İsimler, zamirler ve isim tamlamaları

İsimleri dört açıdan sınıflandırıyor, zamir türlerini ve üç ayrı “ki”yi ayırıyor, zamirle sıfatı karıştırmamayı ve isim tamlamalarının türlerini adım adım öğreniyoruz.

8 durakKavram
17 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 17tamamlanan etkinlik
8 sorubu konuda çözebileceğin
KAVRAM · İSİM TÜRLERİ

İsim nedir? Özel isim, cins isim ve isimlerin dört sınıflandırması

MEB 10. sınıf · Sözün Ezgisi · Okuma 6 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaYer, kurum, kitap ve bayram adlarında büyük harf nasıl kullanılır?Bağlantılı konudan (Yazım kuralları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kurum, kuruluş, kanun, kitap, dergi, gazete, yapı, bayram, toplantı ve tarihî dönem adlarının her sözcüğü büyük harfle başlar. Yer adlarında “Dağı, Gölü, Boğazı” gibi tür sözleri adın parçasıysa büyük; “il, ilçe, köy, dergisi, gazetesi” gibi sözler özel ada dâhil değilse küçük yazılır. Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları da büyük harfle başlar.

Büyük harf: yer, kurum, eser, tarih

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Özel isim ve cins isim nedir, nasıl ayırt edilir?

Kısa cevap: İsim (ad), varlıkları ve kavramları karşılayan sözcüktür. Tek bir varlığa verilen isme özel isim (Ankara, Pamuk adlı kedi), aynı türden bütün varlıkların ortak adına cins isim (şehir, kedi, pamuk) denir. İsimler ayrıca niteliğine (somut-soyut), sayısına (tekil-çoğul-topluluk) ve yapısına (basit-türemiş-birleşik) göre de sınıflandırılır.

Sokaktaki her kedi “kedi”dir; ama bizim balkona gelen beyaz kedinin bir de adı vardır: Pamuk. İsim türlerinin ilk ayrımı bu iki sözcük arasındaki farktır.

Dil bilgisinde isim (ad), bir varlığı, nesneyi ya da kavramı karşılayan sözcüktür: masa, deniz, umut, Erzurum, kardeşlik. Cümlede en çok özne, nesne ve tümleç görevinde görülür ve ek alarak cümleye bağlanır. İsimleri dört ayrı açıdan sınıflandırırız; sınav sorularının çoğu bu açılardan birini seçip bir sözcüğün yerini sorar.

İsimler dört ayrı soruyla sınıflandırılır; her soru sözcüğe başka bir etiket verir.Görsel: Sınav Defteri

Özel isim: tek bir varlığa verilen ad

Özel isim, dünyada eşi olmayan tek bir varlığı gösterir: kişi adları (Elif, Mehmet Akif), yer adları (Trabzon, Kapadokya, Fırat), ülke, kurum, kitap, gazete, dergi adları (Çalıkuşu), hayvanlara verilen adlar (Pamuk, Karabaş). Özel isimler büyük harfle başlar; aldıkları çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır: Trabzon'a, Elif'in. Kurum ve kuruluş adlarına gelen ekler ise kesmeyle ayrılmaz: Türk Dil Kurumuna. Ayrıntılı kurallar Yazım kuralları sayfasındadır.

Özel ismin parçası olan cins isimler de büyük harfle yazılır ve artık o özel ismin bir parçasıdır: Van Gölü, Ağrı Dağı, Marmara Denizi. Ay, Güneş, Dünya sözcükleri gök bilimi anlamında kullanıldığında özel isimdir: Ay, Dünya'nın tek uydusudur. Gündelik anlamda ise cins isimdir: Bu akşam güneş erken battı.

Cins isim: bir türün ortak adı

Cins isim, aynı türden bütün varlıkları karşılar: şehir, ırmak, kitap, öğretmen, kedi. Her şehir “şehir”dir, ama yalnız biri “Trabzon”dur. Cins isimler cümle başında değilse küçük harfle yazılır.

Bir sözcüğün özel mi cins mi olduğunu sözlük değil cümle belirler. Deniz bu yaz ilk kez denize girdi. cümlesinde ilk “Deniz” bir kişinin adıdır, özel isimdir; ikincisi suyla kaplı geniş alanın adıdır, cins isimdir. Irmak, Pınar, Ceylan, Pamuk gibi sözcüklerde aynı ikilik sık görülür. Tersine bir yol da vardır: zamanla cins isme dönüşen özel isimler (jilet, röntgen) Sözcükte anlam sayfasında anlam olayları arasında anlatıldı.

Somut ve soyut isimler

Varlıklara niteliği açısından bakınca, beş duyudan biriyle algılanabilen varlığın adı somut isim (rüzgâr, koku, taş), yalnız akılla kavranan kavramın adı soyut isimdir (özlem, adalet, cesaret). Ölçütün “görmek” değil “herhangi bir duyuyla algılamak” olduğunu, bağlama göre somut bir sözcüğün soyutlaşabileceğini Sözcükte anlam sayfasında ayrıntılı gördük; burada yalnız bu ayrımın da bir isim sınıflandırması olduğunu bilmek yeter.

✘ “Rüzgâr” görülemediği için soyut bir isimdir. ✔ “Rüzgâr” dokunma duyusuyla algılandığı için somut bir isimdir.

Akılda kalsın: Özel isim için tek soru: “Bu adı taşıyan dünyada yalnız bir tane mi var?” Cevap evetse özel, “bu türden çok var” ise cins isimdir. Kararı sözcüğün kendisine değil, cümlede neyi gösterdiğine göre ver: Pamuk (kedi) özel, pamuk (bitki) cins.
Sınavda

Nasıl sorulur“Altı çizili sözcüklerden hangisi özel isim olarak kullanılmıştır?” ya da “hangisi cins isimdir?” biçiminde gelir.

TuzakAynı sözcüğün hem kişi adı hem cins isim olabilmesidir: Deniz / deniz, Irmak / ırmak. İkinci tuzak, özel ismin parçası olan cins isimlerdir (Van Gölü'ndeki “Gölü”). Somut-soyut ayrımı ise çoğu zaman sözcükte anlam soruları içinde sorulur.

Sınavda işaretle“ad” isim, “özel ad” özel isim demektir.

⇄Bilgi eşleştirme isim ve türü

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük cins isim olarak kullanılmıştır?

✓ C. Bitki adı olan “pamuk”, aynı türden bütün bitkileri karşılayan cins isimdir. Erciyes (dağ adı), Pamuk (hayvana verilen ad) ve Akdeniz (deniz adı) tek bir varlığı gösteren özel isimlerdir.

?Soru çöz

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak içindeki isim soyut anlamlıdır?

✓ B. Korku duyu organlarıyla algılanamaz, yalnız zihinle kavranır: soyut isimdir. Rüzgâr dokunmayla, kahve tatma ve koklamayla, ses işitmeyle algılandığı için somuttur. Ölçüt “görmek” değil, herhangi bir duyuyla algılamaktır; bunu Sözcükte anlam sayfasında gördük.
KAVRAM · SAYI VE EKLER

Tekil, çoğul ve topluluk ismi; isim çekim ekleri ve adlaşmış sıfat

MEB 10. sınıf · Sözün Ezgisi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİsim çekim ekleri ve fiil çekim ekleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Sözcükte yapı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Çekim ekleri sözcüğe yeni anlam katmaz, onu cümledeki öteki sözcüklere bağlar. İsim çekim ekleri çokluk (-lar), iyelik (-ım, -ın, -ı…), hâl (-ı, -a, -da, -dan) ve tamlayan (-ın) ekleridir; fiil çekim ekleri ise kip (haber ve dilek) ile şahıs ekleridir.

Çekim ekleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Topluluk ismi nedir, adlaşmış sıfat nasıl anlaşılır?

Kısa cevap: Sayısına göre isimler üçe ayrılır: tek bir varlığı anlatan tekil isim (asker), “-lar/-ler” ekiyle birden çok varlığı anlatan çoğul isim (askerler) ve çokluk eki almadan bir topluluğu anlatan topluluk ismi (ordu, sürü, koro). Nitelediği isim düşen ve onun eklerini alarak ismin yerine geçen sıfata adlaşmış sıfat denir: yaşlı yolcular → yaşlılar.

“Askerler” ile “ordu” aynı kalabalığı anlatabilir; ama biri bu kalabalığı ekle, öteki tek bir sözcükle kurar.

Tekil ve çoğul isim

Tekil isim tek bir varlığı anlatır: öğrenci, ağaç, kalem. Çoğul isim ise çokluk eki “-lar/-ler” alarak birden fazla varlığı karşılar: öğrenciler, ağaçlar, kalemler. Tekil biçim her zaman “bir tane” demek değildir; bir türün tamamından söz ederken de tekil kullanılır: Domates bu mevsimde çok ucuz. cümlesinde tek bir domatesten değil, domatesin türünden söz edilir.

Çokluk ekinin aile, saygı ve abartma anlamları Sözcükte yapı sayfasında geçti. Sınavın sevdiği birkaç kullanım daha vardır: benzerlik (Bu topraklar nice Yunus Emreler yetiştirdi.), yaklaşıklık (Saat beşlerde kapıda olurum.) ve “-ı” ile birlikte “her” anlamı (Cumartesileri pazara gideriz. = her cumartesi). Bu kullanımlarda ek gerçek bir sayı çokluğu bildirmez.

“-ler hangisinde çokluk bildirmiştir?” sorusunda iki tuzak daha vardır. Biri abartmadır: Koşudan sonra terler içinde kaldı. cümlesinde ter damlaları sayılmaz, durum büyütülerek anlatılır. Öteki, “-leri” biçimindeki 3. çoğul kişi iyelik ekidir: İkizler annelerini havaalanında karşıladı. cümlesinde “annelerini” iki anneyi değil, “onların annesi”ni gösterir; ek sahibin çokluğunu bildirir, ismin değil.

Topluluk ismi: tekil biçim, çok varlık

Topluluk ismi, çokluk eki almadığı hâlde birden çok varlıktan oluşan bir bütünü karşılar: ordu, sürü, orman, koro, takım, kurul, meclis, aile, halk, ekip. Topluluk isimleri de çokluk eki alabilir; o zaman birden fazla topluluğu anlatır: Koroların hepsi aynı salonda prova yaptı.

✘ “Askerler” bir topluluk ismidir. ✔ “Askerler” çoğul isimdir; topluluk ismi olan “ordu”dur. Bazı sözcüklerde karar yine bağlama bağlıdır: Sınıf bu habere çok sevindi. cümlesinde “sınıf” öğrencilerin oluşturduğu topluluğu anlatır; Sınıfın duvarları yeni boyandı. cümlesinde ise bir mekânın adıdır.

Yapısına göre isimler ve çekim ekleri

İsimler yapıca basit (göz), türemiş (gözlük) ya da birleşik (gözlemevi) olabilir; bu ayrımın bütün ayrıntıları Sözcükte yapı sayfasındadır. Aynı sayfada gördüğümüz isim çekim ekleri (çokluk, iyelik, hâl ve tamlayan ekleri) ismin türünü değiştirmez: kitaplarımızdan hâlâ bir isimdir, yalnız cümleye bağlanmıştır. Sınavın sorduğu asıl ilişki tersten kurulur: Bir sıfat çekim eki alıp cümlede ismin yerini tutarsa isimleşir.

Adlaşmış sıfat

Niteleme sıfatı, nitelediği isim düşünce onun yükünü ve eklerini üstlenir: Yaşlı yolculara otobüste yer açtık. → Yaşlılara otobüste yer açtık. Artık “yaşlılar” bir şeyi nitelemez, kendisi bir varlık grubunu anlatır; bu sözcüğe adlaşmış sıfat denir. Gençler bu projeye büyük ilgi gösterdi., Sınıfın en çalışkanı ödülü aldı. cümlelerindeki “gençler” ve “çalışkanı” da böyledir. Sıfat-fiillerin adlaşması (gelenler, okuyanlar) ve fiilimsi ekiyle kalıcı isim olmuş sözcükler (dondurma, çakmak) Fiilimsiler sayfasında ele alınır.

Akılda kalsın: Adlaşmış sıfatı yakalamanın yolu düşen ismi geri koymaktır: “gençler” → genç insanlar, “çalışkanı” → çalışkan öğrencisi. Geri koyabildiğin bir isim varsa ve sözcük cümlede o ismin yerini tutuyorsa sıfat adlaşmıştır. Topluluk ismi için ise sor: “Eksiz hâliyle bir kalabalığı anlatıyor mu?”
Sınavda

Nasıl sorulur“Altı çizili sözcüklerden hangisi topluluk ismidir?” sorusu sık gelir.

TuzakÇoğul eki almış isimdir: askerler, öğrenciler çoğuldur, topluluk değildir. Adlaşmış sıfat sorularında ise sıfatın bir isimden önce gelip gelmediğine bak: “yaşlı adam” sıfat tamlamasıdır, “yaşlıya” adlaşmış sıfattır.

Sınavda işaretle“topluluk adı” topluluk ismi, “adlaşmış ön ad” adlaşmış sıfattır.

▭Boşluk doldurma

“Ordu, sürü, koro” gibi eksiz hâliyle birden çok varlığı anlatan isimlere denir. “Gençler bu işe çok heveslendi.” cümlesinde “gençler” sözcüğü sıfattır.

topluluk ismiadlaşmışçoğul isimniteleme

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük topluluk ismidir?

✓ A. “Koro” çokluk eki almadan birden çok şarkıcının oluşturduğu topluluğu anlatır. Askerler ve ağaçlar çokluk ekiyle kurulmuş çoğul isimlerdir; sandalye tekil isimdir.
KAVRAM · ZAMİR

Zamir nedir? Kişi zamirleri, “kendi” ve ek hâlindeki zamirler

MEB 10. sınıf · Kelimelerin Ritmi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Zamir nedir, kişi zamirleri ve dönüşlülük zamiri nelerdir?

Kısa cevap: Zamir (adıl), ismin yerini tutan sözcüktür. Türleri kişi, işaret, belgisiz, soru ve ilgi zamirleridir; dönüşlülük zamiri “kendi” kişi zamirleriyle birlikte incelenir, bazı kaynaklarda ayrı tür sayılır. Kişi zamirleri ben, sen, o, biz, siz, onlar'dır. İyelik ekleri (kitabım = benim kitabım) ve şahıs ekleri (geldim = ben geldim) de zamir işlevi taşıdığı için ek hâlindeki zamir sayılır.

“Ayşe kitabı aldı, Ayşe kitabı okudu, Ayşe kitabı rafa koydu.” Bu cümleyi kimse böyle kurmaz; dil, tekrarın yükünü zamirlere verir.

Zamir, bir ismin yerini tutan sözcüktür. Yerini tuttuğu isim çoğu zaman metnin önceki bölümünde geçmiştir ya da konuşanlar için bellidir: Ayşe kitabı aldı, onu bir gecede okudu. Zamirler de isimler gibi çokluk, iyelik ve hâl eklerini alır, cümlede özne, nesne ya da tümleç olur. Kaynaklarda zamir için “adıl” terimi de kullanılır.

Zamir türleri tek tabloda: soldan sağa tür, o türün sözcükleri ve bir örnek cümle.Görsel: Sınav Defteri

Kişi zamirleri

Konuşan, dinleyen ve sözü edilen kişilerin yerini tutar: ben, sen, o, biz, siz, onlar. “Bizler, sizler” biçimleri anlamı pekiştirir. Kişi zamirleri ek alırken kimi zaman ses değişimine uğrar: ben → bana, sen → sana, o → ona, onu (araya “n” girer), biz → bizim. Yapım eki de alabilirler: bensiz, sensiz, benlik. Ek fiil alarak yüklem olabilirler: Bu takımın kaptanı sensin.

“O” ve “onlar” insanların yerini tuttuğunda kişi zamiridir: Komşularımızı yemeğe çağırdık, onlar da tatlı getirdi. İnsan dışındaki varlıkların yerini tuttuğunda ise sınav kaynaklarının çoğu bu sözcükleri işaret zamiri sayar: Saksıdaki çiçekleri gördün mü? Onları her sabah sularım.

Dönüşlülük zamiri: “kendi”

TDK'ye göre “kendi”, iyelik ekleri alarak kişinin öz varlığını anlatan dönüşlülük zamiridir: kendim, kendin, kendisi, kendimiz, kendiniz, kendileri. Eylemin yapanına döndüğünü ya da işi başkasının değil kişinin kendisinin yaptığını vurgular: Kardeşim ayakkabılarını artık kendisi bağlıyor., Kendine iyi bak. “Kendi kendine” kalıbı da aynı zamiri pekiştirir. Bazı kaynaklar “kendi”yi ayrı bir zamir türü sayıp zamirleri altıya çıkarır; TDK adlandırmasında sözcüğün adı her durumda dönüşlülük zamiridir.

Ek hâlindeki zamirler

MEB 10. sınıf kitabı zamirleri “ek ve sözcük durumunda” arar. Bunun nedeni, bazı eklerin de bir kişinin yerini tutmasıdır. İyelik ekleri sahibini gösterir: kalemim (benim kalemim), evimiz (bizim evimiz). Şahıs ekleri eylemi yapanı gösterir: geldim (ben geldim), okuduk (biz okuduk). Bu yüzden Türkçede kişi zamiri çoğu zaman söylenmez; ek aynı bilgiyi zaten taşır.

Dikkat: Bu konuda söylenecek çok şey var. cümlesindeki “şey” zamir değil, isimdir. Belirsiz bir varlığı anlattığı için zamire benzer ama bir ismin yerini tutmaz.

Akılda kalsın: Zamiri bulmak için yerine geri koyma testi yap: sözcüğün yerine bir isim koyabiliyor ve cümle aynı anlamı koruyorsa zamirdir (“onları” → çiçekleri). İyelik ekinin zamir işlevini görmek için de sözcüğün önüne benim, senin, onun… getir: “kalemim” → benim kalemim.
Sınavda

Nasıl sorulur“Numaralanmış cümlelerin hangisinde zamir yoktur?” ya da “hangisinde dönüşlülük zamiri vardır?” kalıpları sık gelir. Soru aksini söylemiyorsa yalnız sözcük hâlindeki zamirleri say; ek hâlindekiler ancak soru “ek hâlindeki zamir” derse hesaba girer.

TuzakEn klasik olarak “şey” sözcüğüdür: zamir değil, isimdir. Bir başka kalıp zamirin aldığı eki sorar: “hangisinde yönelme hâl eki almış bir zamir vardır?” (bana, ona, buraya).

⇄Bilgi eşleştirme zamir ve türü

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dönüşlülük zamiri kullanılmıştır?

✓ D. “Kendisi”, işin başkası tarafından değil kişinin kendisi tarafından yapıldığını vurgulayan dönüşlülük zamiridir. A'daki “bize”, B'deki “onlar”, C'deki “senin” ve “bizim” kişi zamiridir.
KAVRAM · ZAMİR TÜRLERİ

İşaret, belgisiz ve soru zamirleri: göstermek, belirsiz bırakmak, sormak

MEB 10. sınıf · Kelimelerin Ritmi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

İşaret zamiri, belgisiz zamir ve soru zamiri nedir?

Kısa cevap: İşaret zamirleri varlıkların yerini göstererek tutar (bu, şu, o, burası, öteki); belgisiz zamirler kimi ya da neyi kastettiğini açıkça belirtmeden ismin yerini tutar (biri, bazıları, herkes, kimse, hepsi); soru zamirleri ismin yerini soru yoluyla tutar ve cevabı bir isim ya da zamirdir (kim, ne, nereye, hangisi).

Bir pazarda tezgâha uzanıp “Şunu verir misiniz?” dersin; satıcı neyi istediğini bilir, çünkü parmağın ismin işini görmüştür.

İşaret zamirleri

Varlığın adını söylemeden onu göstererek yerini tutar: bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar. “Bura, şura, ora” sözcükleri yalnız ek alarak kullanılır: burası, şurada, oraya, buradan. Öteki, öbürü, beriki, diğeri de işaret zamiri sayılır: Bu kazak dar geldi, ötekini deneyeyim. İşaret zamiri ek fiil alarak yüklem olabilir: Aradığım kitap budur.

Belgisiz zamirler

Yerini tuttuğu ismi açıkça göstermez; kişi ya da varlık belirsiz kalır: biri, birisi, birileri, kimi, kimisi, bazısı, bazıları, birkaçı, birçoğu, çoğu, hepsi, tümü, herkes, kimse, hiç kimse, hiçbiri, her biri, başkası, birbiri. Kimi denizi sever, kimi dağı., Sorulara herkes aynı cevabı verdi., İki kardeş birbirini çok özlemiş. “Herkes, kimse, birbiri” her zaman zamirdir; “bazı, her, hiçbir” ise yalnız bir isimden önce kullanılır ve sıfattır. Kaynaklarda belgisiz zamir için “belirsizlik zamiri” adı da geçer.

✘ “Hiçbir şey” sözünde belgisiz zamir vardır. ✔ “Hiçbir şey” sözünde “hiçbir” belgisiz sıfat, “şey” isimdir; ikisi bir sıfat tamlaması kurar.

Soru zamirleri

İsmin yerini soru yoluyla tutar: kim, ne, nere- (nereye, nerede, nereden), hangisi, hangimiz, kaçı, kaçınız. Soru zamirine verilen cevap bir isim ya da zamirdir: Bu resmi kim yaptı? → Elif. Nereden geliyorsun? → Kütüphaneden. Takımdan hangisi seçildi? → Kaleci. “Ne” her zaman zamir değildir: Ne gülüyorsun? cümlesinde “niçin” anlamında zarf, Ne renk istersin? cümlesinde bir isme bağlanan sıfattır. Soru sıfatları ve zarfları Sıfatlar ve zarflar sayfasındadır.

Akılda kalsın: Üç zamir türünü üç fiil ayırır: işaret zamiri gösterir (bu, şurası), belgisiz zamir belirsiz bırakır (biri, kimse), soru zamiri sorar (kim, hangisi). Soru zamirinden kuşkulanırsan cümleye kısa bir cevap ver: cevap bir isimse zamir, “niçin” ya da “nasıl” sorusunun cevabıysa zarftır.
Sınavda

Nasıl sorulur“Bu parçada aşağıdaki zamir türlerinden hangisi yoktur?” ya da “hangi cümlede işaret zamiri ve belgisiz zamir bir arada kullanılmıştır?” kalıpları gelir. Her sözcükte önce ardından bir isim gelip gelmediğine bak; gelirse zamir değil sıfattır.

TuzakŞunlardır: şey isimdir; “bu” bir isimden önce geldiğinde işaret sıfatıdır; “ne” zarf olabilir.

Sınavda işaretle“gösterme zamiri” işaret zamiridir.

▭Boşluk doldurma

“Bunu kim yaptı?” cümlesinde “kim” zamiri, “bunu” ise zamiridir.

soruişaretbelgisizkişi

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belgisiz zamir yoktur?

✓ B. Bu cümlede “çok” bir isimden önce gelen belgisiz sıfat, “şey” ise isimdir; belgisiz zamir yoktur. A'da “kimse”, C'de “herkes”, D'de “birçoğunu” belgisiz zamirdir.
KAVRAM · İLGİ ZAMİRİ

İlgi zamiri “-ki”: benimki, seninki ve öteki iki “ki”

MEB 10. sınıf · Kelimelerin Ritmi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBağlaç olan de ve ki nasıl yazılır, mi soru eki ayrı mı yazılır?Bağlantılı konudan (Yazım kuralları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bağlaç olan “de/da” ayrı yazılır, hiçbir zaman “te/ta” olmaz ve kesmeyle ayrılmaz; bulunma durum eki “-de/-da/-te/-ta” ise bitişik yazılır. Bağlaç olan “ki” ayrı, aitlik eki “-ki” bitişik yazılır; “belki, çünkü, hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki” kalıplaşmış olarak bitişiktir. “mı, mi, mu, mü” soru eki ayrı yazılır, ünlü uyumuna uyar ve kendisinden sonra gelen ekler ona bitişir.

de-da, ki, mi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İlgi zamiri -ki nedir, sıfat yapan -ki ve bağlaç ki'den nasıl ayrılır?

Kısa cevap: İlgi zamiri “-ki”, tamlayan ekinden (-ın, -nın) sonra gelerek daha önce söylenen bir ismin yerini tutar: benimki, seninki, Elif'inki. Bulunma ekinden ya da zaman adından sonra gelip arkasındaki ismi niteleyen “-ki” sıfat yapan ektir (masadaki, dünkü). Ayrı yazılan ve cümleleri bağlayan “ki” ise bağlaçtır. Üç “ki”den yalnız ilki zamirdir.

Türkçede “ki” üç ayrı kılıkta dolaşır ve üçü de aynı sesi çıkarır; sınav, sesine değil görevine bakmanı ister.

İlgi zamiri: tamlayan + “-ki”

İlgi zamiri “-ki”, tamlayan ekini almış bir sözcüğe gelir ve tamlananın yerini tutar: Benim telefonumun şarjı bitti, seninki dolu mu? Burada “seninki” = senin telefonun. Aynı ek isimlere de gelir: Elif'inki, okulunki, komşumuzunki. İlgi zamiri isim gibi ek alabilir: seninkiler, onunkini, bizimkilerden. Konuşma dilindeki “bizimkiler” (bizim ailemiz) de bu kullanımdan doğmuştur.

Sıfat yapan “-ki”

Bulunma ekinden (masa-da-ki, şehir-de-ki) ya da doğrudan zaman adlarından (dünkü, yarınki, sabahki, akşamki) sonra gelir ve ardındaki ismi niteleyen bir sıfat türetir: Masadaki zarfı kim bıraktı? Ek sırasının bu istisnası Sözcükte yapı sayfasında anlatıldı. Sıfat yapan “-ki”yle kurulan sözcüğün nitelediği isim düşerse sözcük adlaşır: Bahçedekiler içeri girsin. (bahçedeki çocuklar). Bu bir ilgi zamiri değil, adlaşmış sıfattır; çünkü “-ki”den önce tamlayan değil bulunma eki vardır.

Bağlaç “ki”

Ayrı yazılır ve iki yargıyı birbirine bağlar ya da anlatımı pekiştirir: Öyle yorulmuştu ki merdivenleri zor çıktı., Duydum ki yeni bir işe başlamışsın. Belki, çünkü, sanki, mademki, oysaki, halbuki gibi kalıplaşmış sözcüklerde bitişik yazılır. Bağlaç olan “ki” Edat, bağlaç ve ünlem sayfasında, “ki”nin yazımı Yazım kuralları sayfasında ayrıntılıdır.

  • İlgi zamiri: önünde tamlayan eki var, arkasında isim yok → Benim fikrim belli, seninki ne?
  • Sıfat yapan: önünde bulunma eki ya da zaman adı var, arkasında bir isim var → Dünkü toplantı uzun sürdü.
  • Bağlaç: ayrı yazılmış, iki yargının arasında → Biliyorum ki haklısın.

Yazım için bir not: “-ki” ekleri ünlü uyumuna girmez; yalnız bugünkü, dünkü, öbürkü sözcüklerinde uyuma uyar. Bu yüzden akşamki, yarınki, sabahki yazılır.

Üç “ki”: nasıl ayırırım?
İlgi zamiri -kiSıfat yapan -kiBağlaç ki
Önündekiİyelik ya da tamlayan eki: benim-ki, kapınınkiBulunma eki ya da zaman adı: kapı-da-ki, sabah-kiBir cümle ya da sözcük: Öyle güldü ki…
Ne yapar?Bir ismin yerini tutarBir isme sıfat kazandırırİki yargıyı bağlar
YazımBitişikBitişikAyrı
TestYerine ismi koy: seninki = senin kitabınArdına isim gelir: kapıdaki adamÇıkar oku: cümle yine kurulur
Akılda kalsın: “Ki”nin kimliğini bir öncesine ve bir sonrasına bakarak bul: önünde “-ın” varsa ilgi zamiri (seninki), önünde “-da” ya da zaman adı ve arkasında isim varsa sıfat yapan ek (kapıdaki, dünkü), sözcükten ayrı yazılmışsa bağlaçtır.
Sınavda

Nasıl sorulurEn sık kalıp: “Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ‘-ki’ ilgi zamiridir?” Seçeneklerde genellikle üç “ki” bir arada verilir. Önce ayrı yazılanları ele (bağlaç), sonra önündeki eke bak.

TuzakTuzak, bahçedekiler gibi adlaşmış sözcükleri ilgi zamiri sanmaktır: “-ki”den önce bulunma eki varsa ek sıfat yapandır. İkinci kalıp, “ki”nin yazımını sorar ve Yazım kuralları konusuyla birleşir. Üçüncü kalıp beş cümledeki “ki”leri görevlerine göre ikişer eşler ve dışarıda kalanı sorar: her cümlenin yanına türü yaz (ilgi zamiri, sıfat yapan ek, bağlaç), çiftleri çiz, tek kalan cevaptır.

⇄Bilgi eşleştirme hangi “ki”?

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “-ki” ilgi zamiridir?

✓ A. “Senin-ki” sözcüğünde “-ki” tamlayan ekinden sonra gelmiş ve “senin bisikletin” sözünün yerini tutmuştur. B ve D'de “-ki” sıfat yapan ektir (dolaptaki tabaklar, yarınki gezi); C'de ayrı yazılan “ki” bağlaçtır.
YÖNTEM · ZAMİR VE SIFAT

Zamir mi, sıfat mı? “Bu kitap” ile “Bunu aldım” arasındaki fark

MEB 10. sınıf · Kelimelerin Ritmi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKısa çizgi ve uzun çizgi (konuşma çizgisi) nerede kullanılır?Bağlantılı konudan (Noktalama işaretleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kısa çizgi (-) satır sonunda bölünen sözcükte, ara sözleri ayırmada, kök, ek ve heceleri göstermede ve “arasında, ile, -den -e” anlamı vermede (Ankara-Sivas yolu) kullanılır. Uzun çizgi (—) satır başına alınan konuşmaları gösterir. Buna konuşma çizgisi de denir. Eğik çizgi (/) yan yana yazılan dizeleri, adres ve tarih bölümlerini, ters eğik çizgi (\) bilgisayardaki dizinleri ayırır.

Kısa çizgi, uzun çizgi, eğik çizgi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir sözcüğün zamir mi sıfat mı olduğu nasıl anlaşılır?

Kısa cevap: İşaret, belgisiz ve soru sözcükleri bir isimden hemen önce gelip onu belirtiyorsa sıfattır (bu kitap, bazı insanlar, hangi yol); ismin yerini tutuyorsa zamirdir (bunu, bazıları, hangisi). Sıfatlar ek almaz; bu sözcükler ek aldıysa neredeyse her zaman zamirdir. Ek almadan da zamir olabilirler: Bu da geçer.

“Bu” sözcüğü bir sabah sıfat, bir sonraki cümlede zamir olabilir; değişen sözcük değil, yanındaki boşluktur.

İşaret, belgisiz ve soru sözcüklerinin çoğu iki işi birden yapabilir. Bu kitap çok sürükleyici. cümlesinde “bu”, “kitap” ismini gösterir; isimden önce geldiği için işaret sıfatıdır ve “bu kitap” bir sıfat tamlamasıdır. Bunu dün aldım. cümlesinde ise ortada bir isim yoktur; “bu”, “kitap”ın kendisinin yerini tutmuş, belirtme eki almıştır: işaret zamiri.

Sıfat (isimden önce)

  • Bu kitap · O masa
  • Bazı insanlar · Kimi günler
  • Hangi yol · Kaç kişi
  • Her öğrenci · Hiçbir ses

Zamir (ismin yerine)

  • Bunu aldım · O geldi
  • Bazıları · Kimi güldü, kimi ağladı
  • Hangisi · Kaçınız
  • Herkes · Hiçbiri

Ek ölçütü ve istisnası

Sıfatlar ek almaz; ek aldıklarında isimleşir. Bu yüzden bunlar, bazıları, hangisi, birkaçı, başkası gibi ek almış sözcükler zamirdir. Ama zamir ek almak zorunda değildir: Bu da geçer., Kimse ses çıkarmadı., Kimi erken kalkar, kimi geç. Bu cümlelerde sözcüklerin ardından bir isim gelmiyor; ölçüt ekten önce isim olup olmamasıdır.

Üç ayrı “o”

O masa eskidi. (işaret sıfatı: ardında isim var) · O bu sabah erken geldi. (kişi zamiri: bir insanın yerini tutuyor) · Vazoyu gördün mü? O kırılmış. (insan dışı bir varlığın yerini tutuyor; kaynakların çoğuna göre işaret zamiri). Zamir olan “bu, şu, o”dan sonra gelen sözcükle karışma ihtimali varsa araya virgül konur: Bu, uzun bir yolculuğun başlangıcıydı. Ayrıntı Noktalama işaretleri sayfasındadır.

Çözümlü örnek

Hangi kitabı istersin? Hangisini istersen alabilirsin. Adım 1: İlk “hangi” ek almamış; ardında “kitabı” ismi var ve onu belirtiyor → soru sıfatı. Adım 2: “Hangisini” iyelik ve belirtme eki almış; ardında isim yok → soru zamiri. Adım 3: Sağlama: “hangisini” yerine “hangi kitabı” koyunca anlam korunuyor; demek ki gerçekten bir ismin yerini tutuyor.

Akılda kalsın: Arkasına bak: sözcüğün hemen arkasında onun belirttiği bir isim varsa sıfat, yoksa zamir. “Her, bazı, hiçbir” hep sıfat; “herkes, kimse, birbiri” hep zamirdir. Sıfat tamlamalarının ayrıntısı Sıfatlar ve zarflar sayfasındadır.
Sınavda

Nasıl sorulur“Altı çizili sözcüklerden hangisi ötekilerden farklı türdedir?” sorusunda genellikle üç zamir ve bir sıfat ya da tersi verilir. Sözcüğün ardındaki sözcüğe bak; ek almış olması güçlü bir ipucudur ama tek ölçüt değildir.

Tuzakİsimden önce gelip araya sıfat giren yapılardır: bu eski ev sözünde “bu” yine sıfattır, çünkü “ev”i belirtir. Akraba bir kalıp “türdeş” sorusudur: “Bu cümledeki altı çizili sözcüğün türdeşi hangisinde vardır?” Türdeş, aynı türden sözcük demektir. Önce verilen sözcüğün türünü cümledeki görevine göre belirle (Onun bize anlattıkları hep doğru çıktı. → “onun” kişi zamiri), sonra seçeneklerde aynı türü ara; “o, bu” ardında isim taşıyorsa sıfattır, türdeş sayılmaz.

Sınavda işaretle“gösterme sıfatı” işaret sıfatıdır.

↕Sıralama zamir mi sıfat mı? adımları diz

  1. Arkasında isim varsa sıfat, yoksa zamir de
  2. Altı çizili sözcüğün ek alıp almadığına bak
  3. Zamirse yerine bir isim koyarak sağlamasını yap
  4. Hemen arkasında belirttiği bir isim olup olmadığını kontrol et

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük sıfat olarak kullanılmıştır?

✓ C. “Hangi” ek almamış ve ardından gelen “otobüs” ismini soru yoluyla belirtmiştir: soru sıfatı. Bunu (işaret), bazıları ve hepsi (belgisiz) ismin yerini tutan zamirlerdir.
KAVRAM · İSİM TAMLAMASI

İsim tamlamaları: belirtili, belirtisiz, takısız ve zincirleme

MEB 10. sınıf · Sözün Ezgisi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHangi birleşik kelimeler bitişik yazılır?Bağlantılı konudan (Yazım kuralları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Birleşik sözcükler üç ana durumda bitişik yazılır: birleşirken ses düşmesi ya da türemesi olursa (kaynana, affetmek), sözcüklerden biri ya da ikisi anlam değiştirirse (aslanağzı, hanımeli) ve yazımı kalıplaşmış gruplarda (yayınevi, gökdelen, okuryazar, bilinçaltı, birçok, başkent).

Bitişik yazılan birleşik sözcükler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Belirtili, belirtisiz ve zincirleme isim tamlaması nedir, nasıl ayırt edilir?

Kısa cevap: İsim tamlaması, iki ismin aralarında anlam ilişkisi kurarak oluşturduğu söz öbeğidir; ilk isme tamlayan, ikinciye tamlanan denir. Tamlayan “-ın”, tamlanan iyelik eki alırsa belirtili (okulun kapısı), yalnız tamlanan ek alırsa belirtisiz (okul kapısı), tamlayan ya da tamlanan kendisi bir tamlamaysa zincirleme isim tamlaması (okul kütüphanesinin kapısı) olur. İki yalın isimden oluşan “demir kapı” türü yapılar sınavda sıfat tamlaması sayılır.

“Okulun kapısı” ile “okul kapısı” arasında yalnız iki harf fark var; ama biri belirli bir okulu, öteki herhangi bir okulu anlatır.

İsim tamlaması, iki ismin bir araya gelip tek bir kavramı karşılamasıdır. Öndeki isim tamlayan, arkadaki isim tamlanandır; tamlananın kime ya da neye ait olduğunu tamlayan söyler. Tamlamanın asıl ismi tamlanandır: “okulun kapısı” bir kapıdır, okul değil. Tamlanan her türde iyelik eki taşır; türleri birbirinden ayıran, tamlayanın ek alıp almamasıdır.

Belirtili isim tamlaması

Tamlayan tamlayan eki (-ın, -in, -un, -ün, -nın), tamlanan iyelik eki alır: okul-un kapı-sı, annem-in ses-i, onların ev-i. Tamlanana “neyin, kimin?” diye sorulur ve tamlama belirli bir varlığı gösterir: Okulun kapısı dendiğinde konuşanın aklında belirli bir okul vardır. Tamlayan zamir de olabilir: senin fikrin, bunların birçoğu. Tamlanan isim-fiil olabilir: annemin gelmesi.

Belirtisiz isim tamlaması

Tamlayan ek almaz, tamlanan 3. kişi iyelik eki alır: okul kapısı, kış güneşi, Türk mutfağı, elma ağacı. Tamlanana “ne?” diye sorulur ve tamlama bir tür ya da genel bir ilgi anlatır: “okul kapısı” herhangi bir okulun kapısıdır. Tamlayan özel isim olabilir: Ankara Kalesi, Van Gölü. Bazı belirtisiz tamlamalar zamanla tek bir kavrama dönüşüp bitişik yazılır (hanımeli, kuşburnu); bunlar Sözcükte yapı sayfasında birleşik sözcük olarak geçti.

Takısız tamlama: sınavda sıfat tamlaması

İki isim hiç ek almadan yan yana gelir ve ilk isim ikincinin neyden yapıldığını ya da neye benzediğini anlatır: demir kapı, ipek eşarp, taş köprü, altın yüzük. Kaynakların bir kısmı bu yapıya takısız isim tamlaması der. ÖSYM soruları ise ilk sözcük “nasıl, ne tür?” sorusuna cevap verdiği için bu yapıları sıfat tamlaması sayar. Sıfat tamlamasının ayrıntısı Sıfatlar ve zarflar sayfasındadır.

Zincirleme isim tamlaması

Tamlayanı ya da tamlananı kendi içinde bir isim tamlaması olan, en az üç isimden oluşan tamlamadır. Üç biçimde kurulur: tamlayan bir tamlamadır ([okul kütüphanesi]nin kapısı), tamlanan bir tamlamadır (evin [bahçe kapısı]) ya da belirtili tamlamalar art arda dizilir (kardeşimin okulunun bahçesi). Son isme “neyin, kimin?” diye sorulur.

İsim tamlaması karar şeması: üç soru, dört sonuç.Görsel: Sınav Defteri

✘ “Eski evin kapısı” zincirleme isim tamlamasıdır. ✔ “Eski evin kapısı” belirtili isim tamlamasıdır; tamlayan “eski” sıfatını almıştır, ama “eski ev” bir isim tamlaması değil sıfat tamlaması olduğu için zincirleme oluşmaz.

✘ “Dedemin diktiği ağaçlar” belirtili isim tamlamasıdır. ✔ “Dedemin” sözcüğündeki tamlayan eki “diktiği” sıfat-fiiline bağlanır; “dedemin diktiği” bir sıfat-fiil grubudur ve “ağaçlar”ı niteler. Öbeğin tamamı sıfat tamlamasıdır. Tamlananda iyelik eki aramak bu tuzağı da çözer: “ağaçlar” iyelik eki taşımıyor.

Akılda kalsın: Tamlama türü iki ekle belirlenir: Tamlananda iyelik eki yoksa isim tamlaması değildir. Varsa tamlayana bak: “-ın” varsa belirtili (neyin?), yoksa belirtisiz (ne?). Zincirleme için tamlamanın içinde ikinci bir isim tamlaması ara; içerideki sıfat tamlaması zincir kurmaz.
Sınavda

Nasıl sorulur“Bu parçadaki numaralanmış tamlamalardan hangisi tür bakımından ötekilerden farklıdır?” kalıbı çok sık gelir; çoğunlukla dört isim tamlaması ve bir sıfat tamlaması verilir. Her tamlamanın tamlananına “neyin, kimin, ne?” ya da “nasıl, hangi, kaç?” diye sor.

TuzakŞunlardır: demir kapı gibi iki yalın isim (sınavda sıfat tamlaması) ve tamlayanı sıfat tamlaması olan yapılar (zincirleme sanılır).

Sınavda işaretle“ad tamlaması” isim tamlaması, “ilgi eki” tamlayan ekidir.

▭Boşluk doldurma

“Okulun kapısı” tamlamasında “okulun” sözcüğüne denir. Tamlayanı ek almayan “okul kapısı” ise isim tamlamasıdır.

tamlayanbelirtisiztamlananzincirleme

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zincirleme isim tamlaması vardır?

✓ D. “Kardeşimin okulunun önü” sözünde “kardeşimin okulu” tamlaması, “önü”nün tamlayanı olmuştur: zincirleme isim tamlaması. A'da “okul bahçesi” ve “çocuk sesleri”, C'de “kış güneşi” belirtisiz; B'de “komşumuzun kedisi” belirtili isim tamlamasıdır.
TUZAK · TAMLAMA

Tamlamada özel durumlar: araya giren sözcükler, düşen ekler, yer değiştiren ögeler

MEB 10. sınıf · Sözün Ezgisi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaVirgül nerelerde kullanılır?Bağlantılı konudan (Noktalama işaretleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Virgül eş görevli sözcükleri ve sıralı cümleleri ayırır, uzun cümlelerde yüklemden uzak düşen özneyi belirtir, ara sözlerin başına ve sonuna konur. Hitap sözlerinden, tırnak içinde olmayan aktarmalardan, “evet, hayır, peki” gibi sözlerden ve özne olarak kullanılan “bu, şu, o” zamirlerinden sonra da gelir; ondalık sayılarda kesri ayırır (2,5).

Virgülün kullanıldığı yerler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İsim tamlamasının arasına sözcük girer mi, tamlamada ek düşmesi nedir?

Kısa cevap: Belirtili isim tamlamasında tamlayan ile tamlanan arasına sıfat, zarf ya da ara söz girebilir (şehrin en eski çarşısı); belirtisiz tamlamada araya sözcük girmez, sıfat başa gelir (eski okul binası). Tamlayan düşebilir (benim kitabım → kitabım), şiirde ögeler yer değiştirebilir (ortasındayız ömrün), tamlayan ekinin yerini “-den” tutabilir (öğrencilerden biri) ve bir tamlayana birden çok tamlanan bağlanabilir.

Tamlamalar ders kitabındaki gibi hep iki sözcükten oluşmaz; gerçek cümlelerde araya sözcükler girer, ekler düşer, ögeler yer değiştirir.

Araya sözcük girmesi

Belirtili tamlamada tamlayan ile tamlanan arasına sıfat ya da sıfatı derecelendiren zarf girebilir: şehrin eski çarşısı → şehrin en eski çarşısı. Sıfat-fiil grupları da girebilir: yazarın geçen yıl yayımlanan romanı. Bazen araya bir ara söz girer ve iki kısa çizgiyle ayrılır: Komşumuzun -kendisi emekli bir öğretmendir- bahçesi her bahar çiçeklerle dolar. Ara sözün noktalaması Noktalama işaretleri sayfasındadır.

Belirtisiz tamlamada ise iki isim kaynaşmıştır; araya sözcük giremez. Bir sıfat gelecekse bütün tamlamanın başına gelir: ✘ okul eski binası ✔ eski okul binası. Belirtili tamlamada ise sıfat iki yere de gelebilir ve anlam değişir: yaşlı adamın bastonu (yaşlı olan adam) / adamın yaşlı köpeği (yaşlı olan köpek).

Ekin düşmesi

Tamlayan bir kişi zamiriyse çoğu zaman söylenmez; tamlanandaki iyelik eki kimin olduğunu zaten gösterir: benim kitabım → kitabım, onun evi → evi. Bu, zamirler bölümünde gördüğümüz iyelik ekinin zamir işlevinin tamlamadaki karşılığıdır. Konuşma dilinde bunun tersi de görülür: bizim ev, sizin sınıf sözlerinde tamlananın iyelik eki düşmüştür.

Yer değiştirme ve “-den”

Şiirde ve söyleşide tamlayan, tamlanandan sonra gelebilir; bu yapıya devrik tamlama denir: Sesi duyuldu denizin. (denizin sesi). Tamlayan ekinin yerini ayrılma eki de tutabilir: öğrencilerden biri = öğrencilerin biri, kitaplardan birkaçı = kitapların birkaçı; kaynaklar bu yapıları belirtili isim tamlaması sayar. Bir tamlayana birden çok tamlanan da bağlanabilir: şehrin sokakları ve meydanları.

İsim tamlaması cümlede bölünmeyen tek bir öge olarak alınır ve yüklem de olabilir: Bu fotoğraf, ailemizin en eski hatırasıdır. Öge bulmadaki bu kural Cümlenin ögeleri sayfasında ayrıntılıdır.

Akılda kalsın: Tamlamayı bulmak için önce tamlananı bul (iyelik eki taşıyan isim), sonra geriye doğru “-ın” eki taşıyan tamlayanı ara; ikisinin arasında kalan her şey tamlamanın içine giren sözcüklerdir. “-den biri / -den birkaçı” görürsen “-ın” koyup dene: öğrencilerden biri → öğrencilerin biri.
Sınavda

Nasıl sorulur“Hangisinde belirtili isim tamlamasının arasına sözcük girmiştir?” ve “hangisinde tamlayan eki yerine ayrılma eki kullanılmıştır?” en sık iki kalıptır.

TuzakSıfatın tamlamanın başına geldiği yapılardır: eski okul binası sözünde araya hiçbir şey girmemiştir. Bir başka kalıp tamlamanın cümledeki görevini sorar: “Hangisinde yüklem belirtisiz isim tamlamasıdır?”

↕Sıralama zincirleme tamlamayı kur

  1. bahçe
  2. kardeşimin
  3. kapısı
  4. okulunun

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtili isim tamlamasının tamlayanı ile tamlananı arasına sözcük girmiştir?

✓ B. “Şehrin çarşısı” belirtili isim tamlamasının arasına “en” zarfı ve “eski” sıfatı girmiştir. A ve D'deki belirtili tamlamalarda araya sözcük girmemiştir; C'de “eski” sıfatı belirtisiz tamlamanın başına gelmiştir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde düzeltme işaretinin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

✓ B. “Henüz, şimdiye kadar” anlamındaki söz düzeltme işaretiyle yazılır: hâlâ. A'da ince k'den sonra (dükkân) ve anlam ayırmak için (kâr), C ve D'de nispet i'si için (millî, resmî) işaret doğru kullanılmış; akrabalık bildiren “halam” şapkasız yazılır.Kaynak: Yazım kuralları · Şapka ve sık karıştırılan sözcükler

?Soru 2

“Sulamak” sözcüğünde köke gelen ilk ekle aynı türden bir yapım eki, aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde vardır?

✓ C. “Su-la-” sözcüğünde “-la” isimden fiil yapım ekidir; “serin-le-” sözcüğünde de aynı ek vardır. Sevgisi (-gi) fiilden isim, okuttu (-t) fiilden fiil, tuzsuz (-suz) isimden isim yapım eki almıştır.Kaynak: Sözcükte yapı · Yapım ekleri

?Soru 3

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ikileme ya da pekiştirmenin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

✓ C. Pekiştirme tek sözcüktür ve bitişik yazılır: sapasağlam. A'daki “art arda” kalıplaşmış ikilemedir, ayrı yazılır ve “arta” biçimine girmez; B'deki “kıpkırmızı” bitişik yazılmış bir pekiştirmedir; D'deki “yavaş yavaş” tekrar ikilemesi olduğu için ayrı yazılır.Kaynak: Yazım kuralları · İkileme, pekiştirme ve ile

?Soru 4

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak işaretinin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

✓ D. Tırnak içine alınan sözden sonra gelen ek kesme işaretiyle ayrılmaz: “İnce Memed”i. A'da olduğu gibi aktarma, B'de vurgu, C'de tırnak içinde tek tırnak doğru kullanılmıştır.Kaynak: Noktalama işaretleri · Tırnak, ayraç ve denden

?Soru 5

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül, ötekilerden farklı bir görevde kullanılmıştır?

✓ A. Virgülün iki yanında ayrı yüklemler var (kaldı / yapmadı). Virgül sıralı cümleleri ayırıyor. B, C ve D'de eş görevli sözcükleri ayırıyor.Kaynak: Noktalama işaretleri · Virgülün kullanıldığı yerler

?Soru 6

Aşağıdaki cümlelerin hangisinin sonuna soru işareti konmalıdır?

✓ C. “Kim” soru sözüyle doğrudan soru soruluyor. A'da “-mı” ekiyle zaman bildiren bir zarf tümleci kurulmuş; B ve D'de soru sözü yan cümlenin içinde kalmış, cümle bilgi veriyor. Üçünün sonuna da nokta konur.Kaynak: Noktalama işaretleri · Nokta, soru, ünlem, üç nokta

?Soru 7

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde kök, sözcüğün içinde bir ses olayına uğramış biçimde bulunur?

✓ B. Kökü bulmak için sözcüğü sözlük biçimine geri götür: “ağzı”nın kökü “ağız”dır; iyelik eki gelince ikinci hecedeki ı düşmüştür (ünlü düşmesini Ses bilgisi sayfasında gördük). A, C ve D'de kök (ev, kalem, okul) hiç değişmeden durur. Aynı dikkat “kitabı” için de geçerlidir: yumuşamaya uğrasa da kök “kitap”tır.Kaynak: Sözcükte yapı · Kök: isim ve fiil kökü

?Soru 8

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük yalnız çekim eki almıştır?

✓ A. “Ev-ler-imiz-in” sözcüğündeki eklerin hepsi çekim ekidir (çokluk, iyelik, tamlayan). Gözlüklerini (-lük), sevgisini (-gi) ve başlangıcı (-la, -n, -gıç) yapım eki almıştır.Kaynak: Sözcükte yapı · Gövde ve ekler

?Soru 9

Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde çekim ekinden sonra yapım eki gelmiştir?

✓ D. “Dolap-ta-ki” sözcüğünde bulunma ekinden (-ta) sonra sıfat yapan “-ki” gelmiştir. “Dünkü”de “-ki”den önce çekim eki yoktur; B ve C'de yapım ekleri çekim eklerinden önce gelmiştir.Kaynak: Sözcükte yapı · Eklerin sırası

?Soru 10

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sayıların ya da kısaltmaların yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

✓ D. Üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla belirtilir: üçer sandalye. A'da saat rakamla ve kısaltmaya gelen ek son harfin okunuşuna (“ke”) göre, B'de dört basamaklı sayı noktayla, C'de yüzyıl Romen rakamıyla doğru yazılmıştır.Kaynak: Yazım kuralları · Sayılar, tarihler, kısaltmalar
8
Daha fazla soru çözmek ister misin?İsim, zamir, sıfat, tamlamalar konusundan 8 soru seni bekliyor. Çözümlü; yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →