Silindir, koni ve küre: alan ve hacim bağıntıları

Silindir dairesel bir prizma, koni dairesel bir piramittir; küre ise ikisinin arasına sığar. Açınımları ve hacim oranlarını şekillerle gösteriyoruz.

5 durakTYT · AYT · KPSS
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
FORMÜL · SİLİNDİR

Silindir: dairesel tabanlı prizma

MEB 11. sınıf · Uzay Geometri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDik prizma nedir, prizmanın yüzey alanı ve hacmi nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Prizmalar ve piramitler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Dik prizma, eş ve paralel iki çokgen taban ile bu tabanları birleştiren dikdörtgen yan yüzlerden oluşan cisimdir; adını tabanından alır. Yüzey alanı iki taban alanı ile yanal alanın toplamıdır; yanal alan taban çevresi çarpı yüksekliktir. Hacim, taban alanı ile yüksekliğin çarpımıdır: V = A(taban) · h.

Dik prizma ve açınımı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Silindirin yüzey alanı ve hacmi nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Dik dairesel silindir, eş ve paralel iki daire taban ile bunları birleştiren eğri yüzeyden oluşur; tabanı daire olan bir prizma gibi düşünülür. Açınımda yanal yüz, uzunluğu taban çevresi 2πr, genişliği h olan bir dikdörtgendir. Bu yüzden yanal alan 2πrh, yüzey alanı 2πr² + 2πrh, hacim πr²h'dir.

Bir konserve kutusunun etiketini dikkatle sökersen elinde düz bir dikdörtgen kalır: uzunluğu kutunun çevresi kadardır.

Prizmalar ve piramitler sayfasında gördük: dik prizmanın hacmi taban alanı çarpı yükseklik, yanal alanı taban çevresi çarpı yüksekliktir. Silindir tabanı daire olan dik prizmadır; formüller aynen geçerlidir. Taban alanı πr², taban çevresi 2πr olduğundan V = πr²h ve yanal alan = 2πrh. Tabanların merkezlerini birleştiren doğru parçası silindirin eksenidir ve tabanlara diktir.

Tabanlar eş daireler, yükseklik h, eksen tabanlara dik. Arka kenarlar kesikli çizilir.Görsel: Sınav Defteri

Açınım

Silindirin yüzeyi açıldığında iki daire ve bir dikdörtgen çıkar. Dikdörtgenin bir kenarı yükseklik h, öbür kenarı daireyi saran uzunluk yani 2πr'dir. Yüzey alanı bu üç parçanın toplamıdır: 2πr² + 2πrh = 2πr(r + h).

Yanal yüz 2πr × h'lik bir dikdörtgen; iki taban daire: yüzey alanı 2πr² + 2πrh.Görsel: Sınav Defteri
yanal alan = 2πrh yüzey alanı = 2πr² + 2πrh V = πr²hSilindir, dairesel tabanlı dik prizmadır.
Çözümlü örnek

Taban yarıçapı 3 birim, yüksekliği 5 birim olan silindirin yanal alanı, yüzey alanı ve hacmi nedir?

  1. Yanal alan 2π · 3 · 5 = 30π; iki taban 2 · 9π = 18π; yüzey alanı 48π.
  2. Hacim π · 9 · 5 = 45π.

Cevap: 30π, 48π birimkare; 45π birimküp

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Bir silindirin yanal yüzünün açınımı 12π × 10 birimlik bir dikdörtgendir; 12π'lik kenar taban çevresidir. Silindirin hacmi kaç birimküptür?

  1. 2πr = 12π → r = 6.
  2. V = π · 36 · 10 = 360π.

Cevap: 360π birimküp

✔ Doğru

  • Yanal alan = 2πrh (çevre × yükseklik).
  • Yüzey alanında iki taban dairesi var.
  • Hacim = πr²h.

✘ Sık yapılan hata

  • Yanal alanı πrh ya da πr²h ile karıştırmak.
  • Yüzey alanında bir tabanı unutmak.
  • Çap verilen soruda çapı yarıçap gibi kullanmak.
Akılda kalsın: Silindir = daire tabanlı prizma. Hacim için taban alanı πr² ile h'yi çarp; yanal alan için çevre 2πr ile h'yi çarp. Etiket bir dikdörtgendir.
Sınavda

Nasıl sorulurSilindir soruları çoğunlukla açınımdan (dikdörtgenin hangi kenarının çevre olduğu) ya da su kaplarından gelir; yarıçap ve yükseklik oranla da verilebilir.

TuzakYüzey alanında bir tabanı unutmak, yanal alan ile hacmi karıştırmak ve açınımda yanlış kenarı çevre almaktır.

▭Sen çöz silindir

Taban yarıçapı 3, yüksekliği 4 birim olan silindirin hacmi π birimküp, yanal alanı π birimkaredir.

36241242

?Soru çöz

Taban yarıçapı 4 birim, yüksekliği 3 birim olan silindirin yüzey alanı kaç birimkaredir?

✓ C. İki taban 2 · 16π = 32π, yanal alan 2π · 4 · 3 = 24π; toplam 56π. A 40π, tabanlardan yalnız birini eklemekten; B 48π, hacmi (π · 16 · 3) hesaplamaktan; D 24π, yalnız yanal alanı almaktan çıkar.
FORMÜL · KONİ

Koni: açınımı bir daire dilimi

MEB 11. sınıf · Uzay Geometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDik piramidin hacmi neden prizmanın üçte biridir, yanal yükseklik nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Prizmalar ve piramitler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Dik piramit, bir çokgen taban ile tepe noktasını tabanın köşelerine birleştiren üçgen yan yüzlerden oluşur; tepeden tabana inen dikme tabanın merkezine düşer. Yan yüz üçgeninin yüksekliğine yanal yükseklik denir. Yüzey alanı taban alanı ile yan üçgenlerin alanları toplamıdır. Hacim, aynı taban ve yükseklikteki prizmanın üçte biridir: V = A(taban) · h / 3.

Dik piramit

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Koninin ana doğrusu nedir, koninin alanı ve hacmi nasıl bulunur?

Kısa cevap: Dik dairesel koni, bir daire taban ile tepe noktasını taban çemberine birleştiren eğri yüzeyden oluşur. Tepeden taban çemberi üzerindeki bir noktaya uzanan doğru parçasına ana doğru denir: ℓ² = r² + h². Açınımda yanal yüz, yarıçapı ℓ ve yay uzunluğu 2πr olan bir daire dilimidir; yanal alan πrℓ, hacim πr²h/3'tür.

Dondurma külahını açıp düzlersen bir yelpaze çıkar: külahın kenarı yelpazenin yarıçapı, ağız çevresi de yayıdır.

Koni, tabanı daire olan bir piramit gibidir; Prizmalar ve piramitler sayfasında gördüğümüz “üçte bir” kuralı burada da geçerlidir: V = πr²h / 3. Koninin yüksekliği h, taban yarıçapı r ve ana doğrusu ℓ bir dik üçgen oluşturur; Pisagor'dan ℓ² = r² + h². Bu üç uzunluktan ikisi verildiğinde üçüncüsü hep bu dik üçgenden bulunur.

Yükseklik h, yarıçap r ve ana doğru ℓ dik üçgen oluşturur: ℓ² = r² + h².Görsel: Sınav Defteri

Açınım ve yanal alan

Koninin yanal yüzü ana doğru boyunca kesilip açılınca bir daire dilimi olur: dilimin yarıçapı ℓ, yayı ise taban çemberinin uzunluğu 2πr'dir. Dairede çevre ve alan sayfasında gördüğümüz dilim alanı formülü ½ · yay · yarıçap ile yanal alan = ½ · 2πr · ℓ = πrℓ. Dilimin merkez açısı yay orantısından gelir: 2πr = 2πℓ · α / 360 → α = 360 · r / ℓ.

Dilimin yarıçapı ℓ, yayı 2πr: yanal alan πrℓ; merkez açı α = 360 · r / ℓ. Burada r = 3, ℓ = 5: α = 216°.Görsel: Sınav Defteri
ℓ² = r² + h² yanal alan = πrℓ yüzey alanı = πr² + πrℓ V = πr²h / 3 α = 360 · r / ℓα, açınımdaki daire diliminin merkez açısıdır.
Çözümlü örnek

Taban yarıçapı 3 birim, yüksekliği 4 birim olan koninin ana doğrusu, yüzey alanı, hacmi ve açınımının merkez açısı nedir?

  1. ℓ = √(9 + 16) = 5; yanal alan π · 3 · 5 = 15π; yüzey alanı 15π + 9π = 24π.
  2. Hacim π · 9 · 4 / 3 = 12π; merkez açı 360 · 3 / 5 = 216°.

Cevap: ℓ = 5; 24π birimkare; 12π birimküp; 216°

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Yanal yüzünün açınımı yarıçapı 10 birim, merkez açısı 216° olan daire dilimi olan koninin hacmi kaç birimküptür?

  1. Dilimin yayı taban çevresidir: 2π · 10 · 216/360 = 12π = 2πr → r = 6 (kısa yol: r = ℓ · α / 360).
  2. Ana doğru 10: h = √(100 − 36) = 8.
  3. V = π · 36 · 8 / 3 = 96π.

Cevap: 96π birimküp

✔ Doğru

  • Ana doğru: ℓ² = r² + h².
  • Yanal alan πrℓ; hacimde h kullanılır.
  • Açınım: dilim yarıçapı ℓ, yayı 2πr.

✘ Sık yapılan hata

  • Hacimde 3'e bölmeyi unutmak.
  • Hacimde yükseklik yerine ana doğruyu kullanmak.
  • Açınımda dilimin yarıçapını koninin taban yarıçapı sanmak.
Akılda kalsın: Koninin üç uzunluğu r, h, ℓ bir dik üçgendir. Açınımda ℓ yarıçap, 2πr yay olur; oran r/ℓ hem merkez açının 360°'ye oranını hem de yanal alanın dilim içindeki payını verir.
Sınavda

Nasıl sorulurKoni soruları ana doğru üçgeninden (çoğunlukla 3-4-5, 6-8-10, 5-12-13), açınımdaki merkez açıdan ve hacimden gelir; açınım verilip hacim istenmesi sık bir kalıptır.

TuzakHacimde ℓ'yi h yerine kullanmak, 3'e bölmeyi unutmak ve dilimin yarıçapını taban yarıçapı sanmaktır.

⇄Bilgi eşleştirme koni

?Soru çöz

Taban yarıçapı 5 birim, ana doğrusu 13 birim olan dik koninin hacmi kaç birimküptür?

✓ A. h = √(169 − 25) = 12; V = π · 25 · 12 / 3 = 100π. B 300π, 3'e bölmeyi unutmaktan; C 65π, yanal alanı (π · 5 · 13) hesaplamaktan; D 325π/3, hacimde yükseklik yerine ana doğruyu kullanmaktan çıkar.
FORMÜL · KÜRE

Küre: 4πr² ve 4πr³/3

MEB 11. sınıf · Uzay Geometri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDairenin alanı neden πr² ile bulunur?Bağlantılı konudan (Dairede çevre ve alan). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yarıçapı r olan dairenin alanı πr²'dir. Daireyi çok sayıda ince dilime ayırıp dilimleri sırayla ters çevirerek dizersen, kenarları yaklaşık r ve πr olan bir paralelkenar elde edersin; alanı r · πr = πr² olur. Yarıçap iki katına çıkarsa alan dört katına çıkar, çünkü alan yarıçapın karesiyle orantılıdır.

Dairenin alanı πr²

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kürenin yüzey alanı ve hacmi nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Küre, uzayda sabit bir noktaya eşit uzaklıktaki noktaların kümesidir; sabit nokta merkez, uzaklık yarıçaptır. Yarıçapı r olan kürenin yüzey alanı 4πr²'dir, yani dört büyük daire alanı kadar. Hacmi 4πr³/3'tür. Küre, merkezinden geçen bir düzlemle kesilince yarıçapı r olan büyük daire oluşur.

Bir portakalın kabuğunu soyup düzleştirirsen, portakalın ortasından kesilmiş dört dilimin yüzeyini kaplayacak kadar kabuk çıkar.

Çember düzlemde, küre uzayda merkeze eşit uzaklıktaki noktaların kümesidir. Merkezden geçen her düzlem küreyi en büyük kesitte, yarıçapı r olan büyük dairede keser. Kürenin yüzey alanı 4πr²'dir: dört büyük dairenin alanı kadar. Hacmi 4πr³ / 3'tür. Bu formüllerin kanıtı lise düzeyinin ötesindedir; ama yarıçap k katına çıkınca alanın k², hacmin k³ katına çıktığını görmek yeterlidir.

Büyük daire, merkezden geçen kesittir: yarıçapı küreyle aynı, r.Görsel: Sınav Defteri
Kürenin yüzeyi, yarıçapı r olan dört dairenin toplam alanı kadardır: 4 · πr².Görsel: Sınav Defteri
A = 4πr² V = 4πr³ / 3 yarıçap k katı → alan k², hacim k³ katıBüyük dairenin alanı πr², çevresi 2πr'dir.
Çözümlü örnek

Yarıçapı 3 birim olan kürenin yüzey alanı ve hacmi nedir?

  1. Alan 4π · 9 = 36π; hacim 4π · 27 / 3 = 36π.
  2. Sayılar eşit çıktı ama büyüklükler farklıdır: biri birimkare, öbürü birimküp. Bu eşitlik yalnız r = 3 için olur.

Cevap: 36π birimkare ve 36π birimküp

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Yarıçapı 6 cm olan metal bir küre eritilerek yarıçapı 3 cm olan özdeş küreler yapılıyor. Kaç küre elde edilir? Küçük kürelerin toplam yüzey alanı, büyük kürenin yüzey alanının kaç katıdır?

  1. Eritmede hacim korunur: (4/3)π · 6³ = n · (4/3)π · 3³ → n = 216 / 27 = 8.
  2. Büyük kürenin yüzey alanı 4π · 6² = 144π; bir küçük kürenin 4π · 3² = 36π.
  3. Toplam 8 · 36π = 288π = 2 · 144π: yüzey alanı 2 katına çıkar.

Cevap: 8 küre; yüzey alanı 2 katı

✔ Doğru

  • Alan 4πr², hacim 4πr³/3.
  • Alan k² ile, hacim k³ ile büyür.
  • Büyük dairenin yarıçapı kürenin yarıçapıdır.

✘ Sık yapılan hata

  • Kürenin alanını πr² (bir büyük daire) sanmak.
  • Hacimde 3'e bölmeyi ya da 4 ile çarpmayı unutmak.
  • Alan 4 katına çıkınca hacmin de 4 katına çıktığını sanmak.
Akılda kalsın: Kürede iki “4” vardır: alan 4πr², hacim 4πr³/3. Alan dört büyük daire, hacimde ise bir küp üssü ve üçte bir.
Sınavda

Nasıl sorulurKüre soruları alandan hacme ya da hacimden alana geçişi, yarıçap değişince alan ve hacmin nasıl değiştiğini ve küre ile silindir, koni ilişkilerini sorar.

TuzakAlan ile hacmin büyüme oranlarını karıştırmak (k² ve k³) ve kürenin alanını tek bir büyük daire sanmaktır.

▭Sen çöz küre

Yarıçapı 6 birim olan kürenin yüzey alanı π birimkare, hacmi π birimküptür.

14428836864

?Soru çöz

Bir kürenin yüzey alanı 4 katına çıkarılırsa hacmi kaç katına çıkar?

✓ D. Alan r² ile orantılı: 4 kat alan için yarıçap 2 kat; hacim r³ ile orantılı: 2³ = 8 kat. A 4, hacmin alanla aynı oranda büyüdüğünü sanmaktan; B 16, 4'ün karesini almaktan; C 2, yarıçaptaki artışı cevap sanmaktan çıkar.
UYGULAMA · HACİM İLİŞKİLERİ

Arşimet'in 3 : 2 : 1 oranı ve su problemleri

MEB 11. sınıf · Uzay Geometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaPrizma biçimindeki kapta su yüksekliği nasıl bulunur, birim küp soruları nasıl çözülür?Bağlantılı konudan (Prizmalar ve piramitler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hacim problemlerinde temel ilke, sıvının hacminin kabın konumu ya da biçimi değişse de korunmasıdır. Prizma biçimli kaptaki suyun yüksekliği, su hacminin taban alanına bölünmesiyle bulunur. Suya tamamen batırılan cismin hacmi kadar su yükselir. Birim küplerden kurulan cisimlerde hacim küp sayısıdır; eritip yeniden dökmede hacimler eşitlenir.

Hacim problemleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Aynı yarıçaplı silindir, koni ve kürenin hacimleri arasında nasıl bir ilişki vardır?

Kısa cevap: Yarıçapı r olan bir küre, taban yarıçapı r ve yüksekliği 2r olan silindirin içine tam sığar. Bu silindirin hacmi 2πr³, kürenin hacmi 4πr³/3, aynı taban ve yükseklikteki koninin hacmi 2πr³/3'tür; hacimler 3 : 2 : 1 oranındadır. Su taşırma ve su yüksekliği sorularında taşan ya da yükselen suyun hacmi batırılan cismin hacmine eşittir.

Arşimet, mezar taşına bir silindirin içine yerleştirilmiş bir küre çizilmesini istemişti; en çok gurur duyduğu buluş buydu.

Yarıçapı r olan küreyi tam saran silindirin taban yarıçapı r, yüksekliği 2r'dir. Hacimleri hesaplayalım: silindir πr² · 2r = 2πr³, küre 4πr³ / 3, aynı taban ve yükseklikteki koni πr² · 2r / 3 = 2πr³ / 3. Oran silindir : küre : koni = 3 : 2 : 1. Yani küre, onu saran silindirin üçte ikisidir; koni ile kürenin toplamı silindiri doldurur.

Silindir 2πr³, küre 4πr³/3, koni 2πr³/3: oran 3 : 2 : 1.Görsel: Sınav Defteri

Su yüksekliği ve taşırma

Prizmalar ve piramitler sayfasında gördüğümüz ilke silindir kaplarda da geçerlidir: su yüksekliği = su hacmi / taban alanı (πR²). Kaba tamamen batan bir cisim, kendi hacmi kadar suyu yükseltir; kap doluysa o kadar su taşar. Bir kaptaki su başka bir kaba boşaltılırsa hacim değişmez; yeni yükseklik yeni taban alanından bulunur.

Bilyenin hacmi 36π; kabın taban alanı 36π: su 1 birim yükselir, 5'ten 6'ya.Görsel: Sınav Defteri
Silindir, koni ve küre
CisimYüzey alanıHacimYarıçap r, yükseklik 2r iken hacim
Silindir2πr² + 2πrhπr²h2πr³ (3 pay)
Küre4πr²4πr³/34πr³/3 (2 pay)
Koniπr² + πrℓπr²h/32πr³/3 (1 pay)
Çözümlü örnek

Yarıçapı 3 birim olan küre ile, onu tam saran silindirin ve bu silindirle aynı taban ve yükseklikteki koninin hacimlerini bulup oranlayınız.

  1. Silindir: π · 9 · 6 = 54π; küre: 4π · 27 / 3 = 36π; koni: π · 9 · 6 / 3 = 18π.
  2. Oran 54 : 36 : 18 = 3 : 2 : 1; koni ile küre birlikte silindiri doldurur: 18π + 36π = 54π.

Cevap: 54π, 36π, 18π; oran 3 : 2 : 1

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Taban yarıçapı 6 birim olan silindir biçimindeki kapta 5 birim yüksekliğinde su vardır. Kaba yarıçapı 3 birim olan demir bir bilye atılıp tamamen batıyor. Su yüksekliği kaç birim olur?

  1. Bilyenin hacmi 4π · 27 / 3 = 36π.
  2. Kabın taban alanı π · 36 = 36π; yükselme 36π / 36π = 1.
  3. Yeni yükseklik 5 + 1 = 6.

Cevap: 6 birim

✔ Doğru

  • r yarıçaplı ve 2r yükseklikli: silindir : küre : koni = 3 : 2 : 1.
  • Yükselme = batan hacim / kabın taban alanı.
  • Kaplar arası aktarmada hacim korunur.

✘ Sık yapılan hata

  • Kürenin silindirin yarısı olduğunu sanmak (üçte ikisidir).
  • Yükselmeyi bulurken bilyenin alanını kullanmak.
  • Yükselmeyi bulup soru son yüksekliği isterken ilk yüksekliği eklememek.
Akılda kalsın: Arşimet'in sırası 3 : 2 : 1: silindir, küre, koni. Koni + küre = silindir. Su sorularında tek değişmez hacimdir.
Sınavda

Nasıl sorulurÖSYM bu konuyu çoğunlukla su problemleriyle sorar: silindir kaba küre ya da koni batırma, bir kaptaki suyu başka bir kaba boşaltma, kabın içine yerleştirilen cisimler arasında kalan boşluk.

TuzakYükselmeyi bulup ilk yüksekliği eklemeyi unutmak ve kürenin hacmini silindirin yarısı sanmaktır.

↕Hacimlerine göre küçükten büyüğe sırala hacim karşılaştırma

  1. Yarıçapı 4, yüksekliği 6 olan silindir
  2. Yarıçapı 3, yüksekliği 6 olan koni
  3. Yarıçapı 3 olan küre
  4. Yarıçapı 3, yüksekliği 6 olan silindir

?Soru çöz

Taban yarıçapı 3 birim, yüksekliği 6 birim olan silindir biçimindeki kabın içine yarıçapı 3 birim olan bir küre yerleştiriliyor ve kalan boşluk suyla dolduruluyor. Kaç birimküp su gerekir?

✓ B. Silindir 54π, küre 36π; boşluk 54π − 36π = 18π (koninin hacmi kadar). A 36π kürenin hacmidir; C 90π, iki hacmi çıkarmak yerine toplamaktan; D 54π, kürenin yer kapladığını unutup silindirin tamamını almaktan çıkar.
UYGULAMA · DÖNEL CİSİMLER

Döndürme: dikdörtgenden silindir, dik üçgenden koni

MEB 11. sınıf · Uzay Geometri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir nokta orijin etrafında 90, 180 ve 270 derece döndürülünce koordinatları nasıl değişir?Bağlantılı konudan (Dönüşüm geometrisi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Dönme, bir şekli sabit bir nokta (dönme merkezi) etrafında belirli bir açı kadar çeviren dönüşümdür; saat yönünün tersi pozitif yön kabul edilir. Orijin etrafında pozitif yönde 90° dönmede P(x, y) noktası (−y, x) olur; 180° dönmede (−x, −y), 270° dönmede (y, −x) olur. Dönme uzunlukları ve açıları korur.

Orijin etrafında dönme

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir dikdörtgen ya da dik üçgen bir kenarı etrafında döndürülünce hangi cisim oluşur?

Kısa cevap: Düzlemsel bir şekil, bir kenarı etrafında 360° döndürülünce bir cisim oluşur. Dikdörtgen bir kenarı etrafında döndürülünce silindir oluşur: eksen olan kenar yükseklik, öbür kenar yarıçap olur. Dik üçgen bir dik kenarı etrafında döndürülünce koni oluşur: eksen olan dik kenar yükseklik, öbür dik kenar yarıçap, hipotenüs ana doğru olur.

Çömlekçi çarkında dönen kil, kesitinin şeklini her yöne taşıyarak bir kap oluşturur.

Bir şekli bir doğru etrafında tam tur döndürünce şeklin her noktası bir çember çizer ve bir dönel cisim oluşur. Dikdörtgen bir kenarı etrafında dönerse karşı kenar silindirin yan yüzünü tarar: eksen kenarı = h, öbür kenar = r. Dik üçgen bir dik kenarı etrafında dönerse hipotenüs koninin yan yüzünü tarar: eksendeki dik kenar yükseklik, öbür dik kenar yarıçaptır. Aynı şekil farklı kenar etrafında döndürülürse farklı cisim (ve farklı hacim) çıkar.

6'lık kenar eksen: yükseklik 6, yarıçap 4 olan silindir; V = π · 16 · 6 = 96π.Görsel: Sınav Defteri
4'lük dik kenar eksen: yükseklik 4, yarıçap 3, ana doğru 5 olan koni; V = π · 9 · 4 / 3 = 12π.Görsel: Sınav Defteri
dikdörtgen (eksen kenarı h, öbür kenar r) → silindir dik üçgen (eksen dik kenarı h, öbür dik kenar r) → koniDönme ekseni olan kenar her zaman yüksekliktir.
Çözümlü örnek

Kenarları 4 ve 6 birim olan dikdörtgen önce 6 birimlik kenarı, sonra 4 birimlik kenarı etrafında 360° döndürülüyor. Oluşan iki cismin hacimleri nedir?

  1. 6'lık kenar eksen: r = 4, h = 6, V = π · 16 · 6 = 96π.
  2. 4'lük kenar eksen: r = 6, h = 4, V = π · 36 · 4 = 144π.

Cevap: 96π ve 144π birimküp

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Dik kenarları 3 ve 4 birim olan dik üçgen önce 3 birimlik, sonra 4 birimlik dik kenarı etrafında döndürülüyor. Oluşan konilerin hacimleri nedir?

  1. 3'lük kenar eksen: r = 4, h = 3, V = π · 16 · 3 / 3 = 16π.
  2. 4'lük kenar eksen: r = 3, h = 4, V = π · 9 · 4 / 3 = 12π. İki konide de ana doğru 5'tir.

Cevap: 16π ve 12π birimküp

✔ Doğru

  • Eksen olan kenar yükseklik, öbür kenar yarıçap.
  • Dik üçgende hipotenüs koninin ana doğrusu olur.
  • Farklı eksen, farklı hacim.

✘ Sık yapılan hata

  • Eksen olan kenarı yarıçap sanmak.
  • Koni hacminde 3'e bölmeyi unutmak.
  • Dik üçgeni hipotenüs etrafında döndürüp koni sanmak (iki koni oluşur).
Akılda kalsın: Eksen = boy, eksene dik kenar = yarıçap. Kısa kenar etrafında döndürmek daha “basık ve geniş”, uzun kenar etrafında döndürmek daha “uzun ve ince” bir cisim verir.
Sınavda

Nasıl sorulurBu kalıpta bir dikdörtgen ya da dik üçgen verilir, bir kenarı etrafında döndürülüp oluşan cismin hacmi ya da iki farklı döndürmede oluşan hacimlerin oranı sorulur.

TuzakEksen olan kenarı yarıçap almak ve koni hacminde 3'e bölmeyi unutmaktır.

▭Sen çöz döndürme

Kenarları 2 ve 5 birim olan dikdörtgen 5 birimlik kenarı etrafında döndürülürse hacim π, 2 birimlik kenarı etrafında döndürülürse π birimküp olur.

205010100

⇄Bilgi eşleştirme dönel cisimler

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Taban ayrıtı 10 birim olan kare dik piramidin yanal yüksekliği 13 birimdir. Piramidin yüksekliği kaç birimdir?

✓ C. Taban merkezinden ayrıtın ortasına 10/2 = 5; h = √(13² − 5²) = 12. A √69, yarım ayrıt yerine bütün ayrıtı (13² − 10²) kullanmaktan; B 13, yanal yüksekliği piramidin yüksekliği sanmaktan; D √194, kareleri çıkarmak yerine toplamaktan çıkar.Kaynak: Prizmalar ve piramitler · Dik piramit

?Soru 2

Tabanı kenarları 6, 8 ve 10 birim olan dik üçgen, yüksekliği 10 birim olan dik prizmanın yüzey alanı kaç birimkaredir?

✓ D. Taban alanı 6 · 8 / 2 = 24; yanal alan (6 + 8 + 10) · 10 = 240; yüzey 240 + 2 · 24 = 288. A 264, tabanlardan yalnız birini eklemekten; B 240, yalnız yanal alanı hesaplamaktan; C 336, dik üçgenin alanında 2'ye bölmeyi unutup 48 almaktan çıkar.Kaynak: Prizmalar ve piramitler · Dik prizma ve açınımı

?Soru 3

Bir öteleme A(2, 5) noktasını A′(−1, 7) noktasına götürüyor. Bu öteleme B(4, −2) noktasını hangi noktaya götürür?

✓ C. Öteleme A′ − A = (−3, +2); B′ = (4 − 3, −2 + 2) = (1, 0). A (7, −4), ötelemeyi A − A′ diye ters almaktan; B (1, −2), yalnız apsisi değiştirmekten; D (1, −4), ordinattaki +2'yi −2 almaktan çıkar.Kaynak: Dönüşüm geometrisi · Öteleme

?Soru 4

(x − 3)² + (y + 2)² = 16 çemberinin merkezi ve yarıçapı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Parantez içindeki sayıların işareti çevrilir: M(3, −2); sağ taraf r² = 16, r = 4. B, merkezi parantezdeki işaretlerle aynen okumaktan; C, karekök almayıp 16'yı yarıçap sanmaktan; D, iki hatayı birden yapmaktan çıkar.Kaynak: Çemberin analitiği · Çemberin standart denklemi

?Soru 5

P(2, 3) noktası x² + y² + 2x − 4y + m = 0 çemberinin dış bölgesindedir. m'nin alabileceği en küçük tam sayı değeri kaçtır?

✓ D. Dışarıda: 4 + 9 + 4 − 12 + m > 0 → m > −5; çember koşulu 4 + 16 − 4m > 0 → m < 5. En küçük tam sayı −4. A −5, sınırı dâhil etmekten (o zaman P çemberin üzerindedir); B 4, 2x'i −2x alıp m > 3 bulmaktan; C −28, −4y'yi +4y alıp m > −29 bulmaktan çıkar.Kaynak: Çemberin analitiği · Noktanın çembere göre konumu

?Soru 6

Merkezi M(−2, 6) olan ve y eksenine teğet olan çemberin denklemi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. y eksenine teğet: r = |−2| = 2, r² = 4. A, x eksenine teğet sanıp r = 6 almaktan; C, merkezin işaretlerini parantezlere ters yazmaktan; D, sağ tarafa r² yerine r yazmaktan çıkar.Kaynak: Çemberin analitiği · Eksenlere teğet ve orijinden geçen çember

?Soru 7

Ayrıtı 6 cm olan bir küp eritilerek ayrıtı 2 cm olan küçük küpler yapılıyor. Kaç küçük küp elde edilir?

✓ D. Hacimler: 216 ve 8; 216 / 8 = 27 (ayrıt oranı 3, hacim oranı 3³). A 3, ayrıt oranını parça sayısı sanmaktan; B 9, alan oranı gibi kare almaktan; C 216, yalnız büyük küpün hacmini yazmaktan çıkar.Kaynak: Prizmalar ve piramitler · Hacim problemleri

?Soru 8

A(2, −1) noktasının M(4, 3) noktasına göre simetriği aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. M orta noktadır: (2 · 4 − 2, 2 · 3 − (−1)) = (6, 7). A (3, 1), A ile M'nin orta noktasıdır; B (2, 4), yalnız M − A farkıdır; C (10, 5), 2M − A yerine 2M + A hesaplamaktan çıkar.Kaynak: Dönüşüm geometrisi · x = a, y = b, noktaya ve doğruya göre simetri

?Soru 9

A(1, 3) noktasına önce orijin etrafında pozitif yönde 90° dönme, sonra x eksenine göre simetri uygulanıyor. Son görüntü aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. 90° dönme: (−3, 1); x eksenine göre: (−3, −1). B (3, 1), sırayı tersine çevirip önce simetri (1, −3) sonra dönme uygulamaktan; C (−3, 1), yalnız dönmeyi yapıp simetriyi unutmaktan; D (1, −3), yalnız simetriyi uygulamaktan çıkar.Kaynak: Dönüşüm geometrisi · Bileşke dönüşümler

?Soru 10

Tabanı dik kenarları 3 ve 4 birim olan dik üçgen, yüksekliği 10 birim olan dik prizmanın hacmi kaç birimküptür?

✓ B. Taban alanı 3 · 4 / 2 = 6; hacim 6 · 10 = 60. A 120, taban alanında 2'ye bölmeyi unutmaktan; C 132, yüzey alanını hesaplamaktan; D 20, piramit formülünü (taban · h / 3) kullanmaktan çıkar.Kaynak: Prizmalar ve piramitler · Üçgen ve altıgen dik prizma
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Geometri soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →