Öteleme: her nokta aynı yöne, aynı kadar
MEB 12. sınıf · Dönüşümler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaAnalitik düzlemde iki nokta arasındaki uzaklık nasıl hesaplanır?Bağlantılı konudan (Nokta ve doğrunun analitiği). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Dik koordinat sisteminde her nokta (x, y) sıralı ikilisiyle gösterilir: x apsis, y ordinattır. Eksenler düzlemi dört bölgeye ayırır; bölgeler saat yönünün tersine numaralanır. A(x₁, y₁) ile B(x₂, y₂) arasındaki uzaklık, yatay ve düşey farklarla kurulan dik üçgenden gelir: |AB| = √((x₂ − x₁)² + (y₂ − y₁)²).
✎Konu anlatımı
Analitik düzlemde öteleme dönüşümü nedir, bir noktanın ötelenmiş görüntüsü nasıl bulunur?
Kısa cevap: Öteleme, bir şeklin bütün noktalarını aynı yönde ve aynı uzaklıkta kaydıran dönüşümdür. Analitik düzlemde x ekseni yönünde a, y ekseni yönünde b birim öteleme, her P(x, y) noktasını P′(x + a, y + b) noktasına götürür. Öteleme uzunlukları, açıları ve alanı korur; şekil ile görüntüsü eştir ve yönleri aynıdır.Satranç tahtasında kale bir taşı yalnız kaydırır, döndürmez: tahta üzerindeki her şey aynı yöne aynı kadar gider.
Dönüşüm, düzlemdeki her noktayı bir noktaya eşleyen kuraldır; ilk noktaya nokta, eşlendiği noktaya görüntü denir. Ötelemede bütün noktalar aynı doğrultuda, aynı yönde ve aynı uzaklıkta kayar. Sağa a, yukarı b birimlik öteleme için kural kısadır: (x, y) → (x + a, y + b). a negatifse sola, b negatifse aşağı kayılır. Şekil yalnız yer değiştirir; Eşlik ve benzerlik sayfasında gördüğümüz anlamda görüntü şekle eştir.
Doğrunun ve grafiğin ötelenmesi
Bir doğru ötelenince kendisine paralel bir doğru olur. Denklemde x yerine x − a, y yerine y − b yazmak görüntünün denklemini verir. Örneğin y = 2x doğrusu sağa 3, yukarı 1 birim ötelenirse y − 1 = 2(x − 3), yani y = 2x − 5 elde edilir. Eğim değişmez; değişen yalnız doğrunun yeridir.
A(−2, 3) noktası x ekseni yönünde 5 birim, y ekseni yönünde −4 birim ötelenirse görüntüsü nedir?
- (−2 + 5, 3 + (−4)) = (3, −1).
Cevap: A′(3, −1)
y = 2x + 1 doğrusu u = (3, −2) vektörü kadar ötelenirse elde edilen doğrunun denklemi nedir?
- Öteleme bir doğruyu kendine paralel bir doğruya götürür: eğim 2 kalır.
- Doğrunun bir noktası seçilip ötelenir: (0, 1) → (0 + 3, 1 − 2) = (3, −1).
- Eğimi 2 olan ve (3, −1)'den geçen doğru: y + 1 = 2(x − 3) → y = 2x − 7.
Cevap: y = 2x − 7
✔ Doğru
- Öteleme: (x + a, y + b); her noktaya aynı miktar eklenir.
- Ötelemeyi bulmak için görüntü − nokta.
- Uzunluk, açı, alan ve yön korunur.
✘ Sık yapılan hata
- Ötelemeyi nokta − görüntü diye ters almak.
- Doğruyu ötelerken x yerine x + a yazmak (işaret hatası).
- Yalnız bir koordinatı değiştirmek.
Nasıl sorulurÖteleme soruları bir nokta ile görüntüsünden ötelemeyi bulup başka noktaya uygulamayı ya da bir doğrunun ötelenmiş denklemini ister; bileşke dönüşümlerin içinde de sık geçer.
TuzakÖtelemeyi ters yönde almak ve doğru denkleminde x yerine x + a yazmaktır.
▭Sen çöz öteleme
P(2, −1) noktası sola 3, yukarı 4 birim ötelenirse görüntüsünün apsisi , ordinatı olur.
?Soru çöz
Bir öteleme A(2, 5) noktasını A′(−1, 7) noktasına götürüyor. Bu öteleme B(4, −2) noktasını hangi noktaya götürür?