Dizi: pozitif tam sayılarda tanımlı bir fonksiyon
MEB 12. sınıf · Diziler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaFonksiyon nedir, tanım kümesi, değer kümesi ve görüntü kümesi neyi ifade eder?Bağlantılı konudan (Fonksiyonlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
A ve B boş olmayan iki küme olmak üzere A'nın her elemanını B'nin yalnız bir elemanıyla eşleyen bağıntıya A'dan B'ye fonksiyon denir ve f: A → B ile gösterilir. A tanım kümesi, B değer kümesidir. A'daki elemanların eşlendiği elemanların oluşturduğu f(A) kümesine görüntü kümesi denir ve f(A) ⊆ B'dir.
Fonksiyon, tanım ve görüntü kümesi
✎Konu anlatımı
Dizi nedir, bir ifadenin dizi olup olmadığı nasıl anlaşılır?
Kısa cevap: Tanım kümesi pozitif tam sayılar olan fonksiyona dizi denir; f(n) yerine aₙ yazılır ve aₙ dizinin genel terimidir. Bir ifadenin dizi olması için her pozitif tam sayı n için tanımlı bir gerçek sayı vermesi gerekir. Tanım kümesi {1, 2, …, k} olan dizi sonlu dizi, bütün terimleri eşit olan dizi sabit dizidir.Kuyruktaki insanlar gibi dizinin terimlerinin de bir sırası vardır: birinci, ikinci, üçüncü… Sıra numarası verilince terim bellidir.
Fonksiyonlar sayfasında gördüğümüz her fonksiyon bir girdiye bir çıktı verir. Dizide girdi yalnız sıra numarasıdır: 1, 2, 3, … Bu yüzden dizi, tanım kümesi N+ = {1, 2, 3, …} olan bir fonksiyondur: f: N+ → R, f(n) = an. Dizinin tamamı (an), n. terimi an ile gösterilir. Grafiği bir eğri değil, ayrık noktalardır; çünkü 1 ile 2 arasında terim yoktur.
Dizi olma şartı, sabit dizi, eşitlik
an = n − 3n − 5 bir dizi değildir: n = 5 için payda sıfır olur ve a₅ tanımsız kalır. an = √(n − 3) de dizi değildir, çünkü n = 1 ve n = 2 için kök içi negatiftir. Bütün terimleri aynı olan dizi sabit dizidir: an = 7 gibi. İki dizi, her n için an = bn ise eşittir.
an = 2n + 1n + 3 dizisinin a₁ ve a₅ terimlerini bulunuz. 7/5 bu dizinin bir terimi midir?
- a1 = 34, a5 = 118.
- 2n + 1n + 3 = 75 → 10n + 5 = 7n + 21 → n = 163.
- n pozitif tam sayı değil.
Cevap: a₁ = 3/4, a₅ = 11/8; 7/5 terim değildir
(an) = (3n − 12n − k) bir dizi olduğuna göre k'nin alabileceği en büyük tam sayı değeri kaçtır?
- Her pozitif tam sayı n için payda sıfırdan farklı olmalı: k, 1, 2, 3, … değerlerinden hiçbiri olamaz.
- k = 4'te pay da sıfır olur ama 0/0 yine tanımsızdır; sadeleştirme dizi olma şartını kurtarmaz.
- Pozitif olmayan en büyük tam sayı 0'dır.
Cevap: 0
✔ Doğru
- Dizinin tanım kümesi pozitif tam sayılardır.
- aₙ = 5 sabit dizidir.
- Bir sayının terim olup olmadığını n'nin pozitif tam sayı çıkmasına bakarak anla.
✘ Sık yapılan hata
- Paydayı sıfır yapan n'yi sadeleştirerek “kurtarmak”.
- n = 0'ı da tanım kümesine katmak.
- Dizi grafiğini kesintisiz eğri çizmek.
Nasıl sorulur“… bir dizi olduğuna göre k'nin alabileceği değerler”, “kaçıncı terimi … dir?” ya da sabit dizi şartı sorulur.
TuzakPaydayı sıfır yapan n'de payın da sıfır olmasıyla sadeleştirip terimi tanımlı saymaktır; o n'de terim yine yoktur.
⇄Bilgi eşleştirme dizi mi?
▭Sen çöz sabit dizi
an = an + 62n + 3 bir sabit dizi olduğuna göre a = , dizinin her terimi olur.