Çemberin analitiği: çember denklemi, doğru ile çemberin durumu

Çember denklemi, merkeze uzaklığı r olan noktaların Pisagor'la yazılmış hâlidir. Standart ve genel denklemi, eksenlere teğet çemberleri ve doğruyla kesişimi anlatıyoruz.

5 durakAYT
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
FORMÜL · ÇEMBER DENKLEMİ

Çemberin standart denklemi: Pisagor'un çember hâli

MEB 12. sınıf · Analitik Geometri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÇemberin elemanları nelerdir, bir doğru ile çember kaç farklı durumda olabilir?Bağlantılı konudan (Çemberde kiriş ve teğet). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Çember, düzlemde sabit bir noktaya eşit uzaklıktaki noktaların kümesidir; sabit nokta merkez, uzaklık yarıçaptır. Çember üzerindeki iki noktayı birleştiren parça kiriş, merkezden geçen en uzun kiriş çaptır ve uzunluğu 2r'dir. Bir doğrunun merkeze uzaklığı d ise d küçüktür r iken doğru kesen, d eşittir r iken teğet, d büyüktür r iken çemberle ayrıktır.

Çemberin elemanları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Merkezi ve yarıçapı bilinen çemberin denklemi nasıl yazılır?

Kısa cevap: Merkezi M(a, b), yarıçapı r olan çemberin denklemi (x − a)² + (y − b)² = r²'dir. Bu denklem, çember üzerindeki her P(x, y) noktasının merkeze uzaklığının r olmasının, iki nokta arası uzaklık formülüyle yazılmış hâlidir. Merkez orijinde ise denklem x² + y² = r² olur. Denklemdeki işaretler merkezin koordinatlarının tersidir.

Bir çemberi bilgisayara çizdirmek için ona tek bir cümle söylemek yeter: “merkeze uzaklığı r olan bütün noktaları boya.”

Çemberde kiriş ve teğet sayfasında gördük: çember, merkeze eşit uzaklıktaki noktaların kümesidir. Nokta ve doğrunun analitiği sayfasında gördüğümüz uzaklık formülüyle bu cümle denkleme dönüşür: P(x, y) çember üzerindeyse √((x − a)² + (y − b)²) = r. İki tarafın karesi alınınca (x − a)² + (y − b)² = r² çıkar. Dikkat: merkez (3, −2) ise denklemde (x − 3) ve (y + 2) görünür; işaretler tersine döner.

MP yarıçapı bir dik üçgenin hipotenüsüdür: (x − a)² + (y − b)² = r².Görsel: Sınav Defteri
(x − a)² + (y − b)² = r² merkez orijinde: x² + y² = r²Sağ taraf yarıçapın karesidir; r'yi bulmak için karekök alınır.
Çözümlü örnek

Merkezi M(2, −3) ve yarıçapı 5 birim olan çemberin denklemini yazınız. Bu çember orijinden geçer mi?

  1. (x − 2)² + (y − (−3))² = 5² → (x − 2)² + (y + 3)² = 25.
  2. Orijini yerine koy: 4 + 9 = 13 ≠ 25. Orijin çemberin üzerinde değil; 13 < 25 olduğu için içindedir.

Cevap: (x − 2)² + (y + 3)² = 25; orijinden geçmez

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Bir çapının uç noktaları A(−1, 2) ve B(5, 10) olan çemberin denklemini yazınız.

  1. Merkez, çapın orta noktası: M((−1 + 5)/2, (2 + 10)/2) = M(2, 6).
  2. Çap: |AB| = √(36 + 64) = 10, yarıçap 5.
  3. Denklem: (x − 2)² + (y − 6)² = 25.

Cevap: (x − 2)² + (y − 6)² = 25

✔ Doğru

  • Denklemdeki işaret, merkez koordinatının tersidir.
  • Sağ taraf r²; yarıçap için karekök al.
  • Çapın uçları verilirse merkez orta nokta, r çapın yarısıdır.

✘ Sık yapılan hata

  • (x − 3)² gördüğünde merkezin apsisini −3 sanmak.
  • Sağ taraftaki sayıyı yarıçap sanmak.
  • Çapın uzunluğunu yarıçap olarak kullanmak.
Akılda kalsın: Çember denklemi, uzaklık formülünün karesidir. Merkezi okurken parantez içindeki sayının işaretini çevir; yarıçapı okurken sağ tarafın karekökünü al.
Sınavda

Nasıl sorulurSorular merkez ve yarıçaptan denklem, denklemden merkez ve yarıçap ya da çapın uç noktalarından denklem ister; bir noktanın çember üzerinde olup olmadığı yerine koyarak denetlenir.

TuzakMerkezin işaretini ters okumak ve r² yerine r yazmaktır.

▭Sen çöz merkez ve yarıçap

(x + 1)² + (y − 4)² = 9 çemberinin merkezinin apsisi , ordinatı , yarıçapı birimdir.

−14319

?Soru çöz

(x − 3)² + (y + 2)² = 16 çemberinin merkezi ve yarıçapı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Parantez içindeki sayıların işareti çevrilir: M(3, −2); sağ taraf r² = 16, r = 4. B, merkezi parantezdeki işaretlerle aynen okumaktan; C, karekök almayıp 16'yı yarıçap sanmaktan; D, iki hatayı birden yapmaktan çıkar.
KURAL · GENEL DENKLEM

Genel denklem: tam kareye tamamla, merkezi oku

MEB 12. sınıf · Analitik Geometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDoğru denklemi nasıl yazılır, eksenleri kesen doğrunun denklemi nedir?Bağlantılı konudan (Nokta ve doğrunun analitiği). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Eğimi m olan ve A(x₁, y₁) noktasından geçen doğrunun denklemi y − y₁ = m(x − x₁)'dir. y eksenini (0, n)'de kesen doğru için bu y = mx + n olur. Eksenleri (a, 0) ve (0, b)'de kesen doğru x/a + y/b = 1 ile yazılır. Genel biçim ax + by + c = 0'da eğim −a/b'dir.

Doğru denklemleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Çemberin genel denkleminden merkez ve yarıçap nasıl bulunur, bir denklem ne zaman çember belirtir?

Kısa cevap: Standart denklem açılınca x² + y² + Dx + Ey + F = 0 biçimi elde edilir; buna çemberin genel denklemi denir. Merkez (−D/2, −E/2), yarıçap ½√(D² + E² − 4F)'tir. Denklemin çember belirtmesi için x² ile y²'nin katsayıları eşit olmalı, xy terimi bulunmamalı ve D² + E² − 4F pozitif olmalıdır.

Açılıp dağıtılmış bir çember denklemi, katlanmış bir harita gibidir: tam kareye tamamlayınca merkez ve yarıçap yeniden okunur.

(x − a)² + (y − b)² = r² açılınca x² + y² − 2ax − 2by + (a² + b² − r²) = 0 olur. Bunu x² + y² + Dx + Ey + F = 0 ile karşılaştırınca D = −2a, E = −2b çıkar: merkez (−D/2, −E/2). Yarıçap da F = a² + b² − r² eşitliğinden gelir: r² = D²/4 + E²/4 − F, yani r = ½√(D² + E² − 4F). Formülü ezberlemek yerine x'li ve y'li terimleri ayrı ayrı tam kareye tamamlamak da aynı sonucu verir.

Genel denklemden iki okla merkez ve yarıçap çıkar; kök içindeki ifade pozitif değilse çember yoktur.Görsel: Sınav Defteri

Ne zaman çember?

Ax² + By² + Cxy + Dx + Ey + F = 0 biçimindeki bir denklemin çember olması için önce A = B ≠ 0 ve C = 0 olmalıdır; A ≠ 1 ise denklem önce A'ya bölünür. Sonra kök içine bakılır: D² + E² − 4F > 0 ise gerçek bir çemberdir. Bu ifade 0 ise denklem yalnız merkez noktasını, negatifse hiçbir noktayı göstermez.

D² + E² − 4F > 0: çember. = 0: tek nokta. < 0: hiçbir nokta yok.Görsel: Sınav Defteri
x² + y² + Dx + Ey + F = 0 M(−D/2, −E/2) r = ½√(D² + E² − 4F)Çember koşulu: x² ve y² katsayıları eşit, xy yok, D² + E² − 4F > 0.
Çözümlü örnek

x² + y² − 6x + 4y − 3 = 0 çemberinin merkezini ve yarıçapını bulunuz.

  1. Tam kareye tamamla: (x² − 6x + 9) + (y² + 4y + 4) = 3 + 9 + 4.
  2. (x − 3)² + (y + 2)² = 16: merkez (3, −2), yarıçap 4.
  3. Formülle kontrol: (−(−6)/2, −4/2) = (3, −2), ½√(36 + 16 + 12) = ½ · 8 = 4.

Cevap: M(3, −2), r = 4

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

x² + y² + 4x − 2y + k = 0 denklemi bir çember belirttiğine göre k'nın alabileceği en büyük tam sayı değeri kaçtır?

  1. Çember koşulu: D² + E² − 4F > 0 → 16 + 4 − 4k > 0.
  2. 4k < 20 → k < 5; en büyük tam sayı 4 (k = 5'te denklem tek nokta olur).

Cevap: 4

✔ Doğru

  • Merkez (−D/2, −E/2): katsayının yarısı, işareti ters.
  • Kök içi pozitif olmalı; 0 ise tek nokta.
  • x² katsayısı 1 değilse önce bütün denklemi böl.

✘ Sık yapılan hata

  • Merkezi (D/2, E/2) almak (işareti çevirmemek).
  • r yerine kök içini ya da r²'yi cevap vermek.
  • x² ve y² katsayıları farklı denklemi çember sanmak.
Akılda kalsın: Genel denklemde x'in katsayısını ikiye böl, işaretini çevir: merkezin apsisi. Aynısını y için yap. Yarıçap için tam kareye tamamla ya da ½√(D² + E² − 4F).
Sınavda

Nasıl sorulurBu konuda sorular genel denklemden merkez ve yarıçap, çember olma koşulundan parametre aralığı ya da iki çemberin merkezleri arası uzaklık ister.

TuzakMerkezi işaret çevirmeden almak, yarıçapta ½'yi unutmak ve kök içinin 0 olduğu durumu da çember saymaktır.

↕Tam kareye tamamlama adımlarını sırala genel → standart

  1. Standart biçimden merkezi ve yarıçapı oku.
  2. Eklediğin sayıları sağ tarafa da ekle.
  3. x'li ve y'li terimleri ayrı ayrı grupla, sabiti sağa at.
  4. Her grubu tam kareye tamamla: katsayının yarısının karesini ekle.

?Soru çöz

x² + y² − 8x + 2y + 8 = 0 çemberinin yarıçapı kaç birimdir?

✓ C. (x − 4)² + (y + 1)² = 16 + 1 − 8 = 9, r = 3. A 9, r² değerini yarıçap sanmaktan; B 5, sabit terimi sağa geçirirken işaretini değiştirmeyip 16 + 1 + 8 = 25 bulmaktan; D 6, √(D² + E² − 4F) = 6'yı ½ ile çarpmayı unutmaktan çıkar.
UYGULAMA · ÖZEL ÇEMBERLER

Eksenlere teğet ve orijinden geçen çemberler

MEB 12. sınıf · Analitik Geometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÇemberde teğet ile yarıçap neden diktir, teğet uzunluğu nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Çemberde kiriş ve teğet). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Teğet, çemberle tek ortak noktası olan doğrudur ve değme noktasındaki yarıçapa diktir. Bunun nedeni, değme noktasının doğru üzerinde merkeze en yakın nokta olmasıdır. Çemberin dışındaki bir P noktasından çizilen teğet parçasının uzunluğu, hipotenüsü |OP| olan dik üçgenden bulunur: |PA|² = |OP|² − r².

Teğet ve yarıçap

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Eksenlere teğet olan ve orijinden geçen çemberlerin denklemi nasıl yazılır?

Kısa cevap: Merkezi M(a, b) olan çember x eksenine teğetse yarıçap merkezin x eksenine uzaklığıdır: r = |b|. y eksenine teğetse r = |a|'dır. İki eksene de teğet çemberde |a| = |b| = r olur. Orijinden geçen çemberde merkezin orijine uzaklığı yarıçaptır: a² + b² = r²; bu yüzden genel denklemde sabit terim F = 0 olur.

Bir tekerlek yere dokunuyorsa, göbeğinin yerden yüksekliği tekerleğin yarıçapına eşittir.

Çemberde kiriş ve teğet sayfasında gördük: teğet, değme noktasındaki yarıçapa diktir ve merkezin teğete uzaklığı yarıçaptır. x ekseni bir doğrudur; merkez M(a, b)'nin x eksenine uzaklığı |b| olduğuna göre çember x eksenine teğetse r = |b|, y eksenine teğetse r = |a|'dır. İki eksene birden teğet çemberin merkezi y = x ya da y = −x doğrusu üzerindedir.

Solda r = |b| = 2: x eksenine teğet. Sağda r = |a| = 2: y eksenine teğet.Görsel: Sınav Defteri

İki eksene teğet ve orijinden geçen

İki eksene birden teğet çemberde merkez her iki eksene eşit uzaklıktadır: |a| = |b| = r. Merkezin hangi bölgede olduğu işaretleri belirler: I. bölgede (r, r), II. bölgede (−r, r). Orijinden geçen çemberde ise orijin denklemi sağlar: a² + b² = r²; genel denklemde x = y = 0 konunca F = 0 kalır.

Solda |a| = |b| = r = 3. Sağda orijin çember üzerinde: 3² + 4² = 5².Görsel: Sınav Defteri
x eksenine teğet: r = |b| y eksenine teğet: r = |a| iki eksene: |a| = |b| = r orijinden geçer: a² + b² = r² (F = 0)Merkezin eksene uzaklığı öbür koordinatın mutlak değeridir.
Çözümlü örnek

Merkezi M(3, −4) olan ve x eksenine teğet olan çemberin denklemini yazınız.

  1. x eksenine teğet: r = |−4| = 4.
  2. (x − 3)² + (y + 4)² = 16.

Cevap: (x − 3)² + (y + 4)² = 16

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Yarıçapı 5 birim olan, iki eksene de teğet olan ve merkezi II. bölgede bulunan çemberin denklemini yazınız.

  1. II. bölgede apsis negatif, ordinat pozitif; iki eksene teğet: M(−5, 5).
  2. (x + 5)² + (y − 5)² = 25.

Cevap: (x + 5)² + (y − 5)² = 25

✔ Doğru

  • x eksenine teğet → r = |ordinat|; y eksenine teğet → r = |apsis|.
  • İki eksene teğet → |a| = |b| = r.
  • Orijinden geçen çemberde F = 0.

✘ Sık yapılan hata

  • x eksenine teğet çemberde r = |a| almak (eksenleri karıştırmak).
  • Bölge işaretlerini unutup merkezi (5, 5) yazmak.
  • Denklemde r² yerine r yazmak.
Akılda kalsın: Hangi eksene teğetse, o eksene olan uzaklık yarıçaptır; x eksenine uzaklık y'den, y eksenine uzaklık x'ten okunur. Orijinden geçen çember denkleminde sabit terim kalmaz.
Sınavda

Nasıl sorulurSorularda merkez verilip bir eksene teğet çemberin denklemi ya da bir eksene teğet ve bir noktadan geçen çemberin yarıçapı istenir.

TuzakX eksenine teğet çemberde yarıçapı apsisten okumak ve merkezin bölgesine göre işaretleri belirlememektir.

⇄Bilgi eşleştirme özel çemberler

?Soru çöz

Merkezi M(−2, 6) olan ve y eksenine teğet olan çemberin denklemi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. y eksenine teğet: r = |−2| = 2, r² = 4. A, x eksenine teğet sanıp r = 6 almaktan; C, merkezin işaretlerini parantezlere ters yazmaktan; D, sağ tarafa r² yerine r yazmaktan çıkar.
KURAL · NOKTA VE ÇEMBER

Noktanın çembere göre konumu: içeride, üzerinde, dışarıda

MEB 12. sınıf · Analitik Geometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAnalitik düzlemde iki nokta arasındaki uzaklık nasıl hesaplanır?Bağlantılı konudan (Nokta ve doğrunun analitiği). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Dik koordinat sisteminde her nokta (x, y) sıralı ikilisiyle gösterilir: x apsis, y ordinattır. Eksenler düzlemi dört bölgeye ayırır; bölgeler saat yönünün tersine numaralanır. A(x₁, y₁) ile B(x₂, y₂) arasındaki uzaklık, yatay ve düşey farklarla kurulan dik üçgenden gelir: |AB| = √((x₂ − x₁)² + (y₂ − y₁)²).

Koordinat düzlemi ve uzaklık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir noktanın çemberin içinde mi dışında mı olduğu nasıl anlaşılır?

Kısa cevap: P noktasının merkeze uzaklığı r'den küçükse nokta çemberin içinde, eşitse çemberin üzerinde, büyükse dışındadır. Aynı karar noktanın koordinatlarını denklemin sol tarafına koyarak da verilir: (x₀ − a)² + (y₀ − b)² − r² ifadesi negatifse iç bölge, sıfırsa çember üzeri, pozitifse dış bölgedir. Dış noktanın çembere en yakın uzaklığı |PM| − r'dir.

Bir sulama fıskiyesinin ıslattığı daire bellidir; bir çiçeğin ıslanıp ıslanmayacağını, fıskiyeye uzaklığına bakarak söyleyebilirsin.

Çemberin içi, merkeze uzaklığı r'den küçük noktalardır. P(x₀, y₀) için |PM|² = (x₀ − a)² + (y₀ − b)²'yi r² ile karşılaştırmak yeter; karekök almaya gerek yoktur. Genel denklemde de aynı fikir işler: x² + y² + Dx + Ey + F ifadesine P'nin koordinatları konur; sonuç negatifse içeride, 0 ise üzerinde, pozitifse dışarıdadır. Nokta dışarıdaysa çembere en yakın uzaklığı |PM| − r, en uzak uzaklığı |PM| + r'dir.

|MP|² = 18 < 25 (içeride), |MQ|² = 25 (üzerinde), |MR|² = 41 > 25 (dışarıda).Görsel: Sınav Defteri
Noktanın çembere göre konumu
KonumMerkeze uzaklıkDenklemde yerine koyunca (sol − sağ)
İç bölge|PM| < rnegatif
Çember üzeri|PM| = r0
Dış bölge|PM| > rpozitif
P dışarıdaysa en yakın çember noktası N: |PM| − r; en uzak F: |PM| + r.Görsel: Sınav Defteri
|PM|² < r² içeride = r² üzerinde > r² dışarıdaGenel denklemde x² + y² + Dx + Ey + F'nin işaretine bakılır.
Çözümlü örnek

(x − 1)² + (y − 2)² = 25 çemberine göre P(4, 5) ve R(6, 6) noktalarının konumunu belirleyiniz. R'nin çembere en yakın uzaklığı kaçtır?

  1. P: 9 + 9 = 18 < 25, içeride. R: 25 + 16 = 41 > 25, dışarıda.
  2. R'nin merkeze uzaklığı √41; çembere en yakın uzaklık √41 − 5 (yaklaşık 1,4).

Cevap: P içeride, R dışarıda; en yakın uzaklık √41 − 5

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

A(k, 3) noktası x² + y² − 4x − 6y − 12 = 0 çemberinin iç bölgesindedir. k'nın alabileceği kaç tam sayı değeri vardır?

  1. Standart biçim: (x − 2)² + (y − 3)² = 25.
  2. İç bölge: (k − 2)² + 0 < 25 → −5 < k − 2 < 5 → −3 < k < 7.
  3. Tam sayılar −2, −1, 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6: dokuz tane.

Cevap: 9 tane

✔ Doğru

  • |PM|²'yi r² ile karşılaştır, kök alma.
  • Genel denklemde ifadenin işaretine bak.
  • Dış nokta: en yakın |PM| − r, en uzak |PM| + r.

✘ Sık yapılan hata

  • |PM|²'yi r ile karşılaştırmak.
  • İç bölge eşitsizliğinde sınırları dâhil etmek.
  • Genel denklemde sıfıra eşit olan durumu iç bölge saymak.
Akılda kalsın: Noktayı denkleme koy ve sağ tarafla karşılaştır: küçükse içeride, eşitse üstünde, büyükse dışarıda. Sonucu bir sayı doğrusu gibi düşün: r² eşiktir.
Sınavda

Nasıl sorulurSorular genellikle bir noktanın çemberin içinde ya da dışında olma koşulundan parametre aralığı ister; çoğu zaman çember olma koşulu da aynı soruda kullanılır.

TuzakEşitsizlikte sınırları dâhil etmek ve |PM|'yi r² ile karşılaştırmaktır.

▭Sen çöz en yakın ve en uzak

x² + y² = 25 çemberi ve P(6, 8) noktası için |PO| = , P'nin çembere en yakın uzaklığı , en uzak uzaklığı birimdir.

1051525100

?Soru çöz

P(2, 3) noktası x² + y² + 2x − 4y + m = 0 çemberinin dış bölgesindedir. m'nin alabileceği en küçük tam sayı değeri kaçtır?

✓ D. Dışarıda: 4 + 9 + 4 − 12 + m > 0 → m > −5; çember koşulu 4 + 16 − 4m > 0 → m < 5. En küçük tam sayı −4. A −5, sınırı dâhil etmekten (o zaman P çemberin üzerindedir); B 4, 2x'i −2x alıp m > 3 bulmaktan; C −28, −4y'yi +4y alıp m > −29 bulmaktan çıkar.
KURAL · DOĞRU VE ÇEMBER

Doğru ile çember: uzaklıkla ya da diskriminantla

MEB 12. sınıf · Analitik Geometri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir noktanın doğruya uzaklığı ve paralel iki doğru arasındaki uzaklık nasıl hesaplanır?Bağlantılı konudan (Nokta ve doğrunun analitiği). Önce kendin cevapla, sonra aç.

A(x₀, y₀) noktasının ax + by + c = 0 doğrusuna uzaklığı, noktadan doğruya inen dikmenin uzunluğudur ve |ax₀ + by₀ + c| / √(a² + b²) ile bulunur. Paralel iki doğru ax + by + c₁ = 0 ve ax + by + c₂ = 0 arasındaki uzaklık |c₁ − c₂| / √(a² + b²)'dir; x ve y katsayıları önce eşitlenmelidir.

Noktanın doğruya uzaklığı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir doğru ile çemberin birbirine göre durumu nasıl bulunur, kesim noktaları nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Bir doğrunun çemberle durumu, merkezin doğruya uzaklığı d ile yarıçap r karşılaştırılarak bulunur: d küçükse doğru çemberi iki noktada keser, eşitse teğettir, büyükse ortak nokta yoktur. Aynı sonuç, doğru denklemi çember denkleminde yerine konunca çıkan ikinci derece denklemin diskriminantından da okunur; bu denklemin kökleri kesim noktalarının apsisleridir.

Bir cetveli bir madeni paranın üstünde kaydırırsan önce iki noktada keser, sonra tek noktada dokunur, en sonunda paradan ayrılır.

Çemberde kiriş ve teğet sayfasında bu üç durumu geometrik olarak gördük. Analitik düzlemde iki yol vardır. Birinci yol: merkezin doğruya uzaklığını Nokta ve doğrunun analitiği sayfasındaki formülle bul, r ile karşılaştır. İkinci yol: doğrunun denkleminden y'yi çekip çember denkleminde yerine koy; x'e göre ikinci derece bir denklem çıkar. Bu denklemin diskriminantı Δ > 0 ise iki, Δ = 0 ise bir, Δ < 0 ise hiç ortak nokta vardır. Kesim noktaları da bu denklemin köklerinden bulunur.

d = 1 < 3: kesen; d = 3: teğet; d = 4 > 3: ortak nokta yok.Görsel: Sınav Defteri
Doğru ile çember: üç ölçüt
DurumMerkezin doğruya uzaklığıYerine koyunca ΔOrtak nokta
Kesend < rΔ > 02
Teğetd = rΔ = 01
Ayrıkd > rΔ < 00
Çözümlü örnek

x² + y² = 25 çemberi ile y = x + 1 doğrusunun kesim noktalarını bulunuz.

  1. Yerine koy: x² + (x + 1)² = 25 → 2x² + 2x − 24 = 0 → x² + x − 12 = 0.
  2. (x + 4)(x − 3) = 0: x = 3 ya da x = −4.
  3. y = x + 1: noktalar (3, 4) ve (−4, −3).

Cevap: (3, 4) ve (−4, −3)

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

y = 2x + k doğrusu x² + y² = 20 çemberine teğet olduğuna göre k'nın alabileceği değerler nelerdir?

  1. Doğru: 2x − y + k = 0; merkez orijin, r = √20.
  2. Teğet: |k| / √5 = √20 → |k| = √100 = 10.
  3. k = 10 ya da k = −10; değme noktaları (−4, 2) ve (4, −2).

Cevap: k = 10 ya da k = −10

✔ Doğru

  • Durumu bulmak için çoğunlukla d ile r karşılaştırması daha kısadır.
  • Kesim noktaları için yerine koy, ikinci derece denklemi çöz.
  • Teğet koşulundan parametrenin genellikle iki değeri çıkar.

✘ Sık yapılan hata

  • d'yi r² ile karşılaştırmak.
  • Teğet koşulunda mutlak değerin iki çözümünden birini unutmak.
  • Bulunan x'lerden y'yi hesaplamayı unutmak.
Akılda kalsın: Durum soruyorsa uzaklık, kesim noktası soruyorsa yerine koyma. Teğette mutlak değer iki yön verir: çemberin iki yanında birer teğet doğru vardır.
Sınavda

Nasıl sorulurÖSYM bu konuyu çoğunlukla teğet koşulundan parametre, doğrunun çemberden ayırdığı kirişin uzunluğu (yarım kiriş = √(r² − d²)) ya da kesim noktaları biçiminde sorar.

TuzakUzaklığı r² ile karşılaştırmak, paydadaki karekökü unutmak ve mutlak değerden çıkan ikinci değeri atlamaktır.

▭Sen çöz ortak nokta

x² + y² = 9 çemberi ile y = 3 doğrusunun ortak noktası, y = 2 doğrusunun ortak noktası vardır.

1203

?Soru çöz

y = x + k doğrusu x² + y² = 8 çemberine teğettir. k'nın pozitif değeri kaçtır?

✓ C. x − y + k = 0; merkezin uzaklığı |k|/√2 = √8 = 2√2 → |k| = 4, k = 4. A 2√2, paydadaki √2'yi unutup |k| = r yazmaktan; B 8√2, uzaklığı r yerine r² = 8 ile eşitlemekten; D 4√2, paydada √2 yerine 2 kullanmaktan çıkar.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Çemberin dışındaki bir noktadan çizilen iki kesen arasında kalan yayların ölçüleri 4x ve x'tir. Kesenler arasındaki açı 45° olduğuna göre büyük yay kaç derecedir?

✓ D. Dış açı: (4x − x)/2 = 45 → 3x = 90 → x = 30; büyük yay 4 · 30 = 120°. A 72, iç açı kuralını kullanıp (4x + x)/2 = 45 yazmaktan; B 60, 2'ye bölmeyi unutup 3x = 45 yazmaktan; C 30, x'in kendisidir, büyük yay değil.Kaynak: Çemberde açılar · İç açı ve dış açı

?Soru 2

A(1, 3) noktasının 3x + 4y − 5 = 0 doğrusuna uzaklığı kaç birimdir?

✓ D. |3 · 1 + 4 · 3 − 5| / √(9 + 16) = 10 / 5 = 2. A 10, paydaya bölmeyi unutmaktan; B 0,4, karekök almadan 25'e bölmekten; C 4, −5'i +5 alıp |3 + 12 + 5| / 5 hesaplamaktan çıkar.Kaynak: Nokta ve doğrunun analitiği · Noktanın doğruya uzaklığı

?Soru 3

ABC üçgeninde |BC| = 10 birim ve m(A) = 30°'dir. Bu üçgenin çevrel çemberinin yarıçapı kaç birimdir?

✓ B. 10 / sin 30° = 2R → 20 = 2R → R = 10. A 20 çaptır (2R), yarıya bölünmemiş; C 5, kenarın yarısını yarıçap sanmaktan (yalnız dik üçgende hipotenüs için geçerli); D, sin 30° yerine cos 30° = √3/2 kullanmaktan çıkar.Kaynak: Çemberde açılar · Kirişler dörtgeni ve çevrel çember

?Soru 4

Yarıçapı 10 birim olan bir çemberde uzunluğu 5π birim olan yayın merkez açısı kaç derecedir?

✓ D. 5π = 2π · 10 · α/360 → α/360 = 1/4 → α = 90°. A 180, çevreyi 2πr yerine πr alıp 10π ile oranlamaktan; B 18, alan formülünü (100π · α/360 = 5π) kullanmaktan; C 72, 5π'deki 5'i parça sayısı sanıp 360'ı 5'e bölmekten çıkar.Kaynak: Dairede çevre ve alan · Yay uzunluğu

?Soru 5

Bir dairenin yarıçapı 3 katına çıkarılırsa alanı kaç katına çıkar?

✓ B. Alan r² ile orantılı: 3² = 9 katı. A 27, karesi yerine küpünü almaktan (hacimle karıştırmak); C 3, alanı çevre gibi doğru orantılı sanmaktan; D 6, 3'ü kare yerine 2 ile çarpmaktan çıkar.Kaynak: Dairede çevre ve alan · Dairenin alanı πr²

?Soru 6

A(2, 1) ve B(8, 10) noktaları veriliyor. [AB] üzerinde |AP| = 2 · |PB| olacak biçimde alınan P noktasının ordinatı kaçtır?

✓ A. P, A'dan B'ye yolun 2/3'ünde: B − A = (6, 9), P = (2 + 4, 1 + 6) = (6, 7); ordinat 7. B 4, oranı ters kurup yolun 1/3'ünü almaktan; C 5,5 orta noktanın ordinatıdır; D 6, P'nin apsisidir, ordinat değil.Kaynak: Nokta ve doğrunun analitiği · Orta nokta, bölen nokta, ağırlık merkezi

?Soru 7

Çevresi 18π birim olan bir çemberin çapı kaç birimdir?

✓ C. Ç = π · d → 18π = π · d → d = 18. A 9 yarıçaptır; B 36, çevreyi πr sanıp r = 18 bulmaktan; D 81, alan formülünü karıştırıp 9² hesaplamaktan çıkar.Kaynak: Dairede çevre ve alan · π ve çemberin çevresi

?Soru 8

d₁: y = x + 1 ve d₂: y = −2x + 7 doğrularının kesim noktası aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. x + 1 = −2x + 7 → 3x = 6 → x = 2, y = 3. A (3, 2), apsis ile ordinatın yerini değiştirmekten; B (−6, −5), −2x'i 2x alıp x + 1 = 2x + 7 çözmekten; D (0, 1), kesişim yerine d₁'in y eksenini kestiği noktayı almaktan çıkar.Kaynak: Nokta ve doğrunun analitiği · İki doğrunun durumu

?Soru 9

A(1, 2), B(3, 6) ve C(k, 10) noktaları doğrusaldır. k kaçtır?

✓ C. AB eğimi (6 − 2)/(3 − 1) = 2; AC eğimi de 2: (10 − 2)/(k − 1) = 2 → k = 5. A 17, oranı ters kurup (k − 1)/8 = 2 yazmaktan; B 3, k'yı B'nin apsisine eşitlemekten; D 9, paydaki farkı doğrudan k − 1'e eşitleyip eğimi hesaba katmamaktan çıkar.Kaynak: Nokta ve doğrunun analitiği · Eğim açısı ve eğim

?Soru 10

Bir çember, üzerindeki beş nokta ile beş eşit yaya bölünüyor. Bu yaylardan birini gören merkez açı kaç derecedir?

✓ C. Beş eşit yay: her biri 360 ÷ 5 = 72°, merkez açı yaya eşittir. A 36, aynı yayı gören çevre açıdır (yarısı); B 108, düzgün beşgenin iç açısıyla karıştırmaktan; D 144, iki yayı birden almaktan çıkar.Kaynak: Çemberde açılar · Merkez açı ve yay
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Geometri soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →