Benzerlik uygulamaları: temel orantı, kelebek benzerliği, Tales teoremi

Benzerlik sınavda çoğu zaman gizli gelir: bir paralel doğru, kesişen iki çizgi ya da bir gölge. Bu sayfada benzer üçgeni şeklin içinde bulmayı ve oranı doğru kurmayı çalışıyoruz.

5 durakTYT · AYT · KPSS
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
TEOREM · TEMEL ORANTI

Temel orantı teoremi: kenara paralel doğru, iç içe iki üçgen

MEB 9. sınıf · Üçgenler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİki üçgenin benzer olduğu hangi kurallarla anlaşılır?Bağlantılı konudan (Eşlik ve benzerlik). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İki üçgenin benzer olduğunu göstermek için üç kural vardır: iki açı karşılıklı eşitse (AA), iki kenar orantılı ve aradaki açılar eşitse (KAK) ya da üç kenar orantılıysa (KKK) üçgenler benzerdir. En sık kullanılan AA'dır; iki açı eşitse üçüncü açı da 180° kuralıyla eşit olur.

Benzerlik kuralları: AA, KAK, KKK

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Üçgende bir kenara paralel çizilen doğru diğer kenarları hangi oranda böler?

Kısa cevap: ABC üçgeninde BC kenarına paralel bir doğru AB'yi D'de, AC'yi E'de keserse ADE ve ABC üçgenleri benzer olur: |AD|/|AB| = |AE|/|AC| = |DE|/|BC|. Ayrıca paralel doğru iki kenarı aynı oranda böler: |AD|/|DB| = |AE|/|EC|. DE kenarı oranına ise bütün kenarlar (AB, AC) girer, parçalar (DB, EC) girmez.

Bir merdivenin basamakları birbirine paraleldir; her basamak bir öncekinin biraz daha uzun kopyasıdır.

DE ∥ BC ise D'deki ve B'deki açılar yöndeştir, E'deki ve C'deki açılar da öyle; A açısı ikisinde ortaktır. Eşlik ve benzerlik sayfasında gördüğümüz AA kuralıyla ADE ∼ ABC. İç içe duran bu iki üçgenin köşeleri doğal sırasıyla eşleşir: A ↔ A, D ↔ B, E ↔ C. Bu yüzden oranlar hep A'dan ölçülen uzunluklarla kurulur.

DE ∥ BC → ADE ∼ ABC. Küçük üçgen, büyük üçgenin A'dan küçültülmüş kopyasıdır.Görsel: Sınav Defteri

İç içe üçgeni ayırarak çiz

En çok yapılan hata DE'yi DB ile oranlamaktır. Kurtuluşun yolu iki üçgeni ayrı ayrı çizmektir: küçük üçgenin kenarları AD, AE, DE; büyük üçgeninki AB, AC, BC. DB ve EC hiçbir üçgenin kenarı değildir. Yalnız “parça” oranında kullanılırlar: |AD|/|DB| = |AE|/|EC|.

Ayırınca oran açıkça görülür: AD/AB = 4/10 = DE/BC = 6/15. DB = 6 hiçbir üçgenin kenarı değildir.Görsel: Sınav Defteri
|AD||AB| = |AE||AC| = |DE||BC| |AD||DB| = |AE||EC|DE'nin girdiği oranda bütün kenarlar (AB, AC) kullanılır; parça oranında DE yoktur.
Çözümlü örnek

ABC üçgeninde DE ∥ BC, |AD| = 4, |DB| = 6 ve |DE| = 6 birimdir. |BC| kaç birimdir?

  1. Bütün kenar: |AB| = 4 + 6 = 10.
  2. Oran: |DE|/|BC| = |AD|/|AB| → 6/|BC| = 4/10.
  3. |BC| = 15.

Cevap: 15

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

ABC üçgeninde DE ∥ BC, |AD| = x + 1, |DB| = 3, |AE| = 8 ve |EC| = x − 1 birimdir. x kaçtır?

  1. Parça oranı: (x + 1)/3 = 8/(x − 1).
  2. İçler dışlar: (x + 1)(x − 1) = 24 → x2 = 25.
  3. Uzunluk pozitif olmalı (x − 1 > 0): x = 5. Parçalar 6, 3, 8, 4; oran 2.

Cevap: 5

✔ Doğru

  • |DE|/|BC| = |AD|/|AB| (bütün kenar).
  • |AD|/|DB| = |AE|/|EC| (parça oranı, DE yok).

✘ Sık yapılan hata

  • |DE|/|BC| = |AD|/|DB| yazmak.
  • İkinci dereceden denklemin negatif kökünü uzunluk diye almak.
Akılda kalsın: Oranın üç “katı” vardır: A'dan D'ye küçük üçgen, A'dan B'ye büyük üçgen. DE ile BC'yi kıyaslıyorsan hep A'dan başlayan uzunlukları kullan.
Sınavda

Nasıl sorulurTYT ve KPSS'de en sık benzerlik kalıbıdır: paralel doğruyla kesilmiş üçgende bir uzunluk sorulur, bazen x'li parçalarla.

TuzakDE'nin oranına DB'yi koymaktır; cevap şıklarında bu yanlış oranın sonucu mutlaka bulunur.

Sınavda işaretleoranı kurmadan önce küçük üçgeni yanına ayrıca çiz.

?Soru çöz

ABC üçgeninde DE ∥ BC, D ∈ [AB], E ∈ [AC], |AD| = 3, |DB| = 5 ve |BC| = 16 birimdir. |DE| kaç birimdir?

✓ A. |AB| = 8; DE/BC = AD/AB → DE = 16 · 3/8 = 6. B 9,6, DE/BC = AD/DB yazıp 16 · 3/5 almaktan; C 10, DB/AB oranını kullanmaktan; D 8, DE'yi orta taban sanıp BC'nin yarısını almaktan çıkar.

▭Sen çöz DE ∥ BC

DE ∥ BC, |AD| = 4, |DB| = 6 ve |AE| = 6 ise |EC| = olur. |DE| = 8 ise |BC| = olur.

92012416
TEOREM · KELEBEK

Kelebek benzerliği: çaprazlar kesişince

MEB 9. sınıf · Üçgenler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBenzer üçgenlerde yükseklik, kenarortay ve çevre oranları nasıldır, eşlik ile benzerlik farkı nedir?Bağlantılı konudan (Eşlik ve benzerlik). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Benzer üçgenlerde bütün uzunluklar aynı k oranıyla değişir: karşılıklı yükseklikler, açıortaylar, kenarortaylar ve çevreler de k oranındadır. Alanlar ise k² oranındadır, çünkü alan iki uzunluğun çarpımıdır. Eşlik, benzerlik oranı 1 olan benzerliktir; her eş üçgen çifti benzerdir ama her benzer çift eş değildir.

Benzerlikte yardımcı elemanlar ve çevre

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Paralel iki doğru parçasının uçlarını çapraz birleştirince oluşan kelebek benzerliği nedir?

Kısa cevap: AB ∥ CD ise [AD] ile [BC]'nin kesiştiği O noktasında iki üçgen oluşur ve AOB ∼ DOC'dir: |AO|/|OD| = |BO|/|OC| = |AB|/|DC|. Benzerlik oranı paralel kenarların oranıdır. Yamukta köşegenler de böyle bir kelebek oluşturur; köşegenler birbirini paralel tabanların oranında böler.

Kelebeğin iki kanadı aynı biçimdedir ama biri öbüründen büyük olabilir: büyüklük oranı, iki paralel kenarın oranıdır.

Paralel iki doğru parçasının uçları çapraz birleştirilince O'da kesişen iki doğru çıkar. O'daki açılar ters açıdır; A ile D'deki açılar ve B ile C'deki açılar AB ∥ CD olduğu için iç terstir. AA kuralıyla AOB ∼ DOC. Eşleşmeye dikkat: A'nın karşılığı D'dir, çünkü A ile D aynı doğru üzerinde, O'nun iki yanındadır.

AB ∥ CD → AOB ∼ DOC, oran 3/4,5 = 2/3. O'daki açılar ters, uçlardaki açılar iç ters.Görsel: Sınav Defteri

Yamukta köşegenler

Paralel kenarları AB ve DC olan bir dörtgende (yamuk) köşegenler O'da kesişince yine kelebek oluşur: AOB ∼ COD. Köşegenler birbirini tabanların oranında böler: |AO|/|OC| = |BO|/|OD| = |AB|/|DC|. Bu bilgiyi Yamuk ve deltoid sayfasında alan hesaplarında yeniden kullanacağız.

Tabanlar 4 ve 10 → köşegen parçaları da 4 : 10 oranında: AO/OC = BO/OD = 2/5.Görsel: Sınav Defteri
Şekilde hangi benzerlik var?
ŞekilEşleşmeKurulacak oran
Kenara paralel doğru (iç içe)A ↔ A, D ↔ B, E ↔ CAD/AB = AE/AC = DE/BC
Kelebek (paralel uçlar çapraz)A ↔ D, B ↔ CAO/OD = BO/OC = AB/DC
Ters yerleşim (m(ADE) = m(ACB))D ↔ C, E ↔ BAD/AC = AE/AB = DE/CB
Tales (paralel doğrular, iki kesen)parça ↔ parçaAB/BC = DE/EF
Çözümlü örnek

AB ∥ CD ve [AD] ∩ [BC] = {O}'dur. |AB| = 6, |CD| = 9 ve |AO| = 4 birim olduğuna göre |OD| kaç birimdir?

  1. AOB ∼ DOC, oran |AB|/|DC| = 6/9 = 2/3.
  2. |AO|/|OD| = 2/3 → |OD| = 4 · 3/2 = 6.

Cevap: 6

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

ABCD yamuğunda AB ∥ DC, |AB| = 4, |DC| = 10 ve [AC] köşegeni 21 birimdir. Köşegenlerin kesişim noktası O ise |AO| ve |OC| kaçtır?

  1. Kelebek: |AO|/|OC| = 4/10 = 2/5.
  2. 21 birim 2 + 5 = 7 eş parçaya bölünür: bir parça 3.
  3. |AO| = 6, |OC| = 15.

Cevap: |AO| = 6, |OC| = 15

✔ Doğru

  • Eşleşme çaprazdır: A ↔ D, B ↔ C (aynı doğrunun iki ucu).
  • Oran = paralel kenarların oranı.

✘ Sık yapılan hata

  • Kelebeğin iki üçgenini eş sanmak.
  • |AO|'yu |OC| ile eşleştirmek (A ile C aynı doğru üzerinde değilse).
Akılda kalsın: Kelebekte aynı doğru üzerindeki iki parça birbirine karşılık gelir: AO ↔ OD, BO ↔ OC. Oranı her zaman paralel kenarlardan oku.
Sınavda

Nasıl sorulurKelebek; yamuk, paralelkenar ya da iki paralel doğru arasındaki çapraz çizgilerde gizlenir. Önce paralel kenarları bul, oranı onlardan yaz, sonra aynı doğru üzerindeki parçaları eşleştir.

TuzakKelebeğin iki kanadını eş sanmak ve parçaları yanlış eşleştirmektir.

?Soru çöz

AB ∥ CD ve [AD] ile [BC] O noktasında kesişiyor. |AO| = 3, |OD| = 5 ve |AB| = 6 birim olduğuna göre |CD| kaç birimdir?

✓ D. AOB ∼ DOC: AB/DC = AO/OD → 6/DC = 3/5 → DC = 10. A 3,6, oranı ters kurup 6 · 3/5 yazmaktan; B 8, oran yerine farkı (5 − 3 = 2) eklemekten; C 6, kelebeğin iki üçgenini eş sanmaktan çıkar.

⇄Bilgi eşleştirme hangi benzerlik

TEOREM · TALES

Tales teoremi: paralel doğrular kesenleri orantılı böler

MEB 9. sınıf · Üçgenler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBenzer üçgen nedir, benzerlik oranı nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Eşlik ve benzerlik). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Biri öbürünün büyütülmüş ya da küçültülmüş kopyası olan iki üçgen benzerdir ve ∼ ile gösterilir: karşılıklı açıları eşit, karşılıklı kenarları orantılıdır. ABC ∼ DEF ise |AB|/|DE| = |BC|/|EF| = |AC|/|DF| = k'dir; k'ye benzerlik oranı denir. Çevrelerin oranı da k'dir.

Benzerlik ve benzerlik oranı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Tales teoremi nedir, paralel doğrular kesenleri hangi oranda böler?

Kısa cevap: Paralel üç ya da daha çok doğru, iki keseni aynı oranlarda böler: d₁ ∥ d₂ ∥ d₃ doğruları bir keseni A, B, C'de, öbürünü D, E, F'de kesiyorsa |AB|/|BC| = |DE|/|EF|'dir. Kesenlerin uzunlukları farklı olabilir, ama paralel doğruların ayırdığı parçaların oranı aynıdır. Temel orantı teoremi, kesenler bir noktada kesiştiğinde Tales'in özel hâlidir.

Defter çizgileri eşit aralıklıdır; çizgileri eğik kesen bir cetvel de bu yüzden eşit parçalara bölünür, cetvel ne kadar eğik olursa olsun.

Eski Yunan matematikçisi Tales'in adını taşıyan bu teorem, paralel doğruların “uzunlukları değil oranları koruduğunu” söyler. Kesenlerden birini, öbürüne paralel kaydırırsan yapı, kenarlarından birine paraleller çizilmiş bir üçgene dönüşür: önceki konudaki temel orantıya. Bu yüzden Tales teoremi de benzerlikten gelir.

d₁ ∥ d₂ ∥ d₃: AB/BC = DE/EF = 3/2. Kesenlerin eğimi farklı, oranlar aynı.Görsel: Sınav Defteri
Kesenler A'da birleşirse paralel doğrular üçgen kenarlarını aynı oranda böler: AD : DF : FB = AE : EG : GC.Görsel: Sınav Defteri
d₁ ∥ d₂ ∥ d₃ ⇒ |AB||BC| = |DE||EF| = |AC||DF|'ye göre aynı orandaOranlar aynı kesen üzerindeki parçalar arasında kurulur; kesenler arası kenar eşitliği yoktur.
Çözümlü örnek

d₁ ∥ d₂ ∥ d₃ doğruları bir keseni A, B, C'de, öbürünü D, E, F'de kesiyor. |AB| = 4, |BC| = 6 ve |DE| = 5 birim olduğuna göre |EF| kaç birimdir?

  1. Tales: |AB|/|BC| = |DE|/|EF| → 4/6 = 5/|EF|.
  2. |EF| = 5 · 6/4 = 7,5.

Cevap: 7,5

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Birbirine paralel üç sınır çizgisi, iki yol arasındaki araziyi iki parsele bölüyor. Ön yol boyunca parsellerin cephe uzunlukları 12 m ve 18 m'dir. Arka yol boyunca iki parselin toplam cephesi 45 m olduğuna göre parsellerin arka cephe uzunlukları kaçar metredir?

  1. Paralel doğrular iki keseni orantılı parçalara ayırır (Tales): |DE| : |EF| = 12 : 18, yani |DE| = 12k, |EF| = 18k.
  2. 12k + 18k = 45 → k = 1,5.
  3. |DE| = 18 m, |EF| = 27 m.

Cevap: 18 m ve 27 m

✔ Doğru

  • Oranı aynı kesenin parçalarıyla kur: AB/BC.
  • Bütün kesen de aynı oranda bölünür: AB/AC = DE/DF.

✘ Sık yapılan hata

  • Farklı kesenlerdeki parçaları eşit sanmak (AB = DE).
  • Oranı çapraz kurmak: AB/DE = EF/BC.
Akılda kalsın: Paralel doğrular uzunluğu değil oranı taşır. Cetvel eğilse de defter çizgileri onu aynı oranlarda keser.
Sınavda

Nasıl sorulurTales, üç ya da dört paralel doğru ve iki kesenle sorulur; bazen kesenlerden biri bir üçgenin kenarıdır. Oranı aynı kesenin parçalarıyla kurmak yeterlidir.

Tuzakİki kesendeki karşılıklı parçaları eşit sanmaktır; eşitlik yalnız kesenler paralelse vardır.

?Soru çöz

d₁ ∥ d₂ ∥ d₃ doğruları bir keseni A, B, C'de, öbürünü D, E, F'de kesiyor. |AB| = 3, |BC| = 5 ve |DF| = 12 birim olduğuna göre |DE| kaç birimdir?

✓ B. AB/AC = DE/DF → 3/8 = DE/12 → DE = 4,5. A 7,2, AB/BC oranını bütüne uygulayıp 12 · 3/5 yazmaktan; C 7,5, EF'yi bulup (12 · 5/8) DE sanmaktan; D 6, DF'yi iki eş parçaya bölmekten çıkar.

▭Sen çöz dört paralel doğru

Dört paralel doğru, birinci keseni 2, 3 ve 5 birimlik parçalara ayırıyor. İkinci kesen bu doğrular arasında 20 birimse parçaları , ve birimdir.

461025
UYGULAMA · GERÇEK HAYAT

Gölge, ayna ve yükseklik: ölçülemeyeni benzerlikle ölçmek

MEB 9. sınıf · Üçgenler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÜçgende bir kenara paralel çizilen doğru diğer kenarları hangi oranda böler?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

ABC üçgeninde BC kenarına paralel bir doğru AB'yi D'de, AC'yi E'de keserse ADE ve ABC üçgenleri benzer olur: |AD|/|AB| = |AE|/|AC| = |DE|/|BC|. Ayrıca paralel doğru iki kenarı aynı oranda böler: |AD|/|DB| = |AE|/|EC|. DE kenarı oranına ise bütün kenarlar (AB, AC) girer, parçalar (DB, EC) girmez.

Temel orantı: paralel kesen

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Benzerlikle gölge, ayna ve yükseklik problemleri nasıl çözülür?

Kısa cevap: Güneş ışınları birbirine paralel geldiği için aynı anda yere dik duran cisimlerin boyları gölgeleriyle orantılıdır: boy/gölge oranı hepsinde aynıdır. Lamba gibi noktasal bir ışıkta ışınlar lambadan çıkar ve benzer üçgenler lambanın tepesinde birleşir. Aynada gelme ve yansıma açıları eşit olduğu için yine benzer dik üçgenler oluşur.

Rivayete göre Tales, Mısır piramitlerinin yüksekliğini tırmanmadan, kendi gölgesinin boyuna eşit olduğu anı bekleyerek ölçmüştür.

Güneş çok uzakta olduğu için ışınları paralel kabul edilir. Yere dik bir direk, ışın ve gölgesi bir dik üçgen oluşturur; aynı anda yanındaki insanın üçgeninin açıları aynıdır (dik açı ve ışının yerle yaptığı açı). AA kuralıyla iki üçgen benzerdir, bu yüzden boy/gölge oranı ortaktır.

7,5/10 = 1,8/2,4 = 0,75: güneş ışınları paralel olduğu için bütün cisimlerde boy/gölge oranı aynıdır.Görsel: Sınav Defteri

Lamba ve ayna

Lambanın ışığı bir noktadan çıkar, ışınlar paralel değildir. Lamba direği ile çocuğun oluşturduğu üçgenler, gölgenin ucunda ortak açıya sahiptir: iç içe iki dik üçgen. Aynada ise ışın aynaya hangi açıyla gelirse o açıyla yansır; ayna iki tarafta eşit açılı iki dik üçgen oluşturur ve bunlar da benzerdir.

Noktasal ışıkta üçgenler gölgenin ucunda iç içedir: 5/(4,2 + 1,8) = 1,5/1,8.Görsel: Sınav Defteri
Gelme açısı = yansıma açısı → iki dik üçgen benzer: 1,6/2 = h/15 → h = 12 m.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

Boyu 1,8 m olan birinin gölgesi 2,4 m iken aynı anda bir ağacın gölgesi 10 m'dir. Ağacın boyu kaç metredir?

  1. Boy/gölge oranı ortak: 1,8/2,4 = h/10.
  2. h = 10 · 0,75 = 7,5.

Cevap: 7,5 m

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Göz yüksekliği 1,6 m olan Elif, yere koyduğu aynaya 2 m uzaklıkta durup aynada 15 m ötedeki binanın tepesini görüyor. Bina kaç metredir?

  1. Gelme ve yansıma açıları eşit, iki üçgen de dik: AA ile benzer.
  2. 1,6/2 = h/15 → h = 15 · 0,8 = 12.

Cevap: 12 m

✔ Doğru

  • Güneşte oran: boy/gölge, her cisimde aynı.
  • Lambada iç içe üçgen: büyük üçgenin tabanı direkten gölgenin ucuna kadardır.

✘ Sık yapılan hata

  • Lamba sorusunda büyük üçgenin tabanını yalnız aradaki uzaklık almak (gölgeyi eklememek).
  • Ayna sorusunda kişinin ve binanın aynaya uzaklıklarını karıştırmak.
Akılda kalsın: Güneş = paralel ışın → üçgenler yan yana ve benzer. Lamba = tek nokta → üçgenler iç içe, ortak açı gölgenin ucunda. Ayna = eşit açı → üçgenler aynanın iki yanında.
Sınavda

Nasıl sorulurGerçek hayat sorularında önce ışığın türünü belirle. Güneşte boy/gölge oranını eşitle; lambada iç içe üçgenin büyüğünün tabanına gölgeyi de ekle.

TuzakLamba sorusunda güneş gibi düşünüp yalnız aradaki mesafeyi kullanmaktır.

?Soru çöz

4 m yüksekliğindeki bir lamba direğinden 3 m uzakta, boyu 1,6 m olan bir çocuk duruyor. Lambanın oluşturduğu gölgesinin uzunluğu kaç metredir?

✓ A. İç içe benzer dik üçgenler: 4/(3 + s) = 1,6/s → 4s = 4,8 + 1,6s → s = 2. B 1,2, güneş gibi düşünüp 4/3 = 1,6/s yazmaktan; C 5, gölgenin ucunun direğe uzaklığını (3 + 2) cevap sanmaktan; D 7,5, oranı ters kurup 3 · 4/1,6 almaktan çıkar.

⇄Bilgi eşleştirme ışık türü

YÖNTEM · İKİ BENZERLİK

İki direk kuralı: kesişme yüksekliği ab/(a + b)

MEB 9. sınıf · Üçgenler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaParalel iki doğru parçasının uçlarını çapraz birleştirince oluşan kelebek benzerliği nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

AB ∥ CD ise [AD] ile [BC]'nin kesiştiği O noktasında iki üçgen oluşur ve AOB ∼ DOC'dir: |AO|/|OD| = |BO|/|OC| = |AB|/|DC|. Benzerlik oranı paralel kenarların oranıdır. Yamukta köşegenler de böyle bir kelebek oluşturur; köşegenler birbirini paralel tabanların oranında böler.

Kelebek benzerliği

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İki direğin tepelerinden karşı direklerin dibine çizilen iplerin kesiştiği yükseklik nasıl bulunur?

Kısa cevap: Yüksekliği a ve b olan iki dik direğin tepelerinden karşı direğin dibine gerilen ipler h yüksekliğinde kesişirse h = ab/(a + b)'dir; direkler arasındaki uzaklık sonucu değiştirmez. Formül, iki ayrı benzerlikten gelen 1/a + 1/b = 1/h eşitliğinin sonucudur. Yamukta köşegenlerin kesişiminden tabanlara paralel çizilen doğru parçası ise 2ab/(a + b)'dir.

Bu sorunun en şaşırtıcı yanı, direklerin ne kadar uzakta olduğunun hiç önemli olmamasıdır.

Kesişme noktası yerden h yükseklikte olsun ve tabanı, sol direğe x, sağ direğe y uzaklıkta iki parçaya bölsün. Sağ direğin dibinde biten büyük üçgende (sol direk a) benzerlik h/a = y/(x + y) verir; sol direğin dibinde biten üçgende h/b = x/(x + y). İkisini toplayınca sağ taraf 1 olur: h/a + h/b = 1. Uzaklıklar sadeleşip gider.

a = 6, b = 3 → h = 18/9 = 2. Kesişme noktasından inen dikme tabanı x ve y'ye böler.Görsel: Sınav Defteri
Direkler 4 birim de, 10 birim de uzak olsa kesişme yüksekliği 2'dir.Görsel: Sınav Defteri

Yamukta paralel çizgi

Aynı fikir yamukta da çalışır. Tabanları a ve b olan yamukta köşegenlerin kesişim noktasından tabanlara paralel bir doğru çizilirse bu doğru parçasının köşegenlerin sağında ve solunda kalan iki yarısının her biri ab/(a + b)'dir; tamamı 2ab/(a + b) olur.

a = 4, b = 12 → EF = 2 · 48/16 = 6; O, EF'nin orta noktasıdır.Görsel: Sınav Defteri
1h = 1a + 1b h = aba + b yamukta |EF| = 2aba + b
Çözümlü örnek

Boyları 6 m ve 3 m olan iki direğin tepelerinden karşı direklerin dibine gerilen ipler yerden kaç metre yükseklikte kesişir?

  1. h = 6 · 3/(6 + 3).
  2. h = 18/9 = 2. (Kontrol: 1/6 + 1/3 = 1/2.)

Cevap: 2 m

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

ABCD yamuğunda AB ∥ DC, |AB| = 4 ve |DC| = 12 birimdir. Köşegenlerin kesişim noktasından tabanlara paralel çizilen [EF] doğru parçası kaç birimdir (E ∈ [AD], F ∈ [BC])?

  1. Formül: |EF| = 2 · 4 · 12/(4 + 12).
  2. 96/16 = 6; O, EF'yi 3 + 3 diye ortadan böler.

Cevap: 6

✔ Doğru

  • h = ab/(a + b): çarpım bölü toplam; uzaklık önemsiz.
  • Yamukta tam parça 2ab/(a + b).

✘ Sık yapılan hata

  • h'yi direklerin ortalaması (a + b)/2 sanmak.
  • Yamukta orta tabanı (a + b)/2 ile köşegen kesişiminden geçen paraleli karıştırmak.
Akılda kalsın: Ters değerler toplanır: 1/h = 1/a + 1/b. Paralel bağlı dirençlerin ya da birlikte çalışan iki işçinin formülüyle aynı yapıdadır; bu yüzden h her zaman kısa direkten de kısadır.
Sınavda

Nasıl sorulurİki direk ya da iki duvar arasında çapraz ipler, merdivenler veya ışınlar verilir; kesişme yüksekliği ya da direklerden biri sorulur. Uzaklıklar verilse bile çoğu zaman gereksizdir.

TuzakKesişme yüksekliğini direklerin ortalaması sanmaktır; h her zaman kısa direkten de küçüktür.

?Soru çöz

Boyları 12 m ve 4 m olan iki dik direğin tepelerinden karşı direklerin dibine gerilen ipler yerden kaç metre yükseklikte kesişir?

✓ C. h = 12 · 4/(12 + 4) = 48/16 = 3. A 8, direklerin ortalamasını almaktan; B 16, toplamı almaktan; D 6, uzun direğin yarısını almaktan çıkar. h her zaman kısa direkten (4) küçük olmalıdır.

↕Formülün çıkış sırası ab/(a + b)

  1. İki eşitliği topla: h/a + h/b = 1.
  2. h'yi yalnız bırak: h = ab/(a + b).
  3. Büyük üçgenlerle benzerlik yaz: h/a = y/(x + y) ve h/b = x/(x + y).
  4. Kesişme noktasından yere dikme in; tabanı x ve y'ye böl.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

ABC ≅ DEF'dir. m(A) = 50° ve m(E) = 70° olduğuna göre m(F) kaç derecedir?

✓ A. A ↔ D ve B ↔ E: m(D) = 50°, m(E) = 70°; m(F) = 180 − 50 − 70 = 60°. B, F ile E'yi karıştırmaktan; C, F'yi A'ya karşılık sanmaktan; D, m(D) + m(E)'yi alıp F'yi dış açı gibi hesaplamaktan çıkar.Kaynak: Eşlik ve benzerlik · Eş üçgenlerde karşılıklı elemanlar

?Soru 2

ABC üçgeninde B ve C köşelerindeki dış açıların açıortayları K noktasında kesişiyor. m(BKC) = 52° olduğuna göre m(BAC) kaç derecedir?

✓ C. Dış–dış: 90 − A/2 = 52 → A/2 = 38 → A = 76°. A 104, iç–dış formülünü (A/2 = 52) kullanmaktan; B 38, A'nın yarısını bulup ikiyle çarpmayı unutmaktan; D 128, 52°'nin bütünlerini almaktan çıkar.Kaynak: Üçgende açılar · Açıortaylar arası açı

?Soru 3

Benzer iki üçgenin benzerlik oranı 3/5'tir. Küçük üçgenin çevresi 24 birim olduğuna göre büyük üçgenin çevresi kaç birimdir?

✓ D. Çevre oranı benzerlik oranıdır: 24 / Ç = 3/5 → Ç = 40. A 14,4, oranı ters kullanıp 24 · 3/5 yazmaktan; B 120, yalnız paydayla çarpıp 24 · 5 almaktan; C 72, yalnız payla çarpıp 24 · 3 almaktan çıkar.Kaynak: Eşlik ve benzerlik · Benzerlik ve benzerlik oranı

?Soru 4

Bir üçgenin iç açılarının ölçüleri 3, 4 ve 5 sayılarıyla orantılıdır. Bu üçgenin en büyük açısı kaç derecedir?

✓ D. 3k + 4k + 5k = 180 → k = 15; açılar 45°, 60°, 75°, en büyüğü 75°. A 60 ortanca açıdır; B 45 en küçük açıdır; C 90, 3-4-5 kenar üçlüsünü (dik üçgen) açı oranıyla karıştırmaktan çıkar.Kaynak: Üçgende açılar · İç açılar toplamı 180°

?Soru 5

ABC üçgeninde m(A) = 50° ve m(B) = 65° olduğuna göre kenar uzunlukları için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. m(C) = 180 − 50 − 65 = 65° = m(B), eşit açıların karşısında b = c; en küçük açı A olduğundan a en kısa. A, sıralamayı harf sırasıyla yazmaktan; C, en küçük açının karşısını en uzun sanmaktan; D, m(C) hesaplanmadan b ile c'nin farklı olduğunu varsaymaktan çıkar.Kaynak: Açı-kenar bağıntıları · Büyük açı karşısında büyük kenar

?Soru 6

ABC üçgeninde D ∈ [AB], E ∈ [AC] ve m(AED) = m(ABC)'dir. |AD| = 4, |AE| = 5 ve |EC| = 3 birim olduğuna göre |DB| kaç birimdir?

✓ B. AA ile AED ∼ ABC (E ↔ B, D ↔ C): AE/AB = AD/AC → 5/AB = 4/8 → AB = 10, DB = 10 − 4 = 6. A 2,4, paralel gibi AD/AB = AE/AC kurmaktan; C 10, |AB|'yi bulup |DB| sanmaktan; D 4, üçgeni ikizkenar sanıp |AB| = |AC| = 8 almaktan çıkar.Kaynak: Eşlik ve benzerlik · Benzerlik kuralları: AA, KAK, KKK

?Soru 7

ABC üçgeninde |AB| = |BC| ve m(ABC) = 50° olduğuna göre m(BAC) kaç derecedir?

✓ A. Eş kenarlar AB ve BC; ortak köşe B tepedir, eş açılar A ve C'de: (180 − 50) ÷ 2 = 65°. B 50, taban açısını tepe açısına eşit sanmaktan; C 80, eş açıları A ve B sanıp 180 − 2 · 50 yazmaktan; D 130, 180 − 50'yi bulup 2'ye bölmeyi unutmaktan çıkar.Kaynak: Üçgende açılar · İkizkenar ve eşkenar üçgen

?Soru 8

Aşağıdaki uzunluk üçlülerinden hangisi bir üçgenin kenarları olamaz?

✓ C. En uzun kenar 5, öbür ikisinin toplamı 2 + 3 = 5: eşitlikte üçgen düzleşir, oluşmaz. A'da 5 < 7, bilinen dik üçgen; B'de 9 < 10, ikizkenar üçgen kurulur; D'de 12 < 13, kapanır; büyük sayılar yanıltmasın.Kaynak: Açı-kenar bağıntıları · Üçgen eşitsizliği

?Soru 9

ABC üçgeninde |AB| = 6 ve |AC| = 11 birimdir. m(A) < m(B) ve |BC| tam sayı olduğuna göre |BC| en çok kaç birimdir?

✓ B. Üçgen eşitsizliği 5 < a < 17; m(A) < m(B) olduğundan karşı kenarlar a < b = 11. Kesişim 5 < a < 11, en büyük tam sayı 10. A 16, açı koşulunu unutup yalnız eşitsizliği kullanmaktan; C 11, sınırı dâhil etmekten; D 6 en küçük değerdir.Kaynak: Açı-kenar bağıntıları · Tam sayı değerleri ve çevre

?Soru 10

Benzer iki üçgende karşılıklı açıortay uzunlukları 4 ve 6 birimdir. Küçük üçgenin bir kenarı 8 birim ise büyük üçgende buna karşılık gelen kenar kaç birimdir?

✓ A. Açıortay oranı benzerlik oranıdır: k = 6/4 = 3/2; kenar 8 · 3/2 = 12. B 10, oran yerine fark kullanıp 8 + 2 yazmaktan; C 16/3, oranı ters kurup 8 · 4/6 almaktan; D 18, uzunlukta k² kullanıp 8 · 9/4 yazmaktan çıkar.Kaynak: Eşlik ve benzerlik · Benzerlikte yardımcı elemanlar ve çevre
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Geometri soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →