Nokta ve doğrunun analitiği: uzaklık, eğim, doğru denklemi

Koordinat düzlemi geometriyi cebire çevirir: uzaklık Pisagor'dan, eğim tanjanttan, doğru denklemi benzerlikten gelir. Her formülü bildiğimiz bir şekle bağlıyoruz.

6 durakAYT · KPSS
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · KOORDİNAT

Koordinat düzlemi ve iki nokta arası uzaklık: Pisagor ızgarada

MEB 11. sınıf · Analitik Geometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaPisagor teoremi nedir, neden dik kenarların kareleri toplamı hipotenüsün karesine eşittir?Bağlantılı konudan (Pisagor ve Öklid). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Dik üçgende dik kenarların kareleri toplamı hipotenüsün karesine eşittir: dik kenarlar a ve b, hipotenüs c ise a² + b² = c². Hipotenüs dik açının karşısındaki ve en uzun kenardır. Teorem bir alan eşitliğidir: dik kenarlar üzerine çizilen iki karenin alanları toplamı, hipotenüs üzerine çizilen karenin alanına eşittir.

Pisagor teoremi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Analitik düzlemde iki nokta arasındaki uzaklık nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Dik koordinat sisteminde her nokta (x, y) sıralı ikilisiyle gösterilir: x apsis, y ordinattır. Eksenler düzlemi dört bölgeye ayırır; bölgeler saat yönünün tersine numaralanır. A(x₁, y₁) ile B(x₂, y₂) arasındaki uzaklık, yatay ve düşey farklarla kurulan dik üçgenden gelir: |AB| = √((x₂ − x₁)² + (y₂ − y₁)²).

Bir şehir haritasında “3 sokak doğu, 4 sokak kuzey” diye tarif edilen yere kuş uçuşu uzaklık 5 sokaktır.

Dik kesişen iki sayı doğrusu dik koordinat sistemini oluşturur; yatay eksen x, düşey eksen y eksenidir. Bir noktanın x eksenindeki izdüşümü apsis, y eksenindeki izdüşümü ordinattır. Eksenler düzlemi dört bölgeye ayırır: I. bölgede iki koordinat da pozitif, II. bölgede apsis negatif, III. bölgede ikisi de negatif, IV. bölgede ordinat negatiftir. Eksenler üzerindeki noktalar hiçbir bölgeye ait değildir.

Bölgeler saat yönünün tersine sayılır: I (+, +), II (−, +), III (−, −), IV (+, −).Görsel: Sınav Defteri

Uzaklık: ızgaradaki dik üçgen

A ile B arasında yatay fark |x₂ − x₁|, düşey fark |y₂ − y₁|'dir. Bu iki fark bir dik üçgenin dik kenarlarıdır, [AB] ise hipotenüsü. Pisagor ve Öklid sayfasında gördüğümüz bağıntı uzaklık formülünü verir: |AB| = √((x₂ − x₁)² + (y₂ − y₁)²). Kareler alındığı için hangi noktadan çıkardığın önemli değildir.

Yatay fark 4, düşey fark 3: |AB| = √(16 + 9) = 5.Görsel: Sınav Defteri
|AB| = √((x₂ − x₁)² + (y₂ − y₁)²) |OA| = √(x² + y²)O orijin (0, 0); formül Pisagor bağıntısıdır.
Çözümlü örnek

A(−1, 2) ve B(5, 10) noktaları arasındaki uzaklık kaç birimdir?

  1. Farklar: 5 − (−1) = 6, 10 − 2 = 8.
  2. |AB| = √(36 + 64) = √100 = 10.

Cevap: 10 birim

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

x ekseni üzerindeki P noktası A(1, 3) ve B(5, 1) noktalarına eşit uzaklıktadır. P'nin koordinatları nedir?

  1. P(a, 0) olsun: |PA|² = |PB|² → (a − 1)² + 9 = (a − 5)² + 1.
  2. a² − 2a + 10 = a² − 10a + 26 → 8a = 16 → a = 2.
  3. Kontrol: |PA|² = 1 + 9 = 10, |PB|² = 9 + 1 = 10.

Cevap: P(2, 0)

✔ Doğru

  • Uzaklık = √(Δx² + Δy²).
  • Eşit uzaklık sorusunda kareleri eşitle; kök almaya gerek yok.
  • Eksen üzerindeki nokta bir bölgeye ait değildir.

✘ Sık yapılan hata

  • Farkları kare almadan toplamak (Δx + Δy).
  • Eksi işaretli koordinatın farkını alırken işaret hatası yapmak.
  • (x, y) yazarken apsis ile ordinatın yerini değiştirmek.
Akılda kalsın: İki nokta arası uzaklık, ızgarada çizilen dik üçgenin hipotenüsüdür. Farkları al, karelerini topla, karekökünü al; işaretler kare içinde kaybolur.
Sınavda

Nasıl sorulurBu konu sınavda eşit uzaklık (bir eksende ya da bir doğruda iki noktaya eşit uzak nokta), üçgenin türü (kenarlardan ikizkenar ya da dik olup olmadığı) ve bilinmeyen koordinat biçiminde gelir.

TuzakEksi koordinatlarda farkı yanlış almak ve kökten iki değer çıktığında birini unutmaktır.

⇄Bilgi eşleştirme bölgeler

?Soru çöz

A(2, −1) ve B(a, 3) noktaları arasındaki uzaklık 5 birimdir. a'nın alabileceği değerlerin toplamı kaçtır?

✓ B. (a − 2)² + 16 = 25 → a − 2 = 3 ya da −3 → a = 5 ya da a = −1; toplam 4. A 5, yalnız pozitif kökü alıp ikinci değeri unutmaktan; C 6, a − 2 = −3'ü a = 1 diye yanlış çözmekten; D 0, a − 2'nin değerlerini (3 ve −3) a sanıp toplamaktan çıkar.
FORMÜL · BÖLEN NOKTA

Orta nokta, bölen nokta ve ağırlık merkezi: koordinatların ortalaması

MEB 11. sınıf · Analitik Geometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAğırlık merkezi nedir, kenarortayı hangi oranda böler?Bağlantılı konudan (Kenarortay ve özel noktalar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kenarortay, bir köşeyi karşı kenarın orta noktasına birleştiren doğru parçasıdır. Üçgenin üç kenarortayı tek noktada kesişir; bu nokta ağırlık merkezidir ve G ile gösterilir. G her kenarortayı köşeden başlayarak 2'ye 1 oranında böler: |AG| = 2 · |GD|, yani G kenarortayın köşeden itibaren üçte ikisindedir.

Kenarortay ve ağırlık merkezi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Analitik düzlemde orta nokta, bir doğru parçasını belli oranda bölen nokta ve ağırlık merkezi nasıl bulunur?

Kısa cevap: A(x₁, y₁) ve B(x₂, y₂) için [AB]'nin orta noktası ((x₁ + x₂)/2, (y₁ + y₂)/2)'dir. Doğru parçasını içten belli oranda bölen nokta, A'dan B'ye giderken yolun o kesri kadar ilerlenerek bulunur. Üçgenin ağırlık merkezinin koordinatları, üç köşenin koordinatlarının aritmetik ortalamasıdır.

İki arkadaş haritada buluşmak için tam ortada anlaşırsa, buluşma noktasının koordinatları ikisinin koordinatlarının ortalamasıdır.

A'dan B'ye giderken apsis x₂ − x₁, ordinat y₂ − y₁ kadar değişir. Yolun yarısında her iki değişimin de yarısı alınmıştır; bu yüzden orta nokta koordinatların ortalamasıdır. Aynı fikir ağırlık merkezine de uyar: Kenarortay ve özel noktalar sayfasında gördüğümüz G noktası her kenarortayı 2 : 1 böler ve koordinatları üç köşenin ortalamasıdır: G = ((x₁ + x₂ + x₃)/3, (y₁ + y₂ + y₃)/3).

Solda M(4, 3) = ((1 + 7)/2, (1 + 5)/2). Sağda G(4, 3) = ((1 + 7 + 4)/3, (1 + 2 + 6)/3).Görsel: Sınav Defteri

İçten ve dıştan bölen nokta

P, [AB] üzerinde |AP| : |PB| = 2 : 1 olacak biçimde içteyse, A'dan B'ye giden yolun 2/3'ü kadar ilerlenmiştir: P = A + (2/3)(B − A). Genel olarak |AP| : |PB| = k ise kesir k/(k + 1)'dir. P doğru parçasının dışındaysa (dıştan bölme) aynı mantıkla A'dan B'ye giden yol uzatılır: |PA| : |PB| = 2 : 1 ise B, [AP]'nin orta noktası olur ve P = A + 2(B − A).

Solda P, A'dan B'ye yolun 2/3'ünde: P(5, 3). Sağda P, B'nin ötesinde ve |PA| = 2|PB|: P(7, 5).Görsel: Sınav Defteri
orta nokta: ((x₁ + x₂)/2, (y₁ + y₂)/2) içten |AP| : |PB| = k: P = A + kk + 1(B − A) G = ((x₁ + x₂ + x₃)/3, (y₁ + y₂ + y₃)/3)B − A: apsis ve ordinat farkları; her biri aynı kesirle çarpılır.
Çözümlü örnek

A(−2, 5) ve B(4, −1) için [AB]'nin orta noktası ile |AP| : |PB| = 1 : 2 olacak biçimde [AB] üzerindeki P noktasını bulunuz.

  1. Orta nokta: ((−2 + 4)/2, (5 − 1)/2) = (1, 2).
  2. P, yolun 1/3'ünde: B − A = (6, −6), P = (−2 + 2, 5 − 2) = (0, 3).

Cevap: Orta nokta (1, 2), P(0, 3)

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

ABC üçgeninde A(1, 4), B(−3, 2) ve ağırlık merkezi G(0, 1)'dir. C köşesinin koordinatları nedir?

  1. Apsis: (1 − 3 + x)/3 = 0 → x = 2.
  2. Ordinat: (4 + 2 + y)/3 = 1 → y = −3.

Cevap: C(2, −3)

✔ Doğru

  • Orta nokta: koordinatların ortalaması.
  • Bölen nokta: A'dan B'ye yolun k/(k + 1)'i.
  • Ağırlık merkezi: üç köşenin ortalaması.

✘ Sık yapılan hata

  • Orta noktada farkın yarısını almak ((x₂ − x₁)/2).
  • Oranı ters kurup B'ye yakın noktayı A'ya yakın bulmak.
  • Ağırlık merkezinde 3 yerine 2'ye bölmek.
Akılda kalsın: Topla ve böl: iki nokta için 2'ye, üçgen için 3'e. Bölen noktada A'dan başla ve B'ye doğru yolun istenen kesri kadar yürü.
Sınavda

Nasıl sorulurBu kalıplar çoğunlukla bir bilinmeyeni geri bulma biçiminde gelir: orta nokta ve bir uç verilip öbür uç, ağırlık merkezi ve iki köşe verilip üçüncü köşe istenir. Paralelkenarda köşegenlerin orta noktaları çakıştığı için dördüncü köşe de böyle bulunur.

TuzakOranı ters kurmak ve ortalamada yanlış sayıya bölmektir.

▭Sen çöz paralelkenar köşesi

ABCD paralelkenarında A(1, 2), B(4, 3) ve C(6, 7) ise D köşesinin apsisi , ordinatı 'dır.

36912

?Soru çöz

A(2, 1) ve B(8, 10) noktaları veriliyor. [AB] üzerinde |AP| = 2 · |PB| olacak biçimde alınan P noktasının ordinatı kaçtır?

✓ A. P, A'dan B'ye yolun 2/3'ünde: B − A = (6, 9), P = (2 + 4, 1 + 6) = (6, 7); ordinat 7. B 4, oranı ters kurup yolun 1/3'ünü almaktan; C 5,5 orta noktanın ordinatıdır; D 6, P'nin apsisidir, ordinat değil.
KAVRAM · EĞİM

Eğim: düşey değişimin yatay değişime oranı

MEB 11. sınıf · Analitik Geometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDik üçgende sinüs, kosinüs, tanjant ve kotanjant nasıl tanımlanır?Bağlantılı konudan (Özel dik üçgenler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Dik üçgende α dar açısı için sin α = karşı dik kenar / hipotenüs, cos α = komşu dik kenar / hipotenüs, tan α = karşı / komşu ve cot α = komşu / karşı'dır. Bu oranlar üçgenin büyüklüğüne değil yalnız α açısına bağlıdır, çünkü aynı dar açılı bütün dik üçgenler benzerdir. Dar açıda sinüs ve kosinüs 0 ile 1 arasındadır.

Sinüs, kosinüs, tanjant, kotanjant

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir doğrunun eğimi nedir, iki noktadan geçen doğrunun eğimi nasıl bulunur?

Kısa cevap: Bir doğrunun x ekseninin pozitif yönüyle saat yönünün tersine yaptığı açıya eğim açısı, bu açının tanjantına eğim denir: m = tan α. Doğru üzerindeki iki noktadan eğim, düşey değişimin yatay değişime oranıdır: m = (y₂ − y₁)/(x₂ − x₁). Yükselen doğrunun eğimi pozitif, alçalanın negatiftir; yatay doğrunun eğimi 0, düşey doğrunun eğimi tanımsızdır.

Yol levhasındaki “% 10 eğim”, her 100 metre yatay ilerlemede 10 metre yükselmek demektir.

Doğru üzerindeki iki noktayı yatay ve düşey parçalarla birleştirince bir dik üçgen oluşur. Düşey değişimin (Δy) yatay değişime (Δx) oranı doğrunun ne kadar dik olduğunu ölçer ve bu oran doğrunun her yerinde aynıdır (üçgenler benzerdir). Bu orana eğim denir. Doğrunun x ekseniyle yaptığı açı α ise Özel dik üçgenler sayfasında gördüğümüz tanjant tanımı gereği m = tan α'dır.

Δx = 4, Δy = 3: m = 3/4 = tan α. Açı, x ekseninin pozitif yönünden ölçülür.Görsel: Sınav Defteri

Eğimin işareti

Soldan sağa giderken yükselen doğrunun eğimi pozitif, alçalanın negatiftir. x eksenine paralel (yatay) doğruda Δy = 0'dır, eğim 0'dır. y eksenine paralel (düşey) doğruda Δx = 0 olduğundan oran kurulamaz: eğim tanımsızdır. Eğim açısı 90°'den büyükse (geniş açı) eğim negatiftir; değeri 180° − α'nın tanjantının ters işaretlisidir: 135°'lik doğrunun eğimi −1'dir.

Yükselen: m > 0. Alçalan: m < 0. Yatay: m = 0. Düşey: tanımsız.Görsel: Sınav Defteri
m = tan α m = (y₂ − y₁) / (x₂ − x₁) yatay: m = 0 düşey: tanımsızÜç nokta doğrusal ise herhangi iki çiftten bulunan eğimler eşittir.
Çözümlü örnek

A(−1, 2) ve B(3, 10) noktalarından geçen doğrunun eğimi kaçtır?

  1. m = (10 − 2) / (3 − (−1)) = 8 / 4 = 2.

Cevap: 2

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

A(−1, 2), B(3, k) ve C(5, m) noktaları, eğim açısı 135° olan bir doğru üzerindedir. k + m kaçtır?

  1. Eğim, eğim açısının tanjantıdır: m = tan 135° = −1.
  2. A ile B arasında: (k − 2) / (3 − (−1)) = −1 → k = −2.
  3. A ile C arasında: (m − 2) / (5 − (−1)) = −1 → m = −4; k + m = −6.

Cevap: −6

✔ Doğru

  • Eğim = Δy / Δx, “yükseliş bölü ilerleyiş”.
  • Düşey doğrunun eğimi tanımsız, yatayınki 0.
  • Üç nokta doğrusal ⇔ eğimler eşit.

✘ Sık yapılan hata

  • Oranı ters kurmak (Δx / Δy).
  • Payda ve paydada noktaların sırasını karıştırmak (y₂ − y₁ ile x₁ − x₂).
  • Düşey doğrunun eğimini 0 sanmak.
Akılda kalsın: Eğim dikliğin ölçüsüdür: yukarı / ileri. Payda y'ler, paydada x'ler; iki farkta da aynı noktayla başla.
Sınavda

Nasıl sorulurEğim soruları iki noktadan eğim, eğim açısından bilinmeyen koordinat ya da üç noktanın doğrusallığı biçiminde gelir; 30°, 45°, 60°, 135° gibi açılar sık kullanılır.

TuzakOranı Δx / Δy diye ters kurmak ve geniş eğim açısında eğimin negatif olduğunu unutmaktır.

↕Eğimlerine göre küçükten büyüğe sırala eğim

  1. (0, 0) ve (4, 2) noktalarından geçen doğru
  2. Eğim açısı 60° olan doğru
  3. Eğim açısı 135° olan doğru
  4. x eksenine paralel doğru

?Soru çöz

A(1, 2), B(3, 6) ve C(k, 10) noktaları doğrusaldır. k kaçtır?

✓ C. AB eğimi (6 − 2)/(3 − 1) = 2; AC eğimi de 2: (10 − 2)/(k − 1) = 2 → k = 5. A 17, oranı ters kurup (k − 1)/8 = 2 yazmaktan; B 3, k'yı B'nin apsisine eşitlemekten; D 9, paydaki farkı doğrudan k − 1'e eşitleyip eğimi hesaba katmamaktan çıkar.
FORMÜL · DOĞRU DENKLEMİ

Doğru denklemleri: bir nokta ve bir eğim yeter

MEB 11. sınıf · Analitik Geometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAnalitik düzlemde iki nokta arasındaki uzaklık nasıl hesaplanır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Dik koordinat sisteminde her nokta (x, y) sıralı ikilisiyle gösterilir: x apsis, y ordinattır. Eksenler düzlemi dört bölgeye ayırır; bölgeler saat yönünün tersine numaralanır. A(x₁, y₁) ile B(x₂, y₂) arasındaki uzaklık, yatay ve düşey farklarla kurulan dik üçgenden gelir: |AB| = √((x₂ − x₁)² + (y₂ − y₁)²).

Koordinat düzlemi ve uzaklık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Doğru denklemi nasıl yazılır, eksenleri kesen doğrunun denklemi nedir?

Kısa cevap: Eğimi m olan ve A(x₁, y₁) noktasından geçen doğrunun denklemi y − y₁ = m(x − x₁)'dir. y eksenini (0, n)'de kesen doğru için bu y = mx + n olur. Eksenleri (a, 0) ve (0, b)'de kesen doğru x/a + y/b = 1 ile yazılır. Genel biçim ax + by + c = 0'da eğim −a/b'dir.

Bir yolun haritadaki yerini bilmek için iki bilgi yeter: geçtiği bir nokta ve yönü.

Doğru üzerindeki her P(x, y) noktası ile sabit A(x₁, y₁) noktası arasındaki eğim aynı m değerini verir: (y − y₁)/(x − x₁) = m. Paydayı karşıya atınca y − y₁ = m(x − x₁) çıkar. Nokta y ekseni üzerindeyse (0, n) yazılır ve denklem y = mx + n olur; n doğrunun y eksenini kestiği noktanın ordinatıdır. İki nokta verilirse önce eğim bulunur, sonra noktalardan biri kullanılır.

n = 1, doğrunun y eksenini kestiği yerdir; eğim üçgeni 2 sağa, 1 yukarı: m = 1/2.Görsel: Sınav Defteri

Özel doğrular

Bazı doğruların denklemi tek bir koşuldur. x = a doğrusu üzerindeki her noktanın apsisi a'dır: y eksenine paralel, düşey bir doğru. y = b x eksenine paralel, yatay bir doğrudur. y = mx orijinden geçer; y = x birinci açıortay, y = −x ikinci açıortay doğrusudur. Eksenleri (a, 0) ve (0, b)'de kesen doğru x/a + y/b = 1 biçiminde yazılır; bu doğru eksenlerle dik kenarları |a| ve |b| olan bir dik üçgen oluşturur.

x = 3 düşey, y = 2 yatay; y = x ve y = −x orijinden geçer ve eksenler arasındaki açıları ikiye böler.Görsel: Sınav Defteri
y − y₁ = m(x − x₁) y = mx + n x/a + y/b = 1 ax + by + c = 0 → m = −a/bBir doğruyu belirlemek için bir nokta ve eğim ya da iki nokta yeter.
Çözümlü örnek

A(2, 3) noktasından geçen ve eğimi 2 olan doğrunun denklemini yazınız.

  1. y − 3 = 2(x − 2).
  2. y = 2x − 1; kontrol: 2 · 2 − 1 = 3.

Cevap: y = 2x − 1

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

A(1, 4) ve B(3, 0) noktalarından geçen doğrunun eksenlerle oluşturduğu üçgenin alanı kaç birimkaredir?

  1. Eğim (0 − 4)/(3 − 1) = −2; denklem y − 0 = −2(x − 3) → y = −2x + 6.
  2. Eksenleri kestiği noktalar (3, 0) ve (0, 6); denklem x/3 + y/6 = 1.
  3. Alan ½ · 3 · 6 = 9.

Cevap: 9 birimkare

✔ Doğru

  • Nokta + eğim: y − y₁ = m(x − x₁).
  • ax + by + c = 0'da eğim −a/b.
  • x = a düşey, y = b yatay.

✘ Sık yapılan hata

  • Genel denklemde eğimi a/b ya da −b/a almak.
  • x = 3 ile y = 3'ü karıştırmak.
  • Eksen kesen biçimde 1 yerine 0 yazmak.
Akılda kalsın: Doğruyu bir nokta ve bir eğim belirler. Genel denklemde eğim için y'yi yalnız bırak: by = −ax − c, m = −a/b. Eksen kesimlerini bulmak için önce x = 0, sonra y = 0 koy.
Sınavda

Nasıl sorulurDoğru denklemi soruları iki noktadan ya da bir nokta ve eğimden denklem, eksenleri kestiği noktalar ve eksenlerle oluşan üçgenin alanı biçiminde gelir; grafiği verilen doğrunun denklemi de sık sorulur.

TuzakGenel biçimde eğimin işaretini ve oranını yanlış almak, x = a ile y = a'yı karıştırmaktır.

⇄Bilgi eşleştirme denklemler

?Soru çöz

2x − 3y + 6 = 0 doğrusunun eğimi kaçtır?

✓ B. 3y = 2x + 6 → y = (2/3)x + 2; eğim 2/3 (−a/b = −2/(−3)). A −2/3, −a/b'de b'nin işaretini gözden kaçırmaktan; C 3/2, oranı ters (−b/a) kurmaktan; D 2, yalnız x'in katsayısını eğim sanmaktan çıkar.
KURAL · İKİ DOĞRU

İki doğru: paralel, dik ya da kesişen

MEB 11. sınıf · Analitik Geometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaParalel iki doğrunun bir kesenle yaptığı yöndeş, iç ters, dış ters ve karşı durumlu açılar nedir?Bağlantılı konudan (Doğruda açılar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Paralel iki doğruyu bir kesen kestiğinde sekiz açı oluşur ama yalnız iki farklı ölçü vardır: x ve 180° − x. Yöndeş açılar, iç ters açılar ve dış ters açılar eşittir. Karşı durumlu açılar, yani paralellerin arasında ve kesenin aynı tarafında duran açılar bütünlerdir. Bu kurallar yalnız doğrular paralelse geçerlidir.

Paralel iki doğru ve kesen

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İki doğru ne zaman paralel ya da diktir, kesişim noktası nasıl bulunur?

Kısa cevap: Eğimleri eşit ve y eksenini farklı noktalarda kesen iki doğru paraleldir; eğimler ve kesim noktaları aynıysa doğrular çakışıktır. Eğimler farklıysa doğrular tek noktada kesişir ve kesim noktası iki denklemin ortak çözümüdür. Eğimlerinin çarpımı −1 olan iki doğru diktir: m₁ · m₂ = −1.

Demiryolu rayları hiç buluşmaz çünkü aynı yöne giderler; kavşaktaki iki yol ise farklı yönlerde gittiği için tek bir noktada kesişir.

Eğim yönü belirler. Aynı eğimli iki doğru aynı yöne gider; y eksenini farklı yerlerde kesiyorlarsa hiç buluşmazlar: paralel ⇔ m₁ = m₂. Eğimleri farklı iki doğru bir noktada kesişir. Kesişim noktası iki denklemi birlikte sağlayan noktadır; denklemler ortak çözülerek bulunur.

İki doğrunun eğim üçgeni aynıdır (2 sağa, 1 yukarı): m₁ = m₂ = ½, doğrular paraleldir.Görsel: Sınav Defteri

Dik doğrular: m₁ · m₂ = −1

Bir doğruyu 90° döndürünce eğim üçgeni de döner: “2 sağa, 1 yukarı” olan üçgen “1 sola, 2 yukarı” olur. Yeni eğim 2/(−1) = −2, eski eğim ½'dir ve çarpımları −1'dir. Genel olarak dik ⇔ m₁ · m₂ = −1, yani eğimlerden biri öbürünün ters işaretli çarpmaya göre tersidir. (Biri düşey, öbürü yatay doğrularda eğim tanımsız olduğu için bu kural kullanılmaz; o doğrular zaten diktir.)

m₁ = 2, m₂ = −½: çarpım −1, doğrular (2, 3)'te dik kesişir.Görsel: Sınav Defteri
İki doğrunun durumları
DurumEğimlera₁x + b₁y + c₁ = 0 ve a₂x + b₂y + c₂ = 0Ortak nokta
Paralelm₁ = m₂a₁/a₂ = b₁/b₂ ≠ c₁/c₂yok
Çakışıkm₁ = m₂, aynı na₁/a₂ = b₁/b₂ = c₁/c₂sonsuz
Kesişenm₁ ≠ m₂a₁/a₂ ≠ b₁/b₂1
Dik (özel kesişen)m₁ · m₂ = −1a₁a₂ + b₁b₂ = 01
Çözümlü örnek

2x − y + 3 = 0 ve 4x + ay − 1 = 0 doğruları paralel olduğuna göre a kaçtır?

  1. Birinci doğrunun eğimi −2/(−1) = 2, ikincinin −4/a.
  2. Paralel: −4/a = 2 → a = −2. (Sabit terimler orantılı değil: doğrular çakışık değil.)

Cevap: a = −2

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

A(7, 0) noktasından y = 2x + 1 doğrusuna çizilen dikmenin ayağı olan H noktasını bulunuz.

  1. Dikmenin eğimi −1/2: y = −½(x − 7).
  2. Ortak çözüm: 2x + 1 = −½x + 3,5 → 2,5x = 2,5 → x = 1, y = 3.
  3. Kontrol: |AH| = √(36 + 9) = 3√5; bunu son konudaki formülle de doğrulayacağız.

Cevap: H(1, 3)

✔ Doğru

  • Paralel: m₁ = m₂ (kesim noktaları farklı).
  • Dik: m₁ · m₂ = −1.
  • Kesişim: denklemleri ortak çöz.

✘ Sık yapılan hata

  • Dik doğrularda eğimin yalnız tersini alıp işaretini değiştirmemek.
  • Paralellikte çakışık durumu kontrol etmemek.
  • Kesişim noktasında x'i bulup y'yi hesaplamayı unutmak.
Akılda kalsın: Paralelde eğim aynı, dikte eğim ters ve eksi: ½'nin diki −2, −3'ün diki ⅓. İki doğru nerede buluşur? Denklemleri eşitle.
Sınavda

Nasıl sorulurÖSYM bu konuyu çoğunlukla parametreli denklemlerle sorar: iki doğru paralel ya da dik ise bilinmeyen katsayı istenir; bir noktadan geçen ve verilen doğruya paralel ya da dik doğrunun denklemi ve kesişim noktası da sık gelir.

TuzakDik eğimi yalnız ters çevirmek (işareti unutmak) ve paralel koşulunda çakışık doğruları da paralel saymaktır.

▭Sen çöz paralel ve dik

y = 3x + 1 ile y = (k − 1)x + 5 paralel ise k = olur. y = (a + 1)x − 2 doğrusu y = −½x + 3 doğrusuna dik ise a = olur.

413−3

?Soru çöz

d₁: y = x + 1 ve d₂: y = −2x + 7 doğrularının kesim noktası aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. x + 1 = −2x + 7 → 3x = 6 → x = 2, y = 3. A (3, 2), apsis ile ordinatın yerini değiştirmekten; B (−6, −5), −2x'i 2x alıp x + 1 = 2x + 7 çözmekten; D (0, 1), kesişim yerine d₁'in y eksenini kestiği noktayı almaktan çıkar.
FORMÜL · UZAKLIK

Noktanın doğruya ve paralel doğruların arası uzaklık

MEB 11. sınıf · Analitik Geometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÜçgenin alanı neden taban çarpı yükseklik bölü ikidir?Bağlantılı konudan (Üçgende alan). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Üçgenin alanı, bir kenarı ile o kenara ait yüksekliğin çarpımının yarısıdır: Alan = a · hₐ / 2. Yükseklik, karşı köşeden tabana (ya da uzantısına) inen dikmedir. Formül, her üçgenin tabanı ve yüksekliği aynı olan bir dikdörtgenin ya da paralelkenarın tam yarısı olmasından gelir. Geniş açılı üçgende yükseklik tabanın uzantısına düşebilir.

Taban × yükseklik / 2

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir noktanın doğruya uzaklığı ve paralel iki doğru arasındaki uzaklık nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: A(x₀, y₀) noktasının ax + by + c = 0 doğrusuna uzaklığı, noktadan doğruya inen dikmenin uzunluğudur ve |ax₀ + by₀ + c| / √(a² + b²) ile bulunur. Paralel iki doğru ax + by + c₁ = 0 ve ax + by + c₂ = 0 arasındaki uzaklık |c₁ − c₂| / √(a² + b²)'dir; x ve y katsayıları önce eşitlenmelidir.

Bir sokak lambasından yola en kısa mesafe, yola dik inen çizgidir; formül bu dik çizginin boyunu tek adımda verir.

Önceki konuda A(7, 0)'dan y = 2x + 1'e inilen dikmenin ayağını bulup uzunluğu 3√5 hesapladık. Bu işlem her seferinde aynı adımlarla yapıldığı için tek bir formüle sıkıştırılmıştır. Doğruyu ax + by + c = 0 biçiminde yaz, noktanın koordinatlarını yerine koy, mutlak değerini al ve √(a² + b²)'ye böl: d = |ax₀ + by₀ + c| / √(a² + b²). Kontrol: 2x − y + 1 = 0 için |14 − 0 + 1| / √5 = 15/√5 = 3√5.

P(1, 2) ile 3x + 4y + 4 = 0 arasındaki dikme: d = |3 + 8 + 4| / 5 = 3.Görsel: Sınav Defteri

Paralel iki doğru ve eksenlere uzaklık

Paralel iki doğru arasındaki uzaklık, birinin üzerindeki herhangi bir noktanın öbürüne uzaklığıdır. Denklemlerde x ve y katsayıları eşitlenirse bu hesap kısalır: |c₁ − c₂| / √(a² + b²). En basit özel durum eksenlerdir: P(x, y) noktasının x eksenine uzaklığı |y|, y eksenine uzaklığı |x|'tir.

3x − 4y + 2 = 0 ile 3x − 4y + 7 = 0 arası: |7 − 2| / 5 = 1.Görsel: Sınav Defteri
P(3, −4): x eksenine |−4| = 4, y eksenine |3| = 3, orijine √(9 + 16) = 5.Görsel: Sınav Defteri
d = |ax₀ + by₀ + c| / √(a² + b²) paralel: |c₁ − c₂| / √(a² + b²)Paralel doğrularda a ve b katsayıları önce aynı yapılır.
Çözümlü örnek

P(1, 2) noktasının 3x + 4y + 4 = 0 doğrusuna uzaklığı kaç birimdir?

  1. Yerine koy: 3 · 1 + 4 · 2 + 4 = 15.
  2. d = |15| / √(9 + 16) = 15 / 5 = 3.

Cevap: 3 birim

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

3x − 4y + 2 = 0 ve 6x − 8y + 14 = 0 doğruları arasındaki uzaklık kaç birimdir?

  1. İkinci denklemi 2'ye böl: 3x − 4y + 7 = 0; katsayılar artık aynı.
  2. d = |7 − 2| / √(9 + 16) = 5 / 5 = 1.
  3. Katsayıları eşitlemeden |14 − 2| / 5 yazmak 2,4 gibi yanlış bir sonuç verir.

Cevap: 1 birim

✔ Doğru

  • Önce doğruyu ax + by + c = 0 biçimine getir.
  • Paydada √(a² + b²), karekök unutulmaz.
  • Paralel doğrularda katsayıları eşitle.

✘ Sık yapılan hata

  • Paydadaki karekökü unutmak (a² + b²'ye bölmek).
  • Mutlak değeri almayıp negatif uzaklık bulmak.
  • Paralel doğrularda katsayıları eşitlemeden c'leri çıkarmak.
Akılda kalsın: Formülün payı, noktayı denkleme koyunca kalan artıktır; nokta doğrunun üzerindeyse bu artık 0'dır. Payda, doğrunun normal uzunluğu √(a² + b²)'dir.
Sınavda

Nasıl sorulurUzaklık soruları noktanın doğruya uzaklığı, paralel iki doğru arası uzaklık, bir kenarı doğru üzerinde olan üçgenin alanı (taban × yükseklik / 2) ya da bir doğruya teğet çemberin yarıçapı biçiminde gelir.

TuzakPaydadaki karekökü unutmak ve paralel doğrularda katsayıları eşitlemeden sabitleri çıkarmaktır.

▭Sen çöz eksenlere uzaklık

P(3, −4) noktasının x eksenine uzaklığı , y eksenine uzaklığı , orijine uzaklığı birimdir.

435−47

?Soru çöz

A(1, 3) noktasının 3x + 4y − 5 = 0 doğrusuna uzaklığı kaç birimdir?

✓ D. |3 · 1 + 4 · 3 − 5| / √(9 + 16) = 10 / 5 = 2. A 10, paydaya bölmeyi unutmaktan; B 0,4, karekök almadan 25'e bölmekten; C 4, −5'i +5 alıp |3 + 12 + 5| / 5 hesaplamaktan çıkar.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir çember, üzerindeki beş nokta ile beş eşit yaya bölünüyor. Bu yaylardan birini gören merkez açı kaç derecedir?

✓ C. Beş eşit yay: her biri 360 ÷ 5 = 72°, merkez açı yaya eşittir. A 36, aynı yayı gören çevre açıdır (yarısı); B 108, düzgün beşgenin iç açısıyla karıştırmaktan; D 144, iki yayı birden almaktan çıkar.Kaynak: Çemberde açılar · Merkez açı ve yay

?Soru 2

Çemberin dışındaki bir noktadan çizilen iki kesen arasında kalan yayların ölçüleri 4x ve x'tir. Kesenler arasındaki açı 45° olduğuna göre büyük yay kaç derecedir?

✓ D. Dış açı: (4x − x)/2 = 45 → 3x = 90 → x = 30; büyük yay 4 · 30 = 120°. A 72, iç açı kuralını kullanıp (4x + x)/2 = 45 yazmaktan; B 60, 2'ye bölmeyi unutup 3x = 45 yazmaktan; C 30, x'in kendisidir, büyük yay değil.Kaynak: Çemberde açılar · İç açı ve dış açı

?Soru 3

Bir çembere dışarıdaki bir P noktasından çizilen iki teğet arasındaki açı 70°'dir. Değme noktalarına çizilen iki yarıçap arasındaki merkez açı kaç derecedir?

✓ B. OAPB dörtgeninde A ve B'deki açılar 90°: m(AOB) = 360 − 180 − 70 = 110. A 70, iki açıyı eşit sanmaktan; C 140, açıyı iki katına çıkarmaktan (çevre açı ile merkez açıyı karıştırmak); D 35, açıortayın verdiği yarım açıyı cevap sanmaktan çıkar.Kaynak: Çemberde kiriş ve teğet · Dış noktadan teğet parçaları

?Soru 4

Dik kenarları 5 ve 12 birim olan dik üçgenin iç teğet çemberinin yarıçapı kaç birimdir?

✓ C. Hipotenüs 13; r = (5 + 12 − 13)/2 = 2 (ya da 30 = r · 15). A 4, 2'ye bölmeyi unutmaktan; B 6,5 hipotenüsün yarısıdır, çevrel çemberin yarıçapı; D 30 üçgenin alanıdır.Kaynak: Çemberde kiriş ve teğet · İç teğet ve dış teğet çember

?Soru 5

Bir dairenin yarıçapı 3 katına çıkarılırsa alanı kaç katına çıkar?

✓ B. Alan r² ile orantılı: 3² = 9 katı. A 27, karesi yerine küpünü almaktan (hacimle karıştırmak); C 3, alanı çevre gibi doğru orantılı sanmaktan; D 6, 3'ü kare yerine 2 ile çarpmaktan çıkar.Kaynak: Dairede çevre ve alan · Dairenin alanı πr²

?Soru 6

Yarıçapı 10 birim olan bir çemberde uzunluğu 5π birim olan yayın merkez açısı kaç derecedir?

✓ D. 5π = 2π · 10 · α/360 → α/360 = 1/4 → α = 90°. A 180, çevreyi 2πr yerine πr alıp 10π ile oranlamaktan; B 18, alan formülünü (100π · α/360 = 5π) kullanmaktan; C 72, 5π'deki 5'i parça sayısı sanıp 360'ı 5'e bölmekten çıkar.Kaynak: Dairede çevre ve alan · Yay uzunluğu

?Soru 7

Yarıçapı 8 birim olan bir çemberin merkezine uzaklığı 2x + 2 birim olan doğru çembere teğettir. x kaçtır?

✓ C. Teğet için uzaklık yarıçapa eşittir: 2x + 2 = 8 → x = 3. A 7, uzaklığı çapa (16) eşitlemekten; B 4, +2'yi unutup 2x = 8 yazmaktan; D 8 yarıçaptır, x değil.Kaynak: Çemberde kiriş ve teğet · Çemberin elemanları

?Soru 8

Çevresi 18π birim olan bir çemberin çapı kaç birimdir?

✓ C. Ç = π · d → 18π = π · d → d = 18. A 9 yarıçaptır; B 36, çevreyi πr sanıp r = 18 bulmaktan; D 81, alan formülünü karıştırıp 9² hesaplamaktan çıkar.Kaynak: Dairede çevre ve alan · π ve çemberin çevresi

?Soru 9

ABC üçgeninde |BC| = 10 birim ve m(A) = 30°'dir. Bu üçgenin çevrel çemberinin yarıçapı kaç birimdir?

✓ B. 10 / sin 30° = 2R → 20 = 2R → R = 10. A 20 çaptır (2R), yarıya bölünmemiş; C 5, kenarın yarısını yarıçap sanmaktan (yalnız dik üçgende hipotenüs için geçerli); D, sin 30° yerine cos 30° = √3/2 kullanmaktan çıkar.Kaynak: Çemberde açılar · Kirişler dörtgeni ve çevrel çember

?Soru 10

Yarıçapı 8 birim olan çemberin dışındaki P noktasından çizilen teğet parçasının uzunluğu 6 birimdir. P noktasının çembere en yakın uzaklığı kaç birimdir?

✓ A. |OP| = √(8² + 6²) = 10; çembere en yakın uzaklık 10 − 8 = 2. B 10, merkeze uzaklığı çembere uzaklık sanmaktan; C 18, en uzak noktaya uzaklıktır (10 + 8); D 14, teğet ile yarıçapı doğrudan toplamaktan çıkar.Kaynak: Çemberde kiriş ve teğet · Teğet ve yarıçap
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Geometri soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →