π ve çevre: her çemberde aynı oran
MEB 11. sınıf · Çember ve Daire · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaBenzer üçgen nedir, benzerlik oranı nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Eşlik ve benzerlik). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Biri öbürünün büyütülmüş ya da küçültülmüş kopyası olan iki üçgen benzerdir ve ∼ ile gösterilir: karşılıklı açıları eşit, karşılıklı kenarları orantılıdır. ABC ∼ DEF ise |AB|/|DE| = |BC|/|EF| = |AC|/|DF| = k'dir; k'ye benzerlik oranı denir. Çevrelerin oranı da k'dir.
✎Konu anlatımı
π sayısı nedir, çemberin çevresi nasıl hesaplanır?
Kısa cevap: Her çemberde çevrenin çapa oranı aynı sayıdır; bu sayıya π denir ve yaklaşık 3,14'tür. Bu yüzden yarıçapı r olan çemberin çevresi Ç = 2πr, yani π · d'dir. π'nin ondalık açılımı bitmez ve tekrar etmez; sorularda sonuç genellikle π ile bırakılır ya da soruda belirtilen yaklaşık değer kullanılır.Bir bisiklet tekerleğini bir tur yuvarla: aldığı yol, çapının üç katından biraz fazladır, tekerlek büyük de olsa küçük de.
Çemberler birbirinin büyütülmüş kopyasıdır; Eşlik ve benzerlik sayfasında gördüğümüz gibi benzer şekillerde bütün uzunluklar aynı oranda büyür. Bu yüzden çevre ile çapın oranı her çemberde aynıdır. Bu sabit orana π denir: Ç / d = π ≈ 3,14. Buradan çevre formülü doğrudan gelir: Ç = π · d = 2πr.
π'yi sıkıştırmak: Arşimet'in yolu
Çemberin içine düzgün altıgen, dışına kare çizilirse çevre ikisinin arasında kalır. İçteki altıgenin her kenarı r olduğundan çevresi 6r = 3d, dıştaki karenin çevresi 8r = 4d'dir: 3 < π < 4. Arşimet bu fikri 96 kenarlı düzgün çokgenlere kadar götürerek π'yi 3,14'e yakın bir aralığa sıkıştırdı. Çokgenler ve dörtgenler sayfasında gördüğümüz düzgün çokgenler burada çemberi ölçmenin aracıdır.
Ek bilgi: Arşimet ve π'nin tarihi
Arşimet (MÖ 3. yüzyıl), çembere içten ve dıştan 96 kenarlı düzgün çokgenler çizip çevrelerini hesaplayarak π'nin 3 10/71 ile 3 1/7 arasında olduğunu gösterdi. Bu, π için bilinen ilk sistemli yaklaşımlardan biridir. π sembolü ise çok sonra, 18. yüzyılda yaygınlaştı.
Çapı 70 cm olan bir tekerlek 11 tam tur atıyor. Tekerlek kaç cm yol alır? (π yerine 227 alınız.)
- Bir turda alınan yol çevredir: Ç = π · 70 = (22 / 7) · 70 = 220 cm.
- 11 tur: 11 · 220 = 2420 cm.
Cevap: 2420 cm
Bir bisiklet tekerleğinin yarıçapı 35 cm'dir. Tekerlek kaymadan 200 tam tur döndüğünde bisiklet kaç metre yol alır? (π ≈ 22/7 alınız.)
- Kaymadan dönen tekerlek bir turda çevresi kadar yol alır: 2πr = 2 · 22/7 · 35 = 220 cm.
- 200 turda: 200 · 220 = 44 000 cm.
- 1 m = 100 cm: 44 000 cm = 440 m.
Cevap: 440 m
✔ Doğru
- Ç = 2πr = πd.
- π, çevrenin çapa oranıdır; her çemberde aynıdır.
- Yarıçap a kadar artarsa çevre 2πa artar.
✘ Sık yapılan hata
- Çevreyi πr ya da πr² ile karıştırmak.
- Çap verilmişken 2π ile çarpmak (2πd yazmak).
- π'yi tam 3,14'e eşit sanmak; 3,14 yalnız yaklaşık değerdir.
Nasıl sorulurÇevre soruları tekerlek, pist, tel gibi gerçek hayat durumlarıyla gelir: tur sayısı ya da alınan yol sorulur; soru π için bir yaklaşık değer verebilir.
TuzakÇap verilen soruda 2π ile çarpmak, çevre ile alanı karıştırmak ve soruda verilen yaklaşık değer yerine kendi π değerini kullanmaktır.
▭Sen çöz çevre
Yarıçapı 5 birim olan çemberin çevresi π birimdir. Çevresi 18π birim olan çemberin çapı birimdir.
?Soru çöz
Çevresi 18π birim olan bir çemberin çapı kaç birimdir?