Dönüşüm geometrisi: öteleme, simetri ve dönme

Bir şekli kaydırmak, aynada yansıtmak ya da döndürmek koordinatlarda basit kurallara karşılık gelir. Her kuralı şekil üzerinde görüp bileşke dönüşümlere geçiyoruz.

5 durakAYT
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
DÖNÜŞÜM · ÖTELEME

Öteleme: her nokta aynı yöne, aynı kadar

MEB 12. sınıf · Dönüşümler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAnalitik düzlemde iki nokta arasındaki uzaklık nasıl hesaplanır?Bağlantılı konudan (Nokta ve doğrunun analitiği). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Dik koordinat sisteminde her nokta (x, y) sıralı ikilisiyle gösterilir: x apsis, y ordinattır. Eksenler düzlemi dört bölgeye ayırır; bölgeler saat yönünün tersine numaralanır. A(x₁, y₁) ile B(x₂, y₂) arasındaki uzaklık, yatay ve düşey farklarla kurulan dik üçgenden gelir: |AB| = √((x₂ − x₁)² + (y₂ − y₁)²).

Koordinat düzlemi ve uzaklık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Analitik düzlemde öteleme dönüşümü nedir, bir noktanın ötelenmiş görüntüsü nasıl bulunur?

Kısa cevap: Öteleme, bir şeklin bütün noktalarını aynı yönde ve aynı uzaklıkta kaydıran dönüşümdür. Analitik düzlemde x ekseni yönünde a, y ekseni yönünde b birim öteleme, her P(x, y) noktasını P′(x + a, y + b) noktasına götürür. Öteleme uzunlukları, açıları ve alanı korur; şekil ile görüntüsü eştir ve yönleri aynıdır.

Satranç tahtasında kale bir taşı yalnız kaydırır, döndürmez: tahta üzerindeki her şey aynı yöne aynı kadar gider.

Dönüşüm, düzlemdeki her noktayı bir noktaya eşleyen kuraldır; ilk noktaya nokta, eşlendiği noktaya görüntü denir. Ötelemede bütün noktalar aynı doğrultuda, aynı yönde ve aynı uzaklıkta kayar. Sağa a, yukarı b birimlik öteleme için kural kısadır: (x, y) → (x + a, y + b). a negatifse sola, b negatifse aşağı kayılır. Şekil yalnız yer değiştirir; Eşlik ve benzerlik sayfasında gördüğümüz anlamda görüntü şekle eştir.

Her köşe (+4, +2) kadar kayar: oklar paralel ve eşit uzunluktadır; üçgen ile görüntüsü eştir.Görsel: Sınav Defteri

Doğrunun ve grafiğin ötelenmesi

Bir doğru ötelenince kendisine paralel bir doğru olur. Denklemde x yerine x − a, y yerine y − b yazmak görüntünün denklemini verir. Örneğin y = 2x doğrusu sağa 3, yukarı 1 birim ötelenirse y − 1 = 2(x − 3), yani y = 2x − 5 elde edilir. Eğim değişmez; değişen yalnız doğrunun yeridir.

Orijin (3, 1)'e gider; doğru kendine paralel kalır: y = 2x → y = 2x − 5.Görsel: Sınav Defteri
(x, y) → (x + a, y + b) doğru: x → x − a, y → y − ba > 0 sağa, a < 0 sola; b > 0 yukarı, b < 0 aşağı.
Çözümlü örnek

A(−2, 3) noktası x ekseni yönünde 5 birim, y ekseni yönünde −4 birim ötelenirse görüntüsü nedir?

  1. (−2 + 5, 3 + (−4)) = (3, −1).

Cevap: A′(3, −1)

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

y = 2x + 1 doğrusu u = (3, −2) vektörü kadar ötelenirse elde edilen doğrunun denklemi nedir?

  1. Öteleme bir doğruyu kendine paralel bir doğruya götürür: eğim 2 kalır.
  2. Doğrunun bir noktası seçilip ötelenir: (0, 1) → (0 + 3, 1 − 2) = (3, −1).
  3. Eğimi 2 olan ve (3, −1)'den geçen doğru: y + 1 = 2(x − 3) → y = 2x − 7.

Cevap: y = 2x − 7

✔ Doğru

  • Öteleme: (x + a, y + b); her noktaya aynı miktar eklenir.
  • Ötelemeyi bulmak için görüntü − nokta.
  • Uzunluk, açı, alan ve yön korunur.

✘ Sık yapılan hata

  • Ötelemeyi nokta − görüntü diye ters almak.
  • Doğruyu ötelerken x yerine x + a yazmak (işaret hatası).
  • Yalnız bir koordinatı değiştirmek.
Akılda kalsın: Öteleme bir kaydırmadır: sağ-sol x'e, yukarı-aşağı y'ye eklenir. Bir doğruyu ötelerken işaret ters döner: sağa 3 kaydırmak için x yerine x − 3 yazılır.
Sınavda

Nasıl sorulurÖteleme soruları bir nokta ile görüntüsünden ötelemeyi bulup başka noktaya uygulamayı ya da bir doğrunun ötelenmiş denklemini ister; bileşke dönüşümlerin içinde de sık geçer.

TuzakÖtelemeyi ters yönde almak ve doğru denkleminde x yerine x + a yazmaktır.

▭Sen çöz öteleme

P(2, −1) noktası sola 3, yukarı 4 birim ötelenirse görüntüsünün apsisi , ordinatı olur.

−135−5

?Soru çöz

Bir öteleme A(2, 5) noktasını A′(−1, 7) noktasına götürüyor. Bu öteleme B(4, −2) noktasını hangi noktaya götürür?

✓ C. Öteleme A′ − A = (−3, +2); B′ = (4 − 3, −2 + 2) = (1, 0). A (7, −4), ötelemeyi A − A′ diye ters almaktan; B (1, −2), yalnız apsisi değiştirmekten; D (1, −4), ordinattaki +2'yi −2 almaktan çıkar.
DÖNÜŞÜM · SİMETRİ

Eksenlere, orijine ve y = ±x'e göre simetri: işaret değiştir, yer değiştir

MEB 12. sınıf · Dönüşümler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAnalitik düzlemde orta nokta, bir doğru parçasını belli oranda bölen nokta ve ağırlık merkezi nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Nokta ve doğrunun analitiği). Önce kendin cevapla, sonra aç.

A(x₁, y₁) ve B(x₂, y₂) için [AB]'nin orta noktası ((x₁ + x₂)/2, (y₁ + y₂)/2)'dir. Doğru parçasını içten belli oranda bölen nokta, A'dan B'ye giderken yolun o kesri kadar ilerlenerek bulunur. Üçgenin ağırlık merkezinin koordinatları, üç köşenin koordinatlarının aritmetik ortalamasıdır.

Orta nokta, bölen nokta, ağırlık merkezi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir noktanın eksenlere, orijine ve y = x doğrusuna göre simetriği nasıl bulunur?

Kısa cevap: Bir noktanın x eksenine göre simetriği ordinatın, y eksenine göre simetriği apsisin işaretini değiştirir: (x, −y) ve (−x, y). Orijine göre simetride iki işaret de değişir: (−x, −y). y = x doğrusuna göre simetride koordinatlar yer değiştirir: (y, x). y = −x doğrusuna göre ise hem yer hem işaret değişir: (−y, −x).

Göl kıyısındaki bir ağacın sudaki yansıması, ağaçla aynı yükseklikte ama ters yöndedir.

Bir doğruya göre simetri (yansıma) dönüşümünde nokta ile görüntüsünü birleştiren parça simetri doğrusuna diktir ve doğru bu parçayı ortalar. x ekseni yatay olduğu için yansıma yalnız yüksekliği ters çevirir: (x, y) → (x, −y). y ekseninde yalnız apsis ters döner: (−x, y). Orijine göre simetride orijin, nokta ile görüntüsünün orta noktasıdır ve iki koordinat da ters döner: (−x, −y).

P(3, 2): x eksenine göre (3, −2), y eksenine göre (−3, 2), orijine göre (−3, −2).Görsel: Sınav Defteri

y = x ve y = −x doğrularına göre

y = x doğrusu, eksenler arasındaki açının açıortayıdır. Bu doğruya göre yansımada x ile y'nin rolü değişir: (x, y) → (y, x). y = −x doğrusuna göre yansımada koordinatlar yer değiştirir ve ikisinin de işareti değişir: (−y, −x). Kontrol için nokta ile görüntüsünün orta noktasının simetri doğrusu üzerinde olduğuna bak.

P(4, 1): y = x'e göre (1, 4), y = −x'e göre (−1, −4). Nokta ile görüntüsünü birleştiren parça simetri doğrusuna diktir.Görsel: Sınav Defteri
x eksenine: (x, −y) y eksenine: (−x, y) orijine: (−x, −y) y = x'e: (y, x) y = −x'e: (−y, −x)Hangi eksene göre yansıtılıyorsa o eksendeki koordinat aynen kalır.
Çözümlü örnek

A(−2, 5) noktasının x eksenine, y eksenine, orijine, y = x ve y = −x doğrularına göre simetriklerini bulunuz.

  1. x eksenine (−2, −5); y eksenine (2, 5); orijine (2, −5).
  2. y = x'e (5, −2); y = −x'e (−5, 2).

Cevap: (−2, −5), (2, 5), (2, −5), (5, −2), (−5, 2)

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

A(3, 1) noktasının y = x doğrusuna göre simetriği B, B'nin x eksenine göre simetriği C'dir. ABC üçgeninin alanı kaç birimkaredir?

  1. B = (1, 3), C = (1, −3).
  2. [BC] düşey, uzunluğu 6; A'nın x = 1 doğrusuna uzaklığı 3 − 1 = 2.
  3. Alan ½ · 6 · 2 = 6.

Cevap: 6 birimkare

✔ Doğru

  • Hangi eksene göre ise o eksenin koordinatı aynen kalır.
  • y = x: yer değiştir; y = −x: yer değiştir ve iki işareti de çevir.
  • Orijine göre: iki işaret değişir.

✘ Sık yapılan hata

  • x eksenine göre simetride apsisin işaretini değiştirmek.
  • y = x'e göre simetride işaretleri de değiştirmek.
  • Orijine göre simetriyi y = −x'e göre simetriyle karıştırmak.
Akılda kalsın: x eksenine göre: x kalır, y döner. y eksenine göre: y kalır, x döner. Orijine göre: ikisi de döner. y = x ayna gibi harfleri yer değiştirir.
Sınavda

Nasıl sorulurBu kurallar çoğunlukla bileşke biçiminde gelir: art arda iki simetri uygulanıp oluşan noktalarla üçgen alanı, uzunluk ya da bir koordinat istenir. İki noktanın bir eksene ya da orijine göre simetrik olduğu verilip parametre de sorulur.

TuzakX eksenine göre simetride apsisi değiştirmek ve y = x ile y = −x kurallarını karıştırmaktır.

⇄Bilgi eşleştirme P(2, −5)

?Soru çöz

P(a + 1, 4) ve Q(−3, b − 2) noktaları orijine göre simetriktir. a + b kaçtır?

✓ C. Orijine göre simetride iki koordinat da ters işaretli: a + 1 = 3 → a = 2; b − 2 = −4 → b = −2; a + b = 0. A 8, y eksenine göre simetri sanıp b − 2 = 4 almaktan; B −6, x eksenine göre simetri sanıp a + 1 = −3 almaktan; D 2, apsisleri eşitleyip ordinatların işaretini çevirmekten çıkar.
DÖNÜŞÜM · SİMETRİ

Doğruya ve noktaya göre simetri: orta nokta her şeyi çözer

MEB 12. sınıf · Dönüşümler · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDoğru denklemi nasıl yazılır, eksenleri kesen doğrunun denklemi nedir?Bağlantılı konudan (Nokta ve doğrunun analitiği). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Eğimi m olan ve A(x₁, y₁) noktasından geçen doğrunun denklemi y − y₁ = m(x − x₁)'dir. y eksenini (0, n)'de kesen doğru için bu y = mx + n olur. Eksenleri (a, 0) ve (0, b)'de kesen doğru x/a + y/b = 1 ile yazılır. Genel biçim ax + by + c = 0'da eğim −a/b'dir.

Doğru denklemleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir noktanın x = a doğrusuna, bir noktaya ve herhangi bir doğruya göre simetriği nasıl bulunur?

Kısa cevap: x = a doğrusuna göre simetride ordinat değişmez, apsis a etrafında yansır: (2a − x, y). y = b doğrusuna göre (x, 2b − y) olur. M(a, b) noktasına göre simetride M, nokta ile görüntüsünün orta noktasıdır: (2a − x, 2b − y). Herhangi bir doğruya göre simetride önce noktadan doğruya dikme inilir; görüntü, noktanın bu dikme ayağına göre simetriğidir.

Bir aynaya 2 metre uzaktan bakarsan görüntün aynanın 2 metre arkasında görünür: ayna, seninle görüntünün tam ortasındadır.

Bütün simetri kurallarının arkasında tek bir fikir vardır: simetri doğrusu ya da noktası, nokta ile görüntüsünün tam ortasındadır. x = a doğrusuna göre simetride ordinat aynen kalır; apsis için (x + x′)/2 = a yazılır ve x′ = 2a − x bulunur. M(a, b) noktasına göre simetride Nokta ve doğrunun analitiği sayfasında gördüğümüz orta nokta formülü iki koordinata da uygulanır: (2a − x, 2b − y).

Solda x = 3'e göre (5, 1), y = 3'e göre (1, 5). Sağda M(3, 2) orta nokta: P′ = (2·3 − 1, 2·2 − 1) = (5, 3).Görsel: Sınav Defteri

Herhangi bir doğruya göre

Doğru eğikse kural ezberlemek yerine iki adım uygulanır: önce noktadan doğruya dik inilir ve dikme ayağı H bulunur (Nokta ve doğrunun analitiği sayfasında gördük); sonra H, nokta ile görüntüsünün orta noktası olduğu için A′ = 2H − A yazılır. Bir doğrunun bir noktaya göre simetriği ise kendisine paralel bir doğrudur; denklemde x yerine 2a − x, y yerine 2b − y yazılarak bulunur.

A(5, 0)'dan y = 2x'e dikme: H(1, 2). H orta nokta olduğundan A′ = (2·1 − 5, 2·2 − 0) = (−3, 4).Görsel: Sınav Defteri
x = a'ya: (2a − x, y) y = b'ye: (x, 2b − y) M(a, b)'ye: (2a − x, 2b − y) doğruya: A′ = 2H − AH, A'dan doğruya inilen dikmenin ayağıdır.
Çözümlü örnek

A(5, 0) noktasının y = 2x doğrusuna göre simetriğini bulunuz.

  1. Dikme: eğimi −½, y = −½(x − 5). Kesişim: 2x = −½x + 2,5 → x = 1, H(1, 2).
  2. A′ = 2H − A = (2 − 5, 4 − 0) = (−3, 4).
  3. Kontrol: orijin doğru üzerinde; |OA| = |OA′| = 5.

Cevap: A′(−3, 4)

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

y = 2x + 1 doğrusunun M(1, 2) noktasına göre simetriği olan doğrunun denklemini bulunuz.

  1. x yerine 2 − x, y yerine 4 − y yaz: 4 − y = 2(2 − x) + 1.
  2. 4 − y = 5 − 2x → y = 2x − 1; eğim aynı, doğru paraleldir.
  3. Kontrol: (0, 1) doğru üzerinde; simetriği (2, 3) ve 2 · 2 − 1 = 3.

Cevap: y = 2x − 1

✔ Doğru

  • Simetri merkezi ya da doğrusu, nokta ile görüntüsünün orta noktasıdır.
  • x = a'ya göre: 2a − x; y değişmez.
  • Eğik doğruda önce dikme ayağı, sonra 2H − A.

✘ Sık yapılan hata

  • x = a'ya göre simetride a − x ya da x − 2a yazmak.
  • Noktaya göre simetride orta noktayı cevap sanmak.
  • Eğik doğruya göre simetride yalnız koordinatları yer değiştirmek (y = x kuralını uygulamak).
Akılda kalsın: “Ayna ortadadır”: görüntü = 2 × merkez − nokta. Merkez bir doğruysa önce o doğru üzerindeki dikme ayağını bul, sonra aynı formülü kullan.
Sınavda

Nasıl sorulurSorular x = a ya da y = b doğrularına, bir noktaya ya da eğik bir doğruya göre simetriği; bazen de simetrik iki noktadan simetri doğrusunu ister (o doğru, iki noktayı birleştiren parçanın orta dikmesidir). Doğrunun noktaya göre simetriği de sorulur.

TuzakGörüntü yerine orta noktayı işaretlemek ve x = a için 2a − x yerine a − x yazmaktır.

Sınavda işaretleBazı kitaplarda bir doğrunun başka bir doğruya göre simetriği de vardır; AYT’de doğrunun yalnız bir noktaya göre simetriği sorulur.

▭Sen çöz 2a − x

P(1, 4) noktasının x = 3 doğrusuna göre simetriğinin apsisi , y = −1 doğrusuna göre simetriğinin ordinatı olur.

5−62−2

?Soru çöz

A(2, −1) noktasının M(4, 3) noktasına göre simetriği aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. M orta noktadır: (2 · 4 − 2, 2 · 3 − (−1)) = (6, 7). A (3, 1), A ile M'nin orta noktasıdır; B (2, 4), yalnız M − A farkıdır; C (10, 5), 2M − A yerine 2M + A hesaplamaktan çıkar.
DÖNÜŞÜM · DÖNME

Dönme: orijin etrafında 90°, 180°, 270°

MEB 12. sınıf · Dönüşümler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÇemberde merkez açı nedir, merkez açı ile yay arasında nasıl bir ilişki vardır?Bağlantılı konudan (Çemberde açılar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Köşesi çemberin merkezinde olan açıya merkez açı denir. Merkez açının kolları arasında kalan yayın ölçüsü merkez açının ölçüsüne eşittir: m(AOB) = m(AB yayı). Bütün çember 360°'dir; küçük yay ile büyük yayın toplamı 360° eder. Eşit merkez açılar eşit yayları ve eşit uzunlukta kirişleri görür.

Merkez açı ve yay

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir nokta orijin etrafında 90, 180 ve 270 derece döndürülünce koordinatları nasıl değişir?

Kısa cevap: Dönme, bir şekli sabit bir nokta (dönme merkezi) etrafında belirli bir açı kadar çeviren dönüşümdür; saat yönünün tersi pozitif yön kabul edilir. Orijin etrafında pozitif yönde 90° dönmede P(x, y) noktası (−y, x) olur; 180° dönmede (−x, −y), 270° dönmede (y, −x) olur. Dönme uzunlukları ve açıları korur.

Saatin akrebi 12'den 3'e gelirken saat yönünde 90° döner; matematikte pozitif yön bunun tersidir.

Dönme merkezi ve dönme açısı dönmenin iki bileşenidir. Nokta ile merkez arasındaki uzaklık değişmez; nokta, merkez etrafındaki çember üzerinde kayar. Orijin etrafında 90° dönmeyi anlamak için orijin, (x, 0) ve (x, y) noktalarının oluşturduğu dik üçgeni düşün: 90° döndürülünce yatay kenar düşey, düşey kenar yatay olur ve yön değiştirir. Sonuç: (x, y) → (−y, x). 180° dönme, orijine göre simetriyle aynıdır: (−x, −y).

P(4, 1) → 90°: (−1, 4) → 180°: (−4, −1) → 270°: (1, −4). Dört nokta da orijine √17 uzaklıkta.Görsel: Sınav Defteri
Yatay kenar 4 düşey olur, düşey kenar 1 sola döner: (4, 1) → (−1, 4).Görsel: Sınav Defteri
90°: (x, y) → (−y, x) 180°: (−x, −y) 270°: (y, −x)Pozitif yön saat yönünün tersidir; saat yönünde 90° = pozitif yönde 270°.
Çözümlü örnek

P(3, −2) noktası orijin etrafında pozitif yönde 90°, 180° ve 270° döndürülürse görüntüler nedir?

  1. 90°: (−(−2), 3) = (2, 3).
  2. 180°: (−3, 2); 270°: (−2, −3).

Cevap: (2, 3), (−3, 2), (−2, −3)

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

A(1, 2) noktası orijin etrafında pozitif yönde 90° döndürülerek B elde ediliyor. OAB üçgeninin alanı kaç birimkaredir?

  1. B = (−2, 1). Dönme açısı 90° olduğu için m(AOB) = 90° ve |OA| = |OB| = √5.
  2. Alan ½ · √5 · √5 = 5/2.

Cevap: 5/2 birimkare

✔ Doğru

  • 90°: (−y, x); 180°: (−x, −y); 270°: (y, −x).
  • Saat yönünde 90° = pozitif yönde 270°.
  • Merkeze uzaklık değişmez.

✘ Sık yapılan hata

  • 90° kuralında yer değiştirip işaret değiştirmeyi unutmak ya da yanlış koordinata koymak.
  • Saat yönü ile pozitif yönü karıştırmak.
  • 180° dönmeyi y = −x'e göre simetri sanmak.
Akılda kalsın: 90° dönmede yer değiştir, ilkine eksi koy: (x, y) → (−y, x). İki kez yaparsan 180°: (−x, −y). Emin olamazsan bir örnek nokta al, (1, 0)'ın 90° sonra (0, 1)'e gittiğini kontrol et.
Sınavda

Nasıl sorulurDönme soruları bir noktanın ya da şeklin 90°, 180°, 270° dönmüş görüntüsünü, dönme sonrası oluşan üçgenin alanını ya da saat yönünde dönmeyi ister.

TuzakSaat yönündeki dönmeyi pozitif yönde uygulamak ve 90° kuralında eksi işaretini yanlış koordinata koymaktır.

↕Pozitif yönde 90° adımlarla dönerken görüntüleri sırala dönme

  1. (−1, 3)
  2. (3, 1)
  3. (1, −3)
  4. (−3, −1)

?Soru çöz

P(−4, 2) noktası orijin etrafında saat yönünde 90° döndürülüyor. Görüntü aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Saat yönünde 90° = pozitif yönde 270°: (y, −x) = (2, 4). A (−2, −4), pozitif yönde 90° kuralını uygulamaktan; C (4, −2), 180° dönmeden; D (2, −4), yalnız koordinatları yer değiştirip işareti yanlış koymaktan çıkar.
UYGULAMA · BİLEŞKE

Bileşke dönüşümler: sırayla uygula, sırayı koru

MEB 12. sınıf · Dönüşümler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir noktanın eksenlere, orijine ve y = x doğrusuna göre simetriği nasıl bulunur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir noktanın x eksenine göre simetriği ordinatın, y eksenine göre simetriği apsisin işaretini değiştirir: (x, −y) ve (−x, y). Orijine göre simetride iki işaret de değişir: (−x, −y). y = x doğrusuna göre simetride koordinatlar yer değiştirir: (y, x). y = −x doğrusuna göre ise hem yer hem işaret değişir: (−y, −x).

Eksenlere, orijine ve y = ±x'e göre simetri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bileşke dönüşüm nedir, art arda uygulanan dönüşümlerde sıra önemli midir?

Kısa cevap: Bir şekle art arda iki ya da daha çok dönüşüm uygulanmasına bileşke dönüşüm denir; dönüşümler verilen sırayla, birinin görüntüsüne öbürü uygulanarak yapılır. Örneğin önce x eksenine sonra y eksenine göre simetri, orijine göre simetriyle aynı sonucu verir. Sıra önemlidir: öteleme ile simetrinin yeri değişirse sonuç çoğunlukla değişir.

Önce çorabı sonra ayakkabıyı giymekle önce ayakkabıyı sonra çorabı giymek aynı sonucu vermez; dönüşümlerde de sıra önemlidir.

Bileşke dönüşümde ilk dönüşümün görüntüsü, ikinci dönüşümün girdisidir. Bazı bileşkeler tanıdık bir dönüşüme eşittir: x eksenine ve y eksenine göre art arda simetri orijine göre simetridir. Kesişen iki doğruya göre art arda yansıma bir dönmedir: önce x eksenine (x, y) → (x, −y), sonra y = x'e göre (−y, x): bu, orijin etrafında 90° dönmedir. Öteleme ile simetri gibi farklı türler birleşince ise sıra sonucu değiştirir.

(3, 2) → x eksenine göre (3, −2) → y eksenine göre (−3, −2): orijine göre simetriyle aynı.Görsel: Sınav Defteri
Önce öteleme sonra simetri: (−4, 1). Önce simetri sonra öteleme: (2, 1). Sonuçlar farklı.Görsel: Sınav Defteri
Dönüşüm kuralları özeti
DönüşümP(x, y) noktasının görüntüsü
Öteleme (a, b)(x + a, y + b)
x eksenine göre simetri(x, −y)
y eksenine göre simetri(−x, y)
Orijine göre simetri (= 180° dönme)(−x, −y)
y = x'e göre simetri(y, x)
y = −x'e göre simetri(−y, −x)
x = a / y = b'ye göre simetri(2a − x, y) / (x, 2b − y)
M(a, b)'ye göre simetri(2a − x, 2b − y)
Orijin etrafında 90° / 270° dönme(−y, x) / (y, −x)
Çözümlü örnek

P(2, 5) noktası önce x ekseni yönünde −3, y ekseni yönünde +1 birim ötelenip sonra orijine göre yansıtılıyor. Son görüntü nedir?

  1. Öteleme: (2 − 3, 5 + 1) = (−1, 6).
  2. Orijine göre: (1, −6).

Cevap: (1, −6)

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

P(4, 1) noktasına önce x eksenine, sonra y = x doğrusuna göre simetri uygulanıyor. Son görüntü nedir ve bu bileşke hangi tek dönüşüme eşittir?

  1. x eksenine göre: (4, −1); y = x'e göre: (−1, 4).
  2. Genel olarak (x, y) → (x, −y) → (−y, x): orijin etrafında pozitif yönde 90° dönme.

Cevap: (−1, 4); orijin etrafında 90° dönme

✔ Doğru

  • Dönüşümleri verilen sırayla uygula; her adımın görüntüsünü yaz.
  • x ve y eksenine göre art arda simetri = orijine göre simetri.
  • Kesişen iki doğruya göre art arda yansıma = dönme.

✘ Sık yapılan hata

  • Dönüşümlerin sırasını değiştirmek.
  • İkinci dönüşümü ilk noktaya uygulamak (görüntüye değil).
  • Ara görüntüyü cevap sanmak.
Akılda kalsın: Bileşke bir zincirdir: her halka bir öncekinin çıktısını alır. Zincirin halkalarının sırası değişirse sonuç da değişebilir.
Sınavda

Nasıl sorulurBileşke dönüşüm soruları iki ya da üç adımlı zincirler kurar: öteleme, simetri ve dönme art arda uygulanır; son görüntü, oluşan şeklin alanı ya da bileşkenin hangi tek dönüşüme eşit olduğu sorulur.

TuzakSırayı tersine çevirmek ve ara görüntüyü son görüntü sanmaktır.

▭Sen çöz bileşke

P(3, −2) noktasına önce y eksenine göre simetri, sonra x yönünde +2, y yönünde +5 birim öteleme uygulanırsa son görüntünün apsisi , ordinatı olur.

−135−7

?Soru çöz

A(1, 3) noktasına önce orijin etrafında pozitif yönde 90° dönme, sonra x eksenine göre simetri uygulanıyor. Son görüntü aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. 90° dönme: (−3, 1); x eksenine göre: (−3, −1). B (3, 1), sırayı tersine çevirip önce simetri (1, −3) sonra dönme uygulamaktan; C (−3, 1), yalnız dönmeyi yapıp simetriyi unutmaktan; D (1, −3), yalnız simetriyi uygulamaktan çıkar.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

A(1, 3) noktasının 3x + 4y − 5 = 0 doğrusuna uzaklığı kaç birimdir?

✓ D. |3 · 1 + 4 · 3 − 5| / √(9 + 16) = 10 / 5 = 2. A 10, paydaya bölmeyi unutmaktan; B 0,4, karekök almadan 25'e bölmekten; C 4, −5'i +5 alıp |3 + 12 + 5| / 5 hesaplamaktan çıkar.Kaynak: Nokta ve doğrunun analitiği · Noktanın doğruya uzaklığı

?Soru 2

y = x + k doğrusu x² + y² = 8 çemberine teğettir. k'nın pozitif değeri kaçtır?

✓ C. x − y + k = 0; merkezin uzaklığı |k|/√2 = √8 = 2√2 → |k| = 4, k = 4. A 2√2, paydadaki √2'yi unutup |k| = r yazmaktan; B 8√2, uzaklığı r yerine r² = 8 ile eşitlemekten; D 4√2, paydada √2 yerine 2 kullanmaktan çıkar.Kaynak: Çemberin analitiği · Doğru ile çemberin durumu

?Soru 3

A(2, −1) ve B(a, 3) noktaları arasındaki uzaklık 5 birimdir. a'nın alabileceği değerlerin toplamı kaçtır?

✓ B. (a − 2)² + 16 = 25 → a − 2 = 3 ya da −3 → a = 5 ya da a = −1; toplam 4. A 5, yalnız pozitif kökü alıp ikinci değeri unutmaktan; C 6, a − 2 = −3'ü a = 1 diye yanlış çözmekten; D 0, a − 2'nin değerlerini (3 ve −3) a sanıp toplamaktan çıkar.Kaynak: Nokta ve doğrunun analitiği · Koordinat düzlemi ve uzaklık

?Soru 4

A(2, 1) ve B(8, 10) noktaları veriliyor. [AB] üzerinde |AP| = 2 · |PB| olacak biçimde alınan P noktasının ordinatı kaçtır?

✓ A. P, A'dan B'ye yolun 2/3'ünde: B − A = (6, 9), P = (2 + 4, 1 + 6) = (6, 7); ordinat 7. B 4, oranı ters kurup yolun 1/3'ünü almaktan; C 5,5 orta noktanın ordinatıdır; D 6, P'nin apsisidir, ordinat değil.Kaynak: Nokta ve doğrunun analitiği · Orta nokta, bölen nokta, ağırlık merkezi

?Soru 5

Bir dairenin yarıçapı 3 katına çıkarılırsa alanı kaç katına çıkar?

✓ B. Alan r² ile orantılı: 3² = 9 katı. A 27, karesi yerine küpünü almaktan (hacimle karıştırmak); C 3, alanı çevre gibi doğru orantılı sanmaktan; D 6, 3'ü kare yerine 2 ile çarpmaktan çıkar.Kaynak: Dairede çevre ve alan · Dairenin alanı πr²

?Soru 6

P(2, 3) noktası x² + y² + 2x − 4y + m = 0 çemberinin dış bölgesindedir. m'nin alabileceği en küçük tam sayı değeri kaçtır?

✓ D. Dışarıda: 4 + 9 + 4 − 12 + m > 0 → m > −5; çember koşulu 4 + 16 − 4m > 0 → m < 5. En küçük tam sayı −4. A −5, sınırı dâhil etmekten (o zaman P çemberin üzerindedir); B 4, 2x'i −2x alıp m > 3 bulmaktan; C −28, −4y'yi +4y alıp m > −29 bulmaktan çıkar.Kaynak: Çemberin analitiği · Noktanın çembere göre konumu

?Soru 7

Yarıçapı 10 birim olan bir çemberde uzunluğu 5π birim olan yayın merkez açısı kaç derecedir?

✓ D. 5π = 2π · 10 · α/360 → α/360 = 1/4 → α = 90°. A 180, çevreyi 2πr yerine πr alıp 10π ile oranlamaktan; B 18, alan formülünü (100π · α/360 = 5π) kullanmaktan; C 72, 5π'deki 5'i parça sayısı sanıp 360'ı 5'e bölmekten çıkar.Kaynak: Dairede çevre ve alan · Yay uzunluğu

?Soru 8

Çevresi 18π birim olan bir çemberin çapı kaç birimdir?

✓ C. Ç = π · d → 18π = π · d → d = 18. A 9 yarıçaptır; B 36, çevreyi πr sanıp r = 18 bulmaktan; D 81, alan formülünü karıştırıp 9² hesaplamaktan çıkar.Kaynak: Dairede çevre ve alan · π ve çemberin çevresi

?Soru 9

(x − 3)² + (y + 2)² = 16 çemberinin merkezi ve yarıçapı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Parantez içindeki sayıların işareti çevrilir: M(3, −2); sağ taraf r² = 16, r = 4. B, merkezi parantezdeki işaretlerle aynen okumaktan; C, karekök almayıp 16'yı yarıçap sanmaktan; D, iki hatayı birden yapmaktan çıkar.Kaynak: Çemberin analitiği · Çemberin standart denklemi

?Soru 10

Merkezi M(−2, 6) olan ve y eksenine teğet olan çemberin denklemi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. y eksenine teğet: r = |−2| = 2, r² = 4. A, x eksenine teğet sanıp r = 6 almaktan; C, merkezin işaretlerini parantezlere ters yazmaktan; D, sağ tarafa r² yerine r yazmaktan çıkar.Kaynak: Çemberin analitiği · Eksenlere teğet ve orijinden geçen çember
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Geometri soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →