Çemberin elemanları: yarıçap, çap, kiriş, yay ve doğrunun üç durumu
MEB 11. sınıf · Çember ve Daire · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaİkizkenar ve eşkenar üçgenin açı özellikleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Üçgende açılar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Üçgenler kenarlarına göre çeşitkenar, ikizkenar ve eşkenar diye ayrılır. İkizkenar üçgende eş kenarların karşısındaki taban açıları eşittir; tepe açısı α ise taban açılarının her biri (180° − α)/2'dir. Tersi de doğrudur: iki açısı eşit olan üçgen ikizkenardır. Eşkenar üçgenin üç açısı da 60°'dir.
✎Konu anlatımı
Çemberin elemanları nelerdir, bir doğru ile çember kaç farklı durumda olabilir?
Kısa cevap: Çember, düzlemde sabit bir noktaya eşit uzaklıktaki noktaların kümesidir; sabit nokta merkez, uzaklık yarıçaptır. Çember üzerindeki iki noktayı birleştiren parça kiriş, merkezden geçen en uzun kiriş çaptır ve uzunluğu 2r'dir. Bir doğrunun merkeze uzaklığı d ise d küçüktür r iken doğru kesen, d eşittir r iken teğet, d büyüktür r iken çemberle ayrıktır.Bir ipin ucunu yere sabitleyip öbür ucundaki tebeşirle dolanırsan çizdiğin her nokta sabit noktadan aynı uzaklıktadır: işte çember.
Merkezi O, yarıçapı r olan çember Ç(O, r) diye yazılır. Çember yalnız bu eğri çizgidir; çember ile iç bölgesinin birleşimine daire denir. Çember üzerindeki iki noktayı birleştiren doğru parçası kiriştir; merkezden geçen kiriş çaptır ve en uzun kiriştir: 2r. Çemberin iki nokta arasında kalan parçasına yay denir. Bu elemanların hepsi tek bir gerçeğe dayanır: merkezden çember üzerindeki her noktaya uzaklık r'dir.
Doğru ile çember: üç durum
Bir doğrunun çemberle durumunu, merkezden doğruya inen dikmenin uzunluğu d belirler. Doğru merkeze yarıçaptan daha yakınsa çemberi iki noktada keser ve kesen adını alır. Uzaklık tam r ise doğru çembere tek noktada dokunur: teğet. Uzaklık r'den büyükse ortak nokta yoktur. Bu karşılaştırmayı Çemberin analitiği sayfasında denklemlerle de yapacağız.
| Koşul | Doğrunun adı | Ortak nokta |
|---|---|---|
| d < r | kesen | 2 |
| d = r | teğet | 1 |
| d > r | ayrık (dışarıda) | 0 |
Çapı 12 birim olan bir çemberin merkezine uzaklığı 2x − 4 birim olan doğru, çemberi iki noktada kesiyor. x'in alabileceği tam sayı değerleri kaç tanedir?
- Yarıçap r = 6. Kesen olması için 0 ≤ 2x − 4 < 6 (uzaklık negatif olamaz).
- 4 ≤ 2x < 10 → 2 ≤ x < 5.
- Tam sayılar 2, 3, 4.
Cevap: 3 tane
Yarıçapı 4 birim olan çemberin merkezinin bir d doğrusuna uzaklığı 9 birimdir. Çember üzerindeki noktaların d doğrusuna uzaklıklarının en küçük ve en büyük değeri kaçtır?
- Merkezden doğruya dik in: |OH| = 9. Bu dikme çemberi doğruya en yakın N ve en uzak F noktalarında keser.
- En küçük uzaklık: 9 − 4 = 5; en büyük uzaklık: 9 + 4 = 13.
Cevap: en küçük 5, en büyük 13 birim
✔ Doğru
- Çap = 2r, en uzun kiriştir.
- Durumu d ile r karşılaştırması belirler.
- Çember çizgidir, daire iç bölgeyle birlikte alandır.
✘ Sık yapılan hata
- Çapı yarıçap yerine kullanmak (d'yi 2r ile karşılaştırmak).
- Kesen koşulunda uzaklığın negatif olamayacağını unutmak.
- Çember ile daireyi aynı şey sanmak.
Nasıl sorulurBu konuda sorular genellikle merkeze uzaklığı cebirsel verilen bir doğrunun kesen ya da teğet olma koşuluyla gelir; x'in değer aralığı istenir.
TuzakÇap verildiğinde yarıçapa geçmeden karşılaştırma yapmak ve uzaklığın 0 ya da pozitif olması gerektiğini unutmaktır.
⇄Bilgi eşleştirme durumlar
?Soru çöz
Yarıçapı 8 birim olan bir çemberin merkezine uzaklığı 2x + 2 birim olan doğru çembere teğettir. x kaçtır?