Çemberin standart denklemi: Pisagor'un çember hâli
MEB 12. sınıf · Analitik Geometri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaÇemberin elemanları nelerdir, bir doğru ile çember kaç farklı durumda olabilir?Bağlantılı konudan (Çemberde kiriş ve teğet). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Çember, düzlemde sabit bir noktaya eşit uzaklıktaki noktaların kümesidir; sabit nokta merkez, uzaklık yarıçaptır. Çember üzerindeki iki noktayı birleştiren parça kiriş, merkezden geçen en uzun kiriş çaptır ve uzunluğu 2r'dir. Bir doğrunun merkeze uzaklığı d ise d küçüktür r iken doğru kesen, d eşittir r iken teğet, d büyüktür r iken çemberle ayrıktır.
✎Konu anlatımı
Merkezi ve yarıçapı bilinen çemberin denklemi nasıl yazılır?
Kısa cevap: Merkezi M(a, b), yarıçapı r olan çemberin denklemi (x − a)² + (y − b)² = r²'dir. Bu denklem, çember üzerindeki her P(x, y) noktasının merkeze uzaklığının r olmasının, iki nokta arası uzaklık formülüyle yazılmış hâlidir. Merkez orijinde ise denklem x² + y² = r² olur. Denklemdeki işaretler merkezin koordinatlarının tersidir.Bir çemberi bilgisayara çizdirmek için ona tek bir cümle söylemek yeter: “merkeze uzaklığı r olan bütün noktaları boya.”
Çemberde kiriş ve teğet sayfasında gördük: çember, merkeze eşit uzaklıktaki noktaların kümesidir. Nokta ve doğrunun analitiği sayfasında gördüğümüz uzaklık formülüyle bu cümle denkleme dönüşür: P(x, y) çember üzerindeyse √((x − a)² + (y − b)²) = r. İki tarafın karesi alınınca (x − a)² + (y − b)² = r² çıkar. Dikkat: merkez (3, −2) ise denklemde (x − 3) ve (y + 2) görünür; işaretler tersine döner.
Merkezi M(2, −3) ve yarıçapı 5 birim olan çemberin denklemini yazınız. Bu çember orijinden geçer mi?
- (x − 2)² + (y − (−3))² = 5² → (x − 2)² + (y + 3)² = 25.
- Orijini yerine koy: 4 + 9 = 13 ≠ 25. Orijin çemberin üzerinde değil; 13 < 25 olduğu için içindedir.
Cevap: (x − 2)² + (y + 3)² = 25; orijinden geçmez
Bir çapının uç noktaları A(−1, 2) ve B(5, 10) olan çemberin denklemini yazınız.
- Merkez, çapın orta noktası: M((−1 + 5)/2, (2 + 10)/2) = M(2, 6).
- Çap: |AB| = √(36 + 64) = 10, yarıçap 5.
- Denklem: (x − 2)² + (y − 6)² = 25.
Cevap: (x − 2)² + (y − 6)² = 25
✔ Doğru
- Denklemdeki işaret, merkez koordinatının tersidir.
- Sağ taraf r²; yarıçap için karekök al.
- Çapın uçları verilirse merkez orta nokta, r çapın yarısıdır.
✘ Sık yapılan hata
- (x − 3)² gördüğünde merkezin apsisini −3 sanmak.
- Sağ taraftaki sayıyı yarıçap sanmak.
- Çapın uzunluğunu yarıçap olarak kullanmak.
Nasıl sorulurSorular merkez ve yarıçaptan denklem, denklemden merkez ve yarıçap ya da çapın uç noktalarından denklem ister; bir noktanın çember üzerinde olup olmadığı yerine koyarak denetlenir.
TuzakMerkezin işaretini ters okumak ve r² yerine r yazmaktır.
▭Sen çöz merkez ve yarıçap
(x + 1)² + (y − 4)² = 9 çemberinin merkezinin apsisi , ordinatı , yarıçapı birimdir.
?Soru çöz
(x − 3)² + (y + 2)² = 16 çemberinin merkezi ve yarıçapı aşağıdakilerden hangisidir?