Prizmalar ve piramitler: alan, hacim ve cisim köşegeni

Prizmanın hacmi taban alanı çarpı yüksekliktir; piramit aynı tabanlı prizmanın üçte biridir. Açınımdan yüzey alanını, Pisagor'dan cisim köşegenini çıkarıyoruz.

5 durakTYT · KPSS
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · PRİZMA

Dik prizma ve açınımı: yanal alan bir dikdörtgendir

MEB 10. sınıf · Uzay Geometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaParalelkenarın alanı nasıl hesaplanır, köşegenler alanı nasıl böler?Bağlantılı konudan (Paralelkenar ailesi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Paralelkenarın alanı bir kenar ile o kenara ait yüksekliğin çarpımıdır: A = a · h. İki komşu kenar ve aradaki açı biliniyorsa A = a · b · sinα yazılır. Köşegenler paralelkenarı alanları eşit dört üçgene ayırır. İçteki bir noktayı köşelere birleştirince karşılıklı iki üçgenin alanları toplamı, paralelkenarın alanının yarısıdır.

Paralelkenarda alan

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Dik prizma nedir, prizmanın yüzey alanı ve hacmi nasıl bulunur?

Kısa cevap: Dik prizma, eş ve paralel iki çokgen taban ile bu tabanları birleştiren dikdörtgen yan yüzlerden oluşan cisimdir; adını tabanından alır. Yüzey alanı iki taban alanı ile yanal alanın toplamıdır; yanal alan taban çevresi çarpı yüksekliktir. Hacim, taban alanı ile yüksekliğin çarpımıdır: V = A(taban) · h.

Bir kibrit kutusu, bir çadırın gövdesi, bir kurşun kalem: hepsi aynı tabanın yukarı doğru sürüklenmesiyle oluşan prizmalardır.

İki eş ve paralel çokgen tabanın karşılıklı köşeleri birleştirilince prizma oluşur. Yan ayrıtlar tabanlara dikse prizma dik prizmadır ve bütün yan yüzleri dikdörtgendir; tabanlar arasındaki uzaklık yükseklik h'dir. Prizma tabanının adını taşır: üçgen prizma, dikdörtgenler prizması, altıgen prizma. Bu sayfada tabanı üçgen, dörtgen ya da düzgün altıgen olan dik prizmaları ele alıyoruz.

Tabanlar eş ve paralel, yan yüzler dikdörtgen; görünmeyen ayrıtlar kesikli çizilir.Görsel: Sınav Defteri

Açınım: yüzey alanını görmek

Prizmanın yüzeyini ayrıtlarından kesip düzleme serince açınım elde edilir. Yan yüzler yan yana dizilip tek bir dikdörtgen oluşturur: uzunluğu taban çevresi, genişliği yüksekliktir. Bu yüzden yanal alan = taban çevresi × h; yüzey alanı buna iki taban alanı eklenerek bulunur. Hacim ise taban alanının h kat üst üste konmasıdır: V = A(taban) · h.

Yan yüzler 12 × 5'lik bir şerit oluşturur (taban çevresi × h); iki kare taban eklenince yüzey alanı 60 + 18 = 78.Görsel: Sınav Defteri
yanal alan = taban çevresi · h yüzey alanı = 2 · A(taban) + yanal alan V = A(taban) · hDik prizmada yan yüzler dikdörtgendir; açınımda tek bir şerit oluştururlar.
Çözümlü örnek

Taban ayrıtı 3 birim, yüksekliği 5 birim olan kare dik prizmanın yanal alanı, yüzey alanı ve hacmi nedir?

  1. Taban çevresi 4 · 3 = 12; yanal alan 12 · 5 = 60.
  2. Yüzey alanı 60 + 2 · 9 = 78; hacim 9 · 5 = 45.

Cevap: yanal alan 60, yüzey alanı 78 birimkare, hacim 45 birimküp

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Açınımı şekilde verilen dik prizmanın tabanı dik kenarları 3 ve 4 birim olan dik üçgendir; yüksekliği 10 birimdir. Yüzey alanı ve hacmi nedir?

  1. Taban alanı 3 · 4 / 2 = 6; hipotenüs 5, taban çevresi 12.
  2. Yanal alan 12 · 10 = 120; yüzey alanı 120 + 2 · 6 = 132.
  3. Hacim 6 · 10 = 60.

Cevap: yüzey alanı 132 birimkare, hacim 60 birimküp

✔ Doğru

  • Yanal alan = taban çevresi × h.
  • Yüzey alanında iki taban eklenir.
  • Hacim = taban alanı × h.

✘ Sık yapılan hata

  • Yüzey alanında tabanlardan yalnız birini eklemek.
  • Yanal alanda taban alanını çevre yerine kullanmak.
  • Hacimde birimi birimkare yazmak; hacim birimküptür.
Akılda kalsın: Prizmayı bir kurabiye kalıbı gibi düşün: taban hamuru h kadar yukarı itilir. Hacim taban × h, yanal yüz ise tabanın çevresinin h boyunca sürüklenmesidir.
Sınavda

Nasıl sorulurSorular açınımdan ya da ölçülerden yüzey alanı ve hacim ister; taban dik üçgen ya da kare olduğunda hipotenüs ve çevre Pisagor'la bulunur.

TuzakYüzey alanında bir tabanı unutmak ve yanal alanı taban alanıyla çarparak hesaplamaktır.

Sınavda işaretleBazı kitaplarda eğik prizma ve kesik piramit de vardır; TYT ve AYT’de sorular üçgen, dörtgen ve altıgen tabanlı dik prizma ve dik piramitle sınırlıdır.

⇄Bilgi eşleştirme prizma

?Soru çöz

Tabanı kenarları 6, 8 ve 10 birim olan dik üçgen, yüksekliği 10 birim olan dik prizmanın yüzey alanı kaç birimkaredir?

✓ D. Taban alanı 6 · 8 / 2 = 24; yanal alan (6 + 8 + 10) · 10 = 240; yüzey 240 + 2 · 24 = 288. A 264, tabanlardan yalnız birini eklemekten; B 240, yalnız yanal alanı hesaplamaktan; C 336, dik üçgenin alanında 2'ye bölmeyi unutup 48 almaktan çıkar.
FORMÜL · DİKDÖRTGENLER PRİZMASI

Dikdörtgenler prizması ve küp: cisim köşegeni için iki kez Pisagor

MEB 10. sınıf · Uzay Geometri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaPisagor teoremi nedir, neden dik kenarların kareleri toplamı hipotenüsün karesine eşittir?Bağlantılı konudan (Pisagor ve Öklid). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Dik üçgende dik kenarların kareleri toplamı hipotenüsün karesine eşittir: dik kenarlar a ve b, hipotenüs c ise a² + b² = c². Hipotenüs dik açının karşısındaki ve en uzun kenardır. Teorem bir alan eşitliğidir: dik kenarlar üzerine çizilen iki karenin alanları toplamı, hipotenüs üzerine çizilen karenin alanına eşittir.

Pisagor teoremi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Dikdörtgenler prizmasının ve küpün alanı, hacmi ve cisim köşegeni nasıl bulunur?

Kısa cevap: Dikdörtgenler prizmasının ayrıtları a, b, c ise yüzey alanı 2(ab + ac + bc), hacmi a · b · c'dir. Cisim köşegeni iki kez Pisagor uygulanarak bulunur: d = √(a² + b² + c²). Küp, bütün ayrıtları eşit dikdörtgenler prizmasıdır: yüzey alanı 6a², hacmi a³, yüz köşegeni a√2, cisim köşegeni a√3'tür.

Bir odanın tavan köşesinden karşı alt köşeye gerilen bir ip, odadaki en uzun düz çizgidir.

Dikdörtgenler prizmasının altı yüzü üç eş çift oluşturur: ab, ac ve bc alanlı ikişer dikdörtgen. Bu yüzden yüzey alanı 2(ab + ac + bc), hacim ise taban alanı ab ile yükseklik c'nin çarpımı abc'dir. Küpte üç ayrıt da a olduğundan alan 6a², hacim a³ olur.

Karşılıklı yüzler eş: ab, ac, bc alanlı ikişer yüz. Hacim abc.Görsel: Sınav Defteri

Cisim köşegeni

Alt yüzün köşegeni Pisagor ve Öklid sayfasında gördüğümüz bağıntıyla √(a² + b²)'dir. Bu köşegen, düşey ayrıt c ile birlikte yeni bir dik üçgen oluşturur; hipotenüsü cisim köşegenidir: d = √(a² + b² + c²). Küpte bu a√3 olur; yüz köşegeni ise a√2'dir.

Önce taban köşegeni √(a² + b²), sonra düşey ayrıtla ikinci Pisagor: d = √(a² + b² + c²).Görsel: Sınav Defteri
Küpte yüz köşegeni a√2, cisim köşegeni a√3.Görsel: Sınav Defteri
A = 2(ab + ac + bc) V = abc d = √(a² + b² + c²) küp: 6a², a³, a√3Cisim köşegeni, prizmanın içinden geçen en uzun doğru parçasıdır.
Çözümlü örnek

Ayrıtları 3, 4 ve 12 birim olan dikdörtgenler prizmasının yüzey alanı, hacmi ve cisim köşegeni nedir?

  1. Yüzey alanı 2(12 + 36 + 48) = 192; hacim 3 · 4 · 12 = 144.
  2. Cisim köşegeni √(9 + 16 + 144) = √169 = 13 (önce √(9 + 16) = 5, sonra √(25 + 144) = 13).

Cevap: 192 birimkare, 144 birimküp, köşegen 13 birim

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Bir dikdörtgenler prizmasının farklı üç yüzünün alanları 12, 15 ve 20 cm²'dir. Prizmanın hacmi kaç cm³'tür?

  1. Ayrıtlar a, b, c ise yüz alanları ab = 12, ac = 15, bc = 20.
  2. Üç eşitliği çarp: (abc)² = 12 · 15 · 20 = 3 600.
  3. Hacim abc = √3 600 = 60 (ayrıtlar 3, 4 ve 5 cm).

Cevap: 60 cm³

✔ Doğru

  • Yüzey alanı: üç farklı yüz × 2.
  • Cisim köşegeni: √(a² + b² + c²).
  • Küpte yüz köşegeni a√2, cisim köşegeni a√3.

✘ Sık yapılan hata

  • Yüzey alanında 2 ile çarpmayı unutmak (ab + ac + bc).
  • Cisim köşegenini yüz köşegeni sanmak.
  • Ayrıtları toplayıp köşegen sanmak.
Akılda kalsın: Köşegen iki adımda uzar: önce tabanda (√(a² + b²)), sonra yukarı (c ile). Küpte her adım bir kök ekler: a, a√2, a√3.
Sınavda

Nasıl sorulurSorular ayrıtlardan alan, hacim ve köşegen ister; ayrıtlar oranla ya da toplamla verilip bilinmeyen bulunur. Küpte alandan hacme, köşegenden alana geçiş sık gelir.

TuzakYüzey alanında 2 katını almamak ve cisim köşegeni yerine yüz köşegenini hesaplamaktır.

▭Sen çöz küp

Ayrıtı 5 birim olan küpün yüzey alanı birimkare, hacmi birimküptür.

15012510025

?Soru çöz

Ayrıtları 2, 3 ve 6 birim olan dikdörtgenler prizmasının cisim köşegeni kaç birimdir?

✓ A. √(4 + 9 + 36) = √49 = 7. B 11, ayrıtları doğrudan toplamaktan; C 3√5, yalnız 3 ve 6'lık yüzün köşegenini (√45) hesaplamaktan; D 49, karekök almayı unutmaktan çıkar.
FORMÜL · ÜÇGEN VE ALTIGEN PRİZMA

Üçgen ve düzgün altıgen dik prizma: taban alanını doğru bul

MEB 10. sınıf · Uzay Geometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaEşkenar üçgenin alanı nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Üçgende alan). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kenarı a olan eşkenar üçgenin yüksekliği a√3/2, alanı a²√3/4'tür. Formül, yüksekliğin 30-60-90 üçgeninden bulunup taban ile çarpılmasından gelir; aynı sonuç ½ · a · a · sin 60°'tan da çıkar. İkizkenar dik üçgende alan, dik kenarın karesinin yarısıdır: a²/2. Yükseklik verilirse önce kenar bulunur.

Eşkenar ve özel üçgenlerin alanı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Üçgen dik prizma ile düzgün altıgen dik prizmanın hacmi ve alanı nasıl bulunur?

Kısa cevap: Üçgen dik prizmanın hacmi taban üçgeninin alanı çarpı yükseklik, yanal alanı taban çevresi çarpı yüksekliktir. Taban kenarı a olan eşkenar üçgense taban alanı a²√3/4'tür. Düzgün altıgen dik prizmada taban altı eşkenar üçgene ayrılır: taban alanı 6 · a²√3/4 = 3a²√3/2, yanal alan 6a · h'dir.

Bal peteklerinin her gözü düzgün altıgen bir prizmadır; altıgen, altı eşkenar üçgenin yan yana gelmesidir.

Prizma formülleri değişmez; değişen yalnız taban alanıdır. Üçgen prizmada taban alanını Üçgende alan sayfasında gördüğümüz yollarla bul: dik üçgense dik kenarların çarpımının yarısı, eşkenarsa a²√3/4. Sonra hacim için h ile çarp, yanal alan için taban çevresini h ile çarp.

Taban alanı a²√3/4, hacim a²√3/4 · h, yanal alan 3a · h.Görsel: Sınav Defteri

Düzgün altıgen dik prizma

Çokgenler ve dörtgenler sayfasında gördüğümüz düzgün altıgen, merkezinden köşelerine çizilen doğru parçalarıyla altı eşkenar üçgene ayrılır; her birinin kenarı a'dır. Bu yüzden taban alanı 6 · a²√3/4 = 3a²√3/2'dir. Taban çevresi 6a olduğundan yanal alan 6a · h, hacim 3a²√3/2 · h olur.

Taban düzgün altıgen: alan 3a²√3/2; yanal alan 6a · h.Görsel: Sınav Defteri
Altı eşkenar üçgen: 6 · a²√3/4 = 3a²√3/2.Görsel: Sınav Defteri
eşkenar üçgen taban: a²√3 / 4 düzgün altıgen taban: 3a²√3 / 2 V = A(taban) · hYanal alan her zaman taban çevresi × h.
Çözümlü örnek

Tabanı kenarı 4 birim olan eşkenar üçgen, yüksekliği 10 birim olan dik prizmanın hacmi ve yüzey alanı nedir?

  1. Taban alanı 16√3 / 4 = 4√3; hacim 4√3 · 10 = 40√3.
  2. Yanal alan 3 · 4 · 10 = 120; yüzey alanı 120 + 2 · 4√3 = 120 + 8√3.

Cevap: hacim 40√3 birimküp, yüzey alanı 120 + 8√3 birimkare

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Taban ayrıtı 2 birim, yüksekliği 5 birim olan düzgün altıgen dik prizmanın hacmi ve yanal alanı nedir?

  1. Taban alanı 3 · 4 · √3 / 2 = 6√3; hacim 6√3 · 5 = 30√3.
  2. Yanal alan 6 · 2 · 5 = 60.

Cevap: hacim 30√3 birimküp, yanal alan 60 birimkare

✔ Doğru

  • Eşkenar üçgen alanı a²√3/4.
  • Düzgün altıgen = 6 eşkenar üçgen.
  • Yanal alan için taban çevresi: üçgende 3a, altıgende 6a.

✘ Sık yapılan hata

  • Eşkenar üçgen alanında 4'e bölmeyi unutmak.
  • Altıgen alanını 6a² sanmak.
  • Hacim yerine yanal alanı hesaplamak.
Akılda kalsın: Prizmanın hacmi hep aynı cümledir: taban alanı × h. Altıgen gördüğünde altı eşkenar üçgen, eşkenar üçgen gördüğünde a²√3/4 düşün.
Sınavda

Nasıl sorulurBu prizmalarda soru çoğunlukla taban alanının hesabına dayanır: eşkenar üçgen ve düzgün altıgen alanları, dik üçgenlerde Pisagor.

TuzakEşkenar üçgen alanını a²√3/2 ya da a²/2 almak ve altıgen tabanı altı kare sanmaktır.

↕Altıgen prizmanın hacim adımlarını sırala altıgen prizma

  1. Altıyla çarpıp taban alanını yaz.
  2. Taban alanını yükseklikle çarp.
  3. Bir üçgenin alanını a²√3/4 ile bul.
  4. Tabanı altı eşkenar üçgene ayır.

?Soru çöz

Tabanı dik kenarları 3 ve 4 birim olan dik üçgen, yüksekliği 10 birim olan dik prizmanın hacmi kaç birimküptür?

✓ B. Taban alanı 3 · 4 / 2 = 6; hacim 6 · 10 = 60. A 120, taban alanında 2'ye bölmeyi unutmaktan; C 132, yüzey alanını hesaplamaktan; D 20, piramit formülünü (taban · h / 3) kullanmaktan çıkar.
FORMÜL · PİRAMİT

Dik piramit: aynı tabanlı prizmanın üçte biri

MEB 10. sınıf · Uzay Geometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMerdiven, en kısa yol ve yön problemleri Pisagor ile nasıl çözülür?Bağlantılı konudan (Pisagor ve Öklid). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Gerçek hayat problemlerinde dik üçgen çoğu zaman gizlidir: duvara dayalı merdiven (duvar, yer ve merdiven), dik yönlerde yürüyüş (kuzey ve doğu), kutu yüzeyindeki en kısa yol. İlk iş dik açıyı ve hipotenüsü bulmaktır; yüzey üzerindeki en kısa yol için yüzler düzleme açılır ve düz çizgi Pisagor ile hesaplanır.

Pisagor problemleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Dik piramidin hacmi neden prizmanın üçte biridir, yanal yükseklik nasıl bulunur?

Kısa cevap: Dik piramit, bir çokgen taban ile tepe noktasını tabanın köşelerine birleştiren üçgen yan yüzlerden oluşur; tepeden tabana inen dikme tabanın merkezine düşer. Yan yüz üçgeninin yüksekliğine yanal yükseklik denir. Yüzey alanı taban alanı ile yan üçgenlerin alanları toplamıdır. Hacim, aynı taban ve yükseklikteki prizmanın üçte biridir: V = A(taban) · h / 3.

Mısır piramitleri kare tabanlı dik piramitlerdir: tepe noktası tabanın tam merkezinin üstündedir.

Tabanı düzgün çokgen olan ve tepe noktası taban merkezinin tam üstünde bulunan piramide dik piramit denir. Yan yüzleri eş ikizkenar üçgenlerdir. Tepe noktasından bir taban ayrıtının orta noktasına inen doğru parçası yan yüzün yüksekliğidir: yanal yükseklik. Piramidin yüksekliği h, yanal yükseklik ve taban merkezinden ayrıtın orta noktasına uzaklık bir dik üçgen oluşturur; kare tabanda (yanal yükseklik)² = h² + (a/2)².

Yükseklik 4, merkezden ayrıta 3: yanal yükseklik √(16 + 9) = 5.Görsel: Sınav Defteri

Neden üçte bir?

Bir küp, ortak bir köşeyi tepe olarak kullanan üç eş kare piramide ayrılabilir: her birinin tabanı küpün bir yüzü, yüksekliği küpün ayrıtıdır. Üç piramit küpü tam doldurduğuna göre her biri küpün üçte biridir: a² · a / 3. Genel olarak V = A(taban) · h / 3; bu kural her tabanlı piramit için geçerlidir.

Boyalı piramidin tabanı küpün bir yüzü, yüksekliği a'dır; aynı köşeden üç eş piramit küpü doldurur: V = a³ / 3.Görsel: Sınav Defteri
Prizma ve piramit formülleri
CisimYüzey alanıHacim
Dik prizma2 · taban + taban çevresi · htaban · h
Dikdörtgenler prizması2(ab + ac + bc)abc
Küp6a²a³
Dik piramittaban + yan üçgenlertaban · h / 3
Kare dik piramita² + 4 · (a · yanal yükseklik / 2)a² · h / 3
Çözümlü örnek

Taban ayrıtı 6 birim, yüksekliği 4 birim olan kare dik piramidin yüzey alanı ve hacmi nedir?

  1. Yanal yükseklik √(4² + 3²) = 5; bir yan yüz 6 · 5 / 2 = 15.
  2. Yüzey alanı 36 + 4 · 15 = 96; hacim 36 · 4 / 3 = 48.

Cevap: 96 birimkare, 48 birimküp

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Taban ayrıtı 8 birim, yanal ayrıtı 9 birim olan kare dik piramidin yüksekliği ve hacmi nedir?

  1. Taban köşegeni 8√2; merkezden köşeye 4√2.
  2. TOB dik üçgeni: h² = 81 − 32 = 49 → h = 7.
  3. Hacim 64 · 7 / 3 = 448 / 3.

Cevap: h = 7 birim, V = 448/3 birimküp

✔ Doğru

  • Hacim = taban · h / 3.
  • Yanal yükseklik: h ile a/2'den Pisagor; yanal ayrıt: h ile yarım köşegenden.
  • Yüzey alanı = taban + yan üçgenler.

✘ Sık yapılan hata

  • Hacimde 3'e bölmeyi unutmak.
  • Yanal yükseklik ile yanal ayrıtı karıştırmak.
  • Yükseklik yerine yanal yüksekliği hacimde kullanmak.
Akılda kalsın: Piramit sivriltilmiş bir prizmadır: hacim prizmanın üçte biri. Piramitte üç uzunluk karışır; her biri bir dik üçgenin parçasıdır: h, yanal yükseklik, yanal ayrıt.
Sınavda

Nasıl sorulurPiramit soruları yükseklik, yanal yükseklik, yanal ayrıt ve taban ayrıtından ikisini verip öbürlerini ve hacmi ister; çoğu zaman 3-4-5 ya da 6-8-10 üçgeni gizlidir.

TuzakHacimde 3'e bölmemek ve yanal yükseklik ile piramidin yüksekliğini karıştırmaktır.

▭Sen çöz üçte bir

Taban alanı 30 birimkare, yüksekliği 6 birim olan piramidin hacmi birimküp; aynı taban ve yükseklikteki prizmanın hacmi birimküptür.

6018090120

?Soru çöz

Taban ayrıtı 10 birim olan kare dik piramidin yanal yüksekliği 13 birimdir. Piramidin yüksekliği kaç birimdir?

✓ C. Taban merkezinden ayrıtın ortasına 10/2 = 5; h = √(13² − 5²) = 12. A √69, yarım ayrıt yerine bütün ayrıtı (13² − 10²) kullanmaktan; B 13, yanal yüksekliği piramidin yüksekliği sanmaktan; D √194, kareleri çıkarmak yerine toplamaktan çıkar.
PROBLEMLER · HACİM

Hacim problemleri: su yüksekliği, batırma ve birim küpler

MEB 10. sınıf · Uzay Geometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDikdörtgenler prizmasının ve küpün alanı, hacmi ve cisim köşegeni nasıl bulunur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Dikdörtgenler prizmasının ayrıtları a, b, c ise yüzey alanı 2(ab + ac + bc), hacmi a · b · c'dir. Cisim köşegeni iki kez Pisagor uygulanarak bulunur: d = √(a² + b² + c²). Küp, bütün ayrıtları eşit dikdörtgenler prizmasıdır: yüzey alanı 6a², hacmi a³, yüz köşegeni a√2, cisim köşegeni a√3'tür.

Dikdörtgenler prizması ve küp

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Prizma biçimindeki kapta su yüksekliği nasıl bulunur, birim küp soruları nasıl çözülür?

Kısa cevap: Hacim problemlerinde temel ilke, sıvının hacminin kabın konumu ya da biçimi değişse de korunmasıdır. Prizma biçimli kaptaki suyun yüksekliği, su hacminin taban alanına bölünmesiyle bulunur. Suya tamamen batırılan cismin hacmi kadar su yükselir. Birim küplerden kurulan cisimlerde hacim küp sayısıdır; eritip yeniden dökmede hacimler eşitlenir.

Arşimet'in banyo küvetinde fark ettiği gibi: suya giren cisim, kendi hacmi kadar suyu yukarı iter.

Su yüksekliği ve batırma

Dik prizma biçimindeki bir kaba V hacminde su konursa su, taban alanı A olan bir prizma oluşturur ve yüksekliği h = V / A olur. Kaba tamamen batan bir cisim konursa su, cismin hacmi kadar yükselir: yükselme miktarı (cismin hacmi) / A'dır. Kap devrilir ya da su başka bir kaba aktarılırsa su hacmi aynı kalır; yeni yükseklik yeni taban alanından bulunur.

Su 10 · 8 · 6 = 480 cm³; 64 cm³'lük küp batınca su 64 / 80 = 0,8 cm yükselir: 6,8 cm.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

Taban ayrıtları 10 cm ve 8 cm olan dikdörtgenler prizması biçimindeki kapta 480 cm³ su vardır. Ayrıtı 4 cm olan bir küp kaba bırakılıp tamamen batıyor. Su yüksekliği kaç cm olur?

  1. Taban alanı 80; ilk su yüksekliği 480 / 80 = 6.
  2. Küpün hacmi 64; yükselme 64 / 80 = 0,8.
  3. Yeni yükseklik 6 + 0,8 = 6,8 (ya da 544 / 80).

Cevap: 6,8 cm

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Tabanı 6 × 4, yüksekliği 10 birim olan dikdörtgenler prizması biçimindeki kapalı kabın yarısı suyla doludur. Kap, 4 × 10'luk yüzü tabana gelecek biçimde devriliyor. Su yüksekliği kaç birim olur?

Su hacmi 6 · 4 · 5 = 120; yeni taban 4 · 10 = 40, yükseklik 120 / 40 = 3.Görsel: Sınav Defteri
  1. Su hacmi 6 · 4 · 5 = 120.
  2. Yeni taban alanı 4 · 10 = 40; yükseklik 120 / 40 = 3.

Cevap: 3 birim

Birim küpler ve eritme

Birim küplerden kurulan bir dikdörtgenler prizmasının hacmi küp sayısıdır: a · b · c. Dış yüzeyi boyanan böyle bir prizmada hiç boyanmamış küpler içteki küçük prizmayı oluşturur: (a − 2)(b − 2)(c − 2). Bir cisim eritilip başka cisimlere dökülürse toplam hacim korunur; parça sayısı = büyük hacim / küçük hacim.

3 · 4 · 5 = 60 birim küp. Dış yüzü boyanırsa içte (3 − 2)(4 − 2)(5 − 2) = 6 küp boyasız kalır.Görsel: Sınav Defteri
su yüksekliği = V / A(taban) yükselme = cismin hacmi / A(taban) boyasız küpler = (a − 2)(b − 2)(c − 2)Sıvı ya da eritilen madde aktarılırken hacim korunur.

✔ Doğru

  • Su ya da madde aktarılırken hacim korunur.
  • Yükselme = batan hacim / taban alanı.
  • Boyasız küpler: her ayrıttan 2 çıkar.

✘ Sık yapılan hata

  • Yükselmeyi bulurken batan hacmi taban alanı yerine kabın hacmine bölmek.
  • Eritmede uzunluk oranını hacim oranı sanmak.
  • Boyasız küplerde her ayrıttan 1 çıkarmak.
Akılda kalsın: Hacim problemlerinde tek sabit hacimdir: önce hacmi yaz, sonra yeni taban alanına böl. Ayrıt k katı olunca hacim k³ katı olur.
Sınavda

Nasıl sorulurBu kalıplar sınavda çok sık gelir: kaba cisim atma, kabı devirme, iki kap arasında su aktarma, birim küplerle boyama ve eritip küçük küpler yapma.

TuzakEritmede ayrıt oranını doğrudan parça sayısı sanmak (hacim oranı küptür) ve yükselmede yanlış alana bölmektir.

▭Sen çöz birim küp

3 × 4 × 5 boyutundaki dikdörtgenler prizması birim küpten oluşur. Dış yüzeyi boyanırsa hiç boyası olmayan küp sayısı olur.

6062412

?Soru çöz

Ayrıtı 6 cm olan bir küp eritilerek ayrıtı 2 cm olan küçük küpler yapılıyor. Kaç küçük küp elde edilir?

✓ D. Hacimler: 216 ve 8; 216 / 8 = 27 (ayrıt oranı 3, hacim oranı 3³). A 3, ayrıt oranını parça sayısı sanmaktan; B 9, alan oranı gibi kare almaktan; C 216, yalnız büyük küpün hacmini yazmaktan çıkar.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

A(2, −1) noktasının M(4, 3) noktasına göre simetriği aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. M orta noktadır: (2 · 4 − 2, 2 · 3 − (−1)) = (6, 7). A (3, 1), A ile M'nin orta noktasıdır; B (2, 4), yalnız M − A farkıdır; C (10, 5), 2M − A yerine 2M + A hesaplamaktan çıkar.Kaynak: Dönüşüm geometrisi · x = a, y = b, noktaya ve doğruya göre simetri

?Soru 2

P(−4, 2) noktası orijin etrafında saat yönünde 90° döndürülüyor. Görüntü aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Saat yönünde 90° = pozitif yönde 270°: (y, −x) = (2, 4). A (−2, −4), pozitif yönde 90° kuralını uygulamaktan; C (4, −2), 180° dönmeden; D (2, −4), yalnız koordinatları yer değiştirip işareti yanlış koymaktan çıkar.Kaynak: Dönüşüm geometrisi · Orijin etrafında dönme

?Soru 3

Merkezi M(−2, 6) olan ve y eksenine teğet olan çemberin denklemi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. y eksenine teğet: r = |−2| = 2, r² = 4. A, x eksenine teğet sanıp r = 6 almaktan; C, merkezin işaretlerini parantezlere ters yazmaktan; D, sağ tarafa r² yerine r yazmaktan çıkar.Kaynak: Çemberin analitiği · Eksenlere teğet ve orijinden geçen çember

?Soru 4

P(a + 1, 4) ve Q(−3, b − 2) noktaları orijine göre simetriktir. a + b kaçtır?

✓ C. Orijine göre simetride iki koordinat da ters işaretli: a + 1 = 3 → a = 2; b − 2 = −4 → b = −2; a + b = 0. A 8, y eksenine göre simetri sanıp b − 2 = 4 almaktan; B −6, x eksenine göre simetri sanıp a + 1 = −3 almaktan; D 2, apsisleri eşitleyip ordinatların işaretini çevirmekten çıkar.Kaynak: Dönüşüm geometrisi · Eksenlere, orijine ve y = ±x'e göre simetri

?Soru 5

P(2, 3) noktası x² + y² + 2x − 4y + m = 0 çemberinin dış bölgesindedir. m'nin alabileceği en küçük tam sayı değeri kaçtır?

✓ D. Dışarıda: 4 + 9 + 4 − 12 + m > 0 → m > −5; çember koşulu 4 + 16 − 4m > 0 → m < 5. En küçük tam sayı −4. A −5, sınırı dâhil etmekten (o zaman P çemberin üzerindedir); B 4, 2x'i −2x alıp m > 3 bulmaktan; C −28, −4y'yi +4y alıp m > −29 bulmaktan çıkar.Kaynak: Çemberin analitiği · Noktanın çembere göre konumu

?Soru 6

A(2, −1) ve B(a, 3) noktaları arasındaki uzaklık 5 birimdir. a'nın alabileceği değerlerin toplamı kaçtır?

✓ B. (a − 2)² + 16 = 25 → a − 2 = 3 ya da −3 → a = 5 ya da a = −1; toplam 4. A 5, yalnız pozitif kökü alıp ikinci değeri unutmaktan; C 6, a − 2 = −3'ü a = 1 diye yanlış çözmekten; D 0, a − 2'nin değerlerini (3 ve −3) a sanıp toplamaktan çıkar.Kaynak: Nokta ve doğrunun analitiği · Koordinat düzlemi ve uzaklık

?Soru 7

Bir öteleme A(2, 5) noktasını A′(−1, 7) noktasına götürüyor. Bu öteleme B(4, −2) noktasını hangi noktaya götürür?

✓ C. Öteleme A′ − A = (−3, +2); B′ = (4 − 3, −2 + 2) = (1, 0). A (7, −4), ötelemeyi A − A′ diye ters almaktan; B (1, −2), yalnız apsisi değiştirmekten; D (1, −4), ordinattaki +2'yi −2 almaktan çıkar.Kaynak: Dönüşüm geometrisi · Öteleme

?Soru 8

y = x + k doğrusu x² + y² = 8 çemberine teğettir. k'nın pozitif değeri kaçtır?

✓ C. x − y + k = 0; merkezin uzaklığı |k|/√2 = √8 = 2√2 → |k| = 4, k = 4. A 2√2, paydadaki √2'yi unutup |k| = r yazmaktan; B 8√2, uzaklığı r yerine r² = 8 ile eşitlemekten; D 4√2, paydada √2 yerine 2 kullanmaktan çıkar.Kaynak: Çemberin analitiği · Doğru ile çemberin durumu

?Soru 9

d₁: y = x + 1 ve d₂: y = −2x + 7 doğrularının kesim noktası aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. x + 1 = −2x + 7 → 3x = 6 → x = 2, y = 3. A (3, 2), apsis ile ordinatın yerini değiştirmekten; B (−6, −5), −2x'i 2x alıp x + 1 = 2x + 7 çözmekten; D (0, 1), kesişim yerine d₁'in y eksenini kestiği noktayı almaktan çıkar.Kaynak: Nokta ve doğrunun analitiği · İki doğrunun durumu

?Soru 10

2x − 3y + 6 = 0 doğrusunun eğimi kaçtır?

✓ B. 3y = 2x + 6 → y = (2/3)x + 2; eğim 2/3 (−a/b = −2/(−3)). A −2/3, −a/b'de b'nin işaretini gözden kaçırmaktan; C 3/2, oranı ters (−b/a) kurmaktan; D 2, yalnız x'in katsayısını eğim sanmaktan çıkar.Kaynak: Nokta ve doğrunun analitiği · Doğru denklemleri
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Geometri soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →