Silindir: dairesel tabanlı prizma
MEB 11. sınıf · Uzay Geometri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaDik prizma nedir, prizmanın yüzey alanı ve hacmi nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Prizmalar ve piramitler). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Dik prizma, eş ve paralel iki çokgen taban ile bu tabanları birleştiren dikdörtgen yan yüzlerden oluşan cisimdir; adını tabanından alır. Yüzey alanı iki taban alanı ile yanal alanın toplamıdır; yanal alan taban çevresi çarpı yüksekliktir. Hacim, taban alanı ile yüksekliğin çarpımıdır: V = A(taban) · h.
✎Konu anlatımı
Silindirin yüzey alanı ve hacmi nasıl hesaplanır?
Kısa cevap: Dik dairesel silindir, eş ve paralel iki daire taban ile bunları birleştiren eğri yüzeyden oluşur; tabanı daire olan bir prizma gibi düşünülür. Açınımda yanal yüz, uzunluğu taban çevresi 2πr, genişliği h olan bir dikdörtgendir. Bu yüzden yanal alan 2πrh, yüzey alanı 2πr² + 2πrh, hacim πr²h'dir.Bir konserve kutusunun etiketini dikkatle sökersen elinde düz bir dikdörtgen kalır: uzunluğu kutunun çevresi kadardır.
Prizmalar ve piramitler sayfasında gördük: dik prizmanın hacmi taban alanı çarpı yükseklik, yanal alanı taban çevresi çarpı yüksekliktir. Silindir tabanı daire olan dik prizmadır; formüller aynen geçerlidir. Taban alanı πr², taban çevresi 2πr olduğundan V = πr²h ve yanal alan = 2πrh. Tabanların merkezlerini birleştiren doğru parçası silindirin eksenidir ve tabanlara diktir.
Açınım
Silindirin yüzeyi açıldığında iki daire ve bir dikdörtgen çıkar. Dikdörtgenin bir kenarı yükseklik h, öbür kenarı daireyi saran uzunluk yani 2πr'dir. Yüzey alanı bu üç parçanın toplamıdır: 2πr² + 2πrh = 2πr(r + h).
Taban yarıçapı 3 birim, yüksekliği 5 birim olan silindirin yanal alanı, yüzey alanı ve hacmi nedir?
- Yanal alan 2π · 3 · 5 = 30π; iki taban 2 · 9π = 18π; yüzey alanı 48π.
- Hacim π · 9 · 5 = 45π.
Cevap: 30π, 48π birimkare; 45π birimküp
Bir silindirin yanal yüzünün açınımı 12π × 10 birimlik bir dikdörtgendir; 12π'lik kenar taban çevresidir. Silindirin hacmi kaç birimküptür?
- 2πr = 12π → r = 6.
- V = π · 36 · 10 = 360π.
Cevap: 360π birimküp
✔ Doğru
- Yanal alan = 2πrh (çevre × yükseklik).
- Yüzey alanında iki taban dairesi var.
- Hacim = πr²h.
✘ Sık yapılan hata
- Yanal alanı πrh ya da πr²h ile karıştırmak.
- Yüzey alanında bir tabanı unutmak.
- Çap verilen soruda çapı yarıçap gibi kullanmak.
Nasıl sorulurSilindir soruları çoğunlukla açınımdan (dikdörtgenin hangi kenarının çevre olduğu) ya da su kaplarından gelir; yarıçap ve yükseklik oranla da verilebilir.
TuzakYüzey alanında bir tabanı unutmak, yanal alan ile hacmi karıştırmak ve açınımda yanlış kenarı çevre almaktır.
▭Sen çöz silindir
Taban yarıçapı 3, yüksekliği 4 birim olan silindirin hacmi π birimküp, yanal alanı π birimkaredir.
?Soru çöz
Taban yarıçapı 4 birim, yüksekliği 3 birim olan silindirin yüzey alanı kaç birimkaredir?