İşaret tablosu: bir ifade nerede pozitif, nerede negatif?
MEB 11. sınıf · Denklem ve Eşitsizlik Sistemleri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaParabol x eksenini ve y eksenini nerede keser, diskriminant grafiği nasıl etkiler?Bağlantılı konudan (Parabol). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Parabol y eksenini (0, c) noktasında keser. x eksenini kestiği noktalar ax² + bx + c = 0 denkleminin gerçek kökleridir: Δ > 0 ise iki noktada keser, Δ = 0 ise tepe noktasında x eksenine teğettir, Δ < 0 ise x eksenini kesmez. Kökler simetri ekseninin iki yanında eşit uzaklıktadır.
✎Konu anlatımı
İkinci dereceden bir ifadenin işareti nasıl incelenir, işaret tablosu nasıl yapılır?
Kısa cevap: ax² + bx + c ifadesinin iki farklı kökü varsa ifade kökler dışında a ile aynı, kökler arasında a ile ters işaretlidir. Δ = 0 ise kök dışında her yerde a ile aynı işaretlidir; Δ < 0 ise her x için a ile aynı işaretlidir. Bu bilgi işaret tablosuna yazılarak eşitsizlik çözülür.Bir parabolün hangi parçasının x ekseninin üstünde, hangisinin altında kaldığını bilen, eşitsizliği de bilir.
Parabol sayfasında gördük: a > 0 ise kollar yukarı bakar. Böyle bir parabol x eksenini iki noktada kesiyorsa, iki kökün dışında eksenin üstünde (pozitif), kökler arasında altında (negatif) kalır. a < 0 olunca resim ters döner. Kural bu tek resimden çıkar: dışı a'nın işareti, arası tersi.
| x | (−∞, −2) | −2 | (−2, 3) | 3 | (3, ∞) |
|---|---|---|---|---|---|
| x² − x − 6 | + | 0 | − | 0 | + |
−2x2 + 2x + 4 ifadesinin pozitif olduğu aralığı bulunuz.
- Kökler: −2(x2 − x − 2) = −2(x − 2)(x + 1) → −1 ve 2.
- a = −2 < 0: kökler dışında negatif, arasında pozitif.
Cevap: (−1, 2)
f(x) = −x2 + 4x − 4 ve g(x) = 2x2 − 3x + 5 olduğuna göre f(x) · g(x) ≥ 0 eşitsizliğini sağlayan x değerleri nelerdir?
- g: Δ = 9 − 40 < 0 ve a > 0 → her x için g(x) > 0.
- f: −(x − 2)2; Δ = 0, a < 0 → x = 2'de 0, başka her yerde negatif.
- Çarpım pozitif × (negatif ya da 0): yalnız x = 2'de sıfır, başka yerde negatif.
Cevap: yalnız x = 2
✔ Doğru
- En sağdaki aralık her zaman a'nın işaretini taşır.
- Δ < 0 → ifade her x için a ile aynı işaretli.
- Δ = 0 → kökte 0, başka yerde a'nın işareti.
✘ Sık yapılan hata
- “Kökler arası hep negatif” demek; a < 0 ise pozitiftir.
- Δ < 0 görüp “ifadenin işareti belirsiz” demek.
- Δ = 0'da kökteki sıfır değerini unutmak.
Nasıl sorulurİşaret tablosu verilip ifadenin katsayıları istenir ya da tersine. Bazen iki ifadenin çarpımının işareti sorulur.
TuzakTuzak, a negatifken en sağ aralığa + yazmak ve Δ < 0 olan çarpanı tabloya kök arayarak katmaya çalışmaktır; o çarpan her yerde aynı işaretlidir.
⇄Bilgi eşleştirme işaret
?Soru çöz
x2 − 5x + 6 ifadesinin negatif olduğu x değerlerinin kümesi aşağıdakilerden hangisidir?