Limit: x bir sayıya yaklaşırken f(x)'in yaklaştığı değer
MEB 12. sınıf · Türev · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaBir grafiğin fonksiyon grafiği olup olmadığı nasıl anlaşılır, grafikten tanım ve görüntü kümesi nasıl okunur?Bağlantılı konudan (Fonksiyonlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Bir eğrinin fonksiyon grafiği olması için tanım kümesindeki her x'ten çizilen düşey doğru grafiği yalnız bir noktada kesmelidir. Grafiğin x eksenine izdüşümü tanım kümesini, y eksenine izdüşümü görüntü kümesini verir. Grafiğin x eksenini kestiği noktalar f(x) = 0 denkleminin gerçek kökleridir.
Grafik okuma ve düşey doğru testi
✎Konu anlatımı
Limit nedir, bir fonksiyonun bir noktadaki limiti tabloyla nasıl bulunur?
Kısa cevap: x değişkeni a sayısına yaklaşırken f(x) değerleri bir L sayısına yaklaşıyorsa L'ye f fonksiyonunun x = a noktasındaki limiti denir ve x a'ya giderken lim f(x) = L yazılır. Limit, fonksiyonun a'daki değerine değil a'nın çevresindeki davranışına bakar; f(a) tanımsız olsa bile limit var olabilir.(x² − 1)/(x − 1) ifadesi x = 1'de tanımsızdır; ama x'i 1'e ne kadar yaklaştırırsan sonuç da o kadar 2'ye yaklaşır.
x = 1'i yerine koyamıyoruz, çünkü payda sıfır olur. Ama 1'e çok yakın sayıları koyabiliriz. 1'den küçük sayılarla yaklaşmaya soldan yaklaşma (x → 1⁻), büyük sayılarla yaklaşmaya sağdan yaklaşma (x → 1⁺) denir. Aşağıdaki tabloda iki yönden de değerler 2'ye yaklaşıyor; bu yüzden limx→1 x2 − 1x − 1 = 2'dir. Fonksiyonun 1'de tanımsız olması limitin varlığını etkilemez.
| x | 0,9 | 0,99 | 0,999 | 1 | 1,001 | 1,01 | 1,1 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| f(x) | 1,9 | 1,99 | 1,999 | tanımsız | 2,001 | 2,01 | 2,1 |
f(x) = x2 − 4x − 2 için x = 1,9 ve x = 2,1'deki değerleri bulup x → 2 iken limiti tahmin ediniz.
- x ≠ 2 için f(x) = x + 2: f(1,9) = 3,9, f(2,1) = 4,1.
- İki yönden de değerler 4'e yaklaşıyor; f(2) ise tanımsız.
Cevap: limit 4
Bir f fonksiyonu için x = 2,9; 2,99; 2,999 değerlerinde f(x) = 4,9; 4,99; 4,999 ve x = 3,1; 3,01; 3,001 değerlerinde f(x) = 5,1; 5,01; 5,001'dir. f(3) = 7 olduğuna göre x → 3 iken limit ve f(3) karşılaştırılırsa ne söylenir?
- Soldan değerler 5'e, sağdan değerler 5'e yaklaşıyor: limit 5.
- f(3) = 7, limitten farklı. Limit yine 5'tir; 7 yalnız fonksiyonun o noktadaki değeridir.
Cevap: limit 5, f(3) = 7 (eşit değil)
Ek bilgi: Cauchy ve limitin kesin tanımı
Limit fikri Newton ve Leibniz'in türev ve integral çalışmalarında sezgisel olarak kullanılıyordu. Fransız matematikçi Augustin-Louis Cauchy (1789–1857), 1821'de yayımlanan analiz dersleriyle limiti “yeterince yakın” ifadesine dayanan kesin bir tanıma kavuşturdu ve sürekliliği de limitle tanımladı.
✔ Doğru
- f(a) tanımsızken limit var olabilir.
- f(a) tanımlıyken limit f(a)'dan farklı olabilir.
- Limit, soldan ve sağdan aynı sayıya yaklaşmadır.
✘ Sık yapılan hata
- “f(a) tanımsız, o hâlde limit yok” demek.
- Limiti her zaman f(a) sanmak.
- Tabloda yalnız bir yönü okuyup karar vermek.
Nasıl sorulurDeğer tablosu ya da grafik verilip limit sorulur; çoğu zaman f(a) bilerek limitten farklı seçilir.
TuzakTuzak, limit ile fonksiyonun değerini karıştırmaktır. Cauchy ve Salih Zeki adları geçebilir ama isim-tarih eşleştirmesi sorulmaz.
⇄Bilgi eşleştirme gösterim
▭Sen çöz yaklaşma
g(x) = x2 + x − 6x − 2 için g(1,9) = ve x → 2 iken limit olur.