Toplam-fark ve iki kat açı: formüller ve trigonometrik denklemler

İki açının toplamının sinüsünü parçalarından kuruyor, iki kat açı formüllerini oradan türetiyor ve trigonometrik denklemlerin bütün çözümlerini bulmayı öğreniyoruz.

6 durakAYT · 12. sınıf
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KURAL · TOPLAM-FARK

Toplam ve fark formülleri: iki açının sinüsünü parçalarından kurmak

MEB 12. sınıf · Trigonometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTemel trigonometrik özdeşlikler nelerdir, sin²x + cos²x = 1 nereden gelir?Bağlantılı konudan (Trigonometrik özdeşlikler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Birim çemberdeki P(cos x, sin x) noktası için Pisagor bağıntısından sin²x + cos²x = 1 elde edilir. Ayrıca tan x = sin x / cos x, cot x = cos x / sin x ve tan x · cot x = 1'dir. İlk özdeşlik cos²x'e bölünürse 1 + tan²x = 1/cos²x, sin²x'e bölünürse 1 + cot²x = 1/sin²x bulunur.

Temel özdeşlikler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

sin(a + b) ve cos(a − b) formülleri nelerdir, nasıl kullanılır?

Kısa cevap: İki açının toplamı ve farkı için sin(a ± b) = sin a·cos b ± cos a·sin b ve cos(a ± b) = cos a·cos b ∓ sin a·sin b formülleri kullanılır. Sinüste işaret korunur, kosinüste ters döner. Bu formüllerle 15°, 75°, 105° gibi açıların değerleri, tabloda bilinen 30°, 45° ve 60°'tan hesaplanır.

sin 75° tabloda yok, ama 75° = 45° + 30° ve bu iki açının bütün değerlerini biliyorsun; onları birleştirmenin yolu toplam formülüdür.

İlk akla gelen sin(a + b) = sin a + sin b yanlıştır: sin(30° + 60°) = sin 90° = 1 iken sin 30° + sin 60° ≈ 1,37'dir ve sinüs 1'i geçemez. Doğru formül, birim çemberde iki nokta arasındaki uzaklıktan çıkar.

d² iki noktanın koordinatlarından hesaplanır; aynı kiriş, şekil b kadar döndürülünce (cos(a − b), sin(a − b)) ile (1, 0) arasındaki uzaklık olur. İki hesap eşitlenince cos(a − b) formülü çıkar.Görsel: Sınav Defteri

Uzaklık formülüyle d2 = (cos a − cos b)2 + (sin a − sin b)2 = 2 − 2(cos a cos b + sin a sin b). Döndürülmüş şekilde ise d2 = 2 − 2 cos(a − b). İkisi eşit olduğundan cos(a − b) = cos a cos b + sin a sin b. b yerine −b yazınca toplam, sin x = cos(90° − x) eşitliğiyle de sinüs formülleri gelir.

sin(a ± b) = sin a·cos b ± cos a·sin b cos(a ± b) = cos a·cos b ∓ sin a·sin bSinüs: karışık çarpımlar, işaret aynı · Kosinüs: aynı adlar yan yana, işaret ters
Çözümlü örnek

sin 75° kaçtır?

  1. sin(45° + 30°) = sin 45°·cos 30° + cos 45°·sin 30°.
  2. √22·√32 + √22·12 = √6 + √24.

Cevap: (√6 + √2)/4 ≈ 0,97

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

a ve b dar açılar, sin a = 35 ve cos b = 513 olduğuna göre sin(a + b) kaçtır?

  1. Eksik oranları dik üçgenden bul: cos a = 45, sin b = 1213 (dar açı, ikisi de pozitif).
  2. sin(a + b) = 35·513 + 45·1213 = 15 + 4865.

Cevap: 63/65

✔ Doğru

  • cos(a + b) = cos a cos b − sin a sin b
  • sin(a − b) = sin a cos b − cos a sin b (sıra önemli)
  • sin 50° cos 10° + cos 50° sin 10° = sin 60°

✘ Sık yapılan hata

  • sin(a + b) = sin a + sin b yazmak.
  • cos(a + b) formülünde + işareti kullanmak.
  • sin(a − b)'de terimlerin yerini değiştirip işareti çevirmek.
Akılda kalsın: Sinüs karışık ve sadık (sin·cos ± cos·sin, işaret aynı); kosinüs düzenli ve asi (cos·cos ∓ sin·sin, işaret ters). Formülü iki yönde de oku: açılmış ifadeyi gördüğünde toplamayı geri kapat.
Sınavda

Nasıl sorulurİki açının bir oranı verilip toplamın ya da farkın oranı istenir; ya da sin 40°·cos 20° + cos 40°·sin 20° gibi açılmış bir ifade tek bir orana kapatılır.

TuzakFormülü dağıtma sanmak: sin(a + b) ≠ sin a + sin b. Açıların bölgesi verilmişse eksik oranın işaretini oradan seç.

Sınavda işaretleBazı kitaplardaki dönüşüm ve ters dönüşüm formülleri (sin a + sin b = …) AYT kapsamında değildir; bu tür ifadeler toplam-fark açılımı olarak tanınıp toplanır.

▭Sen çöz geri kapat

cos 70°·cos 10° + sin 70°·sin 10° = cos ° ve sin 25°·cos 20° + cos 25°·sin 20° = sin ° olur.

6045805

?Soru çöz

cos 15° kaçtır?

✓ B. cos(45° − 30°) = cos 45° cos 30° + sin 45° sin 30° = (√6 + √2)/4. A, kosinüs farkında − kullanmaktan (bu sin 15°'tir); C, cos 45° − cos 30° diye dağıtmaktan; D, √2/2·√3/2 çarpımında paydayı 4 yerine 2 almaktan çıkar ve 1'den büyük olduğu için zaten kosinüs olamaz.
KURAL · TANJANT

Tanjant toplam-fark formülü: eğimlerden açı hesabı

MEB 12. sınıf · Trigonometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTanjant ve kotanjant nedir, birim çemberde nasıl gösterilir ve nerede tanımsızdır?Bağlantılı konudan (Yönlü açılar ve birim çember). Önce kendin cevapla, sonra aç.

cos θ ≠ 0 için tan θ = sin θ / cos θ, sin θ ≠ 0 için cot θ = cos θ / sin θ'dır. Birim çemberde tan θ, OP ışınının x = 1 teğet doğrusunu kestiği noktanın ordinatıdır; cot θ ise y = 1 doğrusunu kestiği noktanın apsisidir. tan θ, θ = 90° + k·180° için; cot θ, θ = k·180° için tanımsızdır.

Tanjant ve kotanjant

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

tan(a + b) formülü nedir, iki doğru arasındaki açı nasıl bulunur?

Kısa cevap: tan(a + b) = (tan a + tan b)/(1 − tan a·tan b) ve tan(a − b) = (tan a − tan b)/(1 + tan a·tan b) formülleri, sinüs ve kosinüs formüllerinin oranından çıkar. Doğrunun eğimi x ekseniyle yaptığı açının tanjantı olduğu için bu formül iki doğru ya da iki kenar arasındaki açıyı bulmakta kullanılır.

Yan yana üç eş kare çiz; bir köşeden karşıdaki iki köşeye giden doğruların x ekseniyle yaptığı açıların toplamı tam 45° çıkar.

tan(a + b) = sin(a + b)cos(a + b) yazılır, pay ve payda toplam formülleriyle açılır ve ikisi de cos a·cos b'ye bölünür. Paydaki terimler tan a + tan b, paydadakiler 1 − tan a·tan b olur. Paydadaki işaret, kosinüs formülünden geldiği için yine terstir.

tan(a + b) = tan a + tan b1 − tan a·tan b tan(a − b) = tan a − tan b1 + tan a·tan bPayda 0 olursa tan(a + b) tanımsızdır: a + b = 90°.

Eğim ve açı

Fonksiyonlar sayfasında gördüğümüz doğrunun eğimi, x ekseniyle yaptığı açının tanjantıdır. İki doğrunun eğimleri m₁ ve m₂ ise aralarındaki açının tanjantı m1 − m21 + m1·m2 ifadesinin mutlak değeridir (dar açı için). Kareli zeminde çizilmiş açılar bu yüzden kolayca hesaplanır: her kenarın eğimi, karelerden okunan “düşey ÷ yatay” oranıdır.

OB doğrusunun eğimi 1/2, OC'ninki 1/3. Sınav düzeyindeki örnek α + β'nın 45° olduğunu gösteriyor.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

tan 15° kaçtır?

  1. tan(45° − 30°) = 1 − √331 + √33 = 3 − √33 + √3.
  2. Paydayı eşleniğiyle rasyonel yap: (3 − √3)29 − 3 = 12 − 6√36.

Cevap: 2 − √3

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Şekildeki üç eş karede α + β kaç derecedir?

  1. Karelerden: tan α = 12, tan β = 13.
  2. tan(α + β) = 12 + 131 − 16 = 5656 = 1.
  3. α ve β dar olduğundan α + β dar açıdır ve tanjantı 1 olan dar açı 45°'dir.

Cevap: 45°

✔ Doğru

  • tan(a + b)'nin paydasında 1 − tan a·tan b.
  • tan a·tan b = 1 ise a + b = 90°.
  • Kareli şekilde tanjant = düşey kare sayısı ÷ yatay kare sayısı.

✘ Sık yapılan hata

  • Paydada 1 + tan a·tan b yazmak.
  • tan(a + b) = tan a + tan b sanmak.
  • tan(a + b) negatif çıkınca açıyı da negatif sanmak; açı geniş olabilir.
Akılda kalsın: Tanjant formülünde pay işareti sorudaki işaret, payda işareti tersi; paydanın başında hep 1 durur. Açı sorusunda önce tanjantı bul, sonra açının dar mı geniş mi olduğuna şekilden bak.
Sınavda

Nasıl sorulurKareli zeminde ya da dik üçgenlerle kurulmuş bir şekilde iki açının toplamı veya farkının tanjantı sorulur; bazen tan a ve tan b bir denklemin kökleri olarak verilir ve kökler toplamı-çarpımı kullanılır.

TuzakTuzak, paydadaki işareti pay ile aynı yazmaktır.

?Soru çöz

a ve b dar açılar, tan a = 2 ve tan b = 3 olduğuna göre tan(a + b) kaçtır?

✓ D. (2 + 3)/(1 − 2·3) = 5/(−5) = −1; a + b = 135° geniş açıdır. A, tan a + tan b yazıp formülü dağıtmaktan; B, paydada 1 + tan a·tan b kullanmaktan; C, tanjantları çarpmaktan çıkar.

▭Sen çöz doğrular arası açı

y = 2x + 1 ve y = −3x + 4 doğruları arasındaki dar açı ° olur.

451353060
KURAL · İKİ KAT AÇI

İki kat açı formülleri: toplam formülünde b = a almak

MEB 12. sınıf · Trigonometri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTrigonometrik ifadeler özdeşliklerle nasıl sadeleştirilir, sin x + cos x verilince sin x · cos x nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Trigonometrik özdeşlikler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Trigonometrik ifadeyi sadeleştirmek için her şeyi sin ve cos cinsinden yazmak, 1 yerine sin²x + cos²x koymak ve çarpanlara ayırmak en sık kullanılan yollardır. sin x + cos x = a verilirse iki tarafın karesi alınır: 1 + 2 sin x cos x = a², buradan sin x · cos x = (a² − 1)/2 bulunur.

Sadeleştirme ve değer bulma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

sin 2x, cos 2x ve tan 2x formülleri nelerdir?

Kısa cevap: Toplam formüllerinde b yerine a yazılınca iki kat açı formülleri çıkar: sin 2a = 2 sin a·cos a, cos 2a = cos²a − sin²a = 2cos²a − 1 = 1 − 2sin²a ve tan 2a = 2 tan a/(1 − tan²a). Kosinüsün üç biçiminden hangisinin kullanılacağı, soruda hangi oranın verildiğine göre seçilir.

Yeni bir formül ezberlemeye gerek yok: sin 2a, sin(a + a)'dan başka bir şey değil.

sin(a + a) = sin a cos a + cos a sin a = 2 sin a cos a ve cos(a + a) = cos2a − sin2a. Trigonometrik özdeşlikler sayfasında gördüğümüz sin2a + cos2a = 1 ile kosinüs iki biçime daha dönüşür: sin²a yerine 1 − cos2a yazınca 2cos2a − 1, cos²a yerine 1 − sin2a yazınca 1 − 2sin2a.

sin 2a = 2 sin a·cos a cos 2a = cos2a − sin2a = 2cos2a − 1 = 1 − 2sin2a tan 2a = 2 tan a1 − tan2a2a yerine a, a yerine a/2 yazılabilir: sin a = 2 sin(a/2)·cos(a/2)
Hangi biçimi ne zaman kullanırım?
DurumKullanılacak biçim
Yalnız cos a verilmişcos 2a = 2cos²a − 1
Yalnız sin a verilmişcos 2a = 1 − 2sin²a
1 + cos 2a görülürse2cos²a
1 − cos 2a görülürse2sin²a
(sin a + cos a)² görülürse1 + sin 2a
Çözümlü örnek

a dar açı ve sin a = 35 olduğuna göre sin 2a, cos 2a ve tan 2a kaçtır?

  1. cos a = 45. sin 2a = 2·35·45 = 2425.
  2. cos 2a = 1 − 2·925 = 725.
  3. tan 2a = 247 (oranların bölümü).

Cevap: 24/25, 7/25, 24/7

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

sin x + cos x = 13 olduğuna göre sin 2x kaçtır?

  1. İki tarafın karesini al: sin2x + 2 sin x cos x + cos2x = 19.
  2. 1 + sin 2x = 19.

Cevap: −8/9

✔ Doğru

  • sin 15°·cos 15° = sin 30°/2 = 1/4.
  • cos⁴x − sin⁴x = cos 2x (iki kare farkı).
  • 1 + cos 2a = 2cos²a.

✘ Sık yapılan hata

  • sin 2a = 2 sin a yazmak.
  • cos 2a = 2 cos a − 1 yazmak (kare unutulur).
  • sin a cos a'yı sin 2a sanmak; 2 çarpanı eksik.
Akılda kalsın: “İki kat açı = aynı açıyla toplam.” Formül unutulursa sin(a + a) yazıp yeniden kur. Kosinüsün üç yüzü: fark, cos'lu, sin'li; sorudaki orana bak, ona uyanı seç.
Sınavda

Nasıl sorulurBir oran verilip iki kat açının oranı sorulur; ya da sin x·cos x, cos²x − sin²x, 1 − 2sin²x gibi kalıplar sadeleştirilir. sin x + cos x verilip kare almak çok sık kalıptır.

TuzakTuzak, sin x cos x = sin 2x sanmak: doğrusu sin 2x/2.

⇄Bilgi eşleştirme iki kat açı

▭Sen çöz kalıbı tanı

8·sin 15°·cos 15° = ve cos²15° − sin²15° = cos ° olur.

230415
YÖNTEM · TRİGONOMETRİK DENKLEM

Temel trigonometrik denklemler: bir kök bul, periyotla çoğalt

MEB 12. sınıf · Trigonometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlay = sin x ve y = cos x grafikleri nasıl çizilir, özellikleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Trigonometrik grafikler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

y = sin x grafiği orijinden geçer, x = π/2'de en büyük değeri 1'i, x = 3π/2'de en küçük değeri −1'i alır. y = cos x grafiği (0, 1) noktasından başlar ve sinüs grafiğinin π/2 birim sola kaydırılmışıdır. İkisinin de görüntü kümesi [−1, 1], periyodu 2π'dir; sinüs tek, kosinüs çift fonksiyondur.

Sinüs ve kosinüs grafikleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

sin x = a, cos x = a ve tan x = a denklemleri nasıl çözülür?

Kısa cevap: m ∈ [−1, 1] için sin x = m denkleminin kökleri x = x₁ + 2kπ ve x = π − x₁ + 2kπ, cos x = m denkleminin kökleri x = ±x₁ + 2kπ'dir (k ∈ Z). tan x = m ve cot x = m için x = x₁ + kπ yeter. |m| değeri 1'den büyükse sinüs ve kosinüs denkleminin çözümü yoktur; çözüm kümesi boş kümedir.

sin x = −1/2 denkleminin bir kökünü bulmak kolay; asıl iş, dalganın y = −1/2 doğrusunu kestiği bütün noktaları yakalamaktır.

Grafiğe bak: sinüs eğrisi bir periyotta yatay bir doğruyu iki kez keser ve bu iki kök x = π2 (ya da 3π/2) doğrusuna göre simetriktir; toplamları π'nin tek katıdır. Bu yüzden ikinci kök π − x1'dir. Kosinüs eğrisi y eksenine göre simetrik olduğu için ikinci kök −x1'dir. Tanjantın periyodu π olduğundan her π uzunluğunda tek kök vardır. Sonra hepsine periyot eklenir: k tam sayısı her değer aldıkça yeni bir kök gelir.

Bir periyotta iki kesişim: 7π/6 ve 11π/6. İkisinin toplamı 3π, yani 3π/2 doğrusuna göre simetrikler.Görsel: Sınav Defteri
sin x = m: x = x1 + 2kπ ∨ x = π − x1 + 2kπ cos x = m: x = ±x1 + 2kπ tan x = m: x = x1 + kπk ∈ Z · x₁ denklemi sağlayan herhangi bir kök
Çözümlü örnek

2 sin x + 1 = 0 denkleminin [0, 2π) aralığındaki çözüm kümesi nedir?

  1. sin x = −12; bir kök x1 = −π6.
  2. Kökler: x = −π6 + 2kπ ve x = π + π6 + 2kπ = 7π6 + 2kπ.
  3. Aralıktakiler: k = 1 için 11π/6, k = 0 için 7π/6.

Cevap: Ç = {7π/6, 11π/6}

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

cos(2x − π3) = 12 denkleminin [0, π] aralığındaki köklerinin toplamı kaçtır?

  1. 2x − π3 = ±π3 + 2kπ.
  2. Artı: 2x = 2π3 + 2kπ, x = π3 + kπ; eksi: 2x = 2kπ, x = kπ.
  3. [0, π]'de: π/3, 0 ve π (aralık kapalı, uçlar dahil).

Cevap: 0 + π/3 + π = 4π/3

✔ Doğru

  • cos x = −1/2: x = ±2π/3 + 2kπ.
  • sin x = 2 denkleminin çözümü yok.
  • Katsayılı açıda (2x) önce açıyı çöz, sonra 2'ye böl: periyot da bölünür.

✘ Sık yapılan hata

  • Sinüs denkleminde ikinci kökü −x₁ yazmak (kosinüsün kuralı).
  • 2x = … + 2kπ'yi bölerken 2kπ'yi bölmemek.
  • Kapalı aralığın uç noktalarını saymayı unutmak.
Akılda kalsın: Sinüs π'ye tamamlar, kosinüs işaret değiştirir, tanjant tek başına yeter. Sonra k'ya −1, 0, 1, 2… verip aralığa düşenleri topla.
Sınavda

Nasıl sorulur“[0, 2π) aralığında kaç farklı kökü vardır?” ya da “kökler toplamı kaçtır?” sorulur; içeride 2x, 3x gibi katsayı varsa kök sayısı katlanır.

TuzakX'in katsayısını bölünce periyodun da bölündüğünü unutup kök kaçırmak ve aralığın açık mı kapalı mı olduğuna bakmamaktır.

↕2 cos 2x = 1 denklemini [0, π]'de çöz: adımları sırala

  1. İki tarafı 2'ye böl: x = ±π/6 + kπ
  2. Oranı yalnız bırak: cos 2x = 1/2
  3. k'ya değer ver, aralıktakileri seç: π/6 ve 5π/6
  4. Kosinüs kuralını uygula: 2x = ±π/3 + 2kπ

?Soru çöz

tan 2x = √3 denkleminin (0, 2π) aralığında kaç farklı kökü vardır?

✓ C. 2x = π/3 + kπ, x = π/6 + kπ/2: π/6, 2π/3, 7π/6, 5π/3. A, 2'ye bölerken kπ'yi bölmeyip x = π/6 + kπ yazmaktan; B, yalnız ilk kökü almaktan; D, tanjanta sinüs gibi ikinci bir kök ailesi (π − x₁) eklemekten çıkar.
YÖNTEM · DENKLEM TÜRLERİ

Trigonometrik denklem türleri: eşit oranlar, çarpanlar ve ikinci derece

MEB 12. sınıf · Trigonometri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİkinci dereceden bir bilinmeyenli denklem nedir, çarpanlara ayırarak nasıl çözülür?Bağlantılı konudan (İkinci dereceden denklemler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

a, b, c gerçek sayılar ve a ≠ 0 olmak üzere ax² + bx + c = 0 biçimindeki denklemlere ikinci dereceden bir bilinmeyenli denklem denir. Denklemi sağlayan x değerleri kökler, köklerin kümesi çözüm kümesidir. Sol taraf çarpanlarına ayrılabiliyorsa, çarpım sıfır olduğunda çarpanlardan en az biri sıfır olacağından kökler hemen bulunur.

Denklem ve çarpanlara ayırma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

sin 3x = sin x veya 2cos²x + 3 sin x − 3 = 0 gibi denklemler nasıl çözülür?

Kısa cevap: sin f(x) = sin g(x) ise f(x) = g(x) + 2kπ ya da f(x) = π − g(x) + 2kπ; cos f(x) = cos g(x) ise f(x) = ±g(x) + 2kπ; tan f(x) = tan g(x) ise f(x) = g(x) + kπ yazılır. Kareli denklemlerde özdeşlikle tek orana geçilir, t = sin x gibi bir değişkenle çarpanlara ayrılır ve mutlak değeri 1'den büyük olan t kökleri atılır.

Karmaşık görünen trigonometrik denklemlerin çoğu, birkaç hamleyle bir önceki konudaki temel denklemlere iner.

1. İki tarafta aynı oran

Temel denklemdeki kural, sağ taraf bir sayı değil bir ifade olunca da aynen çalışır: x₁ yerine g(x) yazılır. Oranlar farklıysa önce aynı orana çevrilir: sin f(x) = cos g(x) denkleminde cos g(x) = sin(π2 − g(x)) yazılır.

2. Çarpanlara ayırma: bölme yapma

sin 2x = sin x denkleminde iki tarafı sin x'e bölmek, sin x = 0 olan kökleri yok eder. Doğrusu iki kat açıyı açıp ortak çarpan almaktır: 2 sin x cos x − sin x = 0, yani sin x·(2 cos x − 1) = 0. Çarpım sıfırsa çarpanlardan biri sıfırdır; iki temel denklem çıkar.

3. İkinci dereceden denklem

İkinci dereceden denklemler sayfasında gördüğümüz çarpanlara ayırma burada t = sin x değişkeniyle yapılır. Tek fark, t'nin [−1, 1] dışında kalan kökünün atılmasıdır.

sin f = sin g ⇒ f = g + 2kπ ∨ f = π − g + 2kπ cos f = cos g ⇒ f = ±g + 2kπ tan f = tan g ⇒ f = g + kπBir tarafı sıfır yap, çarpanlara ayır; bilinmeyen içeren ifadeye bölme.
Üç denklem türü, üç hamle
TürÖrnekHamleTuzak
Aynı oransin 3x = sin x3x = x + 2kπ ya da 3x = π − x + 2kπikinci kök ailesini unutmak
Ortak çarpansin 2x = sin xsin x·(2 cos x − 1) = 0sin x’e bölüp sin x = 0 köklerini kaybetmek
İkinci derece2 sin²x − 3 sin x + 1 = 0t = sin x: t = 1/2 ya da t = 1t ∈ [−1, 1] denetimini atlamak
Çözümlü örnek

sin 3x = sin x denkleminin [0, π] aralığında kaç kökü vardır?

  1. 3x = x + 2kπ → x = kπ: 0 ve π.
  2. 3x = π − x + 2kπ → x = π4 + kπ2: π/4 ve 3π/4.

Cevap: 4 kök (0, π/4, 3π/4, π)

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

2cos2x + 3 sin x − 3 = 0 denkleminin [0, 2π) aralığındaki köklerinin toplamı kaçtır?

  1. cos2x = 1 − sin2x: 2 − 2sin2x + 3 sin x − 3 = 0, yani 2sin2x − 3 sin x + 1 = 0.
  2. (2 sin x − 1)(sin x − 1) = 0: sin x = 12 ya da sin x = 1.
  3. Kökler π/6, 5π/6 ve π/2.

Cevap: π/6 + 5π/6 + π/2 = 3π/2

✔ Doğru

  • sin x·(2cos x − 1) = 0 ⇒ iki ayrı temel denklem.
  • sin x = 3/2 kökü atılır.
  • sin 2x = cos x'te cos x ortak çarpan olarak alınır.

✘ Sık yapılan hata

  • Her iki tarafı sin x ya da cos x'e bölüp kök kaybetmek.
  • t = sin x için |t| > 1 olan kökü de çözmeye çalışmak.
  • sin f = sin g'de yalnız f = g + 2kπ yazmak.
Akılda kalsın: Üç soru sor: Aynı oran mı? Ortak çarpan var mı? Kare var mı? Aynı oransa kuralı uygula, çarpan varsa ayır, kare varsa t yaz ve |t| ≤ 1 elemesini unutma.
Sınavda

Nasıl sorulurAralıktaki kök sayısı ya da kökler toplamı istenir; denklemler çoğunlukla iki kat açı ya da sin²x + cos²x = 1 ile tek orana iner.

TuzakTuzak, sadeleştirerek bölmek: sin 2x = sin x'te sin x'e bölen öğrenci 0 ve π köklerini kaybeder ve şıklarda eksik sayıyı işaretler.

?Soru çöz

sin 2x = cos x denkleminin [0, 2π) aralığında kaç farklı kökü vardır?

✓ A. 2 sin x cos x − cos x = 0, cos x·(2 sin x − 1) = 0: cos x = 0 için π/2, 3π/2; sin x = 1/2 için π/6, 5π/6. B, iki tarafı cos x'e bölüp cos x = 0 köklerini kaybetmekten; C, cos x = 0'ın yalnız π/2 kökünü almaktan; D, sin x = 1/2'ye kosinüs kuralı gibi ±π/6 köklerini de eklemekten çıkar.

▭Sen çöz t = sin x

2sin2x − sin x − 1 = 0 denkleminin [0, 2π) aralığında kökü vardır; kökler toplamı kπ ise k = olur.

37/243/2
YÖNTEM · TEK SİNÜSE ÇEVİRME

a sin x + b cos x: iki dalgayı tek bir sinüse çevirmek

MEB 12. sınıf · Trigonometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlasin(a + b) ve cos(a − b) formülleri nelerdir, nasıl kullanılır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

İki açının toplamı ve farkı için sin(a ± b) = sin a·cos b ± cos a·sin b ve cos(a ± b) = cos a·cos b ∓ sin a·sin b formülleri kullanılır. Sinüste işaret korunur, kosinüste ters döner. Bu formüllerle 15°, 75°, 105° gibi açıların değerleri, tabloda bilinen 30°, 45° ve 60°'tan hesaplanır.

sin ve cos toplam-fark formülleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

a sin x + b cos x = c denklemi nasıl çözülür, ne zaman çözümü vardır?

Kısa cevap: a sin x + b cos x ifadesi, toplam formülü tersten kullanılarak √(a² + b²)·sin(x + φ) biçiminde tek bir sinüse çevrilir. Bu yüzden ifadenin en büyük değeri √(a² + b²), en küçük değeri −√(a² + b²)'dir. a sin x + b cos x = c denkleminin çözümü olması için c² ≤ a² + b² olmalıdır.

İki dalgayı üst üste koyunca yine bir dalga çıkar; yalnız boyu ve başlangıç noktası değişir.

√3 sin x + cos x ifadesini 2'ye bölüp 2 ile çarpalım: 2(√32 sin x + 12 cos x). Parantezdeki katsayılar cos 30° ve sin 30°'dir; toplam formülü geri kapanır: 2 sin(x + π6). Bölen sayı neden 2? Çünkü √(3 + 1) = 2; katsayılar bu sayıya bölününce (a/R, b/R) birim çember üzerinde bir noktanın koordinatları olur. Genel olarak R = √(a2 + b2)'dir.

√3 sin x + cos x, genliği 2 olan ve sin x'e göre π/6 sola kaymış bir sinüs dalgasıdır.Görsel: Sınav Defteri
a sin x + b cos x = R·sin(x + φ) R = √(a2 + b2) −R ≤ a sin x + b cos x ≤ Rcos φ = a/R, sin φ = b/R · a sin x + b cos x = c çözülebilir ⇔ c² ≤ a² + b²
Çözümlü örnek

√3 sin x + cos x = 1 denkleminin [0, 2π) aralığındaki çözüm kümesi nedir?

  1. 2 sin(x + π6) = 1, sin(x + π6) = 12.
  2. x + π6 = π6 + 2kπ → x = 2kπ; x + π6 = 5π6 + 2kπ → x = 2π3 + 2kπ.
  3. Aralıkta: 0 ve 2π/3 (2π aralık dışında).

Cevap: Ç = {0, 2π/3}

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

3 sin x − 4 cos x = m denkleminin çözümü olduğuna göre m'nin alabileceği kaç tam sayı değeri vardır?

  1. R = √(9 + 16) = 5; sol taraf −5 ile 5 arasındaki her değeri alır.
  2. −5 ≤ m ≤ 5: −5, −4, …, 5.

Cevap: 11

Ek bilgi: El Battani ve trigonometri

El Battani (IX–X. yüzyıl), Harran'da yetişmiş astronom ve matematikçidir. Gök cisimlerinin konumlarını hesaplarken kiriş yerine sinüsü kullanmış, gölge uzunluklarıyla tanjant ve kotanjant değerlerini ilişkilendiren tablolar hazırlamıştır. Bugünkü trigonometrik oranların yerleşmesinde katkısı büyüktür.

✔ Doğru

  • 5 sin x + 12 cos x'in en büyük değeri 13.
  • sin x + cos x = √2·sin(x + π/4).
  • 2 sin x + cos x = 3 çözümsüz: 9 > 5.

✘ Sık yapılan hata

  • En büyük değeri a + b sanmak (5 + 12 = 17).
  • Sabit terimi eklemeyi unutmak: 5 sin x + 12 cos x + 3'ün en büyüğü 16.
  • R = a² + b² yazıp karekökü almamak.
Akılda kalsın: a ve b bir dik üçgenin dik kenarları gibidir: dalga boyu hipotenüs, √(a² + b²). Değer kümesi [−R, R]; c bu aralıktaysa denklem çözülür.
Sınavda

Nasıl sorulura sin x + b cos x'in en büyük ya da en küçük değeri, denklemin çözümlü olması için parametre aralığı ya da √3 sin x + cos x gibi özel katsayılı bir denklemin kökleri sorulur.

TuzakTuzak, en büyük değeri a + b almaktır; sin x ve cos x aynı anda 1 olamaz.

?Soru çöz

f(x) = 5 sin x + 12 cos x + 3 fonksiyonunun en büyük değeri kaçtır?

✓ D. R = √(25 + 144) = 13; ifade −13 ile 13 arasında, 3 eklenince en büyük 16. A, sin x ve cos x'i aynı anda 1 alıp 5 + 12 + 3 yazmaktan; B, sabit terimi eklemeyi unutmaktan; C, en küçük değeri (−13 + 3) yazmaktan çıkar.

▭Sen çöz çözüm şartı

4 sin x + 3 cos x = m denkleminin çözümü olduğuna göre m'nin en büyük tam sayı değeri , alabileceği tam sayı değerlerinin sayısı olur.

511710

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

f(x) = a·cos(bx) + 2 fonksiyonunun en büyük değeri 5 ve esas periyodu π/2'dir. a ve b pozitif olduğuna göre a + b kaçtır?

✓ A. En büyük değer 2 + a = 5, a = 3; 2π/b = π/2, b = 4; a + b = 7. B, periyodu π/b sanıp b = 2 bulmaktan; C, en büyük değeri doğrudan a = 5 almaktan; D, a'yı 5 + 2 = 7 diye k'yı eklemekten çıkar.Kaynak: Trigonometrik grafikler · a·sin(bx + c) + k ve katsayılar

?Soru 2

cos(arctan(−2)) ifadesinin değeri kaçtır?

✓ B. θ = arctan(−2) IV. bölgededir; kenarları 1 ve 2 olan üçgende hipotenüs √5, kosinüs pozitif: 1/√5 = √5/5. A, tanjant negatif diye kosinüsü de negatif almaktan; C, karşı ve komşu kenarı karıştırıp sinüsün büyüklüğünü yazmaktan; D, kosinüsü kotanjantla karıştırmaktan çıkar.Kaynak: Trigonometrik grafikler · arctan ve iç içe ifadeler

?Soru 3

Aşağıdaki fonksiyonlardan hangisi çift fonksiyondur?

✓ C. x tek, sin x tek; tek · tek = çift. A, tek · çift = tek olduğunu kaçırmaktan; B, toplamda tek ve çift parçanın karışık kaldığını görmemekten (ne tek ne çift); D, x²'nin çift, sin x'in tek olduğunu unutup çarpımı çift saymaktan çıkar.Kaynak: Trigonometrik grafikler · Sinüs ve kosinüs grafikleri

?Soru 4

Bir parktaki A, B, C noktaları için |AB| = 3 m, |AC| = 8 m ve m(BAC) = 60°'dir. B ile C arasındaki uzaklık kaç metredir?

✓ D. İki kenar ve aradaki açı: |BC|² = 9 + 64 − 2 · 3 · 8 · ½ = 49, |BC| = 7. A √73, açıyı dik sanıp Pisagor uygulamaktan; B 5, kenarların farkını almaktan; C √97, cos 60°'yi −1/2 alıp düzeltmeyi eklemekten çıkar.Kaynak: Sinüs ve kosinüs teoremi · Hangi teorem, ne zaman?

?Soru 5

(sin3x + sin x · cos2x) / cos x ifadesinin en sade hâli aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Payda sin x ortak: sin x(sin²x + cos²x) = sin x; sin x / cos x = tan x. B, paydaki 1'i bulup paydayı unutmaktan; C, sin x'i ortak çarpan almadan sin³x'i sin x'e bölüp yarıda kalmaktan; D, sin/cos oranını ters kurmaktan çıkar.Kaynak: Trigonometrik özdeşlikler · Sadeleştirme ve değer bulma

?Soru 6

tan(−405°) + cos 1080° kaçtır?

✓ B. tan(−405°) = −tan 405° = −tan 45° = −1; 1080° = 3 · 360°, cos 1080° = cos 0° = 1; toplam 0. A, tanjantta eksiyi yutup tan(−405°) = 1 almaktan; C, cos 1080°'yi cos 180° gibi −1 sanmaktan; D, tanjantı tanımsız sayıp yalnız 1'i yazmaktan çıkar.Kaynak: Trigonometrik özdeşlikler · Negatif ve büyük açılar

?Soru 7

f(x) = 64 − 2 sin x fonksiyonunun alabileceği en büyük değer kaçtır?

✓ D. Payda 4 − 2 sin x, 2 ile 6 arasındadır; kesir en büyük değerini payda en küçükken alır: 6/2 = 3. A, en büyük paydayı kullanmaktan (bu en küçük değerdir); B, sin x = 0 alıp 6/4 bulmaktan; C, sin x'in katsayısı 2'yi unutup paydayı 3 almaktan çıkar.Kaynak: Trigonometrik grafikler · En büyük ve en küçük değer

?Soru 8

ABC üçgeninde |AB| = 2, |AC| = 3 ve m(BAC) = 120° olduğuna göre |BC| kaçtır?

✓ B. |BC|² = 4 + 9 − 2 · 2 · 3 · (−½) = 13 + 6 = 19. A √7, cos 120°'yi +1/2 alıp 13 − 6 yazmaktan; C √13, açıyı yok sayıp Pisagor uygulamaktan; D 5, kenarları düz toplamaktan çıkar.Kaynak: Sinüs ve kosinüs teoremi · Kosinüs teoremi

?Soru 9

x'in bitiş kenarı III. bölgede ve cos x = −4/5 olduğuna göre tan x kaçtır?

✓ B. Üçgen 3-4-5; III. bölgede sin x = −3/5, cos x = −4/5, tan x = (−3/5)/(−4/5) = 3/4. A, III. bölgede tanjantı negatif sanmaktan; C, cot x'i hesaplamaktan; D, tan yerine sin x'i yazmaktan çıkar.Kaynak: Trigonometrik özdeşlikler · Temel özdeşlikler

?Soru 10

Kenarları 5, 6 ve 7 cm olan bir üçgenin en büyük açısının kosinüsü kaçtır?

✓ A. En büyük açı 7'nin karşısında: cos = (25 + 36 − 49)/(2 · 5 · 6) = 12/60 = 1/5. B, payda işaret karıştırıp a² − b² − c² yazmaktan; C, 5'in karşısındaki açıyı (en küçük açı) hesaplamaktan; D, paydadaki 2'yi unutup 12/30 yazmaktan çıkar.Kaynak: Sinüs ve kosinüs teoremi · Kosinüs teoremiyle açı bulma
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?AYT Matematik soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →