Grafikten okuma: eksen kesişimleri ve işaret, bağlam içinde
MEB 11. sınıf · Fonksiyonlarda Uygulamalar · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaBir grafiğin fonksiyon grafiği olup olmadığı nasıl anlaşılır, grafikten tanım ve görüntü kümesi nasıl okunur?Bağlantılı konudan (Fonksiyonlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Bir eğrinin fonksiyon grafiği olması için tanım kümesindeki her x'ten çizilen düşey doğru grafiği yalnız bir noktada kesmelidir. Grafiğin x eksenine izdüşümü tanım kümesini, y eksenine izdüşümü görüntü kümesini verir. Grafiğin x eksenini kestiği noktalar f(x) = 0 denkleminin gerçek kökleridir.
Grafik okuma ve düşey doğru testi
✎Konu anlatımı
Bir fonksiyonun grafiğinden eksen kesişimleri ile pozitif ve negatif olduğu aralıklar nasıl okunur, ne anlama gelir?
Kısa cevap: Grafiğin y eksenini kestiği nokta f(0), yani başlangıç değeridir; x eksenini kestiği noktalar f(x) = 0 denkleminin kökleridir. Grafiğin x ekseninin üstünde kaldığı aralıklarda fonksiyon pozitif, altında kaldığı aralıklarda negatiftir. Bağlamlı sorularda bu bilgiler başlangıç miktarı, kâr-zarar sınırı gibi anlamlar taşır.Bir şirketin aylık kâr grafiği tek bakışta üç şey söyler: nereden başladı, ne zaman zarardan çıktı, ne zaman yine zarara düştü.
Fonksiyonlar sayfasında grafikten tanım kümesi, görüntü kümesi ve kök okumayı gördük. Gerçek hayat grafiklerinde bu bilgilerin her biri bir anlam taşır. y kesimi başlangıç durumudur: aşağıdaki grafikte K(0) = −4, şirket 4 bin TL zararla başlamıştır. x kesimleri, niceliğin sıfırlandığı anlardır: kâr ile zararın sınırı. Grafiğin eksenin üstünde kaldığı yerler kâr, altında kaldığı yerler zarar dönemidir.
Kâr grafiğine göre şirketin başlangıç durumunu ve kâr ettiği dönemi yazınız.
- y kesimi K(0) = −4: başlangıçta 4 bin TL zarar.
- x kesimleri 2 ve 7: kâr-zarar sınırları.
- Grafik (2, 7) aralığında eksenin üstünde: bu dönemde kâr.
Cevap: 4 bin TL zararla başladı, 2. ile 7. aylar arasında kâr etti
Aynı grafiğe göre aylık kârın en az 2 bin TL olduğu dönem kaç ay sürmüştür?
- Yükselen parça (2, 0)–(4, 4): eğim 2, K = 2 olduğu an t = 3.
- (4, 4)–(6, 2) parçası hep 2 ve üstünde; (6, 2)'den sonra 2'nin altına iner.
- K(t) ≥ 2 için 3 ≤ t ≤ 6: süre 6 − 3 = 3 ay.
Cevap: 3 ay
✔ Doğru
- y kesimi = başlangıç değeri, f(0).
- Kesim noktasında f(x) = 0; pozitif de negatif de değil.
- Aralıklar x ekseninden okunur.
✘ Sık yapılan hata
- x kesimi ile y kesimini karıştırmak.
- K(t) > 0 sorusunda kesim noktalarını da saymak.
- “Pozitif olduğu aralık” ile “arttığı aralık”ı aynı sanmak.
Nasıl sorulurKâr, su seviyesi, hız ya da sıcaklık grafiği verilir; “hangi aralıkta pozitif”, “ne zaman sıfırlanır”, “başlangıç değeri kaç” sorulur.
TuzakTuzak, pozitif olduğu aralık ile artan olduğu aralığı karıştırmak ve sıfır olan noktaları pozitif saymaktır.
⇄Bilgi eşleştirme grafik dili
?Soru çöz
Yukarıdaki kâr grafiğine göre 0 ≤ t ≤ 8 aralığında K(t) < 0 olan kaç tam sayı t değeri vardır?