiyonlar her yerde, rasyonel fonksiyonlar paydayı sıfır yapmayan her noktada süreklidir.

Grafiği kalemi kâğıttan kaldırmadan çizebiliyorsan fonksiyon o aralıkta süreklidir.

Önceki konularda limitin f(a)'dan bağımsız olduğunu gördük. Süreklilik ikisini buluşturur: fonksiyonun a'daki değeri, a'ya yaklaşırken gidilen değerle aynı olmalıdır. Üç şarttan biri bozulursa grafikte bir kopukluk görülür; aşağıdaki grafikte üç farklı süreksizlik var.

x = −2: limit 1, ama f(−2) = 3. x = 1: soldan 2,5, sağdan 3, limit yok. x = 3: f(3) tanımsız.Görsel: Sınav Defteri
Süreksizliğin üç kaynağı
GrafikteBozulan şartŞekildeki nokta
Boşluk, değer başka yerdelim f(x) ≠ f(a)x = −2
SıçramaLimit yok (soldan ≠ sağdan)x = 1
Boşluk, değer yokf(a) tanımsızx = 3
f, a'da sürekli ⇔ limx→a f(x) = f(a)Bu tek eşitlik üç şartı birden içerir: f(a) var, limit var, ikisi eşit.
Çözümlü örnek

x ≠ 2 için f(x) = x2 − 4x − 2 ve f(2) = k olan f fonksiyonu x = 2'de sürekli olduğuna göre k kaçtır?

  1. Limit: (x − 2)(x + 2)x − 2 = x + 2 → 4.
  2. Süreklilik: limit = f(2), k = 4.

Cevap: 4

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

f(x) = {ax + 1, x < 1; 5, x = 1; x2 + b, x > 1} fonksiyonu x = 1'de sürekli olduğuna göre a + b kaçtır?

  1. Soldan limit a + 1, sağdan limit 1 + b, değer 5.
  2. Üçü eşit olmalı: a + 1 = 5, 1 + b = 5 → a = 4, b = 4.

Cevap: 8

Ek bilgi: Salih Zeki ve analiz

Salih Zeki Bey (1864–1921), Osmanlı'nın son döneminde matematik ve astronomi alanında çalışmış, Darülfünun'da ders vermiş bir bilim insanıdır. Kamus-ı Riyaziyat adlı matematik sözlüğü ile limit, türev ve integral gibi Batı'daki analiz kavramlarını Türkçe matematik literatürüne kazandıran öncüler arasında sayılır.

✔ Doğru

  • Limit var ama f(a) farklıysa süreksizdir.
  • Polinom her noktada süreklidir.
  • 1/(x − 3), x = 3 dışında süreklidir.

✘ Sık yapılan hata

  • “Limit varsa süreklidir” demek.
  • Parçalı fonksiyonda f(a)'yı ayrı verilen değerle karşılaştırmayı unutmak.
  • Tanımsız noktayı süreksizlik saymamak.
Akılda kalsın: Süreklilik üç kelimelik bir kontrol listesidir: değer var mı, limit var mı, eşitler mi? Biri “hayır” ise grafikte bir kopukluk vardır.
Sınavda

Nasıl sorulurGrafikte süreksiz noktaların sayısı ya da parçalı fonksiyonu sürekli yapan parametreler sorulur; “… sürekli ise g de süreklidir” türü öncüller de verilir.

TuzakTuzak, limitin varlığını sürekliliğe yetecek sanmaktır; f(a) da aynı sayı olmalıdır.

?Soru çöz

Yukarıdaki “üç tür süreksizlik” grafiğinde gösterilen aralıkta f fonksiyonunun sürekli olmadığı kaç nokta vardır?

✓ B. x = −2 (limit ≠ değer), x = 1 (limit yok), x = 3 (f tanımsız). A, limitin var olduğu x = −2'yi sürekli saymaktan; C, yalnız sıçramayı süreksizlik sanmaktan; D, f(−2) = 3 noktasını ayrı bir süreksizlik gibi saymaktan çıkar.

↕x = a'da süreklilik denetimini sırala

  1. İki limit eşit mi? Eşitse limit vardır
  2. f(a) tanımlı mı, değeri ne?
  3. Limit f(a)'ya eşit mi? Eşitse süreklidir
  4. Soldan ve sağdan limiti hesapla

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

f(x) = e2x−4 olduğuna göre f⁻¹(1) kaçtır?

✓ B. f(k) = 1: e^(2k − 4) = 1 = e⁰, 2k − 4 = 0, k = 2. A, f⁻¹(1) yerine f(1) hesaplamaktan; C, 2k − 4 = 0'da 2'ye bölmeyi unutmaktan; D, ln 1'i 1 sanıp 2k − 4 = 1 yazmaktan çıkar.Kaynak: Üstel fonksiyon ve logaritma · log ve ln: 10 ve e tabanı

?Soru 2

9x − 4·3x + 3 = 0 denkleminin köklerinin toplamı kaçtır?

✓ D. t = 3ˣ: t² − 4t + 3 = 0, t = 1 ya da 3; 3ˣ = 1 → x = 0, 3ˣ = 3 → x = 1; toplam 1. A, t'lerin toplamını vermekten; B, t'lerin çarpımını vermekten; C, yalnız t = 1 kökünü kullanmaktan çıkar.Kaynak: Logaritma özellikleri · Üstel denklemler

?Soru 3

f(x) = logx−3 (8 − x) fonksiyonunun tanım kümesindeki tam sayıların toplamı kaçtır?

✓ D. x < 8, x > 3 ve x − 3 ≠ 1 (x ≠ 4): tam sayılar 5, 6, 7; toplam 18. A, taban ≠ 1 şartını unutup 4'ü de saymaktan; B, içeriyi 8 − x ≥ 0 alıp 8'i katmaktan; C, iki hatayı birlikte yapıp 4 ile 8'i eklemekten çıkar.Kaynak: Üstel fonksiyon ve logaritma · Logaritmanın tanım kümesi

?Soru 4

an+2 = an+1 + an, a1 = 2 ve a3 = 7 olduğuna göre a₅ kaçtır?

✓ C. n = 1: a₃ = a₂ + a₁, a₂ = 5; a₄ = 7 + 5 = 12; a₅ = 12 + 7 = 19. A, a₄'ü cevap sanmaktan; B, a₂'yi a₃ + a₁ = 9 diye toplayıp devam etmekten; D, a₅'i a₄'ün iki katı sanmaktan çıkar.Kaynak: Diziler · Genel terim ve indirgeme bağıntısı

?Soru 5

Bir koşucu ilk gün 2 km koşuyor ve her gün bir önceki günden 0,5 km fazla koşuyor. Koşucu ilk 10 günde toplam kaç km koşmuştur?

✓ C. a₁₀ = 2 + 9·0,5 = 6,5; S₁₀ = 10·(2 + 6,5)/2 = 42,5. A, toplam yerine 10. günü vermekten; B, a₁₀'u 2 + 10·0,5 = 7 alıp adım sayısını bir fazla saymaktan; D, her günü 6,5 km sayıp 10 ile çarpmaktan çıkar.Kaynak: Diziler · Dizi problemleri

?Soru 6

Bir aritmetik dizide a5 + a11 = 42 olduğuna göre a₈ kaçtır?

✓ A. 5 ve 11'in ortası 8: a₅ + a₁₁ = 2·a₈, a₈ = 21. B, toplamı terim sanmaktan; C, sıra numaralarının ortalamasını (8) terimin değeri sanmaktan; D, 42'yi üç terime bölmekten çıkar.Kaynak: Diziler · Aritmetik dizi

?Soru 7

Σk=110 (2k + 1) toplamı kaçtır?

✓ D. Terimler 3, 5, …, 21; 10 terim: 10·(3 + 21)/2 = 120. A, yalnız 2k'ları toplayıp +1'leri unutmaktan; B, +1'i yalnız bir kez eklemekten; C, son terimi (k = 10) toplam sanmaktan çıkar.Kaynak: Diziler · İlk n terim toplamı ve Σ

?Soru 8

2x2−3x < 16 eşitsizliğini sağlayan kaç tam sayı vardır?

✓ A. 16 = 2⁴, taban 2 büyük: x² − 3x < 4, (x − 4)(x + 1) < 0, −1 < x < 4; tam sayılar 0, 1, 2, 3. B, uçları (−1 ve 4) katmaktan; C, yalnız bir ucu katmaktan; D, 0'ı saymamaktan çıkar.Kaynak: Logaritma özellikleri · Üstel ve logaritmik eşitsizlikler

?Soru 9

f(x) = 3x−2 + 1 fonksiyonunun görüntü kümesi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. 3^(x−2) her x için pozitiftir ama 0 olmaz; 1 eklenince değerler 1'den büyük olur. A, düşey ötelemeyi unutmaktan; C, 1'in de alındığını sanmaktan (3^(x−2) = 0 olamaz); D, yatay öteleme sayısı −2'yi görüntü kümesine taşımaktan çıkar.Kaynak: Üstel fonksiyon ve logaritma · Üstel fonksiyonun grafiği

?Soru 10

Bir şehirde şebekedeki su kaybı her yıl bir önceki yıla göre %20 artmaktadır. Önlem alınmazsa kayıp yaklaşık kaç yılda iki katına çıkar? (log 2 ≈ 0,30; log 3 ≈ 0,48)

✓ B. 1,2ᵗ = 2 → t = log 2 / log 1,2; log 1,2 = log 12 − 1 = 0,60 + 0,48 − 1 = 0,08; t ≈ 0,30 / 0,08 = 3,75. A, %20'yi her yıl ekleyip doğrusal düşünmekten; C, log 1,2 yerine log 12 ≈ 1,08 almaktan; D, log 1,2'yi 0,2 sanmaktan çıkar.Kaynak: Logaritma özellikleri · Modelleme: büyüme, yarılanma, ölçekler
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?AYT Matematik soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →