Çemberde açılar: merkez, çevre, iç, dış ve teğet-kiriş açı

Çemberdeki bütün açılar yaylar üzerinden konuşur: merkez açı yayın kendisi, çevre açı yarısıdır. İç, dış ve teğet-kiriş açıları da bu iki kuraldan türetiyoruz.

5 durakTYT · AYT · KPSS
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · MERKEZ AÇI

Merkez açı ve yay: açı kadar yay

MEB 11. sınıf · Çember ve Daire · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÇemberin elemanları nelerdir, bir doğru ile çember kaç farklı durumda olabilir?Bağlantılı konudan (Çemberde kiriş ve teğet). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Çember, düzlemde sabit bir noktaya eşit uzaklıktaki noktaların kümesidir; sabit nokta merkez, uzaklık yarıçaptır. Çember üzerindeki iki noktayı birleştiren parça kiriş, merkezden geçen en uzun kiriş çaptır ve uzunluğu 2r'dir. Bir doğrunun merkeze uzaklığı d ise d küçüktür r iken doğru kesen, d eşittir r iken teğet, d büyüktür r iken çemberle ayrıktır.

Çemberin elemanları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Çemberde merkez açı nedir, merkez açı ile yay arasında nasıl bir ilişki vardır?

Kısa cevap: Köşesi çemberin merkezinde olan açıya merkez açı denir. Merkez açının kolları arasında kalan yayın ölçüsü merkez açının ölçüsüne eşittir: m(AOB) = m(AB yayı). Bütün çember 360°'dir; küçük yay ile büyük yayın toplamı 360° eder. Eşit merkez açılar eşit yayları ve eşit uzunlukta kirişleri görür.

Bir pastayı merkezden dilimlediğinde dilimin sivri ucundaki açı, kenardan ne kadar pay aldığını söyler.

Köşesi merkezde, kolları yarıçap olan açıya merkez açı denir. Çemberdeki açıların hepsi yaylar üzerinden konuşur ve yayın ölçüsü derece ile verilir: bir yayın ölçüsü, onu gören merkez açının ölçüsüne eşittir. A ve B noktaları çemberi iki yaya ayırır: küçük yay merkez açı kadar, büyük yay ise 360°'den kalan kadardır. Yayın uzunluğu ise ayrı bir şeydir; onu Dairede çevre ve alan sayfasında göreceğiz.

Merkez açı 70° ise gördüğü küçük AB yayı da 70°'dir; büyük yay 360° − 70° = 290°'dir.Görsel: Sınav Defteri

Eşit açı, eşit yay, eşit kiriş

Aynı çemberde iki merkez açı eşitse oluşan iki ikizkenar üçgen eştir (iki kenarı r, aradaki açılar eşit); bu yüzden gördükleri kirişler de eşittir. Tersi de geçerlidir: eşit kirişler eşit yayları görür. Bir çemberi n eşit yaya bölmek, merkezde 360°/n'lik eşit açılar oluşturmak demektir; düzgün çokgenler çembere böyle yerleşir.

İki merkez açı da 50°: yayları 50°, kirişleri eşittir (çentikler).Görsel: Sınav Defteri
m(AOB) = m(AB yayı) küçük yay + büyük yay = 360° eşit merkez açı ⇔ eşit kirişYayın ölçüsü derecedir; uzunluğu ayrı hesaplanır.
Çözümlü örnek

Çember üzerindeki A, B, C noktaları çemberi ölçüleri 2 : 3 : 4 oranında olan üç yaya ayırıyor. En büyük yayı gören merkez açı kaç derecedir?

  1. Yaylar 2k, 3k, 4k; toplam bütün çember: 9k = 360 → k = 40.
  2. Yaylar 80°, 120°, 160°; en büyük yayı gören merkez açı 160°.

Cevap: 160°

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Şekilde [AC] çaptır. m(AOB) = 3x + 10° ve m(BOC) = 2x + 20°'dir. BC yayının ölçüsü kaç derecedir?

  1. A, O, C doğrusal: iki merkez açı bir doğru açı oluşturur: (3x + 10) + (2x + 20) = 180.
  2. 5x = 150 → x = 30; m(BOC) = 80°.
  3. Yayın ölçüsü onu gören merkez açıya eşittir: BC yayı 80°.

Cevap: 80°

✔ Doğru

  • Merkez açı = gördüğü yayın ölçüsü.
  • Küçük yay + büyük yay = 360°.
  • Eşit merkez açılar eşit kirişleri görür.

✘ Sık yapılan hata

  • Yayın ölçüsünü (derece) yay uzunluğuyla karıştırmak.
  • Büyük yayı sorarken küçük yayı yazmak.
  • Çapın merkezde 180°'lik açı oluşturduğunu unutmak.
Akılda kalsın: Merkezdeki açı yayın aynasıdır: ne kadar açılırsa yay da o kadar derecedir. Çemberdeki bütün öbür açılar bu iki eşit ölçü üzerinden hesaplanır.
Sınavda

Nasıl sorulurMerkez açı soruları genellikle yayların oranını ya da cebirsel ifadelerini verip bir yayı ya da açıyı ister; çap varsa merkezde 180° vardır.

TuzakYayın derece ölçüsü ile uzunluğunu karıştırmak ve soru büyük yayı isterken küçük yayı işaretlemektir.

▭Sen çöz yay ölçüsü

Bir merkez açının ölçüsü 72° ise gördüğü küçük yay °, aynı iki noktanın ayırdığı büyük yay °'dir.

72288144108

?Soru çöz

Bir çember, üzerindeki beş nokta ile beş eşit yaya bölünüyor. Bu yaylardan birini gören merkez açı kaç derecedir?

✓ C. Beş eşit yay: her biri 360 ÷ 5 = 72°, merkez açı yaya eşittir. A 36, aynı yayı gören çevre açıdır (yarısı); B 108, düzgün beşgenin iç açısıyla karıştırmaktan; D 144, iki yayı birden almaktan çıkar.
TEOREM · ÇEVRE AÇI

Çevre açı: yayın yarısı, çapı gören açı 90°

MEB 11. sınıf · Çember ve Daire · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÜçgende dış açı nedir, dış açı neden uzak iki iç açının toplamına eşittir?Bağlantılı konudan (Üçgende açılar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Üçgenin bir kenarı uzatılınca oluşan açıya dış açı denir; dış açı kendisine komşu olmayan iki iç açının toplamına eşittir: C köşesindeki dış açı m(A) + m(B)'dir. Her köşedeki dış açı o köşedeki iç açının bütünleridir ve bir üçgenin üç dış açısının toplamı her zaman 360°'dir.

Dış açı kuralı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Çevre açı nedir, çevre açı neden gördüğü yayın yarısıdır?

Kısa cevap: Köşesi çember üzerinde, kolları kiriş olan açıya çevre açı denir. Çevre açının ölçüsü, gördüğü yayın ölçüsünün yarısıdır; yani aynı yayı gören merkez açının da yarısıdır. Bu yüzden aynı yayı gören bütün çevre açılar birbirine eşittir ve çapı gören çevre açı her zaman 90°'dir.

Bir futbol sahasında kale direklerini aynı yaydan izleyen bütün seyirciler kaleyi aynı açıyla görür.

Köşesi çember üzerinde olan ve kolları kiriş olan açıya çevre açı denir. Kollardan biri çaptan geçiyorsa neden yarısı olduğu kolayca görülür: C'den O'ya giden yarıçapla oluşan OBC üçgeni ikizkenardır (|OB| = |OC|), taban açıları x ise Üçgende açılar sayfasında gördüğümüz dış açı kuralı merkezdeki açıyı x + x = 2x yapar. Genel durum, şekli iki parçaya ayırıp aynı adımı iki kez uygulamaktır. Sonuç: çevre açı = yay / 2.

AB yayı 80°: merkez açı 80°, çevre açı 40°. Çevre açı, aynı yayı gören merkez açının yarısıdır.Görsel: Sınav Defteri

İki önemli sonuç

Çevre açının ölçüsü yalnız gördüğü yaya bağlıdır; köşenin yay üzerinde nerede olduğuna bağlı değildir. Bu yüzden aynı yayı gören çevre açılar eşittir. Çap, 180°'lik bir yayı görür; çapı gören çevre açı bu yüzden 90°'dir. Tersi de doğrudur: dik üçgenin hipotenüsü, çevrel çemberinin çapıdır.

Solda C₁, C₂, C₃'ten görülen açıların hepsi 40°. Sağda çapı gören açı 90°'dir.Görsel: Sınav Defteri
çevre açı = yay / 2 = merkez açı / 2 aynı yayı gören çevre açılar eşit çapı gören çevre açı = 90°Çevre açının köşesi çember üzerinde, kolları kiriştir.
Çözümlü örnek

Aynı yayı gören bir çevre açının ölçüsü 3x − 10°, merkez açının ölçüsü 4x + 20°'dir. Çevre açı kaç derecedir?

  1. Merkez açı çevre açının iki katı: 4x + 20 = 2(3x − 10).
  2. 4x + 20 = 6x − 20 → x = 20.
  3. Çevre açı 3 · 20 − 10 = 50°; merkez açı 100°.

Cevap: 50°

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

[AB] bir çemberin çapıdır ve C çember üzerindedir. |AC| = 6 ve |BC| = 8 birim olduğuna göre çemberin yarıçapı kaçtır?

  1. [AB] çap olduğu için m(ACB) = 90°.
  2. Pisagor: |AB| = √(6² + 8²) = 10.
  3. Yarıçap: 10 / 2 = 5.

Cevap: 5 birim

✔ Doğru

  • Çevre açı, gördüğü yayın yarısıdır.
  • Aynı yayı gören çevre açılar eşittir.
  • Çapı gören açı 90°.

✘ Sık yapılan hata

  • Çevre açıyı yayın kendisine eşit almak.
  • Merkez açıyı çevre açının yarısı sanmak (ters ilişki).
  • Farklı yayları gören iki çevre açıyı eşit sanmak.
Akılda kalsın: Merkezden bakan tam, çemberden bakan yarım görür. Çap gördüğün yerde hemen dik açıyı ara: çapın uçlarına çember üzerindeki herhangi bir noktadan gidilince 90° çıkar.
Sınavda

Nasıl sorulurÇevre açı soruları çoğunlukla çember üzerinde dört nokta ve köşegenleriyle gelir: aynı yayı gören açılar eşitlenir, açılar yaylara çevrilip toplanır. Çapın görüldüğü üçgende 90° ve Pisagor sık birleşir.

TuzakÇevre açıyı yaya eşit almak ve şekilde hangi yayın görüldüğünü (küçük mü büyük mü) kontrol etmemektir.

⇄Bilgi eşleştirme çevre açı

?Soru çöz

Şekilde A, B, C, D çember üzerindedir. m(BDC) = 35° ve m(CBD) = 25° olduğuna göre m(BAD) = x kaç derecedir?

✓ A. BAC ile BDC aynı BC yayını görür: 35°; CAD ile CBD aynı CD yayını görür: 25°. x = 35 + 25 = 60. B 35, yalnız BAC parçasıdır; C 120, BD yayının ölçüsüdür, yarıya bölünmemiş; D 25, yalnız CAD parçasıdır.
KURAL · İÇ VE DIŞ AÇI

İç açı ve dış açı: yayların toplamı ve farkı

MEB 11. sınıf · Çember ve Daire · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÜçgenin iç açılarının toplamı neden 180 derecedir?Bağlantılı konudan (Üçgende açılar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir üçgenin üç iç açısının ölçüleri toplamı her zaman 180°'dir. Nedeni şudur: bir köşeden karşı kenara paralel bir doğru çizilince bu doğru üzerinde üç açı yan yana gelir; iç ters açılar nedeniyle bu açılar üçgenin üç açısına eşittir ve yan yana duran üç açı bir doğru açı, yani 180° oluşturur.

İç açılar toplamı 180°

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Çemberde iç açı ve dış açı nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: İki kiriş çemberin içinde kesişirse oluşan iç açı, kendisi ile ters açısının gördüğü iki yayın toplamının yarısıdır: (a + b)/2. Köşesi çemberin dışında olan, kolları çemberi kesen açıya dış açı denir; ölçüsü kolları arasındaki büyük yay ile küçük yayın farkının yarısıdır: (a − b)/2. İki kural da çevre açıdan türetilir.

Köşe merkeze yaklaştıkça açı büyür, çemberin dışına çıktıkça küçülür; formüller bu sezgiyi sayıya döker.

[AC] ve [BD] kirişleri çemberin içindeki E noktasında kesişsin. [BC] kirişini çizersen EBC üçgeni oluşur. AEB açısı bu üçgenin E'deki dış açısıdır, yani öbür iki iç açının toplamıdır: m(ACB) + m(DBC). Bu iki açı çevre açıdır ve AB ile CD yaylarının yarılarıdır. Sonuç: iç açı = (a + b)/2; a ve b, açının ve ters açısının gördüğü yaylardır.

AB yayı 100°, karşısındaki CD yayı 40°: m(AEB) = (100° + 40°)/2 = 70°.Görsel: Sınav Defteri

Dış açı: farkın yarısı

P çemberin dışında olsun; bir kesen çemberi önce A sonra B'de, öbürü önce C sonra D'de kessin. P, B ve C noktalarının oluşturduğu PBC üçgenine bak: BCD açısı bu üçgenin C'deki dış açısıdır, yani m(P) + m(PBC). BCD çevre açısı BD yayının, PBC açısı ise AC yayının yarısıdır. Buradan dış açı = (büyük yay − küçük yay)/2 çıkar. Kollardan biri ya da ikisi teğet olsa da aynı kural geçerlidir.

Uzak yay 110°, yakın yay 30°: m(P) = (110° − 30°)/2 = 40°.Görsel: Sınav Defteri
iç açı = (a + b) / 2 dış açı = (büyük yay − küçük yay) / 2İç açıda açının ve ters açısının gördüğü yaylar; dış açıda kollar arasındaki uzak ve yakın yay.
EBC üçgeninde AEB, E'deki dış açıdır: m(ACB) + m(DBC) = 50° + 20° = 70°.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

Çemberin içinde kesişen iki kirişin oluşturduğu açılardan biri 50°'dir. Bu açının ve ters açısının gördüğü yayların ölçüleri 3x ve x + 20° olduğuna göre yaylar kaç derecedir?

  1. İç açı kuralı: (3x + x + 20) / 2 = 50 → 4x + 20 = 100.
  2. x = 20: yaylar 60° ve 40°.

Cevap: 60° ve 40°

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Çemberin dışındaki P noktasından çizilen iki kesen çemberi A, B ve C, D noktalarında kesiyor; A ve C, P'ye yakın noktalardır. [AD] ile [BC] kirişleri E noktasında kesişiyor. m(APC) = 30° ve m(AEC) = 70° olduğuna göre BD ve AC yaylarının ölçüleri kaçtır?

  1. Dış açı, yayların farkının yarısıdır: (BD − AC) / 2 = 30° → BD − AC = 60°.
  2. İç açı, gördüğü yay ile karşısındaki yayın toplamının yarısıdır: (AC + BD) / 2 = 70° → AC + BD = 140°.
  3. Taraf tarafa topla: 2 · BD = 200° → BD = 100°, AC = 40°.

Cevap: BD yayı 100°, AC yayı 40°

✔ Doğru

  • Köşe içerideyse yaylar toplanır, dışarıdaysa çıkarılır; ikisinde de yarıya bölünür.
  • İç açıda açının ve ters açısının yayları kullanılır.
  • Dış açıda büyük yay eksi küçük yay.

✘ Sık yapılan hata

  • İç açıda yan yana iki yayı toplamak.
  • Dış açıda yayları toplamak.
  • Yarıya bölmeyi unutmak.
Akılda kalsın: Köşenin yerini düşün: merkezde yayın kendisi, içeride iki yayın ortalaması, çemberde yarısı, dışarıda farkın yarısı. Köşe uzaklaştıkça açı küçülür.
Sınavda

Nasıl sorulurÖSYM iç ve dış açıyı genellikle aynı şekilde birlikte sorar: iki kesen dışarıda, iki kiriş içeride kesişir; bir açı ve bir yay verilip öbür yay ya da açı istenir. Önce köşenin içeride mi dışarıda mı olduğunu belirle.

Tuzakİç açıda yan yana yayları toplamak ve dış açıda yayları toplamaktır.

▭Sen çöz iç ve dış açı

İçeride kesişen iki kirişin oluşturduğu açının ve ters açısının gördüğü yaylar 80° ve 60° ise açı °'dir. Dış noktadan çizilen iki kesen arasındaki yaylar 150° ve 50° ise açı °'dir.

7050100140

?Soru çöz

Çemberin dışındaki bir noktadan çizilen iki kesen arasında kalan yayların ölçüleri 4x ve x'tir. Kesenler arasındaki açı 45° olduğuna göre büyük yay kaç derecedir?

✓ D. Dış açı: (4x − x)/2 = 45 → 3x = 90 → x = 30; büyük yay 4 · 30 = 120°. A 72, iç açı kuralını kullanıp (4x + x)/2 = 45 yazmaktan; B 60, 2'ye bölmeyi unutup 3x = 45 yazmaktan; C 30, x'in kendisidir, büyük yay değil.
KURAL · TEĞET-KİRİŞ AÇI

Teğet-kiriş açı: teğet de yayın yarısını görür

MEB 11. sınıf · Çember ve Daire · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÇemberde teğet ile yarıçap neden diktir, teğet uzunluğu nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Çemberde kiriş ve teğet). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Teğet, çemberle tek ortak noktası olan doğrudur ve değme noktasındaki yarıçapa diktir. Bunun nedeni, değme noktasının doğru üzerinde merkeze en yakın nokta olmasıdır. Çemberin dışındaki bir P noktasından çizilen teğet parçasının uzunluğu, hipotenüsü |OP| olan dik üçgenden bulunur: |PA|² = |OP|² − r².

Teğet ve yarıçap

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Teğet-kiriş açı nedir, çemberdeki açı türleri nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Köşesi çember üzerinde, bir kolu teğet, öbür kolu kiriş olan açıya teğet-kiriş açı denir. Ölçüsü kolları arasında kalan yayın yarısıdır; yani aynı yayı gören çevre açıya eşittir. Dışarıdaki bir noktadan çizilen teğet ile kesen ya da iki teğet arasındaki açı ise dış açı kuralına uyar: büyük yay ile küçük yayın farkının yarısı.

Çevre açının bir kolunu çember üzerinde kaydırıp köşeye yaklaştırırsan kiriş teğete dönüşür, açının ölçüsü ise değişmez.

A'da teğet çizilmiş, [AB] de bir kiriş olsun. Çemberde kiriş ve teğet sayfasında gördük: teğet, değme noktasındaki yarıçapa diktir. OAB üçgeni ikizkenar olduğundan taban açıları (180° − m(AOB))/2 = 90° − m(AOB)/2'dir. Teğetle kiriş arasındaki açı 90°'den bu taban açısı çıkarılarak bulunur: m(AOB)/2, yani yayın yarısı. Bu yüzden teğet-kiriş açı, aynı yayı gören çevre açıya eşittir.

AB yayı 100°: teğet-kiriş açı 50°, aynı yayı gören çevre açı ACB de 50°.Görsel: Sınav Defteri

Dış noktadan teğet: yine farkın yarısı

P'den çizilen iki teğet çembere A ve B'de değsin. A ile B çemberi küçük ve büyük iki yaya ayırır. P'deki açı dış açı kuralına uyar: (büyük yay − küçük yay)/2. Küçük yay x ise büyük yay 360° − x'tir ve açı (360° − 2x)/2 = 180° − x olur: Çemberde kiriş ve teğet sayfasında gördüğümüz “teğetler arası açı ile merkez açı bütünler” kuralının yay dilindeki karşılığıdır.

Büyük yay 250°, küçük yay 110°: m(P) = (250° − 110°)/2 = 70° = 180° − 110°.Görsel: Sınav Defteri
Çemberde açılar: köşenin yeri ve ölçü
AçıKöşesiKollarıÖlçüsü
Merkez açımerkezdeiki yarıçapyay
Çevre açıçember üzerindeiki kirişyay / 2
Teğet-kiriş açıçember üzerindeteğet ve kirişyay / 2
İç açıçemberin içindeiki kiriş(a + b) / 2
Dış açıçemberin dışındakesen ya da teğet(büyük − küçük) / 2
Çözümlü örnek

Bir çemberde teğet-kiriş açının ölçüsü 3x + 5°, aynı yayı gören çevre açının ölçüsü 2x + 25°'dir. Bu açılar kaç derecedir ve gördükleri yay kaç derecedir?

  1. İkisi de yayın yarısı, eşittir: 3x + 5 = 2x + 25 → x = 20.
  2. Açılar 65°; yay 2 · 65 = 130°.

Cevap: 65° ve yay 130°

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

[PA], çembere A'da teğet; P'den geçen kesen çemberi önce B, sonra C'de kesiyor. m(APC) = 30° ve küçük AB yayı 50° olduğuna göre A ile C arasındaki uzak yay kaç derecedir?

  1. Köşe P dışarıda: (uzak yay − yakın yay) / 2 = 30.
  2. (x − 50) / 2 = 30 → x = 110°.

Cevap: 110°

✔ Doğru

  • Teğet-kiriş açı = yay / 2 = aynı yayı gören çevre açı.
  • İki teğet arası açı = 180° − küçük yay.
  • Teğet de bir kol olsa dış açı kuralı değişmez.

✘ Sık yapılan hata

  • Teğet-kiriş açıyı yayın tamamına eşit almak.
  • Teğetin hangi yanındaki yayın görüldüğünü karıştırmak.
  • İki teğet arası açıyı küçük yaya eşit sanmak.
Akılda kalsın: Teğet, kirişin son hâlidir: çevre açının bir ucu köşeye yaklaşınca kiriş teğete dönüşür, açı aynı kalır. Bu yüzden teğet-kiriş açı da yarım yaydır.
Sınavda

Nasıl sorulurTeğet-kiriş açı çoğunlukla bir çap ya da çevre açıyla birlikte gelir: teğetin yarıçapa dik olduğu ve çapı gören açının 90° olduğu bilgileri birleştirilir. Teğet ve kesen dışarıda buluşuyorsa dış açı kuralı kullanılır.

TuzakTeğet-kiriş açıyı yaya eşit almak ve teğetin öbür yanındaki açıyı (bütünlerini) işaretlemektir.

↕Büyükten küçüğe sırala aynı yay, farklı köşe

  1. 100°'lik yayı gören çevre açı
  2. Yayları 100° ve 40° olan dış açı
  3. 100°'lik yayı gören merkez açı
  4. Yayları 100° ve 40° olan iç açı

?Soru çöz

Şekilde çembere A noktasında teğet çizilmiş ve [AC] çaptır. Teğet ile [AB] kirişi arasındaki açı 55° olduğuna göre m(BAC) = x kaç derecedir?

✓ C. Çap teğete diktir: teğet ile [AC] arası 90°; x = 90 − 55 = 35. A 55, teğet-kiriş açıyı aynen almaktan; B 110, AB yayının ölçüsüdür; D 125, açıyı 180°'den çıkarıp bütünlerini almaktan çıkar.
TEOREM · KİRİŞLER DÖRTGENİ

Kirişler dörtgeni ve çevrel çember: a / sinA = 2R

MEB 11. sınıf · Çember ve Daire · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDörtgenin iç açıları toplamı kaç derecedir, içbükey dörtgende açılar nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Çokgenler ve dörtgenler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Her dörtgenin iç açıları toplamı 360°'dir, çünkü bir köşegen dörtgeni iki üçgene ayırır. Dışbükey dörtgende iki köşegen de içeride kalır; içbükey dörtgende bir iç açı 180°'den büyüktür ve bir köşegen dışarıda kalır. İçbükey dörtgende içe göçen köşede dışarıdan görünen açı, öbür üç açının toplamına eşittir.

Dörtgende açı ve çevre

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kirişler dörtgeninin özellikleri nelerdir, sinüs teoremi çevrel çemberle nasıl ilişkilidir?

Kısa cevap: Dört köşesi de aynı çember üzerinde olan dörtgene kirişler dörtgeni denir; karşılıklı açıları bütünlerdir, çünkü karşılıklı iki çevre açı birlikte bütün çemberi görür. Üçgenin üç köşesinden geçen çembere çevrel çember denir. Sinüs teoremi bu çemberin yarıçapını verir: a / sinA = b / sinB = c / sinC = 2R.

Bir dörtgenin köşelerinden geçen bir çember çizilebiliyorsa, dörtgenin açıları sıkı bir kurala uymak zorundadır.

ABCD kirişler dörtgeninde A'daki açı BCD yayının, C'deki açı DAB yayının yarısıdır. Bu iki yay birlikte bütün çemberi (360°) oluşturur; yarıları toplanınca m(A) + m(C) = 180° bulunur. Aynı şey B ve D için de geçerlidir. Tersi de doğrudur: karşılıklı açıları bütünler olan dörtgenin köşeleri bir çember üzerindedir. Çokgenler ve dörtgenler sayfasında gördüğümüz 360° kuralı burada iki bütünler çifte ayrılır.

Karşılıklı açılar bütünler: m(A) + m(C) = 180°, m(B) + m(D) = 180°.Görsel: Sınav Defteri

Çevrel çember ve sinüs teoremi

Kenarortay ve özel noktalar sayfasında gördük: üçgenin çevrel çemberinin merkezi, kenar orta dikmelerinin kesim noktasıdır. Yarıçapı R'yi bulmak için B'den bir çap çiz, öbür ucu D olsun. D'deki açı A'daki açıya eşittir (ikisi de BC yayını görür) ve BCD üçgeni C'de diktir (çapı görür). Bu dik üçgende sin A = a / 2R, yani a / sin A = 2R. Aynı yol öbür kenarlar için de izlenir.

D ile A aynı BC yayını görür: m(D) = m(A). BCD dik üçgeninde sin A = a / 2R.Görsel: Sınav Defteri
kirişler dörtgeni: m(A) + m(C) = m(B) + m(D) = 180° a / sinA = b / sinB = c / sinC = 2RR çevrel çemberin yarıçapı; dik üçgende R = hipotenüs / 2.
Çözümlü örnek

ABCD kirişler dörtgeninde m(A) = 2x + 10° ve m(C) = 3x + 20°'dir. m(A) kaç derecedir?

  1. Karşılıklı açılar bütünler: (2x + 10) + (3x + 20) = 180.
  2. 5x = 150 → x = 30; m(A) = 70°, m(C) = 110°.

Cevap: 70°

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

ABC üçgeninde |BC| = 6 birim ve m(A) = 30°'dir. Üçgenin çevrel çemberinin yarıçapı kaç birimdir?

  1. Sinüs teoremi: 6 / sin 30° = 2R; sin 30° = ½.
  2. 2R = 12 → R = 6.
  3. Kontrol: BC yayını gören merkez açı 2 · 30 = 60°; OBC eşkenar, |OB| = |BC| = 6.

Cevap: 6 birim

✔ Doğru

  • Kirişler dörtgeninde karşılıklı açılar bütünler.
  • a / sinA = 2R; 2R çaptır, yarıçap değil.
  • Dik üçgende R = hipotenüs / 2.

✘ Sık yapılan hata

  • Kirişler dörtgeninde komşu açıları bütünler sanmak.
  • a / sinA'yı R'ye eşitlemek (2'yi unutmak).
  • sin yerine cos değerini kullanmak.
Akılda kalsın: Kirişler dörtgeninde çapraz bakan iki açı birlikte bütün çemberi görür: yarısı 180°. Sinüs teoreminde kenarı karşısındaki açının sinüsüne böl: sonuç çaptır.
Sınavda

Nasıl sorulurKirişler dörtgeni soruları karşılıklı açılardan ya da dış açıdan (bir kenarın uzantısında oluşan açı karşı iç açıya eşittir) gelir. Çevrel çember sorularında bir kenar ve karşı açısı verilir, yarıçap istenir; 30°, 45°, 60° açıları sık kullanılır.

TuzakA / sinA'yı R sanmak (o 2R'dir) ve kirişler dörtgeninde komşu açıları bütünler almaktır.

▭Sen çöz kirişler dörtgeni

ABCD kirişler dörtgeninde m(A) = 100° ve m(B) = 75° ise m(C) = ° ve m(D) = °'dir.

8010510075

?Soru çöz

ABC üçgeninde |BC| = 10 birim ve m(A) = 30°'dir. Bu üçgenin çevrel çemberinin yarıçapı kaç birimdir?

✓ B. 10 / sin 30° = 2R → 20 = 2R → R = 10. A 20 çaptır (2R), yarıya bölünmemiş; C 5, kenarın yarısını yarıçap sanmaktan (yalnız dik üçgende hipotenüs için geçerli); D, sin 30° yerine cos 30° = √3/2 kullanmaktan çıkar.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Kenar uzunluklarının oranı 3/4 olan bir dikdörtgenin köşegeni 20 birimdir. Bu dikdörtgenin çevresi kaç birimdir?

✓ C. Kenarlar 3k ve 4k: köşegen 5k = 20 → k = 4; kenarlar 12 ve 16, çevre 2(12 + 16) = 56. A 28 yarım çevredir, 2 ile çarpmak unutulmuş; B 192 alandır (12 · 16); D 80, köşegeni kenar sanıp 4 · 20 almaktan çıkar.Kaynak: Paralelkenar ailesi · Dikdörtgen ve kare

?Soru 2

Bir çembere dışarıdaki bir P noktasından çizilen iki teğet arasındaki açı 70°'dir. Değme noktalarına çizilen iki yarıçap arasındaki merkez açı kaç derecedir?

✓ B. OAPB dörtgeninde A ve B'deki açılar 90°: m(AOB) = 360 − 180 − 70 = 110. A 70, iki açıyı eşit sanmaktan; C 140, açıyı iki katına çıkarmaktan (çevre açı ile merkez açıyı karıştırmak); D 35, açıortayın verdiği yarım açıyı cevap sanmaktan çıkar.Kaynak: Çemberde kiriş ve teğet · Dış noktadan teğet parçaları

?Soru 3

Yarıçapı 8 birim olan çemberin dışındaki P noktasından çizilen teğet parçasının uzunluğu 6 birimdir. P noktasının çembere en yakın uzaklığı kaç birimdir?

✓ A. |OP| = √(8² + 6²) = 10; çembere en yakın uzaklık 10 − 8 = 2. B 10, merkeze uzaklığı çembere uzaklık sanmaktan; C 18, en uzak noktaya uzaklıktır (10 + 8); D 14, teğet ile yarıçapı doğrudan toplamaktan çıkar.Kaynak: Çemberde kiriş ve teğet · Teğet ve yarıçap

?Soru 4

ABCD yamuğunda [AB] ∥ [DC]'dir. D ve A köşelerindeki açılar arasındaki fark m(D) − m(A) = 40°'dir. m(D) kaç derecedir?

✓ B. A ve D aynı yan kenarda: m(D) + m(A) = 180 ve m(D) − m(A) = 40; toplayınca 2 · m(D) = 220, m(D) = 110. A 70, m(A)'dır; C 220, denklemleri toplayıp 2'ye bölmeyi unutmaktan; D 200, toplamı dörtgendeki gibi 360° sanmaktan çıkar.Kaynak: Yamuk ve deltoid · Yamuğun elemanları ve açıları

?Soru 5

Çevresi 36 birim olan ABCD paralelkenarında |AB| = 2 · |BC|'dir. |AB| kaç birimdir?

✓ B. |BC| = x, |AB| = 2x; çevrede her kenar iki kez vardır: 2(2x + x) = 36 → x = 6, |AB| = 12. A 6, |BC|'nin uzunluğudur; C 24, çevreyi 2x + x = 36 diye yarım kurup x = 12 bulmaktan; D 9, dört kenarı eşit sanıp 36'yı 4'e bölmekten çıkar.Kaynak: Paralelkenar ailesi · Paralelkenarın özellikleri

?Soru 6

ABCD paralelkenarında |AB| = 10 ve |BC| = 6 birimdir. [AB] kenarına ait yükseklik 3 birim olduğuna göre [BC] kenarına ait yükseklik kaç birimdir?

✓ D. Alan iki yoldan aynıdır: 10 · 3 = 6 · h → h = 5. A 1,8, oranı ters kurup 6 · 3 = 10 · h yazmaktan; B 3, iki yüksekliğin eşit olduğunu sanmaktan; C 30 alanın kendisidir, 6'ya bölmek unutulmuş.Kaynak: Paralelkenar ailesi · Paralelkenarda alan

?Soru 7

Dik kenarları 5 ve 12 birim olan dik üçgenin iç teğet çemberinin yarıçapı kaç birimdir?

✓ C. Hipotenüs 13; r = (5 + 12 − 13)/2 = 2 (ya da 30 = r · 15). A 4, 2'ye bölmeyi unutmaktan; B 6,5 hipotenüsün yarısıdır, çevrel çemberin yarıçapı; D 30 üçgenin alanıdır.Kaynak: Çemberde kiriş ve teğet · İç teğet ve dış teğet çember

?Soru 8

Köşegenleri birbirine dik olan bir ikizkenar yamuğun tabanları 4 ve 10 birimdir. Bu yamuğun alanı kaç birimkaredir?

✓ A. Köşegenleri dik ikizkenar yamukta h = (4 + 10)/2 = 7; alan (4 + 10)/2 · 7 = 49. B 98, (4 + 10) · 7 yazıp 2'ye bölmeyi unutmaktan; C 70, yüksekliği alt tabanla çarpıp 10 · 7 almaktan; D 28, üst tabanı yükseklikle çarpmaktan çıkar.Kaynak: Yamuk ve deltoid · İkizkenar ve dik yamuk

?Soru 9

Yarıçapı 8 birim olan bir çemberin merkezine uzaklığı 2x + 2 birim olan doğru çembere teğettir. x kaçtır?

✓ C. Teğet için uzaklık yarıçapa eşittir: 2x + 2 = 8 → x = 3. A 7, uzaklığı çapa (16) eşitlemekten; B 4, +2'yi unutup 2x = 8 yazmaktan; D 8 yarıçaptır, x değil.Kaynak: Çemberde kiriş ve teğet · Çemberin elemanları

?Soru 10

Köşegen uzunlukları 10 ve 7 birim olan bir deltoidin alanı kaç birimkaredir?

✓ C. Deltoidde köşegenler diktir: alan 10 · 7 / 2 = 35. A 70, 2'ye bölmeyi unutmaktan; B 17, köşegenleri çarpmak yerine toplamaktan; D 8,5, toplamın yarısını almaktan çıkar.Kaynak: Yamuk ve deltoid · Deltoid ve dörtgenlerin karşılaştırması
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Geometri soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →