MEMURLUK REHBERİ · 657 SAYILI KANUN

Engelli memurların hakları: kadro, yer değiştirme, izin, vergi indirimi ve erken emeklilik

Kısa cevap: Kamu kurumları, 657 sayılı Kanuna göre çalıştırdıkları personelin kadrolarında %3 oranında engelli istihdam etmek zorundadır. Engelli memur 2026'da gelir vergisi matrahından derecesine göre aylık 12.000, 7.000 ya da 3.000 TL indirim alır; isteği dışında gece nöbeti ve vardiyası verilemez.

Kaynak: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, md. 53, 72, 100, 101, 104 ↗ · 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, md. 31 (engellilik indirimi) ↗ · Gelir Vergisi Genel Tebliği (Seri No: 332), 31/12/2025 tarihli 5. mükerrer Resmî Gazete, md. 3/2-d (2026 tutarları) ↗

Engelli memurlara tanınan haklar tek bir kanunda değil, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, Gelir Vergisi Kanunu ve 5510 sayılı Kanun'da dağınık durur. Aşağıda hepsi dayanak maddeleriyle birlikte yer alır. Sınavlarda engelli adaylara tanınan düzenlemeler ayrı bir konudur ve sınav rehberi sayfalarında anlatılır.

Kaynak: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve 3 resmî kaynak daha · Son kaynak kontrolü:

Engelli kadro zorunluluğu (%3)

657 sayılı Kanunun 53. maddesi, kurum ve kuruluşları bu Kanuna göre çalıştırdıkları personelin kadrolarında %3 oranında engelli çalıştırmakla yükümlü kılar. Oran, yurt dışı teşkilatı hariç, kurumun toplam dolu kadro sayısı üzerinden hesaplanır.

  • Engelliler için sınav, ilk defa memur olarak atanacaklar için açılan sınavlardan ayrı zamanda, engel gruplarına ve eğitim durumlarına uygun soru hazırlanarak ve ulaşılabilirlik sağlanarak merkezî yapılır.
  • Engelli açığı bulunan kurumlar, bir sonraki yıl alım yapacakları engelli sayısını her yılın Ekim ayı sonuna kadar kanunda “Devlet Personel Başkanlığı” olarak anılan mercie bildirmek zorundadır.
  • Takip ve denetim ile engellilerin memurluğa yerleştirilmesinden kanunda “Devlet Personel Başkanlığı” olarak anılan merci sorumludur.

Kaynak: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, md. 53, 72, 100, 101, 104 ↗

Çalışma saatleri ve gece nöbeti

Günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri ile öğle dinlenmesi süresi, engelliler için engel durumu, hizmet gerekleri, iklim ve ulaşım şartları gözetilerek merkezde üst yönetici, taşrada mülki amirlerce farklı belirlenebilir (657 md. 100).

Günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde engelli memurlara istekleri dışında gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemez (657 md. 101).

Kaynak: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, md. 53, 72, 100, 101, 104 ↗

Engellilik nedeniyle yer değiştirme

657 sayılı Kanunun 72. maddesi, ilgili mevzuatı uyarınca verilecek rapora göre kendisi, eşi veya birinci derece kan hısımlığı bulunan bakmakla yükümlü olduğu aile fertleri engelli olan memurların engellilik durumundan kaynaklanan yer değiştirme taleplerinin karşılanması için düzenleme yapılmasını öngörür. Memurların atanamayacakları yerler ve yer değiştirme ile ilgili atama esasları ise kanunda “Devlet Personel Başkanlığı” olarak anılan merciin hazırladığı yönetmelikle belirlenir.

Kaynak: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, md. 53, 72, 100, 101, 104 ↗

İzin hakları: çocuğu engelli memura tanınanlar

DurumHak
En az % 70 engelli ya da süreğen hastalığı olan çocuğun (çocuk evliyse eşinin de en az % 70 engelli olması kaydıyla) hastalanmasıAna veya babadan yalnız biri kullanmak kaydıyla, hastalık raporuna dayalı, bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde 10 güne kadar mazeret izni (md. 104/E)
Çocuğun engelli doğması ya da doğumdan sonraki 12 ay içinde engellilik durumunun tespitiDoğum sonrası analık izni bitiminde, kadın memur isteğine bağlı olarak günlük çalışma süresinin yarısı kadar çalışma hakkı 12 aya kadar uzar (md. 104/F)

Kaynak: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, md. 53, 72, 100, 101, 104 ↗

Gelir vergisi engellilik indirimi (2026)

Çalışma gücünün en az %80'ini kaybeden birinci derece, en az %60'ını kaybeden ikinci derece, en az %40'ını kaybeden üçüncü derece engelli sayılır. Gelir Vergisi Kanunu md. 31 uyarınca derecesine göre belirlenen aylık tutar, hizmet erbabının ücretinden indirilir.

Engellilik derecesiÇalışma gücü kaybıAylık indirim (2026)
Birinci dereceEn az % 8012.000 TL
İkinci dereceEn az % 607.000 TL
Üçüncü dereceEn az % 403.000 TL

Tutarlar 332 Seri No'lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile 2026 takvim yılında uygulanmak üzere belirlenmiştir. Maaş hesaplayıcımız bu indirimi vergi matrahından düşer.

Kaynak: 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, md. 31 (engellilik indirimi) ↗ · Gelir Vergisi Genel Tebliği (Seri No: 332), 31/12/2025 tarihli 5. mükerrer Resmî Gazete, md. 3/2-d (2026 tutarları) ↗

Erken emeklilik

DurumEn az sigortalılık süresiEn az prim günü
Çalışmaya başladıktan sonra çalışma gücü kaybı % 50 – % 5916 yıl4.320 gün
Çalışmaya başladıktan sonra çalışma gücü kaybı % 40 – % 4918 yıl4.680 gün
Çalışmaya ilk başladığı tarihten önce, malul sayılmayı gerektirecek derecede engeli bulunan ve bu nedenle malullük aylığı alamayan15 yıl3.960 gün

Memur sigortalı için ayrıca istek üzerine yetkili makamdan emekliye sevk onayı alınması ve ilişiğin kesilmesi gerekir (md. 28).

5434 sayılı Kanuna tabi olarak (2008 öncesi) çalışmaya başlamış olup çalışmaya başlamadan önce alınmış en az % 40 engelli sağlık kurulu raporu ya da en az % 40 doğuştan engellilik belgesi olanlar, 5.400 gün uzun vadeli sigorta primi bildirilmiş ya da emekli keseneği ödenmiş olması kaydıyla, isteğe bağlı olarak 5510 geçici md. 4 hükümlerine göre yaşlılık aylığı bağlatabilir. Çalışmaya başladıktan sonra kayıp oranı % 50 – % 59 olanlar için en az 5.760, % 40 – % 49 olanlar için en az 6.480 gün gerekir.

Kaynak: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, md. 28, geçici md. 4 ↗

Engelli memur hakları soruları

Engelli çocuğu olan memura kaç gün mazeret izni verilir?

Çocuğun en az yüzde 70 engelli ya da süreğen hastalığı olması hâlinde, hastalanması durumunda hastalık raporuna dayalı olarak ana veya babadan biri bir yıl içinde 10 güne kadar mazeret izni kullanabilir (657 md. 104/E).

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, md. 53, 72, 100, 101, 104 ↗

Kaynaklar

Son kontrol

Bu sayfadaki bilgiler tarihinde yukarıdaki resmî kaynakların yürürlükteki metniyle karşılaştırıldı. Mevzuat ve kılavuzlar değişebilir; başvuru ya da işlem öncesinde kaynağın güncel metnini esas alın. Yanlış ya da eskimiş bir bilgi görürseniz bize bildirin.

İlgili hesaplayıcı ve sayfalar

MaaşMemur maaş hesaplamaEngellilik indirimi dahil 2026 net maaşınızı kalem kalem hesaplayın.Sayfaya git

Memur hakları: diğer sayfalar

Rehberdeki diğer sayfalar