Merkez açı ve yay: açı kadar yay
MEB 11. sınıf · Çember ve Daire · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaÇemberin elemanları nelerdir, bir doğru ile çember kaç farklı durumda olabilir?Bağlantılı konudan (Çemberde kiriş ve teğet). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Çember, düzlemde sabit bir noktaya eşit uzaklıktaki noktaların kümesidir; sabit nokta merkez, uzaklık yarıçaptır. Çember üzerindeki iki noktayı birleştiren parça kiriş, merkezden geçen en uzun kiriş çaptır ve uzunluğu 2r'dir. Bir doğrunun merkeze uzaklığı d ise d küçüktür r iken doğru kesen, d eşittir r iken teğet, d büyüktür r iken çemberle ayrıktır.
✎Konu anlatımı
Çemberde merkez açı nedir, merkez açı ile yay arasında nasıl bir ilişki vardır?
Kısa cevap: Köşesi çemberin merkezinde olan açıya merkez açı denir. Merkez açının kolları arasında kalan yayın ölçüsü merkez açının ölçüsüne eşittir: m(AOB) = m(AB yayı). Bütün çember 360°'dir; küçük yay ile büyük yayın toplamı 360° eder. Eşit merkez açılar eşit yayları ve eşit uzunlukta kirişleri görür.Bir pastayı merkezden dilimlediğinde dilimin sivri ucundaki açı, kenardan ne kadar pay aldığını söyler.
Köşesi merkezde, kolları yarıçap olan açıya merkez açı denir. Çemberdeki açıların hepsi yaylar üzerinden konuşur ve yayın ölçüsü derece ile verilir: bir yayın ölçüsü, onu gören merkez açının ölçüsüne eşittir. A ve B noktaları çemberi iki yaya ayırır: küçük yay merkez açı kadar, büyük yay ise 360°'den kalan kadardır. Yayın uzunluğu ise ayrı bir şeydir; onu Dairede çevre ve alan sayfasında göreceğiz.
Eşit açı, eşit yay, eşit kiriş
Aynı çemberde iki merkez açı eşitse oluşan iki ikizkenar üçgen eştir (iki kenarı r, aradaki açılar eşit); bu yüzden gördükleri kirişler de eşittir. Tersi de geçerlidir: eşit kirişler eşit yayları görür. Bir çemberi n eşit yaya bölmek, merkezde 360°/n'lik eşit açılar oluşturmak demektir; düzgün çokgenler çembere böyle yerleşir.
Çember üzerindeki A, B, C noktaları çemberi ölçüleri 2 : 3 : 4 oranında olan üç yaya ayırıyor. En büyük yayı gören merkez açı kaç derecedir?
- Yaylar 2k, 3k, 4k; toplam bütün çember: 9k = 360 → k = 40.
- Yaylar 80°, 120°, 160°; en büyük yayı gören merkez açı 160°.
Cevap: 160°
Şekilde [AC] çaptır. m(AOB) = 3x + 10° ve m(BOC) = 2x + 20°'dir. BC yayının ölçüsü kaç derecedir?
- A, O, C doğrusal: iki merkez açı bir doğru açı oluşturur: (3x + 10) + (2x + 20) = 180.
- 5x = 150 → x = 30; m(BOC) = 80°.
- Yayın ölçüsü onu gören merkez açıya eşittir: BC yayı 80°.
Cevap: 80°
✔ Doğru
- Merkez açı = gördüğü yayın ölçüsü.
- Küçük yay + büyük yay = 360°.
- Eşit merkez açılar eşit kirişleri görür.
✘ Sık yapılan hata
- Yayın ölçüsünü (derece) yay uzunluğuyla karıştırmak.
- Büyük yayı sorarken küçük yayı yazmak.
- Çapın merkezde 180°'lik açı oluşturduğunu unutmak.
Nasıl sorulurMerkez açı soruları genellikle yayların oranını ya da cebirsel ifadelerini verip bir yayı ya da açıyı ister; çap varsa merkezde 180° vardır.
TuzakYayın derece ölçüsü ile uzunluğunu karıştırmak ve soru büyük yayı isterken küçük yayı işaretlemektir.
▭Sen çöz yay ölçüsü
Bir merkez açının ölçüsü 72° ise gördüğü küçük yay °, aynı iki noktanın ayırdığı büyük yay °'dir.
?Soru çöz
Bir çember, üzerindeki beş nokta ile beş eşit yaya bölünüyor. Bu yaylardan birini gören merkez açı kaç derecedir?