Yamuk: iki taban, iki yan kenar ve bütünler açılar
MEB 10. sınıf · Dörtgenler ve Çokgenler · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKare bir dikdörtgen midir, özel dörtgenler arasında nasıl bir ilişki vardır?Bağlantılı konudan (Çokgenler ve dörtgenler). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Özel dörtgenler bir aile ağacı oluşturur. En az bir çift karşılıklı kenarı paralel dörtgen yamuk, iki çifti de paralel olan paralelkenardır. Açıları dik paralelkenar dikdörtgen, kenarları eşit paralelkenar eşkenar dörtgendir. Kare ikisinin özelliklerini birden taşır. Bir köşegenine göre simetrik dörtgen ise deltoiddir.
✎Konu anlatımı
Yamuğun elemanları nelerdir, yamukta açı özellikleri nelerdir?
Kısa cevap: Yamuk, en az bir çift karşılıklı kenarı paralel olan dörtgendir. Paralel kenarlara taban, öbür iki kenara yan kenar, tabanlar arasındaki uzaklığa yükseklik denir. Tabanlar paralel olduğu için aynı yan kenar üzerindeki iki açı bütünlerdir: toplamları 180°'dir. Bu kural yamuktaki açı sorularının başlangıç noktasıdır.Bir merdivenin basamakları ya da bir kova kesiti: paralel iki çizgi ve onları birleştiren iki eğik kenar.
Çokgenler ve dörtgenler sayfasında gördük: en az bir çift karşılıklı kenarı paralel olan dörtgen yamuktur. ABCD yamuğunda [AB] ∥ [DC] ise [AB] alt taban, [DC] üst taban, [AD] ve [BC] yan kenarlardır. Tabanlar arasındaki dik uzaklık yüksekliktir; genellikle h ile gösterilir. Paralel kenar çiftinin iki tane olduğu durum paralelkenardır; bu sayfada tabanların farklı uzunlukta olduğu yamukları ele alıyoruz.
Yan kenardaki açılar bütünlerdir
[AB] ∥ [DC] ve [AD] bir kesen olduğu için A ve D'deki açılar karşı durumludur; Doğruda açılar sayfasında gördük: toplamları 180°'dir. Aynı şey B ve C için de geçerlidir. Yani yamukta dört açının ikisi bilinirse (farklı yan kenarlardan) öbür ikisi hemen bulunur. A ile B ya da A ile C arasında ise genel bir ilişki yoktur.
En kullanışlı hamle: yardımcı paralel
Yamuk sorularında takılınca bir üst köşeden, karşı yan kenara paralel bir doğru çiz. D'den [BC]'ye paralel çizilen [DE], yamuğu bir paralelkenar (DEBC) ve bir üçgene (ADE) ayırır. Paralelkenar Paralelkenar ailesi sayfasında gördüğümüz eşit karşılıkları verir: |EB| = |DC|, |DE| = |BC|. Üçgende ise bütün üçgen kuralları kullanılabilir; tabanı a − c'dir.
ABCD yamuğunda [AB] ∥ [DC], m(A) = 3x + 10° ve m(D) = 2x + 20°'dir. m(A) kaç derecedir?
- A ve D aynı yan kenar üzerinde: (3x + 10) + (2x + 20) = 180.
- 5x = 150 → x = 30; m(A) = 100°, m(D) = 80°.
Cevap: 100°
ABCD yamuğunda [AB] ∥ [DC], |DC| = 4, |AB| = 10 birim, m(A) = 50° ve m(B) = 80°'dir. |BC| kaç birimdir?
- D'den [BC]'ye paralel [DE] çiz: DEBC paralelkenar, |EB| = 4, |AE| = 10 − 4 = 6, |DE| = |BC|.
- E'deki açı B'ninkine eşittir (yöndeş): 80°. ADE üçgeninde m(ADE) = 180 − 50 − 80 = 50°.
- A ve D'deki açılar eşit: üçgen ikizkenar, |DE| = |AE| = 6. Böylece |BC| = 6.
Cevap: 6 birim
✔ Doğru
- Aynı yan kenardaki iki açı bütünler.
- Takılınca bir üst köşeden yan kenara paralel çiz.
- Yükseklik, tabanlar arasındaki dik uzaklıktır.
✘ Sık yapılan hata
- Aynı tabandaki iki açıyı (A ile B) bütünler sanmak.
- Yan kenarı yükseklik sanmak.
- Yardımcı paralelde kalan üçgenin tabanını a yerine a − c almamak.
Nasıl sorulurAçı sorularında yamuğun iki açısı cebirsel verilir; önce bu açıların aynı yan kenarda mı (bütünler) yoksa aynı tabanda mı olduğunu belirle. Kenar sorularında yardımcı paralel çizip oluşan üçgende ikizkenar ya da özel dik üçgen ara.
TuzakAynı tabana bitişik açıları bütünler sanmak ve yan kenar uzunluğunu yükseklik olarak kullanmaktır.
▭Sen çöz bütünler açılar
ABCD yamuğunda [AB] ∥ [DC], m(A) = 72° ve m(C) = 95° ise m(D) = ° ve m(B) = °'dir.
?Soru çöz
ABCD yamuğunda [AB] ∥ [DC]'dir. D ve A köşelerindeki açılar arasındaki fark m(D) − m(A) = 40°'dir. m(D) kaç derecedir?