Paralelkenar: eşit karşılıklar, ortalanan köşegenler
MEB 10. sınıf · Dörtgenler ve Çokgenler · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaParalel iki doğrunun bir kesenle yaptığı yöndeş, iç ters, dış ters ve karşı durumlu açılar nedir?Bağlantılı konudan (Doğruda açılar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Paralel iki doğruyu bir kesen kestiğinde sekiz açı oluşur ama yalnız iki farklı ölçü vardır: x ve 180° − x. Yöndeş açılar, iç ters açılar ve dış ters açılar eşittir. Karşı durumlu açılar, yani paralellerin arasında ve kesenin aynı tarafında duran açılar bütünlerdir. Bu kurallar yalnız doğrular paralelse geçerlidir.
✎Konu anlatımı
Paralelkenarın özellikleri nelerdir, köşegenleri birbirini ortalar mı?
Kısa cevap: Paralelkenarda karşılıklı kenarlar paralel ve eşit uzunlukta, karşılıklı açılar eşittir; ardışık iki açı bütünlerdir. Köşegenler birbirini ortalar, yani kesim noktası iki köşegenin de orta noktasıdır. Bir köşedeki açıortay karşı kenarla bir ikizkenar üçgen oluşturur: karşı kenardan ayırdığı parça, açının yanındaki kenara eşittir.Bir kitabı masada yamultarak itersen dikdörtgen kapak paralelkenara döner, ama karşılıklı kenarlar hep paralel ve eşit kalır.
Çokgenler ve dörtgenler sayfasında gördük: iki çift karşılıklı kenarı paralel olan dörtgene paralelkenar denir. Bütün özellikleri bu iki paralellikten çıkar. [AB] ∥ [DC] olduğu için A ve D'deki açılar karşı durumludur, toplamları 180°'dir; aynı şey her ardışık açı çifti için geçerlidir. Buradan karşılıklı açıların eşit olduğu da çıkar: m(A) ile m(C), ikisi de m(B)'nin bütünleridir. Köşegen [AC], paralelkenarı iki eş üçgene ayırır (AKA eşliği); bu yüzden karşılıklı kenarlar eşittir.
Köşegenler birbirini ortalar
Köşegenler O noktasında kesişsin. AOB ve COD üçgenlerinde |AB| = |CD|'dir ve paralellikten gelen iç ters açılar eşittir; üçgenler AKA eşliğiyle eştir. Sonuç: |AO| = |OC| ve |BO| = |OD|. Köşegenlerin eşit ya da dik olması ise genel paralelkenarda gerekmez; bunlar alt kuşakların özelliğidir.
Açıortay ikizkenar üçgen yapar
A köşesinin açıortayı [DC]'yi E'de kessin. Açıortay A'daki açıyı iki eş parçaya böler; [AB] ∥ [DC] olduğundan alttaki parça E'deki açıyla iç terstir. Böylece ADE üçgeninde iki açı eşit olur ve üçgen ikizkenardır: |DE| = |AD|. Sorularda açıortay gördüğünde ilk iş bu ikizkenar üçgeni bulmaktır.
ABCD paralelkenarında m(A) = 2x + 30° ve m(C) = 4x − 10°'dir. m(B) kaç derecedir?
- Karşılıklı açılar eşittir: 2x + 30 = 4x − 10 → x = 20, m(A) = 70°.
- Ardışık açılar bütünlerdir: m(B) = 180 − 70 = 110°.
Cevap: 110°
ABCD paralelkenarında A ve B köşelerinin açıortayları [DC] üzerindeki E noktasında kesişiyor. |AD| = 4 birim olduğuna göre |AB| kaç birimdir?
- A'nın açıortayı ADE ikizkenar üçgenini oluşturur: |DE| = |AD| = 4.
- B'nin açıortayı da BCE ikizkenar üçgenini oluşturur: |EC| = |BC| = 4 (karşılıklı kenarlar eşit).
- |AB| = |DC| = 4 + 4 = 8. Ayrıca A ve B'nin yarıları toplamı 90° olduğu için m(AEB) = 90°'dir.
Cevap: 8 birim
✔ Doğru
- Karşılıklı açılar eşit, ardışık açılar bütünler.
- Köşegenler birbirini ortalar.
- Açıortay, karşı kenarla ikizkenar üçgen oluşturur.
✘ Sık yapılan hata
- Paralelkenarın köşegenlerini eşit ya da dik sanmak.
- Ardışık açıları eşit almak.
- Açıortayın karşı kenarı ortadan böldüğünü sanmak.
Nasıl sorulurParalelkenar soruları çoğu zaman bir açıortay ya da köşegen üzerinden gelir: açıortayın karşı kenarda ayırdığı parça, köşegenin yarısı ya da çevre sorulur. Açıortay varsa iç ters açıyla ikizkenar üçgeni hemen işaretle.
TuzakGenel paralelkenarda köşegenleri eşit ya da dik kabul etmektir; bu özellikler yalnız dikdörtgen, eşkenar dörtgen ve karede vardır.
⇄Bilgi eşleştirme paralelkenar
?Soru çöz
Çevresi 36 birim olan ABCD paralelkenarında |AB| = 2 · |BC|'dir. |AB| kaç birimdir?