Dairede çevre ve alan: π, yay uzunluğu, daire dilimi

π, her çemberde çevrenin çapa oranıdır. Çevre ve alan formüllerini bu orandan çıkarıp yay uzunluğu, daire dilimi ve sınavın sevdiği boyalı alan sorularına uyguluyoruz.

5 durakTYT · AYT · KPSS
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · Π

π ve çevre: her çemberde aynı oran

MEB 11. sınıf · Çember ve Daire · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBenzer üçgen nedir, benzerlik oranı nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Eşlik ve benzerlik). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Biri öbürünün büyütülmüş ya da küçültülmüş kopyası olan iki üçgen benzerdir ve ∼ ile gösterilir: karşılıklı açıları eşit, karşılıklı kenarları orantılıdır. ABC ∼ DEF ise |AB|/|DE| = |BC|/|EF| = |AC|/|DF| = k'dir; k'ye benzerlik oranı denir. Çevrelerin oranı da k'dir.

Benzerlik ve benzerlik oranı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

π sayısı nedir, çemberin çevresi nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Her çemberde çevrenin çapa oranı aynı sayıdır; bu sayıya π denir ve yaklaşık 3,14'tür. Bu yüzden yarıçapı r olan çemberin çevresi Ç = 2πr, yani π · d'dir. π'nin ondalık açılımı bitmez ve tekrar etmez; sorularda sonuç genellikle π ile bırakılır ya da soruda belirtilen yaklaşık değer kullanılır.

Bir bisiklet tekerleğini bir tur yuvarla: aldığı yol, çapının üç katından biraz fazladır, tekerlek büyük de olsa küçük de.

Çemberler birbirinin büyütülmüş kopyasıdır; Eşlik ve benzerlik sayfasında gördüğümüz gibi benzer şekillerde bütün uzunluklar aynı oranda büyür. Bu yüzden çevre ile çapın oranı her çemberde aynıdır. Bu sabit orana π denir: Ç / d = π ≈ 3,14. Buradan çevre formülü doğrudan gelir: Ç = π · d = 2πr.

Çember düzleştirilince çevre, çapın üç katından biraz uzundur: Ç ≈ 3,14 · d.Görsel: Sınav Defteri

π'yi sıkıştırmak: Arşimet'in yolu

Çemberin içine düzgün altıgen, dışına kare çizilirse çevre ikisinin arasında kalır. İçteki altıgenin her kenarı r olduğundan çevresi 6r = 3d, dıştaki karenin çevresi 8r = 4d'dir: 3 < π < 4. Arşimet bu fikri 96 kenarlı düzgün çokgenlere kadar götürerek π'yi 3,14'e yakın bir aralığa sıkıştırdı. Çokgenler ve dörtgenler sayfasında gördüğümüz düzgün çokgenler burada çemberi ölçmenin aracıdır.

Altıgenin çevresi 6r, karenin çevresi 8r: çemberin çevresi 2πr bu ikisinin arasındadır, yani 3 < π < 4.Görsel: Sınav Defteri
Ek bilgi: Arşimet ve π'nin tarihi

Arşimet (MÖ 3. yüzyıl), çembere içten ve dıştan 96 kenarlı düzgün çokgenler çizip çevrelerini hesaplayarak π'nin 3 10/71 ile 3 1/7 arasında olduğunu gösterdi. Bu, π için bilinen ilk sistemli yaklaşımlardan biridir. π sembolü ise çok sonra, 18. yüzyılda yaygınlaştı.

π = Ç / d ≈ 3,14 Ç = 2πr = πdπ bütün çemberlerde aynıdır; çevre yarıçapla doğru orantılıdır.
Çözümlü örnek

Çapı 70 cm olan bir tekerlek 11 tam tur atıyor. Tekerlek kaç cm yol alır? (π yerine 227 alınız.)

  1. Bir turda alınan yol çevredir: Ç = π · 70 = (22 / 7) · 70 = 220 cm.
  2. 11 tur: 11 · 220 = 2420 cm.

Cevap: 2420 cm

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Bir bisiklet tekerleğinin yarıçapı 35 cm'dir. Tekerlek kaymadan 200 tam tur döndüğünde bisiklet kaç metre yol alır? (π ≈ 22/7 alınız.)

  1. Kaymadan dönen tekerlek bir turda çevresi kadar yol alır: 2πr = 2 · 22/7 · 35 = 220 cm.
  2. 200 turda: 200 · 220 = 44 000 cm.
  3. 1 m = 100 cm: 44 000 cm = 440 m.

Cevap: 440 m

✔ Doğru

  • Ç = 2πr = πd.
  • π, çevrenin çapa oranıdır; her çemberde aynıdır.
  • Yarıçap a kadar artarsa çevre 2πa artar.

✘ Sık yapılan hata

  • Çevreyi πr ya da πr² ile karıştırmak.
  • Çap verilmişken 2π ile çarpmak (2πd yazmak).
  • π'yi tam 3,14'e eşit sanmak; 3,14 yalnız yaklaşık değerdir.
Akılda kalsın: Çevre çapın π katı: d'yi π ile, r'yi 2π ile çarp. Yarıçapı büyütmek çevreye yalnız 2π × artış kadar ekler; ilk yarıçap hiç önemli değildir.
Sınavda

Nasıl sorulurÇevre soruları tekerlek, pist, tel gibi gerçek hayat durumlarıyla gelir: tur sayısı ya da alınan yol sorulur; soru π için bir yaklaşık değer verebilir.

TuzakÇap verilen soruda 2π ile çarpmak, çevre ile alanı karıştırmak ve soruda verilen yaklaşık değer yerine kendi π değerini kullanmaktır.

▭Sen çöz çevre

Yarıçapı 5 birim olan çemberin çevresi π birimdir. Çevresi 18π birim olan çemberin çapı birimdir.

1018259

?Soru çöz

Çevresi 18π birim olan bir çemberin çapı kaç birimdir?

✓ C. Ç = π · d → 18π = π · d → d = 18. A 9 yarıçaptır; B 36, çevreyi πr sanıp r = 18 bulmaktan; D 81, alan formülünü karıştırıp 9² hesaplamaktan çıkar.
FORMÜL · DAİRE

Dairenin alanı: dilimlerden paralelkenara, πr²

MEB 11. sınıf · Çember ve Daire · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaParalelkenarın alanı nasıl hesaplanır, köşegenler alanı nasıl böler?Bağlantılı konudan (Paralelkenar ailesi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Paralelkenarın alanı bir kenar ile o kenara ait yüksekliğin çarpımıdır: A = a · h. İki komşu kenar ve aradaki açı biliniyorsa A = a · b · sinα yazılır. Köşegenler paralelkenarı alanları eşit dört üçgene ayırır. İçteki bir noktayı köşelere birleştirince karşılıklı iki üçgenin alanları toplamı, paralelkenarın alanının yarısıdır.

Paralelkenarda alan

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Dairenin alanı neden πr² ile bulunur?

Kısa cevap: Yarıçapı r olan dairenin alanı πr²'dir. Daireyi çok sayıda ince dilime ayırıp dilimleri sırayla ters çevirerek dizersen, kenarları yaklaşık r ve πr olan bir paralelkenar elde edersin; alanı r · πr = πr² olur. Yarıçap iki katına çıkarsa alan dört katına çıkar, çünkü alan yarıçapın karesiyle orantılıdır.

Bir pizzayı ince dilimlere kesip dilimleri bir aşağı bir yukarı dizersen, yuvarlak pizza neredeyse düz kenarlı bir şekle döner.

Daireyi 12 eşit dilime böl. Dilimleri sivri uçları bir yukarı bir aşağı gelecek biçimde yan yana diz. Kavisli kenarların yarısı (çevrenin yarısı, πr) altta, yarısı üstte kalır; dilimlerin boyu r yüksekliği oluşturur. Dilim sayısı arttıkça kavisler düzleşir ve şekil, tabanı πr, yüksekliği r olan bir paralelkenara yaklaşır. Paralelkenar ailesi sayfasında gördüğümüz alan formülüyle: A = πr · r = πr².

12 dilim dizilince taban yaklaşık πr (çevrenin yarısı), yükseklik r olur: alan πr · r = πr².Görsel: Sınav Defteri

Alan yarıçapın karesiyle büyür

πr² formülünde yarıçap karesiyle yer alır. Bu yüzden yarıçap k katına çıkınca alan k² katına çıkar: iki katı yarıçap dört katı alan, üç katı yarıçap dokuz katı alan demektir. Çevre ise yalnız k katına çıkar. Üçgende alan sayfasında gördüğümüz “benzer şekillerde alan oranı benzerlik oranının karesi” kuralının daire hâlidir.

Yarıçap 2 katına çıkınca çevre 2 katına, alan 4 katına çıkar.Görsel: Sınav Defteri
A = πr² yarıçap k katı → alan k² katıÇevre r ile, alan r² ile orantılıdır.
Çözümlü örnek

Çevresi 12π birim olan dairenin alanı kaç birimkaredir?

  1. 2πr = 12π → r = 6.
  2. A = π · 6² = 36π.

Cevap: 36π birimkare

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Kenarı 8 birim olan bir karenin içine kenarlarına teğet bir daire çiziliyor. Karenin içinde, dairenin dışında kalan bölgenin alanı kaç birimkaredir?

  1. Teğet dairenin çapı karenin kenarıdır: r = 4, daire 16π.
  2. Kare 64; boyalı bölge 64 − 16π (yaklaşık 13,8).

Cevap: 64 − 16π birimkare

✔ Doğru

  • Alan = πr²; çevre = 2πr.
  • Yarıçap k katı → alan k² katı.
  • Çap verildiyse önce yarıya böl.

✘ Sık yapılan hata

  • Alanı 2πr ya da πd² ile hesaplamak.
  • Yarıçap iki katına çıkınca alanın da iki katına çıktığını sanmak.
  • Çapı yarıçap yerine kullanıp alanı dört katı bulmak.
Akılda kalsın: Alan kare birimdir, formülünde de bir kare olmalı: πr². Çevrede kare yoktur. Yarıçap büyürken alan, çevreden çok daha hızlı büyür.
Sınavda

Nasıl sorulurAlan soruları çoğunlukla çevre ya da çaptan yarıçapı bulup alana geçmeyi ve yarıçap değişince alanın kaç kat değiştiğini ister; kare ya da dikdörtgen içindeki daireler de sık gelir.

TuzakÇapı yarıçap gibi kullanmak ve yarıçap k katına çıkınca alanı da k katı sanmaktır.

⇄Bilgi eşleştirme alan

?Soru çöz

Bir dairenin yarıçapı 3 katına çıkarılırsa alanı kaç katına çıkar?

✓ B. Alan r² ile orantılı: 3² = 9 katı. A 27, karesi yerine küpünü almaktan (hacimle karıştırmak); C 3, alanı çevre gibi doğru orantılı sanmaktan; D 6, 3'ü kare yerine 2 ile çarpmaktan çıkar.
FORMÜL · YAY

Yay uzunluğu: çevrenin açı kadar payı

MEB 11. sınıf · Çember ve Daire · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÇemberde merkez açı nedir, merkez açı ile yay arasında nasıl bir ilişki vardır?Bağlantılı konudan (Çemberde açılar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Köşesi çemberin merkezinde olan açıya merkez açı denir. Merkez açının kolları arasında kalan yayın ölçüsü merkez açının ölçüsüne eşittir: m(AOB) = m(AB yayı). Bütün çember 360°'dir; küçük yay ile büyük yayın toplamı 360° eder. Eşit merkez açılar eşit yayları ve eşit uzunlukta kirişleri görür.

Merkez açı ve yay

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Çemberde yay uzunluğu nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Merkez açısı α derece olan yayın uzunluğu, çevrenin α/360'ı kadardır: ℓ = 2πr · α/360. Yayın derece ölçüsü yalnız açıya bağlıdır, uzunluğu ise hem açıya hem yarıçapa bağlıdır: aynı 60°'lik yay büyük çemberde daha uzundur. Yay uzunluğu ve yarıçap biliniyorsa merkez açı da aynı orantıdan bulunur.

Saatin yelkovanının ucu 15 dakikada çevrenin dörtte birini, yani 90°'lik bir yayı dolaşır.

Çemberde açılar sayfasında gördük: merkez açı, gördüğü yayın derece ölçüsüne eşittir. Bütün çember 360° ve uzunluğu 2πr olduğuna göre, α derecelik bir yay çevrenin α / 360'ı kadardır. Orantı kurulur: ℓ = 2πr · α / 360. 90°'lik yay çevrenin dörtte biri, 60°'lik yay altıda biri, 180°'lik yay yarısıdır.

60°, 360°'nin altıda biridir: yay uzunluğu da çevrenin altıda biri, ℓ = 2πr / 6 = πr / 3.Görsel: Sınav Defteri

Aynı açı, farklı uzunluk

Aynı merkezli üç çemberde 60°'lik açının kollarının kestiği yayların hepsi 60°'dir; ama uzunlukları yarıçapla doğru orantılı büyür. Bu yüzden yay sorularında “yayın ölçüsü” (derece) ile “yayın uzunluğu” (birim) ayrımı her zaman önemlidir.

Üç yay da 60°; uzunlukları 2π/3, π ve 4π/3: yarıçapla orantılı.Görsel: Sınav Defteri
ℓ = 2πr · α / 360 α = 360 · ℓ / (2πr)α derece cinsinden merkez açıdır.
Çözümlü örnek

Yarıçapı 9 birim olan çemberde merkez açısı 40° olan yayın uzunluğu kaçtır?

  1. ℓ = 2π · 9 · 40 / 360.
  2. = 18π · (1/9) = 2π.

Cevap: 2π birim

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Bir saatin yelkovanı 12 cm uzunluğundadır. Yelkovanın ucu 20 dakikada kaç cm yol alır?

  1. Yelkovan 60 dakikada 360° döner; 20 dakikada 360 · 20 / 60 = 120°.
  2. ℓ = 2π · 12 · 120 / 360 = 24π / 3 = 8π.

Cevap: 8π cm (yaklaşık 25 cm)

✔ Doğru

  • Yay uzunluğu = çevre × α/360.
  • Aynı açıda yay uzunluğu yarıçapla orantılı.
  • Önce açının 360°'nin kaçta kaçı olduğunu bul.

✘ Sık yapılan hata

  • Yayın derece ölçüsü ile uzunluğunu karıştırmak.
  • Yay uzunluğunda πr² kullanmak (alan formülü).
  • α/360 yerine α/180 almak.
Akılda kalsın: Yay uzunluğu, çevreden açının payı kadar dilimdir: 90° dörtte bir, 60° altıda bir, 45° sekizde bir. Önce kesri bul, sonra çevreyle çarp.
Sınavda

Nasıl sorulurYay uzunluğu soruları saat, sarkaç, tekerlek gibi durumlarla ya da şekilde merkez açısı verilen yaylarla gelir; tersinden, uzunluktan açı da istenir.

TuzakYay uzunluğu için alan formülünü kullanmak ve yayın derecesini uzunluk sanmaktır.

▭Sen çöz yay uzunluğu

Yarıçapı 6 olan çemberde 90°'lik yayın uzunluğu π, yarıçapı 9 olan çemberde 40°'lik yayın uzunluğu π birimdir.

3296

?Soru çöz

Yarıçapı 10 birim olan bir çemberde uzunluğu 5π birim olan yayın merkez açısı kaç derecedir?

✓ D. 5π = 2π · 10 · α/360 → α/360 = 1/4 → α = 90°. A 180, çevreyi 2πr yerine πr alıp 10π ile oranlamaktan; B 18, alan formülünü (100π · α/360 = 5π) kullanmaktan; C 72, 5π'deki 5'i parça sayısı sanıp 360'ı 5'e bölmekten çıkar.
ALAN · DAİRE DİLİMİ

Daire dilimi: πr² · α/360 ya da ½ · ℓ · r

MEB 11. sınıf · Çember ve Daire · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaπ sayısı nedir, çemberin çevresi nasıl hesaplanır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Her çemberde çevrenin çapa oranı aynı sayıdır; bu sayıya π denir ve yaklaşık 3,14'tür. Bu yüzden yarıçapı r olan çemberin çevresi Ç = 2πr, yani π · d'dir. π'nin ondalık açılımı bitmez ve tekrar etmez; sorularda sonuç genellikle π ile bırakılır ya da soruda belirtilen yaklaşık değer kullanılır.

π ve çemberin çevresi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Daire diliminin alanı nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: İki yarıçap ile aralarındaki yayın sınırladığı bölgeye daire dilimi denir. Merkez açısı α olan dilimin alanı, dairenin α/360'ı kadardır: πr² · α/360. Yay uzunluğu ℓ biliniyorsa alan ½ · ℓ · r ile de bulunur; dilim, tabanı ℓ ve yüksekliği r olan bir üçgen gibi davranır.

Bir pastadan kesilen dilim, pastanın ne kadarını aldığını açısıyla söyler: 90°'lik dilim pastanın dörtte biridir.

Yay uzunluğundaki mantık alana da uyar: α derecelik dilim, dairenin α / 360'ı kadardır. Dolayısıyla A = πr² · α / 360. Bu formülü yay uzunluğuyla birlikte yazınca kısa bir yol daha çıkar: πr² · α/360 = ½ · r · (2πr · α/360) = ½ · ℓ · r. Dilimi çok ince parçalara ayırıp düzleştirirsen tabanı ℓ, yüksekliği r olan bir üçgene yaklaşır; formül bu üçgenin alanıdır.

Dilimin alanı, dairenin α/360'ı: πr² · α/360.Görsel: Sınav Defteri
İnce parçalara ayrılan dilim düzleşince tabanı ℓ (yay), yüksekliği r olan üçgene yaklaşır: ½ · ℓ · r.Görsel: Sınav Defteri
Çember ve daire: uzunluk ile alan
Uzunluk (çevre)Alan
Bütün çember / daire2πrπr²
α derecelik parçayay: 2πr · α/360dilim: πr² · α/360
Yay uzunluğu ℓ biliniyorsaℓ½ · ℓ · r
Yarıçap k katı olursak katık² katı
Çözümlü örnek

Yarıçapı 6 birim, merkez açısı 120° olan daire diliminin alanı kaç birimkaredir?

  1. 120°, 360°'nin üçte biri: A = π · 36 · (1/3) = 12π.

Cevap: 12π birimkare

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Bir daire diliminin yay uzunluğu 4π birim, alanı 12π birimkaredir. Dilimin yarıçapı ve merkez açısı nedir?

  1. ½ · ℓ · r = 12π → ½ · 4π · r = 12π → r = 6.
  2. Açı: 4π = 2π · 6 · α/360 → α/360 = 1/3 → α = 120°.
  3. Kontrol: π · 36 · 120/360 = 12π.

Cevap: r = 6 birim, α = 120°

✔ Doğru

  • Dilim alanı = πr² · α/360.
  • Yay biliniyorsa ½ · ℓ · r daha kısa.
  • Uzunlukta 2πr, alanda πr²; ikisinde de α/360.

✘ Sık yapılan hata

  • Dilim alanında 2πr kullanmak (yay uzunluğunu bulmak).
  • ½ · ℓ · r'de 2'ye bölmeyi unutmak.
  • α/360 yerine α/180 almak.
Akılda kalsın: Dilim, yay tabanlı bir üçgendir: ½ · taban · yükseklik = ½ · ℓ · r. Açı verilmişse dairenin kaçta kaçı olduğunu bul, πr² ile çarp.
Sınavda

Nasıl sorulurDilim soruları açı ve yarıçaptan alan ister ya da yay uzunluğu ile alanı verip yarıçapı sorar; ½ · ℓ · r bağıntısı bu ikincisinde işi bir adıma indirir. Silindir, koni ve küre sayfasında göreceğimiz koninin açınımı da bir daire dilimidir.

TuzakAlanda 2πr, uzunlukta πr² kullanmaktır.

↕Alanlarına göre küçükten büyüğe sırala dilim alanı

  1. Yarıçap 3, merkez açı 240°
  2. Yarıçap 10, merkez açı 36°
  3. Yarıçap 4, merkez açı 90°
  4. Yarıçap 6, merkez açı 30°

?Soru çöz

Yarıçapı 8 birim, merkez açısı 45° olan daire diliminin alanı kaç birimkaredir?

✓ A. 45°, çemberin sekizde biri: 64π / 8 = 8π. B 2π yay uzunluğudur (16π / 8); C 16π, α/360 yerine α/180 almaktan; D 64π dairenin tamamıdır, açı payı alınmamış.
SORU KALIPLARI · DAİRE

Halka, daire parçası ve boyalı alanlar: topla, çıkar

MEB 11. sınıf · Çember ve Daire · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÇemberde merkezden kirişe inilen dikme kirişi ortalar mı, kiriş uzunluğu nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Çemberde kiriş ve teğet). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Merkezden bir kirişe inilen dikme kirişi iki eş parçaya böler; tersine, kirişin orta dikmesi merkezden geçer. Kirişin yarısı, kirişin merkeze uzaklığı ve yarıçap bir dik üçgen oluşturur: (ℓ/2)² + d² = r². Eşit uzunluktaki kirişler merkeze eşit uzaklıktadır; merkeze yakın kiriş daha uzundur, en uzun kiriş çaptır.

Kiriş özellikleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İki çember arasındaki halkanın alanı ve boyalı alan soruları nasıl çözülür?

Kısa cevap: Boyalı alan sorularında bölge, alanı bilinen parçaların toplamı ya da farkı olarak yazılır. İç içe iki çemberin arasında kalan halkanın alanı π(R² − r²)'dir. Bir kiriş ile yay arasında kalan daire parçasının alanı, dilimden üçgen çıkarılarak bulunur. Kare ya da yarım dairelerle birleşen şekillerde de aynı toplama-çıkarma mantığı kullanılır.

Boyalı alan, eksi ve artı işaretli bir yap-boz gibidir: hangi parçayı ekleyip hangisini çıkaracağını bulduğunda soru biter.

Aynı merkezli iki çemberin arasındaki bölgeye halka denir. Alanı büyük daireden küçük daire çıkarılarak bulunur: π(R² − r²). Sınavın sevdiği bir durum: büyük çemberin bir kirişi küçük çembere teğetse, Çemberde kiriş ve teğet sayfasında gördüğümüz gibi merkezden inen dikme kirişi ortalar ve teğet noktasına gider. Kirişin yarısı a ise Pisagor'dan R² − r² = a², halka alanı πa² olur; R ve r'yi ayrı ayrı bilmeye gerek kalmaz.

Halka = büyük daire − küçük daire = π(R² − r²).Görsel: Sınav Defteri

Daire parçası: dilim eksi üçgen

Bir kiriş ile onun gördüğü yay arasındaki bölgeye daire parçası denir. Alanı, aynı yayın dilimi ile iki yarıçap ve kirişin oluşturduğu üçgenin farkıdır. Üçgenin alanı Üçgende alan sayfasında gördüğümüz ½ · r · r · sinα ile bulunur; açı 90° ise ½ · r²'dir: parça = dilim − üçgen.

90°'lik dilim πr²/4, üçgen r²/2: parça = πr²/4 − r²/2.Görsel: Sınav Defteri
halka = π(R² − r²) daire parçası = dilim − üçgen boyalı = bütün − boşlarHalkada içteki çembere teğet kiriş 2a ise R² − r² = a².
Çözümlü örnek

Aynı merkezli iki çemberden büyüğünün 8 birim uzunluğundaki bir kirişi küçük çembere teğettir. İki çember arasındaki halkanın alanı kaç birimkaredir?

  1. Teğet noktasında yarıçap kirişe dik ve kirişi ortalar: |AH| = 4.
  2. OHA dik üçgeni: R² − r² = 4² = 16.
  3. Halka: π(R² − r²) = 16π; R ve r'yi ayrı ayrı bilmek gerekmez.

Cevap: 16π birimkare

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Yarıçapı 6 birim olan dairede 90°'lik bir merkez açının gördüğü kiriş ile yay arasında kalan daire parçasının alanı kaçtır?

  1. Dilim: π · 36 / 4 = 9π.
  2. Üçgen: ½ · 6 · 6 = 18.
  3. Parça: 9π − 18 (yaklaşık 10,3).

Cevap: 9π − 18 birimkare

✔ Doğru

  • Halka = π(R² − r²), π(R − r)² değil.
  • Daire parçası = dilim − üçgen.
  • Boyalı alanı bütün − boşlar ya da parçaların toplamı olarak yaz.

✘ Sık yapılan hata

  • Halka alanını π(R − r)² ile hesaplamak.
  • Daire parçasında üçgeni çıkarmayı unutmak.
  • Çeyrek daireleri sayarken eksik ya da fazla saymak.
Akılda kalsın: Boyalı alanın formülü yoktur, planı vardır: bütünü yaz, boş kalanları çıkar. Halkada teğet kiriş görürsen yarısının karesi R² − r²'dir.
Sınavda

Nasıl sorulurBoyalı alan soruları kare içinde çeyrek daireler, yarım daireler, halka ya da daire parçası biçiminde gelir; sonuç çoğunlukla “sayı − kπ” biçimindedir. Önce şekli bilinen parçalara ayır.

TuzakHalkayı π(R − r)² sanmak ve çeyrek dairelerin kaç tane olduğunu yanlış saymaktır.

▭Sen çöz halka

Yarıçapları 13 ve 12 olan aynı merkezli iki çember arasındaki halkanın alanı π birimkaredir. Yarıçapı 4 olan yarım dairenin alanı π birimkaredir.

258116

?Soru çöz

Kenarı 4 birim olan karenin her köşesine merkezli, yarıçapı 2 birim olan dört çeyrek daire çiziliyor. Çeyrek dairelerin dışında kalan boyalı bölgenin alanı kaç birimkaredir?

✓ C. Dört çeyrek daire bir tam daire eder: π · 2² = 4π; boyalı 16 − 4π. A 16 − π, yalnız bir çeyrek daire çıkarmaktan; B 4π, çeyrek dairelerin toplam alanıdır, boyalı bölge değil; D 16 − 2π, dört çeyreği yarım daire saymaktan çıkar.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

ABC üçgeninde |BC| = 10 birim ve m(A) = 30°'dir. Bu üçgenin çevrel çemberinin yarıçapı kaç birimdir?

✓ B. 10 / sin 30° = 2R → 20 = 2R → R = 10. A 20 çaptır (2R), yarıya bölünmemiş; C 5, kenarın yarısını yarıçap sanmaktan (yalnız dik üçgende hipotenüs için geçerli); D, sin 30° yerine cos 30° = √3/2 kullanmaktan çıkar.Kaynak: Çemberde açılar · Kirişler dörtgeni ve çevrel çember

?Soru 2

Bir çembere dışarıdaki bir P noktasından çizilen iki teğet arasındaki açı 70°'dir. Değme noktalarına çizilen iki yarıçap arasındaki merkez açı kaç derecedir?

✓ B. OAPB dörtgeninde A ve B'deki açılar 90°: m(AOB) = 360 − 180 − 70 = 110. A 70, iki açıyı eşit sanmaktan; C 140, açıyı iki katına çıkarmaktan (çevre açı ile merkez açıyı karıştırmak); D 35, açıortayın verdiği yarım açıyı cevap sanmaktan çıkar.Kaynak: Çemberde kiriş ve teğet · Dış noktadan teğet parçaları

?Soru 3

Alanı 72 birimkare, yüksekliği 8 birim olan bir yamuğun orta tabanı kaç birimdir?

✓ D. Alan = orta taban · h → 72 = m · 8 → m = 9. A 18, tabanların toplamıdır (2 · 72 ÷ 8), orta taban onun yarısı; B 4,5, bulunan değeri bir kez daha yarıya bölmekten; C 36, 72'yi yükseklik yerine 2'ye bölmekten çıkar.Kaynak: Yamuk ve deltoid · Orta taban ve alan

?Soru 4

Köşegen uzunlukları 10 ve 7 birim olan bir deltoidin alanı kaç birimkaredir?

✓ C. Deltoidde köşegenler diktir: alan 10 · 7 / 2 = 35. A 70, 2'ye bölmeyi unutmaktan; B 17, köşegenleri çarpmak yerine toplamaktan; D 8,5, toplamın yarısını almaktan çıkar.Kaynak: Yamuk ve deltoid · Deltoid ve dörtgenlerin karşılaştırması

?Soru 5

Yarıçapı 8 birim olan çemberin dışındaki P noktasından çizilen teğet parçasının uzunluğu 6 birimdir. P noktasının çembere en yakın uzaklığı kaç birimdir?

✓ A. |OP| = √(8² + 6²) = 10; çembere en yakın uzaklık 10 − 8 = 2. B 10, merkeze uzaklığı çembere uzaklık sanmaktan; C 18, en uzak noktaya uzaklıktır (10 + 8); D 14, teğet ile yarıçapı doğrudan toplamaktan çıkar.Kaynak: Çemberde kiriş ve teğet · Teğet ve yarıçap

?Soru 6

Dik kenarları 5 ve 12 birim olan dik üçgenin iç teğet çemberinin yarıçapı kaç birimdir?

✓ C. Hipotenüs 13; r = (5 + 12 − 13)/2 = 2 (ya da 30 = r · 15). A 4, 2'ye bölmeyi unutmaktan; B 6,5 hipotenüsün yarısıdır, çevrel çemberin yarıçapı; D 30 üçgenin alanıdır.Kaynak: Çemberde kiriş ve teğet · İç teğet ve dış teğet çember

?Soru 7

Bir çember, üzerindeki beş nokta ile beş eşit yaya bölünüyor. Bu yaylardan birini gören merkez açı kaç derecedir?

✓ C. Beş eşit yay: her biri 360 ÷ 5 = 72°, merkez açı yaya eşittir. A 36, aynı yayı gören çevre açıdır (yarısı); B 108, düzgün beşgenin iç açısıyla karıştırmaktan; D 144, iki yayı birden almaktan çıkar.Kaynak: Çemberde açılar · Merkez açı ve yay

?Soru 8

ABCD yamuğunda [AB] ∥ [DC]'dir. D ve A köşelerindeki açılar arasındaki fark m(D) − m(A) = 40°'dir. m(D) kaç derecedir?

✓ B. A ve D aynı yan kenarda: m(D) + m(A) = 180 ve m(D) − m(A) = 40; toplayınca 2 · m(D) = 220, m(D) = 110. A 70, m(A)'dır; C 220, denklemleri toplayıp 2'ye bölmeyi unutmaktan; D 200, toplamı dörtgendeki gibi 360° sanmaktan çıkar.Kaynak: Yamuk ve deltoid · Yamuğun elemanları ve açıları

?Soru 9

Çemberin dışındaki bir noktadan çizilen iki kesen arasında kalan yayların ölçüleri 4x ve x'tir. Kesenler arasındaki açı 45° olduğuna göre büyük yay kaç derecedir?

✓ D. Dış açı: (4x − x)/2 = 45 → 3x = 90 → x = 30; büyük yay 4 · 30 = 120°. A 72, iç açı kuralını kullanıp (4x + x)/2 = 45 yazmaktan; B 60, 2'ye bölmeyi unutup 3x = 45 yazmaktan; C 30, x'in kendisidir, büyük yay değil.Kaynak: Çemberde açılar · İç açı ve dış açı

?Soru 10

Yarıçapı 8 birim olan bir çemberin merkezine uzaklığı 2x + 2 birim olan doğru çembere teğettir. x kaçtır?

✓ C. Teğet için uzaklık yarıçapa eşittir: 2x + 2 = 8 → x = 3. A 7, uzaklığı çapa (16) eşitlemekten; B 4, +2'yi unutup 2x = 8 yazmaktan; D 8 yarıçaptır, x değil.Kaynak: Çemberde kiriş ve teğet · Çemberin elemanları
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Geometri soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →