Dik prizma ve açınımı: yanal alan bir dikdörtgendir
MEB 10. sınıf · Uzay Geometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaParalelkenarın alanı nasıl hesaplanır, köşegenler alanı nasıl böler?Bağlantılı konudan (Paralelkenar ailesi). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Paralelkenarın alanı bir kenar ile o kenara ait yüksekliğin çarpımıdır: A = a · h. İki komşu kenar ve aradaki açı biliniyorsa A = a · b · sinα yazılır. Köşegenler paralelkenarı alanları eşit dört üçgene ayırır. İçteki bir noktayı köşelere birleştirince karşılıklı iki üçgenin alanları toplamı, paralelkenarın alanının yarısıdır.
✎Konu anlatımı
Dik prizma nedir, prizmanın yüzey alanı ve hacmi nasıl bulunur?
Kısa cevap: Dik prizma, eş ve paralel iki çokgen taban ile bu tabanları birleştiren dikdörtgen yan yüzlerden oluşan cisimdir; adını tabanından alır. Yüzey alanı iki taban alanı ile yanal alanın toplamıdır; yanal alan taban çevresi çarpı yüksekliktir. Hacim, taban alanı ile yüksekliğin çarpımıdır: V = A(taban) · h.Bir kibrit kutusu, bir çadırın gövdesi, bir kurşun kalem: hepsi aynı tabanın yukarı doğru sürüklenmesiyle oluşan prizmalardır.
İki eş ve paralel çokgen tabanın karşılıklı köşeleri birleştirilince prizma oluşur. Yan ayrıtlar tabanlara dikse prizma dik prizmadır ve bütün yan yüzleri dikdörtgendir; tabanlar arasındaki uzaklık yükseklik h'dir. Prizma tabanının adını taşır: üçgen prizma, dikdörtgenler prizması, altıgen prizma. Bu sayfada tabanı üçgen, dörtgen ya da düzgün altıgen olan dik prizmaları ele alıyoruz.
Açınım: yüzey alanını görmek
Prizmanın yüzeyini ayrıtlarından kesip düzleme serince açınım elde edilir. Yan yüzler yan yana dizilip tek bir dikdörtgen oluşturur: uzunluğu taban çevresi, genişliği yüksekliktir. Bu yüzden yanal alan = taban çevresi × h; yüzey alanı buna iki taban alanı eklenerek bulunur. Hacim ise taban alanının h kat üst üste konmasıdır: V = A(taban) · h.
Taban ayrıtı 3 birim, yüksekliği 5 birim olan kare dik prizmanın yanal alanı, yüzey alanı ve hacmi nedir?
- Taban çevresi 4 · 3 = 12; yanal alan 12 · 5 = 60.
- Yüzey alanı 60 + 2 · 9 = 78; hacim 9 · 5 = 45.
Cevap: yanal alan 60, yüzey alanı 78 birimkare, hacim 45 birimküp
Açınımı şekilde verilen dik prizmanın tabanı dik kenarları 3 ve 4 birim olan dik üçgendir; yüksekliği 10 birimdir. Yüzey alanı ve hacmi nedir?
- Taban alanı 3 · 4 / 2 = 6; hipotenüs 5, taban çevresi 12.
- Yanal alan 12 · 10 = 120; yüzey alanı 120 + 2 · 6 = 132.
- Hacim 6 · 10 = 60.
Cevap: yüzey alanı 132 birimkare, hacim 60 birimküp
✔ Doğru
- Yanal alan = taban çevresi × h.
- Yüzey alanında iki taban eklenir.
- Hacim = taban alanı × h.
✘ Sık yapılan hata
- Yüzey alanında tabanlardan yalnız birini eklemek.
- Yanal alanda taban alanını çevre yerine kullanmak.
- Hacimde birimi birimkare yazmak; hacim birimküptür.
Nasıl sorulurSorular açınımdan ya da ölçülerden yüzey alanı ve hacim ister; taban dik üçgen ya da kare olduğunda hipotenüs ve çevre Pisagor'la bulunur.
TuzakYüzey alanında bir tabanı unutmak ve yanal alanı taban alanıyla çarparak hesaplamaktır.
Sınavda işaretleBazı kitaplarda eğik prizma ve kesik piramit de vardır; TYT ve AYT’de sorular üçgen, dörtgen ve altıgen tabanlı dik prizma ve dik piramitle sınırlıdır.
⇄Bilgi eşleştirme prizma
?Soru çöz
Tabanı kenarları 6, 8 ve 10 birim olan dik üçgen, yüksekliği 10 birim olan dik prizmanın yüzey alanı kaç birimkaredir?