Paragrafta anlam: konu, ana düşünce, yardımcı düşünce, başlık

KPSS ve TYT Türkçenin en kalabalık soru grubunu kalıp kalıp çözüyoruz: konu ile ana düşünceyi ayırmaktan çıkarım tuzaklarına, yazarın tutumundan boşluk doldurmaya; her kalıp için kendi yazdığımız kısa paragraflarla adım adım çözüm.

8 durakKavram
17 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 17tamamlanan etkinlik
88 sorubu konuda çözebileceğin
KAVRAM · KONU

Paragrafın konusu: metin neyin etrafında dönüyor?

MEB 9. sınıf · Anlam Arayışı · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla“Bu cümlede hangisinden söz edilmemiştir?” sorusu nasıl çözülür?Bağlantılı konudan (Cümle yorumlama). Önce kendin cevapla, sonra aç.

“Söz edilmemiştir / değinilmemiştir” sorularında cümlede karşılığı bulunmayan bilgi aranır: önce seçeneklerdeki anahtar sözler belirlenir, sonra cümlede bunların karşılığı, eş anlamlı söyleyişler de hesaba katılarak aranır. Bu sorunun ölçütü “bilgi cümlede var mı?”dır; “çıkarılamaz” sorusunun ölçütü ise “bu yargı zorunlu mu?”dur.

Sözü edilen-edilmeyen, soru kalıpları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Paragrafın konusu nedir, nasıl bulunur?

Kısa cevap: Paragrafın konusu, yazarın üzerinde durduğu şeydir; “Bu parça neyden söz ediyor?” sorusunun cevabıdır ve genellikle bir ad öbeğiyle söylenir (ör. “mahalle kütüphanelerinin yeni işlevleri”). Konu, paragrafta en çok tekrarlanan ya da bütün cümlelerin bağlandığı kavramdan bulunur; tek bir cümleyi karşılayacak kadar dar, paragrafın dışına taşacak kadar geniş olmamalıdır.

Bir arkadaşın sana yarım saat bir şey anlatsa ve sonra biri “Neyden bahsetti?” diye sorsa, iki üç sözcükle cevap verirsin. O iki üç sözcük, anlatılanın konusudur.

Paragraf, tek bir konuyu ya da tek bir düşünceyi işleyen, birbirine anlamca bağlı cümlelerden oluşan yazı birimidir. Sınavda sorulan paragraf sorularının neredeyse hepsi üç kavrama dayanır: konu, ana düşünce ve yardımcı düşünce. Onları ayırmanın en kolay yolu her birine bir soru sormaktır. Konu “Ne anlatılıyor?”, ana düşünce “Yazar bu konuda ne demek istiyor?”, yardımcı düşünceler ise “Yazar bunu neyle destekliyor?” sorusunun cevabıdır.

Konu zemindir, ana düşünce çatı; yardımcı düşünceler çatıyı taşıyan sütunlardır. Sütun yoksa çatı havada kalır, çatı yoksa sütunlar bir şey taşımaz.Görsel: Sınav Defteri

Konu ile ana düşünce aynı şey değil

Konu bir yargı bildirmez; adlandırır: okuma alışkanlığı, şehirde bisiklet kullanımı. Ana düşünce ise o konu hakkında verilen hükümdür ve bir cümleyle söylenir: Okuma alışkanlığı en çok evde, çocuklukta kazanılır. Aynı konuda birbirine zıt iki ana düşünce bile yazılabilir. Bu yüzden konuyu bulmak, yazarın ne dediğini bulmak demek değildir; yalnızca neyden söz ettiğini bulmaktır.

Kısa bir paragrafla görelim: Çay bahçeleri bu kentte yalnızca çay içilen yerler değildir. Emekliler sabahları gazetelerini orada okur, öğrenciler sınavdan önce notlarını orada gözden geçirir. Akşamüstü aileler gelir, masalar birleştirilir. Kentin farklı kuşakları başka hiçbir yerde bu kadar rahat yan yana oturmaz.

✔ Konu

  • Çay bahçelerinin kent hayatındaki yeri
  • Bütün cümleler bu başlığın altına girer.

✘ Konu olamaz

  • Emeklilerin gazete okuma alışkanlığı: tek cümleye ait, çok dar.
  • Türk kültüründe çay: paragrafın anlatmadığı alana taşar, çok geniş.
  • Çay bahçeleri kuşakları buluşturur.: bu bir yargı, yani ana düşünce.

Konu nasıl bulunur?

  • Adım 1: Paragrafta en çok tekrarlanan ad ya da kavramı bul. Yalnız aynı sözcüğü değil, onun yerine geçen zamirleri ve eş anlamlıları da say (“orası”, “bu mekânlar”).
  • Adım 2: Her cümleye “Bu cümle neyle ilgili?” diye sor. Bütün cevapların buluştuğu ortak nokta konudur.
  • Adım 3: Şıkların kapsamını ölç. Bir cümleyi karşılayan şık dar, paragrafın hiç değinmediği alanları da içine alan şık geniştir; doğru şık bütün cümleleri tam kapsar.

Ders kitaplarında karşına çıkan tema ise konunun daha soyut, evrensel hâlidir; TDK sözlüğü de temayı “eserde işlenen konu, düşünce, görüş; ana konu” diye tanımlar. Çay bahçesi paragrafının konusu çay bahçeleridir; teması “birlikte yaşama” olarak söylenebilir. Paragraf sorularında çoğunlukla konu sorulur, tema daha çok edebî metin çözümlemesinde karşına çıkar.

Akılda kalsın: Konu bir tabeladır, ana düşünce bir cümle. Konunun sonuna nokta koyup yüklem ekleyemezsin; ana düşüncenin sonunda ise hep bir yüklem vardır. Şıklar arasında kaldığında sor: “Paragrafın bütün cümleleri bu tabelanın altına sığıyor mu?”
Sınavda

Nasıl sorulurKalıplar: “Bu parçada üzerinde durulan asıl konu aşağıdakilerden hangisidir?”, “Bu parçanın bütününde aşağıdakilerden hangisinden söz edilmektedir?” Konuyu doğru belirlemek daha çok ana düşünce, değinilmeyen ve bilgi sorularında işe yarar.

TuzakParagrafın ilk cümlesindeki geniş kavramı konu sanmaktır: paragraf “sanat” sözcüğüyle açılıp hemen “çocuk tiyatrosu”na iniyorsa konu çocuk tiyatrosudur; ilk cümle çoğu zaman yalnızca kapıyı açar. İkinci tuzak, tek bir örnekte geçen ayrıntıyı bütünün konusu saymaktır.

Ek bilgi: Bu kalıp sınavda kaç kez çıktı?

2012–2021 çıkmış KPSS, ALES ve DGS paragraf sorularında doğrudan konu soran kök yalnız bir kez (KPSS 2016) geldi.

⇄Bilgi eşleştirme kavram ve sorusu

?Soru çöz

Mahalle kütüphaneleri son yıllarda yalnızca kitap ödünç verilen yerler olmaktan çıktı. Birçoğunda artık çocuklar için masal saatleri, gençler için kodlama atölyeleri düzenleniyor. Yaşlılar ise akıllı telefonlarını kullanmayı buradaki gönüllülerden öğreniyor. Kütüphane, sessizce kitap okunan bir salondan mahallenin öğrenme merkezine dönüşüyor.

Bu parçada üzerinde durulan asıl konu aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Bütün cümleler kütüphanelerin artık yalnız kitap ödünç vermediğini, yeni işler üstlendiğini anlatıyor. C ve D tek cümledeki ayrıntıdır; A'dan hiç söz edilmiyor.
KAVRAM · ANA DÜŞÜNCE

Ana düşünce (ana fikir): yazarın asıl söylemek istediği

MEB 9. sınıf · Anlam Arayışı · Okuma 10 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir cümlede anlatılmak istenen nasıl bulunur, iki cümlenin anlamca örtüştüğü nasıl anlaşılır?Bağlantılı konudan (Cümle yorumlama). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Anlatılmak istenen, cümlenin süslerinden ve mecazlarından arındırılmış asıl iletisidir; bulmak için mecazlı söz gerçek anlama çevrilir ve yargı tek, sade bir cümleyle yeniden söylenir. İki cümle anlamca örtüşüyorsa aynı yargıyı taşır: kapsamları, kesinlik dereceleri ve olumlu-olumsuz yönleri aynıdır.

Anlatılmak istenen, anlamca örtüşen cümleler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Paragrafta ana düşünce nedir, nerede bulunur ve nasıl bulunur?

Kısa cevap: Ana düşünce (ana fikir), yazarın konu hakkında okura iletmek istediği temel yargıdır; “Yazar bu paragrafı ne demek için yazdı?” sorusunun cevabıdır. Paragrafın başında, sonunda ya da hiçbir cümlede açıkça yazılmadan bütüne dağılmış olabilir. Sınav paragraflarında çoğunlukla son cümlelerde, “ama, oysa, kısacası, bu yüzden” gibi sözcüklerden sonra gelir.

Bir paragrafı okuyup kapattığında aklında tek bir cümle kalıyorsa, büyük ihtimalle o cümle ana düşüncedir.

Ana düşünce bir yargıdır: bir şeyi savunur, önerir ya da bir sonuca bağlar. Paragraftaki öteki cümleler onu açıklamak, örneklemek ya da kanıtlamak için oradadır. Bu yüzden ana düşünce paragrafın bütününü kapsar; yalnızca bir ayrıntıyı anlatan cümle ana düşünce olamaz. MEB kitaplarında “ana fikir” ve “ana düşünce” birlikte kullanılır. Soru kökünde de farklı adlarla gelir: “vurgulanmak istenen”, “asıl anlatılmak istenen”, “savunulan temel düşünce”, “çıkarılabilecek en kapsamlı yargı”. Hepsi aynı şeyi sorar.

Ana düşünce nerede durur?

  • Başta: Genel yargı önce söylenir, ardından örnekler ve açıklamalar gelir. Genelden özele giden bu düzene tümdengelim denir.
  • Sonda: Önce gözlemler, örnekler sıralanır; yargıya en sonda varılır. Özelden genele giden bu düzen tümevarımdır ve sınav paragraflarının çoğu böyle kurulur.
  • Dağınık (örtük): Hiçbir cümle ana düşünceyi tek başına söylemez; okur, cümlelerin ortak iletisini kendisi çıkarır. MEB'in örtük ileti dediği, sezdirilen anlam budur. Doğrudan söylenen anlam ise açık iletidir.
Altın şerit ana düşünceyi taşıyan cümledir. Üçüncü düzende tek bir altın şerit yoktur: ana düşünce bütün cümlelere dağılmıştır.Görsel: Sınav Defteri

Ana düşünceyi haber veren sözcükler

  • Karşıtlıktan sonra: ama, fakat, ancak, oysa, ne var ki, yine de. Yazar önce yaygın bir görüşü verir, asıl düşüncesini karşıtlık sözcüğünden sonra söyler: Yeteneğin doğuştan geldiği sanılır; oysa ustalığı belirleyen, yıllarca süren düzenli çalışmadır.
  • Sonuç ve özet sözlerinden sonra: kısacası, demek ki, sonuç olarak, bu yüzden, o hâlde, özetle.
  • Gereklilik ve öneri bildiren yüklemler: -malı/-meli, gerekir, şarttır. Çocuğa okumayı sevdirmek isteyen, önce kendisi kitap okumalı.
  • Genelleme cümleleri: Bir kişiden ya da bir olaydan söz edilip sonra “insan”, “her sanatçı”, “toplumlar” gibi genel bir özneyle kurulan cümle, örnekten çıkarılan yargıyı verir.

Çözümlü örnek

Bazı öğrenciler sınavdan önceki geceyi sabaha kadar çalışarak geçirmeyi başarı sayar. Ertesi gün, ezberledikleri bilgilerin önemli bir kısmını hatırlayamadıklarını fark ederler. Araştırmalar, uykunun gün içinde öğrenilenleri belleğe yerleştirmeye yardım ettiğini gösteriyor. Kısacası uykudan çalınan saatler, aslında çalışmadan çalınmış saatlerdir.

  • Adım 1: Soru kökü “vurgulanmak istenen” diyorsa ana düşünce aranıyor demektir.
  • Adım 2: İşaret sözcüklerine bak: “Kısacası” son cümleyi gösteriyor.
  • Adım 3: Bulduğun yargıyı bütüne uygula. İlk iki cümle bu yargının örneği, üçüncü cümle kanıtı; hepsi ona hizmet ediyor.
  • Adım 4: Şıklarda bu yargının başka sözcüklerle söylenişini ara: Uykusuz kalarak çalışmak öğrenmeyi zayıflatır. ✔. Elenenler: Araştırmalar uykunun önemini gösteriyor. (yardımcı düşünce), Öğrenciler sınavlara geç hazırlanıyor. (paragrafta olmayan yorum), Hiçbir öğrenci gece çalışmamalıdır. (aşırı genelleme).
Ek bilgi: Kök daralırsa (“X ile ilgili vurgulanan”)

Kök bazen paragrafın tamamına değil, içindeki bir kişiye, esere ya da kavrama daralır: “Bu parçada şiirle ilgili vurgulanmak istenen…”, “… romancının vurgulanan yönü…”, “… müziğin hangi özelliği vurgulanmaktadır?” O zaman bütünün yargısını değil, paragrafın o kavrama yüklediği niteliği ararsın. Kavramın geçtiği cümleleri işaretle, her birinde ona ne yüklendiğini yaz; doğru şık bu nitelikleri tek bir yargıda toplar. Paragrafta geçen ama başka bir kavrama ait yargı, bu kökte en güçlü çeldiricidir.

Altı çizili sözle anlatılmak istenen

Paragrafın içindeki bir söz öbeğinin ya da cümlenin altı çizilir ve “Bu parçada altı çizili sözle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?” diye sorulur. Altı çizili söz çoğu zaman mecazlı, deyimli ya da benzetmeli bir anlatımdır; cevap onun sözlük anlamı değil, paragraftaki görevidir. Yöntem üç adımdır: 1) Altı çizili sözün önündeki ve ardındaki cümleyi oku; çoğu zaman biri o sözü açıklar. 2) Sözü mecazından arındırıp düz bir cümleyle yeniden söyle. 3) Şıklarda bu düz cümlenin karşılığını ara.

Usta bir çevirmen, metni bir dilden ötekine taşırken yalnızca sözcükleri değil, sözcüklerin arasındaki sessizliği de taşır. Yazarın neyi bilerek söylemeden bıraktığını sezemeyen çeviri, doğru olsa bile cansız kalır. İkinci cümle altı çizili sözü açıklıyor: “sessizlik”, yazarın açıkça söylemeyip sezdirdiği anlamdır.

✔ Anlatılmak istenen

  • Metnin açıkça söylenmeyen, sezdirilen anlamını da aktarmak.

✘ Tuzak

  • Çeviride noktalama ve boşlukları korumak: sözün düz anlamı.
  • Az sözcükle çeviri yapmak: sözcük tanıdık, yön yanlış.
Ek bilgi: Altı çizili sözle kurulan öteki kökler

Aynı altı çizili sözle başka kökler de kurulur: “… sözle X'in hangi yönüne vurgu yapılmaktadır?”, “… sözle hangisine gönderme yapılmamıştır?” ve “Bu parçada altı çizili sözün yerine aşağıdakilerden hangisi getirilirse anlamda bir değişiklik olmaz?” Sonuncusunda her şıkkı sözün yerine koyup cümleyi yeniden oku; anlam, olumlu-olumsuz yön ve kesinlik derecesi aynı kalmalıdır. Sözcük düzeyindeki eş anlam ve yer değiştirme testi Sözcükler arası anlam ilişkileri, tek bir cümlenin ya da alıntılanan bir sözün yorumlanması (“Bu cümleyle anlatılmak istenen…”) Cümle yorumlama sayfasında.

Atasözüyle eşleştirme ve çelişen ifade

“Bu parçada anlatılmak istenen düşünceye en yakın atasözü hangisidir?” sorusunda önce ana düşünceyi kendi cümlenle yaz, sonra her atasözünü düz anlamlı bir cümleye çevir; iki düz cümle aynı yargıyı kuruyorsa cevap odur. Düzenli çalışmanın ustalık getirdiğini anlatan bir paragrafa İşleyen demir ışıldar. uyar; aynı paragrafta “demir” geçse bile Demir tavında dövülür. zamanlamayı anlattığı için uymaz. Atasözlerinin anlamları Deyim ve atasözü sayfasında. Tersine kurulan kökte (“… temel düşünceyle çelişen ifade hangisidir?”) yine önce ana düşünce bulunur; onu olumsuzlayan ya da tersine çeviren şık cevaptır.

Akılda kalsın: Ana düşünceyi bulduğunu sandığında bir kez daha sor: “Yazar bu paragrafı bunu söylemek için mi yazdı?” Cevap “Hayır, bu yalnızca bir örnek ya da kanıt” ise yardımcı düşünceyi bulmuşsundur; çatıya değil, sütuna bakıyorsun.
Sınavda

Nasıl sorulur“Bu parçada vurgulanmak istenen düşünce”, “asıl anlatılmak istenen”, “savunulan temel düşünce”, “çıkarılabilecek en kapsamlı yargı” kalıplarıyla gelir. Kök “… ile ilgili” diye bir kişiye ya da kavrama daralabilir.

TuzakDört türlüdür: tek cümleye ait yargı (yardımcı düşünce); doğru ama paragrafta söylenmeyen bilgi; ana düşünceyi “her zaman, hiç, bütün” ile abartan şık; ilk yarısı uyup ikinci yarısı uymayan şık.

Sınavda işaretleson cümle iyi bir başlangıçtır ama kural değildir; son cümle örnekle ya da yeni ayrıntıyla bitiyorsa paragrafın başına ve “ama, oysa” sonrasına dön.

Ek bilgi: Bu kalıplar sınavda kaç kez çıktı?

2012–2021 çıkmış KPSS, ALES ve DGS paragraf sorularında “anlatılmak / vurgulanmak istenen” kökü 32 kez geldi (KPSS'de 13); bunların 13'ünde kök “… ile ilgili” diye daraltılmıştı. Altı çizili sözle anlatılmak istenen 32 kez (KPSS'de 7, 2017–2021), altı çizili sözün yerine getirilebilecek ifade 5 kez, atasözüyle eşleştirme 1 kez (KPSS 2016) çıktı.

▭Boşluk doldurma

Önce örneklerin sıralanıp yargıya en sonda varıldığı paragrafta ana düşünce genellikle cümlededir. Hiçbir cümlede açıkça yazılmayıp okura sezdirilen iletiye MEB ileti der.

sonilkörtükaçık

?Soru çöz

Bir şehri tanımak için çoğumuz önce en ünlü yapılarını gezeriz. Fotoğraflar çekilir, rehberden tarihler okunur, ertesi gün başka bir şehre geçilir. Oysa bir şehrin asıl yüzü sabah açılan fırınların önünde, pazar yerinin gürültüsünde, durak sohbetlerinde görünür. O yüzden yeni bir yere gittiğimde bir günümü mutlaka sıradan sokaklara ayırırım.

Bu parçada vurgulanmak istenen düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. “Oysa”dan sonraki cümle ile son cümle aynı yargıda birleşir: şehrin asıl yüzü gündelik hayattadır. A bu yargının tersidir; B ve C paragrafta söylenmeyen yorumlardır.
YÖNTEM · YARDIMCI DÜŞÜNCE

Yardımcı düşünceler, bilgi soruları ve “hangisine değinilmemiştir?”

MEB 9. sınıf · Anlam Arayışı · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaParagrafta anlam bütünlüğü, bağdaşıklık ve tutarlılık nedir?Bağlantılı konudan (Paragrafta yapı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Anlam bütünlüğü (düşüncenin akışı), paragraftaki bütün cümlelerin aynı konunun aynı yönüne hizmet etmesi ve birbirini mantıklı bir sırayla izlemesidir. Bağdaşıklık bu bütünlüğün dildeki görünen bağlarıdır: gönderim sözcükleri, bağlayıcılar, sözcük tekrarı, eksiltme. Tutarlılık ise anlamdaki bağdır: cümlelerin birbiriyle çelişmemesi ve kurulan neden-sonuç ilişkilerinin gerçekten tutması.

Akış, bağdaşıklık, tutarlılık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Paragrafta yardımcı düşünce nedir, “hangisine değinilmemiştir” soruları nasıl çözülür?

Kısa cevap: Yardımcı düşünceler, ana düşünceyi açıklayan, örnekleyen ya da kanıtlayan cümlelerdir. “Hangisine değinilmemiştir / ulaşılamaz / hangi sorunun cevabı yoktur?” sorularında önce şıklardaki anahtar sözcükler belirlenir, sonra paragraf okunurken her şık paragraftaki karşılığıyla eşlenip elenir; paragrafta karşılığı bulunmayan şık cevaptır. “Bu parçaya göre X'in nedeni / özelliği hangisidir?” gibi bilgi sorularında ise X'in geçtiği cümle bulunur ve o cümlenin başka sözcüklerle söylenişi seçilir.

Ana düşünce bir çatıysa yardımcı düşünceler onu taşıyan sütunlardır. Sınav da en çok bu sütunları tek tek sayar.

Bir paragrafın bir ana düşüncesi, birden çok yardımcı düşüncesi olur. Yardımcı düşünceler ana düşünceyi farklı yollarla destekler: bir örnek verir, bir kavramı açıklar, iki durumu karşılaştırır, bir uzmanın sözüne ya da bir veriye dayanır. Bu destekleme yollarının adları ve özellikleri Anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yolları sayfasında; burada onları bulmayı ve sınavda saymayı öğreniyoruz.

Bu sorular nasıl sorulur?

Paragraf sorularının en kalabalık grubu budur. Kök farklı biçimlerde gelir ama iş aynıdır: “Bu parçada aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?”, “Bu parçadan hangisine ulaşılamaz?”, “… ile ilgili hangisinden söz edilmemiştir?”, “Bu parçada aşağıdaki sorulardan hangisinin cevabı yoktur?” Dördünde de yanlış olanı, yani paragrafta karşılığı olmayanı arıyorsun.

Adım adım çözüm

Bal arıları kovanın dışında bir yiyecek kaynağı bulduğunda bunu öteki arılara bir tür dansla anlatır. Dansın yönü kaynağın güneşe göre konumunu, süresi ise kaynağın kovandan ne kadar uzakta olduğunu bildirir. Kaynak kovana çok yakınsa arılar yalnızca daire çizerek döner. Bilim insanları bu davranışı uzun yıllar gözlemleyerek dansın bir tür yol tarifi olduğunu ortaya koydu.

Soru: Bu parçada arıların dansıyla ilgili aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir? Şıklar: kaynağın yönünü bildirmesi · kaynağın uzaklığını göstermesi · kaynaktaki besinin miktarını anlatması · yakın kaynaklar için farklı bir biçim alması.

  • Adım 1: Soru kökündeki olumsuzluğun (“değinilmemiştir”) altını çiz. Yanlış olanı arıyorsun.
  • Adım 2: Şıklara hızlıca göz gezdir ve her birinden bir anahtar sözcük al: yön, uzaklık, besin miktarı, yakın kaynak.
  • Adım 3: Paragrafı oku; karşılığını bulduğun şıkkı çiz. “Dansın yönü … konumunu” → yön ✔. “Süresi … ne kadar uzakta” → uzaklık ✔. “Çok yakınsa … daire çizerek” → yakın kaynak ✔.
  • Adım 4: Karşılığı kalmayan şık cevaptır: besin miktarı. Arıların bunu da bildirip bildirmediğini başka bir yerden biliyor olman önemli değildir; paragraf söylemiyorsa “değinilmemiştir”.

✔ Değinilmiştir sayılır

  • Bilgi paragrafta başka sözcüklerle verilmişse: paragraf “ne kadar uzakta” der, şık “uzaklık” der.
  • Bilgi iki cümlenin birleşiminden açıkça çıkıyorsa.

✘ Değinilmemiştir

  • Konuyla ilgili, akla yatkın ama paragrafta olmayan bilgi.
  • Paragraftaki sözcükleri kullanıp aralarındaki ilişkiyi değiştiren şık (yön ile uzaklığın yerini değiştirmek gibi).

Aynı soru tersinden: “hangisine değinilmiştir?”

Kök olumlu da gelebilir: “Bu parçada X ile ilgili aşağıdakilerden hangisine değinilmiştir?”, “Bu parçada aşağıdaki sorulardan hangisinin cevabı vardır?” Yöntem aynıdır, karar terstir: bu kez dört şık paragrafta yoktur ya da paragrafı değiştirir, karşılığı bulunan tek şık cevaptır. Bir başka biçim, sayım sorusudur: “Bu parçaya göre aşağıdakilerden hangisi X'in özelliklerinden biri değildir?” Paragrafta X'e yüklenen özellikleri tek tek listele; listede olmayan ya da listedekinin tersini söyleyen şık cevaptır.

Bazen sorular şıklara değil, kökün üstüne I, II, III diye dizilir: “Yukarıda numaralanmış sorulardan hangilerinin cevabı bu parçada yoktur?” Şıklar “Yalnız I”, “I ve III” gibidir. Her öncülü ayrı bir “değinilmiş mi?” sorusu olarak sına; ilk kesin kararından sonra o öncülü içeren ya da dışarıda bırakan şıkları hemen ele.

Bilgi soruları: “Bu parçaya göre X'in nedeni nedir?”

Paragraf sorularının bir bölümü yorum değil, yerinde bilgi ister: “Bu parçaya göre … nedeni aşağıdakilerden hangisidir?”, “… temel özelliği / işlevi / sorunu hangisidir?”, “Bu parçada X, aşağıdakilerden hangisine bağlanmaktadır?” Yöntem: 1) Kökteki kavramı (X) ve istenen ilişkiyi (neden, amaç, özellik, sonuç) ayır. 2) Paragrafta X'in geçtiği cümleyi bul; neden soruluyorsa çünkü, için, -dığından, bu yüzden sözlerinin çevresine bak. 3) O cümlenin başka sözcüklerle söylenişini taşıyan şıkkı seç.

Eski taş köprülerin çoğu yüzyıllardır ayakta dururken yeni yapılan bazı beton köprüler birkaç sel mevsiminde hasar görüyor. Mühendisler bunu taş köprülerin kemer biçimine bağlıyor: kemer, üstündeki yükü taşların birbirine yaslanmasıyla iki yana dağıtır. Ayrıca eski ustalar köprüyü çoğunlukla derenin en dar ve kayalık yerine kurardı. Soru “Bu parçaya göre taş köprülerin uzun ömürlü olmasının nedenlerinden biri hangisidir?” ise ✔ kemerin yükü iki yana dağıtması ya da dar ve kayalık yerlere kurulmaları cevap olur. ✘ beton köprülerin selde hasar görmesi paragrafta geçer ama bir neden değil, karşılaştırılan durumdur. Bilgi sorularında en güçlü tuzak budur: paragrafta gerçekten bulunan, ama başka bir şeyin nedenini ya da sonucunu anlatan cümle; bir de nedenle sonucun yer değiştirdiği şık.

Akılda kalsın: Bu sorularda paragraf bir kontrol listesidir. Önce listedeki maddeleri (şıkları) yaz, sonra paragrafı okurken tek tek işaretle. İşaretsiz kalan madde cevaptır.
Sınavda

Nasıl sorulurKökte “değinilmemiştir, ulaşılamaz, söz edilmemiştir, cevabı yoktur” sözcükleri geçer; kök “… ile ilgili” diye daralırsa yalnız o kısma bakılır. “Hangi sorunun cevabı yoktur?” biçiminde şıkları soru olarak oku, cevabı olanları ele.

TuzakAynı bilgiyi farklı sözcükle verdiği için şıkkı “değinilmemiş” sanmak; paragrafta geçen bir sözcüğü şıkta görünce ilişkiyi kontrol etmeden işaretlemek; olumsuz kökü gözden kaçırıp paragrafta bulunan ilk şıkkı cevap sanmak.

Ek bilgi: Bu kalıplar sınavda kaç kez çıktı?

2012–2021 çıkmış KPSS, ALES ve DGS paragraf sorularında “değinilmemiştir / söz edilmemiştir” 64 kez (KPSS'de 22), olumlu “değinilmiştir” 14 kez, “Bu parçaya göre X'in nedeni / özelliği hangisidir?” türündeki bilgi soruları 48 kez geldi; “hangi sorunun cevabı vardır / yoktur?” 4 kez çıktı.

↕Sıralama “değinilmemiştir” çözüm adımları

  1. Paragrafı okurken karşılığı bulunan şıkları ele
  2. Soru kökündeki olumsuz ifadeyi işaretle
  3. Karşılığı kalmayan şıkkı cevap olarak işaretle
  4. Şıklardaki anahtar sözcükleri belirle

?Soru çöz

Kentimizin eski çarşısında bakırcılar bir zamanlar sokağın iki yanını dolduruyordu. Bugün yalnızca üç dükkân açık ve ustaların en genci elli yaşını geçmiş. Fabrikada üretilen ucuz kaplar, el emeğiyle dövülen bakırın yerini almış durumda. Yine de rehberler, çarşının en çok fotoğraf çekilen köşesinin hâlâ bakırcılar olduğunu söylüyor.

Bu parçada bakırcılarla ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

✓ A. Azalma “yalnızca üç dükkân”, rekabet “ucuz kaplar yerini almış”, ilgi “en çok fotoğraf çekilen köşe” ifadeleriyle karşılanıyor; kurs açıldığından hiç söz edilmiyor.
YÖNTEM · ÇIKARIM

Paragraftan çıkarılabilecek ve çıkarılamayacak yargılar: tuzakları tanımak

KPSS / TYT Türkçe · Paragraf · Okuma 9 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaBir cümleden kesin olarak çıkarılabilecek yargı nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Cümle yorumlama). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir yargının cümleden kesin olarak çıkarılabilmesi için cümle doğruysa o yargının da zorunlu olarak doğru olması gerekir. Doğru cevap çoğu zaman “de, bile, en, daha, ilk, son, yine, artık, hâlâ, yalnız” gibi bir ipucu sözcüğün sezdirdiği anlamdır; cümlede olmayan bir neden, yorum, genelleme ya da zaman kayması taşıyan seçenek çıkarılamaz.

Cümleden çıkarılabilecek yargı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Paragraftan hangi yargı çıkarılabilir, hangisi çıkarılamaz, nasıl anlaşılır?

Kısa cevap: Bir yargının paragraftan çıkarılabilmesi için ya paragrafta açıkça yazması ya da paragraftaki bilgilerin zorunlu sonucu olması gerekir. Paragrafta dayanağı olmayan bilgi, gerçekte doğru olsa bile çıkarılamaz. En sık çeldiriciler; paragrafın söylediğini “her, hiç, bütün, mutlaka” gibi sözcüklerle aşan, yarısı doğru yarısı yanlış olan ya da paragrafta olmayan bir neden uyduran şıklardır.

Paragraf sorusunda tek hakem paragraftır. Bunu unutursan, bildiğin doğrular seni yanıltır.

Çıkarım, metinde açıkça yazılmamış ama metindeki bilgilerden mantıkla ulaşılan sonuçtur. Cümle düzeyinde çıkarımın ve kesinlik-olasılık ayrımının nasıl yapıldığını Cümle yorumlama sayfasında gördük; paragrafta aynı mantık daha uzun bir metne uygulanır. Fark şudur: paragrafta şıklar çoğu zaman paragrafın sözcüklerini kullanır, bu yüzden “tanıdık görünen” şık güvenli değildir. Her şıkkı paragraftaki bir kanıta bağlaman gerekir.

Bir şık paragraftan çıkar mı? Dört soru

  • Dayanak: Paragrafta bu bilginin karşılığı ya da onu zorunlu kılan bir bilgi var mı?
  • Kesinlik: Paragraf “olabilir, düşünülüyor” derken şık “kesindir, mutlaka” demiyor mu?
  • Kapsam: Paragraf “bazı, çoğu” derken şık “bütün, hiç” demiyor mu?
  • Bütünlük: Şık iki bilgi içeriyorsa ikisi de doğru mu?

Dört sorudan birine “hayır” cevabı çıkıyorsa şık çıkarılamaz. Şu kısa paragraf üzerinde görelim: Belediyenin bu yaz düzenlediği ücretsiz yüzme kursuna kırk çocuk katıldı; çocukların çoğu yaz sonunda yüzme belgesi aldı. Kursa yer bulamayan çocukların aileleri ise gelecek yıl kontenjanın artırılmasını istedi.

Aynı paragraftan yedi şık: yalnız ilk ikisinin paragrafta dayanağı var. “Yer bulamayan çocuklar” sözü, başvuran bazı çocukların kursa giremediğini zorunlu kılar; öteki şıklar paragrafı ya aşar ya değiştirir.Görsel: Sınav Defteri

Kesin yargı: küçük sözcüklerin büyük anlamı

Bazı sorular paragrafın ya da tek bir cümlesinin kesin olarak neyi gösterdiğini sorar. Burada cevabı çoğu zaman küçük sözcükler taşır: Bu yıl da festivale katıldı. → daha önce de katılmıştı. Hâlâ aynı evde oturuyor. → uzun süredir orada oturuyor. Artık sabahları koşmuyor. → eskiden koşardı. Sınıfın en uzun boylu öğrencisi. → sınıfta ondan kısa öğrenciler var. “De, bile, hâlâ, artık, yine, en, ilk, daha, kadar” gibi sözcüklerin altını çizmek, kesin yargının yerini gösterir.

İki küçük ayrıntıya daha dikkat et. Birincisi oran tuzağıdır: paragraf yüzde ya da oran veriyorsa kişi sayısına ulaşılamaz. Ankete katılan kadınların yüzde altmışı, erkeklerin yüzde kırkı toplu taşımayı seçti. cümlesinden toplu taşımayı seçen kadınların erkeklerden daha çok kişi olduğu çıkmaz; yalnız her grubun kendi içindeki oranı karşılaştırılabilir. İkincisi kanıt düzeyidir: paragraf “araştırmacılar … düşünüyor, … olabileceğini söylüyor” diyorsa “… kanıtlanmıştır” diyen şık çıkarılamaz. Yargılar şıklara değil kökün üstüne I, II, III diye dizilmişse (“Bu parçadan hareketle yukarıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir?”) her öncülü bu dört soruyla ayrı ayrı sına.

Niteleme soruları: “Hangisi X'i nitelemek için kullanılabilir?”

“Bu parçaya göre aşağıdakilerden hangisi X'i nitelemek / tanımlamak için kullanılabilir?” ya da “Bu parçada konuşan kişi hangisiyle nitelendirilebilir?” sorularında paragrafın X'e yüklediği özellikleri tek tek topla, sonra hepsini kapsayan adlandırmayı ara. Şıklar çoğu zaman mecazlı söz öbekleridir (sessiz bir tanık, yarım kalmış bir harita); her birini düz anlama çevirip topladığın özelliklerle karşılaştır. Bir kişi nitelendiriliyorsa seçtiğin sıfat (iyimser, kuşkucu, kırılgan) o kişinin paragraftaki sözüne ya da davranışına dayanmalıdır.

Paragrafı dışarı taşımak: beklenir, destekler, benzer

Bazı sorular paragrafın düşüncesini yeni bir duruma uygulatır: “Bu görüşü benimseyen birinin aşağıdakilerden hangisini yapması beklenemez?”, “Bu parçanın yazarının hangisini savunması beklenemez?”, “Aşağıdakilerden hangisi bu parçadaki araştırma sonucunu destekler niteliktedir?”, “… parçada eleştirilen tutumlara benzer bir davranıştır?”, “… parçada sözü edilen okura örnek gösterilebilir?” Yöntem: 1) Paragrafın savunduğu ilkeyi ya da vardığı sonucu tek cümleyle yaz. 2) Her şıkkı bu cümleye tut: ilkeyle uyuşan davranış “beklenir”, ona aykırı olan “beklenemez”. 3) Destekleme sorusunda doğru şık, paragrafın yargısını yeni bir kanıtla güçlendirir; yalnız aynı konuya değinip yargıya bir şey katmayan şık destekleyici değildir. 4) Benzer davranış sorusunda konuya değil, davranışın yapısına bak: eleştirilen tutum “eseri değil kişiyi yargılamak” ise doğru şık başka bir alanda aynı yapıyı taşır.

✔ Beklenir

  • İlke: Bir eseri değerlendirirken yazarın kişiliğini değil, metnin kendisini ölçü almak gerekir.
  • Bu ilkeyi benimseyen eleştirmen romanın kurgusundaki aksaklıkları örneklerle gösterir.

✘ Beklenemez

  • Aynı eleştirmenin, yazarın özel hayatındaki bir tartışmayı romanı yermek için kanıt olarak kullanması.
Akılda kalsın: Her şık için paragraftan bir kanıt cümlesi göster. Gösteremiyorsan o şık paragrafın değil, senin bilgindir. Şıkta “her, hiç, bütün, yalnızca, mutlaka, kesinlikle” görünce zil çalsın: paragraf bu kadar iddialı mı?
Sınavda

Nasıl sorulur“Bu parçadan aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir / çıkarılamaz?”, “Bu parçaya göre … ile ilgili hangisi söylenebilir / söylenemez?”, “… kesin olarak çıkarılabilecek yargı hangisidir?” Paragraf sorularının en sık kalıbıdır.

TuzakOlumlu kökte dört şıktan üçü tuzaktır, olumsuz kökte üçü doğrudur; olumsuz kökü gözden kaçırmak en pahalı hatadır. Tuzak türleri: paragrafta olmayan doğru bilgi, aşırı genelleme, kesinlik kayması, kısmi doğru, paragrafın kurmadığı neden-sonuç bağı.

Ek bilgi: Bu kalıplar sınavda kaç kez çıktı?

2012–2021 çıkmış KPSS, ALES ve DGS paragraf sorularında “ulaşılabilir / söylenebilir / doğrudur” 80 kez, “ulaşılamaz / söylenemez / … değildir” 63 kez geldi (KPSS'de toplam 41). Niteleme soruları 5, uygulama (“yapması beklenir / beklenemez”) 5, destekleme ve benzer davranış 5 kez çıktı.

⇄Bilgi eşleştirme cümle ve kesin yargı

?Soru çöz

Ülkemizdeki bazı göller son yirmi yılda yüzey alanlarının önemli bir bölümünü kaybetti. Uzmanlar bunun başlıca nedenleri arasında tarımda bilinçsiz sulamayı ve yağışların azalmasını sayıyor. Kıyıdaki köylerde balıkçılıkla geçinen ailelerin bir kısmı başka işlere yöneldi. Bazı havzalarda ise az su isteyen ürünlere geçilmesinin suyu korumaya yardım ettiği görülüyor.

Bu parçadan aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?

✓ C. Paragraf “bazı göller” diyor; “bütün göller” ve “aynı hız” paragrafı aşan bir genellemedir. A bilinçsiz sulamadan, B balıkçı ailelerden, D az su isteyen ürünlerden çıkar.

?Soru çöz

Mahallemizdeki kütüphane geçen yıl hafta sonları da açık kalmaya başladı. İlk aylarda salonlar neredeyse boştu; zamanla özellikle çalışan gençler cumartesi sabahlarını burada geçirmeye başladı. Görevliler, hafta içi akşamları gelen okur sayısının ise değişmediğini söylüyor.
Bu parçadan aşağıdakilerden hangisi kesin olarak çıkarılabilir?

✓ B. İlk aylarda salonlar “neredeyse boş”, zamanla gençler gelmeye başlamış: hafta sonu okur sayısının arttığı kesindir. A aşırı genellemedir: paragraf yalnız cumartesi sabahlarından söz eder, kütüphanenin bütününden değil. C paragrafta olmayan bir bilgi kurar; akşam okur sayısının değişmediği söylenir, az olduğu söylenmez. D paragrafın kurmadığı bir neden-sonuç bağıdır; hafta içi sayının değişmemesi bu kaymayla da çelişir.
YÖNTEM · BAŞLIK

Paragrafın başlığı: kısa, kapsayıcı ve doğru yönde

KPSS / TYT Türkçe · Paragraf · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaParagrafta ana düşünce nedir, nerede bulunur ve nasıl bulunur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ana düşünce (ana fikir), yazarın konu hakkında okura iletmek istediği temel yargıdır; “Yazar bu paragrafı ne demek için yazdı?” sorusunun cevabıdır. Paragrafın başında, sonunda ya da hiçbir cümlede açıkça yazılmadan bütüne dağılmış olabilir. Sınav paragraflarında çoğunlukla son cümlelerde, “ama, oysa, kısacası, bu yüzden” gibi sözcüklerden sonra gelir.

Ana düşünce ve yeri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Paragrafa en uygun başlık nasıl bulunur, paragraf hangi soruya cevaptır?

Kısa cevap: Paragrafın başlığı, konuyu ve çoğu zaman ana düşüncenin yönünü birkaç sözcükle özetleyen addır. Doğru başlık paragrafın bütününü kapsar: yalnız bir cümleyi karşılayan başlık dar, paragrafın anlatmadığı alanları da içine alan başlık geniştir. Paragrafta en çok tekrarlanan iki kavram ve aralarındaki ilişki çoğu zaman başlığı verir.

İyi bir başlık kapıdaki tabela gibidir: içeride ne olduğunu söyler, içeride olmayan bir şeyi vaat etmez.

Başlık konunun yakın akrabasıdır ama bir adım ileri gider: konunun hangi yönden ele alındığını da gösterir. “Elle yazmak” bir konudur; “Elle yazmanın öğrenmeye katkısı” ise hem konuyu hem de paragrafın o konuya hangi pencereden baktığını söyleyen bir başlıktır. Paragraf bir durumu eleştiriyorsa “yararları” diye biten başlık, ne kadar tanıdık sözcükler taşırsa taşısın, yanlış yöndedir.

Başlık seçmenin üç ölçütü

  • Kapsam: Paragrafın bütün cümleleri başlığın altına sığmalı; başlık paragrafın dışına da taşmamalı.
  • Odak: Paragrafta iki kavram birlikte işleniyorsa (başarı ve kişilik, uyku ve öğrenme) başlık ikisini ve aralarındaki ilişkiyi birlikte vermeli.
  • Yön: Başlık paragrafın tutumuyla aynı yönde olmalı: övülen bir şeye “sakıncaları”, eleştirilen bir şeye “faydaları” denmez.

Çözümlü örnek

Klavye ve ekran yazıyı hızlandırdı ama elimizden bir şey de aldı. Kalemle not alan öğrencilerin, dinlediklerini kendi cümleleriyle özetlemek zorunda kaldıkları için konuyu daha iyi kavradığı söyleniyor. Kalem yavaştır; ama bu yavaşlık düşünmeye zaman bırakır. Elle yazmayı tamamen bırakmak, yalnızca bir alışkanlığı değil bir öğrenme yolunu da kaybetmek olabilir.

✔ Uygun başlık

  • Elle yazmanın öğrenmeye katkısı: iki ana kavram (elle yazma, öğrenme) ve aralarındaki ilişki doğru yönde.

✘ Uygun değil

  • Teknolojinin eğitime etkileri: çok geniş.
  • Klavyenin hızı: tek cümleye ait, çok dar.
  • Elle yazmanın sakıncaları: kavramlar doğru, yön ters.

Paragraf hangi soruya cevaptır?

Başlık sorusunun yakın bir akrabası şudur: “Bu parça aşağıdaki sorulardan hangisine karşılık olarak söylenmiş olabilir?” Paragrafı, birinin sorduğu bir soruya verilmiş uzun bir cevap gibi düşün. İlk cümle çoğu zaman sorunun doğrudan karşılığıdır; özellikle “Elbette”, “Hayır” gibi sözlerle başlayan paragraflar evet-hayır sorusuna verilmiş cevaplardır. Ama doğru soru yalnız ilk cümleye değil, paragrafın bütününe uymalıdır. Şıktaki sorunun türüne de bak: “Nasıl?” sorusunun cevabı bir yol ya da yöntem anlatır, “Neden?” sorusunun cevabı gerekçe sıralar.

Akılda kalsın: Başlık sorusunda paragrafın en sık tekrarlanan iki kavramını bul. İkisini birlikte taşıyan ve aralarındaki ilişkiyi paragrafla aynı yönde kuran şık, çoğu zaman cevaptır.
Sınavda

Nasıl sorulur“Aşağıdakilerden hangisi bu parçanın başlığı olabilir?”, “Bu parçaya en uygun başlık hangisidir?” ve daha sık olarak “Bu parça hangi soruya karşılık olarak söylenmiş olabilir?” Başlık bulma, konu ve ana düşünceyi birlikte tartmanın en kısa alıştırmasıdır.

TuzakTek kavram taşıyan dar başlık; paragrafın sözcüklerini kullanan ama yönü ters başlık; her şeyi kapsayan ama paragrafa özgü hiçbir şey söylemeyen çatı başlık. Soru karşılığında ise yalnız bir ayrıntıyı soran şık tuzaktır.

Ek bilgi: Bu kalıplar sınavda kaç kez çıktı?

2012–2021 çıkmış KPSS, ALES ve DGS paragraf sorularında başlık kalıbı hiç görülmedi; “Bu parça / bu sözler aşağıdaki sorulardan hangisine cevap olarak söylenmiş olabilir?” ise 5 kez (KPSS'de 4) geldi.

▭Boşluk doldurma

Paragrafın yalnız bir cümlesini karşılayan başlık , paragrafın anlatmadığı alanları da içine alan başlık ise bir başlıktır.

dargenişöznelkapalı

?Soru çöz

Göç eden kuşlar binlerce kilometrelik yolculukta yönlerini nasıl bulur? Araştırmalar, birçok türün güneşin ve yıldızların konumundan yararlandığını gösteriyor. Bazı kuşların ise yerin manyetik alanını algılayabildiği düşünülüyor. Yani kuşlar tek bir pusulaya değil, birbirini tamamlayan birkaç yol göstericiye güveniyor.

Aşağıdakilerden hangisi bu parçanın başlığı olabilir?

✓ A. Paragrafın bütünü kuşların yön bulmak için kullandığı yolları anlatıyor. B'den söz edilmiyor, C tek cümleye ait (dar), D paragrafın dışına taşıyor (geniş).
KAVRAM · YAZARIN TUTUMU

Yazarın amacı ve tutumu: övüyor mu, eleştiriyor mu, yakınıyor mu?

MEB 9. sınıf · Anlam Arayışı · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÖznel ve nesnel yargı nedir, nasıl ayırt edilir?Bağlantılı konudan (Cümle yorumlama). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Nesnel yargı, doğruluğu ya da yanlışlığı ölçüm, kayıt veya belgeyle denetlenebilen ve kişiden kişiye değişmeyen yargıdır. Öznel yargı ise kişinin duygu, beğeni ve görüşüne dayanır; kanıtlanamaz, kişiden kişiye değişebilir. İkisini ayıran ölçüt cümlenin doğru olması değil, kanıtlanabilir olmasıdır.

Öznel ve nesnel yargı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Paragrafta yazarın amacı ve tutumu nasıl anlaşılır?

Kısa cevap: Yazarın amacı paragrafı neden yazdığıdır (bilgi vermek, ikna etmek, eleştirmek, uyarmak, duygu paylaşmak); tutumu ise konuya karşı takındığı tavırdır (övgü, eleştiri, yakınma, alay, özlem, tarafsızlık). İkisi de en çok sıfatlardan, yargı bildiren yüklemlerden ve “ne yazık ki, nihayet, hâlâ, bile” gibi değerlendirme sözcüklerinden anlaşılır.

Aynı olayı iki yazar anlatır: biri “nihayet” der, öteki “ne yazık ki”. Olay aynıdır; değişen, yazarın tutumudur.

MEB 9. sınıf kitabı yazarın tutumu ile yazma amacını birlikte inceletir, çünkü ikisi birbirini açıklar. Şu iki cümleye bak: Yeni açılan alışveriş merkezi ilçeye nihayet bir sinema kazandırdı. / Yeni açılan alışveriş merkezi ilçenin son yeşil alanını da yuttu. Bilgi aynı (bir alışveriş merkezi açıldı), ama ilk yazar memnun, ikincisi rahatsız. “Nihayet” beklentinin karşılandığını, “… da yuttu” bir kaybın üstüne yeni bir kayıp eklendiğini gösterir.

Tutumu ele veren sözcükler

  • Övgü, beğeni: ustalıkla, başarıyla, değerli, incelikli. Ressam ışığı ustalıkla kullanmış.
  • Eleştiri: özensiz, yüzeysel, gereksiz, ne yazık ki. Yazar bir eseri, kişiyi ya da durumu kusurlu bulur.
  • Yakınma (şikâyet): Yazar kendisini de etkileyen bir durumdan rahatsızlığını dile getirir. Artık kimse komşusunun adını bilmiyor.
  • Alay (ironi): Söylenenin tersi kastedilir. Trafikte iki saat beklemek ne güzel bir dinlenme fırsatı!
  • Özlem: Geçmişe dönük, “eskiden, o yıllarda” ile açılan, kaybolan bir şeyi arayan anlatım.
  • Uyarı, öneri: -malı/-meli, gerekir, dikkat edilmeli. Yazar okuru bir şey yapmaya ya da yapmamaya çağırır.
  • Onaylama: Yazar aktardığı bir görüşe katıldığını gösterir: gerçekten de, haklı olarak, yerinde bir tespitle. Zıttı, aktarılan görüşe karşı çıkan eleştirel tutumdur.
  • Tarafsızlık: Sayılar, tarihler, ölçülebilir bilgiler; yazar yorum katmaz. Köprünün uzunluğu yaklaşık 1.500 metredir.

“Bu parçanın yazarıyla ilgili hangisi söylenebilir?”

Bu kalıpta şıklar yazarın zihnini anlatan fiillerle kurulur: … inanmaktadır, … yakınmaktadır, … dikkat çekmektedir, … önemsemektedir, … gerektiğini düşünmektedir. Her şıkta iki şeyi ayrı ayrı sına: fiil (yazar gerçekten yakınıyor mu, yoksa yalnız bilgi mi veriyor?) ve içerik (yakındığı şey bu mu?). İçerik doğru ama fiil yanlışsa, ya da fiil doğru ama içerik paragrafta yoksa şık düşer. Kentteki eski sinemaların kapanmasından yakınıyor şıkkı, yazar sinemaların kapandığını yalnızca bir bilgi olarak veriyorsa yanlıştır. Olumsuz biçim (“… yazarıyla ilgili hangisi söylenemez?”) aynı iki denetimle çözülür.

Duygu durumu: bir duygudan ötekine

“Bu parçanın yazarının içinde bulunduğu duygu durumları hangisidir?” sorusu endişe ve umut, kaygı ve mutluluk gibi ikili şıklarla gelir. Böyle paragraflar çoğu zaman bir duygudan ötekine geçer: önce ilk duyguyu, sonra geçişi sağlayan olayı, en sonda ikinci duyguyu bul. Sahneye çıkmadan önce ellerim buz gibiydi; ilk alkışı duyunca omuzlarım gevşedi. cümlesi heyecan ya da kaygıdan rahatlamaya geçişi anlatır. Şıktaki iki duygunun ikisi de paragrafta bir karşılık bulmalıdır; biri eksikse şık elenir.

Eleştirinin dili: anlatım nitelikleri

Eleştiri paragraflarında yazar bir eserin anlatımını över ya da yerer. Şıklarda şu terimler çıkar; her birini tek bir ipucuyla tanı:

  • Açıklık: Herkes aynı anlamı çıkarır, metin iki anlama gelmez. Zıttı kapalılıktır.
  • Duruluk: Gereksiz sözcük ve tekrar yoktur. Her cümleye üç sıfat sıkıştırmış diyen eleştirmen duruluğu eksik bulur.
  • Yalınlık: Süssüz, gösterişsiz, söz sanatlarına yaslanmayan anlatım. Zıttı süslülüktür.
  • Akıcılık: Okur takılmadan, kolayca okur.
  • Özlülük: Az sözle çok şey söylenir.
  • Özgünlük: Yazara özgüdür, başkalarını taklit etmez.
  • Tutarlılık: Düşünceler birbiriyle çelişmez.
  • Doğallık ve içtenlik: Yapmacıksız, samimi, konuşur gibi; yazar duygusunu saklamadan söyler.
  • Öğreticilik (didaktik anlatım): Okura bilgi ya da ders vermeyi amaçlar. MEB kitapları bilgi vermeyi amaçlayan metinlere “öğretici metin” der; eleştirmen bir öyküyü “didaktik” bulduğunda çoğu zaman ders verme kaygısının öyküyü gölgelediğini söyler.
  • Etkileyicilik ve sürükleyicilik: Okurun duygu ve düşüncesinde iz bırakır; merak uyandırıp okuru metne bağlar.

Bu nitelikler bir metnin nasıl söylendiğine dair yargılardır. Metnin hangi yolla kurulduğu (öyküleme, betimleme, açıklama, tartışma) ise ayrı bir konudur: Anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yolları.

Akılda kalsın: Tutum sorusunda tek soru sor: Yazar bu durumdan memnun mu? Memnunsa övgü, beğeni; değilse eleştiri, yakınma ya da uyarı; ne memnun ne değilse tarafsızlık. Sonra sözcüklere bak: “ne yazık ki” yakınma ve eleştiriye, “nihayet” memnuniyete, abartılı bir övgü ise çoğu zaman alaya işaret eder.
Sınavda

Nasıl sorulur“Bu parçada yazar aşağıdakilerden hangisinden yakınmaktadır?”, “Yazarın … karşısındaki tutumu hangisidir?”, “Eleştirmenin yazarda eksik gördüğü anlatım özelliği hangisidir?”, “Bu sözleri söyleyen birinin hangi tutumu sergilemesi beklenemez?” (son kalıpta ilkeyi yaz, şıkkı ona tut).

TuzakParagrafta aktarılan başkasının görüşünü yazarın görüşü sanmaktır: “Bazıları … der; oysa …” diye kurulan paragrafta yazarın tutumu “oysa”dan sonradır. İkinci tuzak, alaycı bir cümleyi düz anlamıyla okumaktır.

Ek bilgi: Bu kalıplar sınavda kaç kez çıktı?

2012–2021 çıkmış KPSS, ALES ve DGS paragraf sorularında “yazarla ilgili söylenebilir / söylenemez / yazarın görüşü olabilir” kökü 23 kez (KPSS'de 11), “yazarın yakındığı / eleştirdiği durum” ve duygu durumu kökleri 11 kez geldi; anlatımla ilgili “İçtenlik söz konusudur, Eleştirel bir tutum sergilenmiştir” gibi şıklar da çıktı (KPSS 2016).

▭Boşluk doldurma

Söylenenin tersinin kastedildiği alaycı anlatıma denir. Gereksiz sözcük ve tekrar içermeyen bir anlatım, bir anlatımdır.

ironiduruyalınöznel

?Soru çöz

Kitap fuarına bu yıl da gittim. Salonlar kalabalıktı ama standların çoğunda aynı on kitap üst üste dizilmişti. Yayınevleri okura yeni bir yazar tanıtmak yerine geçen yılın çok satanlarını yeniden öne çıkarmayı seçmiş. Fuardan çıkarken elimdeki poşet doluydu; ne yazık ki içinde beni şaşırtan tek bir kitap yoktu.

Bu parçada yazar aşağıdakilerden hangisinden yakınmaktadır?

✓ D. “Aynı on kitap”, “yeni bir yazar tanıtmak yerine” ve “ne yazık ki … şaşırtan tek bir kitap yoktu” aynı yakınmayı taşıyor. A paragrafa ters düşer (salonlar kalabalıktı); B ve C'den söz edilmiyor.
YÖNTEM · TAMAMLAMA

Paragrafı tamamlama: boşluğa hangi cümle gelir?

KPSS / TYT Türkçe · Paragraf · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaParagrafın bölümleri nelerdir, giriş cümlesi nasıl anlaşılır?Bağlantılı konudan (Paragrafta yapı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Paragraf, tek bir düşünceyi ya da bir konunun tek bir yönünü anlatan, birbirine anlamca ve dilce bağlı cümlelerden oluşan yazı birimidir. Giriş bölümü konuyu ortaya koyar, gelişme bölümü onu açıklar ve örnekler, sonuç bölümü söyleneni toparlar. Giriş cümlesi kendi başına anlaşılır; “ama, çünkü, bu, bu yüzden, ayrıca” gibi önceki bir cümleye bağlanan sözlerle ya da “da/de” ile başlamaz.

Paragrafın bölümleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Paragrafta boş bırakılan yere hangi cümle gelir, nasıl bulunur?

Kısa cevap: Boşluk doldurma sorularında cevap, boşluğun hemen öncesindeki ve sonrasındaki cümlelerde saklıdır. Boşluk sondaysa önceki cümleleri sonuca bağlayan, baştaysa ikinci cümlenin “bu, böyle” gibi sözcüklerle gönderme yaptığı düşünceyi veren, ortadaysa iki cümle arasında köprü kuran şık seçilir. Boşluğun yanındaki bağlayıcı sözcük (ama, çünkü, bu yüzden, oysa) gelecek cümlenin yönünü belirler.

Boşluk doldurma sorusu bir yapbozun eksik parçasıdır: parçanın biçimi, yanındaki parçaların kenarlarından anlaşılır.

Bu sorularda paragrafın bir yerine boşluk konur ve düşüncenin akışına uygun cümle istenir. Boşluğun yeri, ne aradığını söyler:

  • Boşluk sonda: Paragrafın vardığı sonuç ya da ana düşünce aranıyordur. Boşluktan önceki cümle yarım bırakılmışsa (“Bu yüzden …”, “Çünkü …”) şık o cümleyi hem anlamca hem dil bilgisi bakımından tamamlamalıdır.
  • Boşluk başta: Bir giriş cümlesi aranıyordur. İkinci cümle “bu”, “bunlar”, “böyle bir durum” diye bir şeye gönderme yapıyorsa, o şey ilk cümlede bulunmalıdır. Giriş cümlesinin genel özellikleri Paragrafta yapı sayfasında.
  • Boşluk ortada: Önceki ve sonraki cümle arasında bir geçiş aranıyordur. Şık hem öncekinin devamı hem sonrakinin hazırlığı olmalıdır.

Bağlayıcı sözcükler yön gösterir

  • çünkü, zira: ardından gerekçe gelir.
  • bu yüzden, bu nedenle, o hâlde: ardından sonuç gelir.
  • ama, oysa, ne var ki, buna rağmen: ardından önceki düşünceye karşıt ya da onu sınırlayan bir düşünce gelir.
  • örneğin, söz gelimi: ardından örnek gelir.
  • kısacası, demek ki: ardından özet ya da ana düşünce gelir.
  • üstelik, ayrıca: ardından aynı yönde ek bilgi gelir.

Adım adım çözüm

Fotoğraf makineleri telefonlara girince herkes fotoğrafçı oldu. Artık sıradan bir akşam yemeğinde bile onlarca kare çekiliyor. Ne var ki bu fotoğrafların çoğu bir daha hiç açılmıyor, telefonun belleğinde birikip unutuluyor. Bu yüzden ______

  • Adım 1: Boşluğun yerini ve bağlayıcısını bul: sonda, “Bu yüzden”den sonra. Bir sonuç cümlesi gelecek.
  • Adım 2: Sonucun dayanacağı gerekçeyi bir önceki cümlede bul: fotoğraflar çekiliyor ama bakılmıyor.
  • Adım 3: Bu gerekçeden çıkan sonucu taşıyan şıkkı seç: çok fotoğraf çekmek, anıları gerçekten saklamak anlamına gelmiyor. ✔
  • Adım 4: Elenenlerin nedenini gör: telefon üreticileri belleği büyütmeli konudan sapar; eskiden fotoğraf çekmek daha pahalıydı bir sonuç değil, “bu yüzden” ile bağlanmaz.

Sorunun bir de olumsuz biçimi vardır: “Bu parçanın sonuna aşağıdakilerden hangisi getirilemez?” Bu kez dört şıktan üçü uyar; uymayan şık ya düşüncenin yönünü tersine çevirir ya da paragrafın konusundan sapar. Bazen boşluğa bir cümle değil bir soru getirilir; o zaman boşluktan sonraki cümle o sorunun cevabıdır.

Akılda kalsın: Boşluğun iki komşusu çoğu zaman yeter: önceki cümle düşüncenin nereden geldiğini, bağlayıcı sözcük ve sonraki cümle nereye gittiğini söyler. İki şık arasında kalırsan o zaman paragrafın tamamına ve ana düşüncesine dön.
Sınavda

Nasıl sorulur“Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?”, “Bu parçanın sonuna / başına hangisi getirilebilir?”, “… hangisi getirilemez?” Tuzak, şunlardır: paragrafla aynı konuda olan ama düşünceyi ters yöne götüren cümle; doğru bir sonuç ama paragrafın vardığı sonuç değil; “Çünkü …” ile yarım kalan cümleye gerekçe yerine sonuç bildiren şık eklemek.

⇄Bilgi eşleştirme bağlayıcı ve ardından gelen

?Soru çöz

Çocuklar yeni bir oyuncağı birkaç gün içinde bir kenara bırakır ama karton bir kutuyla haftalarca oynayabilir. Kutu bir gün gemi, ertesi gün ev, bir başka gün uzay aracı olur. Hazır oyuncak ise ne olacağını baştan söyler; çocuğa yalnızca onu kullanmak kalır. Demek ki ______

Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

✓ C. “Demek ki” bir özet yargı ister: kutu her şeye dönüşebildiği, hazır oyuncak ise tek işe yaradığı için çocuk kutuyla daha uzun oynar. B paragrafın tersidir; A ve D konudan sapar.
YÖNTEM · PARAGRAF

Paragraf soru kalıpları: her soruda ilk nereye bakılır?

KPSS / TYT Türkçe · Paragraf · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaParagrafta düşüncenin akışını bozan cümle nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Paragrafta yapı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Akışı bozan cümle, paragrafın konusuna ya da konunun işlenen yönüne uymayan, önceki ve sonraki cümleyle anlam bağı kurulamayan cümledir. Bulmak için paragrafın konusu ve işlenen yönü belirlenir, numaralı cümleler tek tek bu yöne göre sınanır; çıkarıldığında önceki ile sonraki cümle birbirine daha iyi bağlanıyorsa akışı bozan cümle odur.

Akışı bozan cümle

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Paragraf soruları nasıl çözülür, hangi soru kalıbında nereden başlanır?

Kısa cevap: Paragraf sorusunda okuma yolunu soru kökü belirler. Ana düşünce ve başlık sorularında paragrafın bütünü ve özellikle son cümleleri; “değinilmemiştir, çıkarılamaz” sorularında önce şıklar; boşluk sorularında boşluğun komşu cümleleri; tutum sorularında değerlendirme sözcükleri okunur. Olumsuz soru kökünün (değildir, çıkarılamaz, getirilemez) altını çizmek en ucuz puan korumasıdır.

Paragraf sorusunu zor yapan çoğu zaman paragraf değil, nereden başlayacağını bilmemektir.

KPSS ve TYT Türkçe testlerinde en kalabalık soru grubu paragraf sorularıdır ve hepsi sınırlı sayıda soru kalıbına dağılır. Bu sayfada her kalıbı ayrı ayrı çözdük; aşağıdaki harita hepsini bir arada gösterir. Paragrafın yapısıyla ilgili kalıplar (iki paragrafa bölme, akışı bozan cümle, cümlelerin yer değiştirmesi, sıralama) ise Paragrafta yapı sayfasında.

Sekiz kalıp, sekiz başlangıç noktası. Soru kökünü okuduğunda hangi satırda olduğunu bil; paragrafa o satırın gösterdiği yerden gir.Görsel: Sınav Defteri

Her soruda aynı beş adım

  • Adım 1: Paragraftan önce soru kökünü oku. Olumsuzsa (değildir, çıkarılamaz, getirilemez, söylenemez) işaretle.
  • Adım 2: Kalıbı tanı ve haritadaki başlangıç noktasını seç.
  • Adım 3: Paragrafı okurken yön değiştiren sözcüklere dikkat et: “ama, oysa” sonrası, “kısacası, demek ki” sonrası, “bazıları … der” diye aktarılan görüşler.
  • Adım 4: Her şık için paragraftan bir kanıt cümlesi ara. Kanıtı olmayan şık, olumlu kökte yanlış, olumsuz kökte cevaptır.
  • Adım 5: İki şık arasında kalırsan ana düşünce sorularında bütünü kapsayanı, öteki sorularda paragrafın söylediğini aşmadan karşılayanı seç.

Anlatımla ilgili sorular

“Bu parçanın anlatımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?” sorusunda şıklarda teknik terimler yer alır: duyular (görme, işitme, koklama, tatma, dokunma), benzetme, kişileştirme, ikileme, soru cümlesi, öznel ya da nesnel anlatım; çıkmış sorularda bunlara genelleme, terim kullanımı, sebep-sonuç ilişkisi, sayısal (nicel) veri ve tanık gösterme de eklendi (ayrıntılı liste: Anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yolları). Yöntem “değinilmemiştir” sorusuyla aynıdır: önce şıklardaki terimleri işaretle, sonra parçada her birinin örneğini ara; örneği bulunmayan şık cevaptır. Kuşların cıvıltısı sabahı karşıladı. cümlesinde işitme duyusu vardır; “karşıladı” ise kuşlara insana özgü bir davranış yüklediği için kişileştirmedir. Söz sanatlarının ayrıntısı Sözcükte anlam, öznel-nesnel ayrımı Cümle yorumlama sayfasında.

ALES ve DGS'de ayrıca: iki parça, ortak yargı

ALES ve DGS'de iki kalıp daha görülür. Birincisinde I. ve II. diye iki ayrı parça verilir: “Aşağıdakilerden hangisi hem I hem de II numaralı parçada ele alınan konulardan biridir?”, “Bu parçalarla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?” ya da bir parçadaki olayın ötekinde açıklanan yollardan hangisiyle örtüştüğü sorulur. Her parçanın konusunu ve vardığı yargıyı ayrı ayrı bir cümleyle yaz; sonra iki cümle arasındaki ilişkiyi adlandır: aynı konu mu, biri ötekini örnekliyor mu, çürütüyor mu, genelliyor mu? İkincisinde birden çok kişinin görüşü aktarılır ve “düşünürlerin ortak yargısı” ya da “hemfikir oldukları konu” sorulur. Her kişinin görüşünü ayrı satıra yaz; hepsinde bulunan yargı cevaptır, yalnız birine ait olan yargı en güçlü çeldiricidir.

Bir paragraf, iki soru

Sınavda bazen tek bir paragrafa iki soru bağlanır; yönerge “… soruları aşağıdaki parçaya göre cevaplayınız” diye başlar ve bazen bir paragrafa üç soru bağlanır. Bu durumda paragrafı okumadan önce iki soru kökünü de oku: biri ana düşünceyi, öteki değinilmeyeni soruyorsa paragrafı bir kez, iki gözle okursun. Paragrafa ikinci kez dönmek, sürenin en çok kaçtığı yerdir.

Akılda kalsın: Paragrafta senin bilgin değil, paragrafın sözü geçer. Her şıkka “Kanıtın nerede?” diye sor; paragraftan bir cümle gösteremiyorsan o şıkka güvenme.
Sınavda

Nasıl sorulurSoru kökü okuma yolunu belirler: boşluk sorularında ve ana düşüncenin son cümlede açıkça verildiği paragraflarda baştan ve sondan başlamak zaman kazandırır. “Değinilmemiştir”, çıkarım ve tutum sorularında ise cevap herhangi bir cümlede olabilir; bunlarda paragrafın tamamı okunur, yalnız şıklar önce okunur.

TuzakOlumsuz kökü (değinilmemiştir, ulaşılamaz, söylenemez) gözden kaçırmak; çıkmış köklerin en az üçte biri olumsuzdur.

Sınavda işaretle“paragrafı asla tamamen okuma” taktiği yalnız boşluk ve açık ana düşünce sorularında geçerlidir.

Ek bilgi: 2012–2021 paragraf soru köklerinin dağılımı

KPSS, ALES ve DGS'de çıkmış paragraf sorularından taranan 586 soru kökünde sıra şöyle: çıkarım (ulaşılabilir / ulaşılamaz) 143, değinilmeyen ve değinilen 78, bilgi soruları (“parçaya göre X'in nedeni”) 48, akışı bozan cümle 45, yer değiştirme 34, boşluk-başa-sona cümle 33, altı çizili söz 32 (yerine getirme ile 37), ana düşünce 32, yazarla ilgili 23, sıralama 18, numaralı cümle özellikleri 16, anlatımla ilgili 15, ikiye bölme 14; iki parça, ortak yargı, diyalog ve atasözü kalıpları birkaç kez geldi, başlık hiç gelmedi. Bu köklerin en az 183'ü olumsuzdu.

↕Sıralama paragraf sorusunda genel yol

  1. Soru kalıbını tanı, ilk bakılacak yeri seç
  2. Her şık için paragraftan bir kanıt cümlesi ara
  3. Soru kökünü oku, olumsuzsa işaretle
  4. Paragrafı yön değiştiren sözcüklere dikkat ederek oku

?Soru çöz

Elbette hayır. Kalabalık bir sınıfta bile her öğrencinin öğrenme hızı farklıdır. Biri konuyu ilk anlatımda kavrar, bir başkası aynı şeyi ancak üçüncü örnekte yakalar. Bu yüzden tek bir hızla ilerleyen ders, bazılarını sıkarken bazılarını geride bırakır.

Bu parça aşağıdaki sorulardan hangisine karşılık olarak söylenmiş olabilir?

✓ B. “Elbette hayır” bir evet-hayır sorusunun cevabıdır; devamı da öğrenme hızlarının farklı olduğunu anlatır. Öteki şıklar evet-hayır sorusu değildir ve paragrafın bütününe uymaz.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Uzun yürüyüşe çıkacaklar için en önemli malzeme ayakkabıdır. Yeni alınmış bir ayakkabıyla doğrudan uzun bir parkura çıkmak, ayakta su toplanmasına yol açabilir. ---- Böylece ayakkabı ayağın biçimini alır ve yürüyüş günü tatsız sürprizler yaşanmaz.

Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

✓ C. Önceki cümle bir sorun koyuyor (yeni ayakkabı su toplatabilir), sonraki cümlenin “Böylece”si bir yöntem bekliyor. C hem “Bu nedenle” ile sorunu devralıyor hem de ayakkabının ayağın biçimini almasını sağlayacak eylemi veriyor. A ve B konuyu dağıtır, D paragrafın yargısıyla çelişir.Kaynak: Paragrafta yapı · Cümle ekleme, boşluk doldurma

?Soru 2

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde amaç-sonuç ilişkisi vardır?

✓ C. Sesini duyurabilmek, eylemden sonra ulaşılmak istenen hedeftir (-mek için). A'daki gürültü, B'deki kar ve D'deki yorgunluk eylemden önce var olan nedenlerdir; B'deki “diye” haber kipli bir fiilden sonra geldiği için neden bildirir.Kaynak: Cümlede anlam ilişkileri · Amaç-sonuç ve nedenden farkı

?Soru 3

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde neden-sonuç ilişkisi vardır?

✓ A. Binanın susuz kalması gerçekleşmiş bir olaya, borunun patlamasına bağlanmıştır; “-dığından” neden bildirir. B amaç, C koşul, D karşılaştırma cümlesidir.Kaynak: Cümlede anlam ilişkileri · Neden-sonuç (sebep-sonuç)

?Soru 4

(I) Her evde, afet anında hemen alınabilecek bir deprem çantası bulunmalıdır. (II) Depremin büyüklüğü, açığa çıkan enerjiye göre hesaplanan bir değerle ifade edilir. (III) Çanta, kapıya yakın ve evdeki herkesin kolayca ulaşabileceği bir yerde durmalıdır. (IV) İçine su, dayanıklı yiyecek, el feneri, yedek pil ve ilk yardım malzemesi konmalıdır. (V) Bu malzemelerin son kullanma tarihleri de yılda bir kez kontrol edilmelidir.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

✓ B. Paragraf deprem çantasının hazırlanmasını anlatıyor; II “deprem” sözcüğünü taşısa da depremin nasıl ölçüldüğüne geçerek konunun başka bir yönünü açıyor. II çıkarılınca I ile III dikişsiz birleşir; IV ve V de çantanın içeriğini sürdürür.Kaynak: Paragrafta yapı · Akışı bozan cümle

?Soru 5

(I) Mahallemizdeki eski sinema geçen ay yeniden açıldı. (II) Salonun koltukları değiştirilmiş, perdesi ve ses düzeni yenilenmiş. (III) Girişteki el boyaması afişler ise olduğu gibi korunmuş. (IV) Küçük salonlar, büyük alışveriş merkezlerindeki sinemaların veremediği bir şey sunar: tanıdıklık. (V) Gişedeki görevli sizi adınızla karşılar, film bitince kapının önünde sohbet edilir. (VI) Belki de bu yüzden insanlar, bilet fiyatı aynı olsa bile mahalle sinemasını seçiyor.

Bu parça iki paragrafa ayrılmak istense ikinci paragraf hangi cümleyle başlar?

✓ B. I–III yenilenen sinemayı tanıtıyor; IV bağlayıcısız bir genel yargıyla küçük salonların değerine geçiyor, V bu yargıyı örnekliyor, VI “bu yüzden” ile ona bağlanıyor. III “ise”, VI “bu yüzden” ile öncesine bağlı olduğu için başlangıç olamaz; V ise IV'ü açıklıyor.Kaynak: Paragrafta yapı · Paragrafı ikiye bölme

?Soru 6

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde olasılık (tahmin) anlamı vardır?

✓ A. Kilitli kapıdan yola çıkılarak bir kestirimde bulunulmuş; “-malı” burada gereklilik değil tahmin bildiriyor (“herhâlde tatile çıkmışlardır”). B'deki “-ebilir” kapasite, C'deki “-malı” gereklilik bildirir; D genel geçer bir bilgiyi kesin olarak verir.Kaynak: Cümle yorumlama · Kesinlik ve olasılık (tahmin)

?Soru 7

Kent bahçeleri genellikle küçük boş arsalarda kurulur; ---- verimleri şaşırtıcı derecede yüksektir. Her parsel bir aileye ayrıldığı için bakım düzenli yapılır, ---- ürün kaybı az olur. ---- bazı mahallelerde bu bahçeler, komşuların tanıştığı birer buluşma yerine dönüşmüştür.

Bu parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangileri getirilmelidir?

✓ D. Küçük alan ile yüksek verim karşıt yargılardır (ama); düzenli bakım, ürün kaybının az olmasının nedenidir, ardından sonuç gelir (bu nedenle); son cümle aynı yönde yeni bir bilgi ekler (Üstelik). A'daki “çünkü” neden ile sonucu ters çevirir; B ve C ilk boşlukta tutmaz.Kaynak: Paragrafta yapı · Bağlayıcılar ve gönderim

?Soru 8

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesnel bir yargı vardır?

✓ B. Köprünün uzunluğu ve işlevi ölçülerek denetlenebilir; kişiden kişiye değişmez. A'daki “en huzurlu” ve C'deki “ustalaşmak” birer değerlendirme, D ise sınanamayan bir genellemedir.Kaynak: Cümle yorumlama · Öznel ve nesnel yargı

?Soru 9

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir ön yargı dile getirilmiştir?

✓ C. Yeni sezon izlenmeden “sıkıcıdır” hükmü verilmiş; dayanaksız, peşin bir yargı. A gözleme dayanan bir tahmin, B ön kabule dayanan bir öneri, D ise bir veriden (biletlerin tükenmesi) yapılan çıkarımdır.Kaynak: Cümle yorumlama · Ön yargı, ön kabul, çıkarım, kanıtlama

?Soru 10

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir esere yönelik olumsuz eleştiri vardır?

✓ A. “Aceleyle bağlandığı izlenimi”, eserin kurgusuna yönelik olumsuz bir değerlendirmedir. B ve C yalnızca bilgi verir; D ise olumlu bir eleştiridir.Kaynak: Cümlede anlam ilişkileri · Öneri, öğüt, eleştiri, rica, emir
88
Daha fazla soru çözmek ister misin?Paragrafta anlam ve yapı konusundan 88 soru seni bekliyor. Çözümlü; yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →