Çokgenler ve dörtgenler: iç ve dış açılar, düzgün çokgenler

Her çokgen üçgenlere bölünebilir; iç açılar toplamı bu bölünmeden gelir. Dış açıların neden hep 360° ettiğini gösterip özel dörtgenlerin aile ağacını kuruyoruz.

5 durakTYT · KPSS
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · ÇOKGEN

Çokgen ve dışbükeylik: kapalı kırık çizginin adları

MEB 10. sınıf · Dörtgenler ve Çokgenler · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDoğru, ışın ve doğru parçası arasındaki fark nedir, açı çeşitleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Doğruda açılar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Nokta, doğru ve düzlem geometrinin tanımsız temel kavramlarıdır. Doğru iki yönde sonsuz uzanır, ışın bir noktadan başlayıp tek yönde sonsuz gider, doğru parçası iki ucu olan sınırlı parçadır. Başlangıç noktaları ortak iki ışının birleşimine açı denir; açılar ölçülerine göre dar, dik, geniş, doğru ve tam açı diye ayrılır.

Nokta, doğru, ışın ve açı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Çokgen nedir, dışbükey ve içbükey çokgen arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Çokgen, düzlemde en az üç doğru parçasının uç uca eklenmesiyle oluşan, kenarları yalnız köşelerde kesişen kapalı şekildir. Bütün iç açıları 180°'den küçük olan çokgene dışbükey, en az bir iç açısı 180°'den büyük olana içbükey çokgen denir. Her köşede iç açı ile dış açı bütünlerdir: toplamları 180°'dir.

Bir bahçenin çitini köşe köşe dolaşıp başladığın yere dönersen, yürüdüğün yol bir çokgen çizer.

Düzlemde en az üç doğru parçası uç uca eklenip başlangıç noktasına dönüldüğünde ve parçalar yalnız uçlarında birleştiğinde oluşan kapalı şekle çokgen denir. Parçalar çokgenin kenarları, birleşme noktaları köşeleridir; her çokgende köşe sayısı kenar sayısına eşittir. Çokgenler kenar sayısıyla adlandırılır: üçgen, dörtgen, beşgen, altıgen; n kenarlı çokgene kısaca n-gen denir. Şekil kapanmıyorsa ya da iki kenar köşe dışında kesişiyorsa ortaya çıkan şey çokgen değildir.

Çokgen olmak için iki koşul gerekir: şekil kapanmalı ve kenarlar yalnız köşelerde buluşmalı.Görsel: Sınav Defteri

İç açı, dış açı ve köşegen

Bir köşede iki kenarın çokgenin içinde kalan açısına iç açı denir. Kenarlardan biri köşenin ötesine uzatılınca uzantı ile öbür kenar arasında kalan açı dış açıdır. İç açı ile dış açı aynı doğru üzerinde yan yana durduğu için bütünlerdir: toplamları 180°'dir. Komşu olmayan iki köşeyi birleştiren doğru parçasına köşegen denir.

B köşesinde iç açı 110°, dış açı 70°: ikisi yan yana bir doğru açıyı doldurur. [AC], komşu olmayan iki köşeyi birleştirdiği için köşegendir.Görsel: Sınav Defteri

Dışbükey ve içbükey

Bütün iç açıları 180°'den küçük olan çokgene dışbükey çokgen denir. Böyle bir çokgenin içinden alınan iki noktayı birleştiren doğru parçası hiç dışarı çıkmaz; köşegenlerin hepsi de içeride kalır. En az bir iç açısı 180°'den büyükse çokgen içbükeydir: o köşe içeri doğru göçmüştür ve bazı doğru parçaları çokgenin dışına taşar. Bu sayfadaki kurallar, aksi söylenmedikçe dışbükey çokgenler içindir; içbükey dörtgene dördüncü konuda ayrıca bakacağız.

Solda iki iç noktayı birleştiren parça içeride kalır. Sağda D köşesi içeri göçmüştür: D'deki iç açı 230°'dir ve parça çokgenin dışından geçer.Görsel: Sınav Defteri
iç açı + dış açı = 180° dışbükey: her iç açı < 180° içbükey: en az bir iç açı > 180°Dış açı, bir kenarın uzantısı ile komşu kenar arasındaki açıdır.
Çözümlü örnek

Dışbükey bir çokgenin bir köşesindeki iç açı, aynı köşedeki dış açının 4 katından 30° fazladır. Bu iç açı kaç derecedir?

  1. Dış açıya x de: iç açı 4x + 30.
  2. Bir köşede iç ve dış açı bütünlerdir: x + 4x + 30 = 180 → 5x = 150 → x = 30°.
  3. İç açı: 4 · 30 + 30 = 150°. Kontrol: 150 + 30 = 180.

Cevap: 150°

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Şekildeki dışbükey ABCDE beşgeninde B ve C köşelerindeki iç açılar eşittir. Bu köşelerdeki dış açılar 3x − 10° ve 2x + 15° olduğuna göre B'deki iç açı kaç derecedir?

  1. İç açılar eşitse, her biri 180°'yi tamamlayan dış açılar da eşittir: 3x − 10 = 2x + 15.
  2. x = 25; dış açı 3 · 25 − 10 = 65°.
  3. B'deki iç açı: 180 − 65 = 115°.

Cevap: 115°

✔ Doğru

  • Her köşede iç açı + dış açı = 180°.
  • Dışbükey çokgende her iç açı 180°'den küçüktür, köşegenler içeride kalır.
  • Köşe sayısı kenar sayısına eşittir.

✘ Sık yapılan hata

  • Dış açıyı 360° − iç açı sanmak.
  • Kenarları kesişen kapalı şekli çokgen saymak.
  • İç açıları eşit iki köşede dış açıların farklı olabileceğini düşünmek.
Akılda kalsın: Dış açı, o köşede ne kadar döndüğünü söyler: hiç dönmeden düz gitseydin 0°, geri dönseydin 180° dönmüş olurdun. Bu yüzden iç açı ile dış açı her zaman 180°'yi paylaşır.
Sınavda

Nasıl sorulurBu konu çoğu zaman bir açı sorusunun ilk adımı olarak gelir: bir köşede iç açı ile dış açı arasındaki oran ya da fark verilir, önce ikisinin toplamının 180° olduğu yazılır.

TuzakDış açıyı 360° − iç açı sanmaktır; o, köşenin dışında kalan açıdır, dış açı değildir. İçbükeylik sorularında bir iç açının 180°'yi geçip geçmediğine bak.

▭Sen çöz iç ve dış açı

Bir çokgenin bir köşesindeki iç açı 128° ise o köşedeki dış açı °'dir. İç açılarından biri 190° olan bir çokgen çokgendir.

52232içbükeydışbükey

?Soru çöz

Dışbükey bir çokgenin bir köşesindeki dış açı, aynı köşedeki iç açının 27'si kadardır. Bu iç açı kaç derecedir?

✓ C. İç açı 7k, dış açı 2k olsun: 9k = 180 → k = 20, iç açı 140°. A 40 dış açıdır, oranı ters okuyup küçük olanı iç açı sanmaktan çıkar; B 280, iç ve dış açının toplamını 360° almaktan; D 20 yalnız k'dır, 7 ile çarpmak unutulmuş.
FORMÜL · İÇ AÇILAR

İç açılar toplamı: her çokgen üçgenlere bölünür

MEB 10. sınıf · Dörtgenler ve Çokgenler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÜçgenin iç açılarının toplamı neden 180 derecedir?Bağlantılı konudan (Üçgende açılar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir üçgenin üç iç açısının ölçüleri toplamı her zaman 180°'dir. Nedeni şudur: bir köşeden karşı kenara paralel bir doğru çizilince bu doğru üzerinde üç açı yan yana gelir; iç ters açılar nedeniyle bu açılar üçgenin üç açısına eşittir ve yan yana duran üç açı bir doğru açı, yani 180° oluşturur.

İç açılar toplamı 180°

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir çokgenin iç açıları toplamı nasıl bulunur?

Kısa cevap: n kenarlı bir çokgenin iç açıları toplamı (n − 2)·180°'dir. Formül, bir köşeden çizilen köşegenlerin çokgeni n − 2 üçgene ayırmasından gelir; her üçgen toplama 180° katar. Buna göre dörtgenin iç açıları toplamı 360°, beşgeninki 540°, altıgeninki 720°'dir. Kenar sayısı bir arttıkça toplam 180° artar.

Çokgen biçimli bir pastayı hep aynı köşesinden keserek dilimlersen, her kesim yeni bir üçgen dilim ayırır.

Üçgende açılar sayfasında gördük: bir üçgenin iç açıları toplamı 180°'dir. Çokgenler için yeni bir kural ezberlemek gerekmez; çokgeni üçgenlere bölmek yeter. Dışbükey bir n-genin bir köşesinden, komşu olmayan köşelere köşegenler çizilince çokgen n − 2 üçgene ayrılır. Bu üçgenlerin açıları birlikte çokgenin iç açılarını tam olarak doldurur; ne eksik kalır ne fazla.

Beşgen 3, altıgen 4 üçgene ayrılır: üçgen sayısı her zaman kenar sayısından 2 eksiktir.Görsel: Sınav Defteri
iç açılar toplamı = (n − 2) · 180°n − 2: bir köşeden çizilen köşegenlerin oluşturduğu üçgen sayısı.
Kenar sayısı ve iç açılar toplamı
nÇokgenÜçgen sayısıİç açılar toplamı
3üçgen1180°
4dörtgen2360°
5beşgen3540°
6altıgen4720°
8sekizgen61080°
10ongen81440°

İkinci yol: içeriden bir nokta

Çokgenin içinden bir nokta alıp bütün köşelere birleştirirsen n tane üçgen oluşur ve açılarının toplamı n · 180° eder. Ama bu toplamın içinde ortadaki noktanın çevresindeki tam bir dönüş, yani 360° da vardır ve o açılar çokgenin iç açısı değildir. Onu çıkarınca n · 180° − 360° = (n − 2) · 180° bulunur: aynı formül, başka bir yoldan.

6 üçgen 6 · 180° = 1080° eder; O'nun çevresindeki 360° çıkarılınca altıgenin iç açıları toplamı 720° kalır.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

İç açılarının ölçüleri toplamı 1440° olan çokgen kaç kenarlıdır?

  1. Formülü yaz: (n − 2) · 180 = 1440.
  2. n − 2 = 1440 ÷ 180 = 8 → n = 10.

Cevap: 10 kenarlı (ongen)

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Şekildeki ABCDE beşgeninde iç açıların ölçüleri m(A) = 2x, m(B) = 120°, m(C) = x + 40°, m(D) = 130° ve m(E) = x + 50°'dir. m(C) kaç derecedir?

  1. Beşgenin iç açıları toplamı: (5 − 2) · 180 = 540°.
  2. Denklem: 2x + 120 + (x + 40) + 130 + (x + 50) = 540 → 4x + 340 = 540 → x = 50.
  3. m(C) = 50 + 40 = 90°. Kontrol: 100 + 120 + 90 + 130 + 100 = 540.

Cevap: 90°

✔ Doğru

  • (n − 2) · 180°'de n kenar sayısıdır.
  • Kenar sayısı 1 artınca toplam 180° artar.
  • Önce toplamı yaz, sonra denklemi kur.

✘ Sık yapılan hata

  • n · 180° yazıp 2 üçgenlik farkı unutmak.
  • Üçgen sayısını n − 3 almak; o, bir köşeden çizilen köşegen sayısıdır.
  • x'i bulup soru bir açıyı sorarken x'i işaretlemek.
Akılda kalsın: Kenar sayısından 2 çıkar, 180 ile çarp. Dörtgen 360°, beşgen 540°, altıgen 720°: her yeni kenar bir üçgen, yani 180° ekler.
Sınavda

Nasıl sorulurSorular ya kenar sayısını verip toplamı ya da toplamı verip kenar sayısını ister; daha sık görülen kalıp, açıları cebirsel ifadeyle verilen beşgen ya da altıgendir: toplam formülle bulunur, denklem kurulur.

TuzakÜçgen sayısı yerine kenar sayısıyla çarpmak (n · 180°) ve bir köşeden çizilen köşegen sayısını (n − 3) üçgen sayısıyla karıştırmaktır.

▭Sen çöz (n − 2) · 180°

Her sekizgenin iç açıları toplamı °'dir. İç açıları toplamı 1800° olan bir çokgen kenarlıdır.

1080121440101260

?Soru çöz

Bir çokgenin kenar sayısı 3 artırılırsa iç açılarının ölçüleri toplamı kaç derece artar?

✓ A. (n + 1) · 180 − (n − 2) · 180 = 3 · 180 = 540; her yeni kenar bir üçgen ekler. B 360, artışı dış açılar toplamıyla karıştırmaktan; C 180, tek bir üçgen eklendiğini sanmaktan; D, n'nin farkta sadeleştiğini görmemekten çıkar.
KURAL · DIŞ AÇILAR

Dış açılar 360°: düzgün çokgenin anahtarı

MEB 10. sınıf · Dörtgenler ve Çokgenler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÜçgende dış açı nedir, dış açı neden uzak iki iç açının toplamına eşittir?Bağlantılı konudan (Üçgende açılar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Üçgenin bir kenarı uzatılınca oluşan açıya dış açı denir; dış açı kendisine komşu olmayan iki iç açının toplamına eşittir: C köşesindeki dış açı m(A) + m(B)'dir. Her köşedeki dış açı o köşedeki iç açının bütünleridir ve bir üçgenin üç dış açısının toplamı her zaman 360°'dir.

Dış açı kuralı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Çokgenin dış açıları toplamı neden 360 derecedir, düzgün çokgenin bir iç açısı nasıl bulunur?

Kısa cevap: Dışbükey bir çokgenin her köşesinden birer dış açı alındığında dış açıların toplamı, kenar sayısı ne olursa olsun 360°'dir. Kenarları ve iç açıları eşit olan düzgün n-genin bir dış açısı 360°/n, bir iç açısı 180° − 360°/n'dir. Örneğin düzgün altıgende bir dış açı 60°, bir iç açı 120°'dir.

Bir koşu pistinde tam bir tur atan atlet, nereden başlarsa başlasın, tur sonunda tam bir kez dönmüş olur.

Çokgenin kenarları boyunca yürüdüğünü düşün. Her köşede yönünü dış açı kadar değiştirirsin. Başladığın yere aynı yöne bakarak döndüğünde toplamda tam bir tur atmış olursun; bu yüzden dış açıların toplamı 360°'dir. Hesapla da gösterilir: her köşede iç ve dış açının toplamı 180° olduğu için n köşede toplam n · 180°'dir; bundan iç açılar toplamı (n − 2) · 180° çıkarılınca 360° kalır.

Beşgenin dış açıları (80°, 60°, 90°, 50°, 80°) bir noktada yan yana konunca tam bir tur, yani 360° eder.Görsel: Sınav Defteri
dış açılar toplamı = 360° düzgün n-gen: dış açı = 360° ÷ n iç açı = 180° − 360° ÷ nDış açılar toplamı kenar sayısına bağlı değildir.

Düzgün çokgen

Bütün kenarları eşit ve bütün iç açıları eşit olan çokgene düzgün çokgen denir. İç açılar eşitse dış açılar da eşittir; 360°'yi n eşit parçaya bölmek bir dış açıyı verir. Düzgün çokgen sorularında en kısa yol çoğu zaman dış açıdır: iç açı verilmişse önce 180°'den çıkar, sonra 360°'yi bu sayıya böl. Yalnız kenarların eşit olması yetmez; eşkenar dörtgenin kenarları eşittir ama açıları eşit olmayabilir.

Kenar sayısı arttıkça dış açı küçülür, iç açı büyür ve 180°'ye yaklaşır.Görsel: Sınav Defteri
Düzgün çokgenlerde bir dış ve bir iç açı
Düzgün çokgenBir dış açıBir iç açı
üçgen (n = 3)120°60°
kare (n = 4)90°90°
beşgen (n = 5)72°108°
altıgen (n = 6)60°120°
sekizgen (n = 8)45°135°
onikigen (n = 12)30°150°
Çözümlü örnek

Bir iç açısı 156° olan düzgün çokgen kaç kenarlıdır?

  1. Dış açıya geç: 180 − 156 = 24°.
  2. Dış açılar eşit ve toplamları 360°: n = 360 ÷ 24 = 15.
  3. Kontrol: (15 − 2) · 180 ÷ 15 = 156°.

Cevap: 15 kenarlı

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

ABCDE düzgün beşgeninin içine, bir kenarı [AB] olan ABF eşkenar üçgeni çiziliyor. m(BCF) kaç derecedir?

  1. Düzgün beşgenin bir iç açısı 180 − 72 = 108°. B'de eşkenar üçgenin açısı 60° olduğundan m(FBC) = 108 − 60 = 48°.
  2. |BF| = |BA| = |BC|: FBC üçgeni ikizkenardır, taban açıları eşittir.
  3. x = (180 − 48) ÷ 2 = 66°.

Cevap: 66°

✔ Doğru

  • Dış açılar toplamı her dışbükey çokgende 360°.
  • Düzgün n-gende bir dış açı 360° ÷ n.
  • İç açı verilince önce dış açıya geç.

✘ Sık yapılan hata

  • Dış açılar toplamını (n − 2) · 180° ile karıştırmak.
  • 360° ÷ n'yi iç açı sanmak.
  • Düzgün olmayan çokgende bir dış açıyı 360° ÷ n almak.
Akılda kalsın: Dış açı dönüştür, tam tur 360°'dir. Düzgün çokgende 360'ı kenar sayısına böl, dış açıyı bul; iç açı onu 180°'ye tamamlayan açıdır.
Sınavda

Nasıl sorulurDüzgün çokgen soruları iç açı, dış açı ve kenar sayısından birini verip ötekini ister; ÖSYM ayrıca düzgün beşgen ya da altıgenin içine eşkenar üçgen, kare gibi şekiller yerleştirip açı sorar. Önce düzgün çokgenin iç açısını yaz (beşgen 108°, altıgen 120°), sonra eşit kenarların oluşturduğu ikizkenar üçgenleri ara.

Tuzakİç açıyı 360° ÷ n sanmak ve düzgün olmayan çokgende dış açıları eşit almaktır.

⇄Açıdan çokgeni bul düzgün çokgen

?Soru çöz

Bir düzgün çokgenin bir iç açısı, bir dış açısının 4 katıdır. Bu çokgen kaç kenarlıdır?

✓ D. Dış açı d ise iç açı 4d: 5d = 180 → d = 36°, n = 360 ÷ 36 = 10. A 5, iç ve dış açının toplamını 360° alıp d = 72° bulmaktan; B 36 dış açının ölçüsüdür, kenar sayısı değil; C 8, dış açıyı 180 ÷ 4 = 45° alıp 180'i 5 yerine 4 parçaya bölmekten çıkar.
KURAL · DÖRTGEN

Dörtgen: 360° kuralı ve içbükey dörtgendeki ok ucu

MEB 10. sınıf · Dörtgenler ve Çokgenler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÇokgen nedir, dışbükey ve içbükey çokgen arasındaki fark nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Çokgen, düzlemde en az üç doğru parçasının uç uca eklenmesiyle oluşan, kenarları yalnız köşelerde kesişen kapalı şekildir. Bütün iç açıları 180°'den küçük olan çokgene dışbükey, en az bir iç açısı 180°'den büyük olana içbükey çokgen denir. Her köşede iç açı ile dış açı bütünlerdir: toplamları 180°'dir.

Çokgen ve dışbükeylik

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Dörtgenin iç açıları toplamı kaç derecedir, içbükey dörtgende açılar nasıl bulunur?

Kısa cevap: Her dörtgenin iç açıları toplamı 360°'dir, çünkü bir köşegen dörtgeni iki üçgene ayırır. Dışbükey dörtgende iki köşegen de içeride kalır; içbükey dörtgende bir iç açı 180°'den büyüktür ve bir köşegen dışarıda kalır. İçbükey dörtgende içe göçen köşede dışarıdan görünen açı, öbür üç açının toplamına eşittir.

Kâğıt, ekran, kapı, tarla: gündelik hayatın en kalabalık çokgen ailesi dörtgendir.

Dörtgen dört kenarlı çokgendir; ABCD dörtgeni köşeleri bu sırayla dolaşarak okunur, [AC] ve [BD] köşegenleridir. Bir köşegen dörtgeni iki üçgene ayırdığı için iç açılar toplamı 360°'dir; bu, (n − 2) · 180° formülünün n = 4 hâlidir. Dışbükey dörtgende dış açılar toplamı da 360°'dir. Dörtgenin çevresi dört kenar uzunluğunun toplamıdır: Ç(ABCD) = |AB| + |BC| + |CD| + |DA|.

Solda köşegen dörtgeni iki üçgene ayırır: 180° + 180° = 360°. Sağda C içe göçmüştür; C'deki iç açı 180°'den büyüktür ve [BD] köşegeni dışarıda kalır.Görsel: Sınav Defteri

İçbükey dörtgen ve ok ucu

İçbükey dörtgenin bir köşesi içeri göçmüştür; bu köşedeki iç açı 180°'den büyüktür ve köşegenlerden biri dörtgenin dışından geçer. Şekil bir ok ucuna benzer. Üçgende açılar sayfasında gördüğümüz ok ucu kuralı buradan gelir: dört iç açının toplamı 360° olduğundan göçen köşedeki büyük açı 360° − (a + b + c)'dir; aynı köşede dışarıdan görünen açı ise onu 360°'ye tamamlar ve x = a + b + c olur.

m(A) + m(B) + m(C) + m(D) = 360° ok ucu: x = a + b + c Ç = |AB| + |BC| + |CD| + |DA|x: içe göçen köşede, ok ucunun dışına bakan açı.
40° + 25° + 30° = 95°: göçen köşede dışarıdan görünen açı, öbür üç açının toplamıdır. D'deki iç açı ise 360° − 95° = 265°'dir.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

ABCD dörtgeninde m(A) = 2x, m(B) = x + 40°, m(C) = 3x − 20° ve m(D) = 100°'dir. m(C) kaç derecedir?

  1. Dörtgende iç açılar toplamı 360°: 2x + (x + 40) + (3x − 20) + 100 = 360.
  2. 6x + 120 = 360 → x = 40.
  3. m(C) = 3 · 40 − 20 = 100°. Kontrol: 80 + 80 + 100 + 100 = 360.

Cevap: 100°

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Şekildeki ABDC içbükey dörtgeninde m(BAC) = 48°, m(ABD) = 30° ve D köşesinde dışa bakan m(BDC) = 110°'dir. m(ACD) = x kaç derecedir?

  1. Ok ucu kuralı: göçen köşede dışa bakan açı öbür üç açının toplamıdır: 110 = 48 + 30 + x.
  2. x = 110 − 78 = 32°.
  3. Kontrol: D'deki iç açı 360 − 110 = 250°; 48 + 30 + 32 + 250 = 360.

Cevap: 32°

✔ Doğru

  • Her dörtgende iç açılar toplamı 360°; içbükey dörtgende de.
  • Ok ucu: dışa bakan açı x = a + b + c.
  • Çevre, dört kenarın toplamıdır.

✘ Sık yapılan hata

  • İçbükey dörtgende 180°'den büyük iç açıyı a + b + c'ye eşitlemek.
  • İki açıortayın arasındaki açıyı bulurken yarıya bölmeyi unutmak.
  • Çevreyi bulurken köşegen uzunluğunu da eklemek.
Akılda kalsın: Ok ucunda uçtaki açı ile iki kanattaki açının toplamı, göçen köşede dışa bakan açıyı verir. Emin olamazsan dört iç açının toplamının 360° olduğunu yaz; kural kendiliğinden çıkar.
Sınavda

Nasıl sorulurDörtgen açı soruları genellikle iki açıortayın kesiştiği nokta ya da içbükey dörtgen üzerinden gelir. Açıortay varsa açıları x ve y gibi yarım parçalarla adlandır, 360°'lik toplamı yaz.

Tuzakİçbükey dörtgende 180°'den büyük iç açı ile dışa bakan açıyı karıştırmaktır; ikinci tuzak, iki açıortayın arasındaki açının kalan iki açının toplamının yarısı olduğunu unutmaktır.

▭Sen çöz çevre

Bir dörtgenin kenar uzunlukları ardışık dört tam sayıdır ve çevresi 30 birimdir. En kısa kenar birim, en uzun kenar birimdir.

697,58

?Soru çöz

ABCD dörtgeninde A ve B köşelerindeki açıların açıortayları E noktasında kesişiyor. m(C) = 100° ve m(D) = 120° olduğuna göre m(AEB) = x kaç derecedir?

✓ B. m(A) + m(B) = 360 − 220 = 140; açıortaylar bunların yarısını alır: 70. AEB üçgeninde x = 180 − 70 = 110 (kısa yol: (100 + 120) ÷ 2). A 70, yarım açıların toplamını x sanmaktan; C 140, A ve B açılarının toplamıdır; D 220, m(C) + m(D)'yi yarıya bölmeyi unutmaktan çıkar.
KAVRAM · ÖZEL DÖRTGENLER

Özel dörtgenler: kare neden hem dikdörtgen hem eşkenar dörtgendir?

MEB 10. sınıf · Dörtgenler ve Çokgenler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİkizkenar ve eşkenar üçgenin açı özellikleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Üçgende açılar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Üçgenler kenarlarına göre çeşitkenar, ikizkenar ve eşkenar diye ayrılır. İkizkenar üçgende eş kenarların karşısındaki taban açıları eşittir; tepe açısı α ise taban açılarının her biri (180° − α)/2'dir. Tersi de doğrudur: iki açısı eşit olan üçgen ikizkenardır. Eşkenar üçgenin üç açısı da 60°'dir.

İkizkenar ve eşkenar üçgen

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kare bir dikdörtgen midir, özel dörtgenler arasında nasıl bir ilişki vardır?

Kısa cevap: Özel dörtgenler bir aile ağacı oluşturur. En az bir çift karşılıklı kenarı paralel dörtgen yamuk, iki çifti de paralel olan paralelkenardır. Açıları dik paralelkenar dikdörtgen, kenarları eşit paralelkenar eşkenar dörtgendir. Kare ikisinin özelliklerini birden taşır. Bir köşegenine göre simetrik dörtgen ise deltoiddir.

Kare, dikdörtgen ve eşkenar dörtgen ayrı şekiller gibi görünür; aslında aynı ailenin kuşaklarıdır.

Özel dörtgenler, dörtgene teker teker koşul eklenerek oluşur ve her yeni üye üst kuşağın bütün özelliklerini taşır. En az bir çift karşılıklı kenarı paralel olan dörtgen yamuktur. İki çift karşılıklı kenarı da paralelse dörtgen paralelkenardır; bu tanıma göre paralelkenar yamuğun özel bir hâlidir. Paralelkenarın açıları dik ise dikdörtgen, bütün kenarları eşitse eşkenar dörtgen elde edilir. Hem açıları dik hem kenarları eşit olan kare, dikdörtgen ile eşkenar dörtgenin ortak alt kuşağıdır.

Ok yönünde koşul eklenir, özellik miras kalır. Eşkenar dörtgen hem paralelkenarın hem deltoidin alt kuşağıdır; kare ise dikdörtgenin ve eşkenar dörtgenin.Görsel: Sınav Defteri

Ailenin ikinci kolu simetriden gelir: en az bir köşegenine göre simetrik olan dörtgene deltoid denir. Deltoidde bir köşeden çıkan iki kenar eşittir, karşı köşeden çıkan iki kenar da kendi aralarında eşittir. Eşkenar dörtgen iki köşegenine göre de simetrik olduğundan aynı zamanda bir deltoiddir. Yamuğun iki özel hâli vardır: paralel olmayan kenarları eşit olan ikizkenar yamuk ve paralel olmayan bir kenarı tabanlara dik olan dik yamuk. Her üyenin köşegen ve alan kurallarını Paralelkenar ailesi sayfasında ve Yamuk ve deltoid sayfasında göreceğiz.

Oklar paralel kenarları, çentikler eş kenarları, küçük kareler dik açıları gösterir. Deltoidde kesikli çizgi simetri eksenidir.Görsel: Sınav Defteri
Özel dörtgenler: tanım ve aynı zamanda olduğu dörtgenler
DörtgenTanımıAynı zamanda
Yamuken az bir çift karşılıklı kenarı paraleldörtgen
Paralelkenariki çift karşılıklı kenarı paralelyamuk
Dikdörtgenaçıları 90° olan paralelkenarparalelkenar, yamuk
Eşkenar dörtgendört kenarı eşit dörtgenparalelkenar, deltoid
Kareaçıları 90° ve kenarları eşit dörtgendikdörtgen, eşkenar dörtgen, deltoid
Deltoiden az bir köşegenine göre simetrikdörtgen
Çözümlü örnek

Aşağıdaki önermelerden hangileri her zaman doğrudur? I. Her kare bir eşkenar dörtgendir. II. Her dikdörtgen bir karedir. III. Her eşkenar dörtgen bir deltoiddir. IV. Her paralelkenar bir dikdörtgendir.

  1. I: Kare dört kenarı eşit bir dörtgendir, yani eşkenar dörtgenin özel hâlidir. Doğru.
  2. II: Dikdörtgenin kenarları eşit olmak zorunda değildir (ör. 3 × 5). Yanlış; tersi doğrudur: her kare bir dikdörtgendir.
  3. III: Eşkenar dörtgen köşegenlerine göre simetriktir, bu da deltoid tanımını sağlar. Doğru.
  4. IV: Paralelkenarın açıları dik olmak zorunda değildir. Yanlış.

Cevap: I ve III

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

ABCD paralelkenarında m(A) = 3x − 30° ve m(B) = x + 50°'dir. Bu paralelkenar hangi özel dörtgendir?

  1. Paralelkenarda [AD] ∥ [BC] olduğundan A ve B'deki açılar karşı durumludur; Doğruda açılar sayfasında gördük: toplamları 180°'dir.
  2. (3x − 30) + (x + 50) = 180 → 4x = 160 → x = 40.
  3. m(A) = 90°, m(B) = 90°: açıları dik olan paralelkenar dikdörtgendir.

Cevap: Dikdörtgen (kenarlar eşit verilmediği için kare olduğu söylenemez)

✔ Doğru

  • Kare hem dikdörtgen hem eşkenar dörtgendir.
  • Her dikdörtgen bir paralelkenardır; tersi doğru değildir.
  • Eşkenar dörtgen aynı zamanda bir deltoiddir.

✘ Sık yapılan hata

  • Kareyi dikdörtgenin dışında ayrı bir şekil sanmak.
  • Kenarları eşit dörtgeni kare sanmak; açılar dik olmayabilir.
  • Bir çift kenarı paralel diye dörtgeni paralelkenar saymak.
Akılda kalsın: Ağaçta aşağı indikçe koşul eklenir, özellik miras kalır: kare, üstündeki herkesin özelliğini taşır. Ama miras yukarı doğru akmaz; karenin bir özelliği dikdörtgene ait olmayabilir.
Sınavda

Nasıl sorulurBu konu çoğunlukla “hangileri her zaman doğrudur?” biçiminde öncül sorusu olarak ya da verilen bilgilerle dörtgenin hangi özel dörtgen olduğunu buldurarak gelir. Her öncülü aile ağacında kontrol et: alt kuşaktan üst kuşağa “her … bir …dir” doğrudur, tersi genellikle yanlıştır.

Tuzak“kenarları eşit dörtgen karedir” ya da “köşegenleri dik dörtgen eşkenar dörtgendir” gibi eksik koşullu genellemelerdir; deltoidin köşegenleri de diktir.

↕Genelden özele sırala aile ağacı

  1. Paralelkenar
  2. Kare
  3. Yamuk
  4. Dörtgen
  5. Dikdörtgen

⇄Bilgi eşleştirme tanımlar

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi bir dik üçgenin kenar uzunlukları olabilir?

✓ A. 10-24-26, 5-12-13'ün 2 katıdır: 100 + 576 = 676. B'de 25 + 36 = 61 > 49, üçgen dar açılı; C'de 36 + 64 = 100 > 81, 6-8-10'a benzediği için seçilir ama dar açılı; D'de 16 + 25 = 41 < 49, geniş açılı.Kaynak: Pisagor ve Öklid · Pisagor üçlüleri

?Soru 2

α dar açı ve sin α = 8/17'dir. tan α kaçtır?

✓ A. Karşı 8, hipotenüs 17 → komşu √(289 − 64) = 15; tan α = 8/15. B 15/17, cos α'dır; C 15/8, cot α'dır (oran ters); D 17/8, sinüsün tersini almaktan çıkar.Kaynak: Özel dik üçgenler · Sinüs, kosinüs, tanjant, kotanjant

?Soru 3

ABC üçgeninin alanı 54 birimkare ve G ağırlık merkezidir. A(AGB) kaç birimkaredir?

✓ D. G'yi köşelere birleştiren üçgenlerin her biri S/3: 54/3 = 18. A 9, kenarortaylarla oluşan küçük parçadır (S/6); B 27, kenarortayın ayırdığı yarıdır; C 36, 2/3 oranını alana uygulamaktan çıkar.Kaynak: Üçgende alan · Ağırlık merkezi ve alan

?Soru 4

Kenarları 5, 7 ve 8 birim olan bir üçgende 7 birimlik kenarın karşısındaki açının ölçüsü kaç derecedir?

✓ B. cos A = (25 + 64 − 49)/(2 · 5 · 8) = 40/80 = 1/2 → 60°. A 30, cos A = 1/2'yi sin A = 1/2 ile karıştırmaktan; C 90, üçgeni Pisagor üçlüsü sanmaktan (25 + 49 ≠ 64); D 120, terimi işaret hatasıyla −1/2 bulmaktan çıkar.Kaynak: Özel dik üçgenler · Kosinüs teoremi

?Soru 5

Alanı 30 birimkare olan bir üçgenin 12 birimlik kenarına ait yüksekliği kaç birimdir?

✓ D. 12 · h/2 = 30 → h = 5. A 2,5, formüldeki 2'yi unutup 30/12 almaktan; B 60, alanı ikiyle çarpıp 12'ye bölmeyi unutmaktan; C 15, alanı yalnız 2'ye bölmekten çıkar.Kaynak: Üçgende alan · Taban × yükseklik / 2

?Soru 6

13 m uzunluğundaki bir merdivenin ayağı duvardan 5 m uzaktadır. Merdiven duvara yerden kaç metre yükseklikte değer?

✓ B. Merdiven hipotenüs: √(169 − 25) = √144 = 12. A 8, kareler yerine uzunlukları çıkarmaktan (13 − 5); C 18, uzunlukları toplamaktan; D √194, merdiveni dik kenar sanıp kareleri toplamaktan çıkar.Kaynak: Pisagor ve Öklid · Pisagor problemleri

?Soru 7

ABC üçgeninde DE ∥ BC, |AD| = 2, |DB| = 3 ve A(ADE) = 8 birimkaredir. DECB yamuğunun alanı kaç birimkaredir?

✓ A. AD/AB = 2/5, alan oranı 4/25: A(ABC) = 8 · 25/4 = 50; yamuk 50 − 8 = 42. B 50, büyük üçgenin alanıdır; C 12, karesini almadan oran 2/5 ile 20 bulup 8 çıkarmaktan; D 18, parça oranını (3/2)² ile 8'e uygulamaktan çıkar.Kaynak: Üçgende alan · Benzerlikte alan oranı k²

?Soru 8

Hipotenüsü 6 birim olan ikizkenar dik üçgenin alanı kaç birimkaredir?

✓ B. Dik kenar 6/√2 = 3√2; alan 3√2 · 3√2 / 2 = 18/2 = 9. A 18, hipotenüsü dik kenar sanıp 6 · 6/2 almaktan; C 4,5, dik kenarı hipotenüsün yarısı (3) sanmaktan; D 36, dik kenarı 6√2 diye √2 ile çarpmaktan çıkar.Kaynak: Özel dik üçgenler · 45-45-90 üçgeni

?Soru 9

A'sı dik ABC üçgeninde [AH] ⟂ [BC], |BH| = 2 ve |HC| = 8 birimdir. |AB| kaç birimdir?

✓ D. |AB|² = |BH| · |BC| = 2 · 10 = 20 → |AB| = 2√5. A 4, yükseklik |AH|'dir (√(2 · 8)); B 4√5, |AC|'dir (√(8 · 10)), parçayı yanlış taraftan almaktan; C 10, hipotenüs |BC|'dir.Kaynak: Pisagor ve Öklid · Öklid bağıntıları

?Soru 10

Çevresi 18 birim olan eşkenar üçgenin alanı kaç birimkaredir?

✓ C. Kenar 18/3 = 6; alan 36√3/4 = 9√3. A 36√3, 4'e bölmeyi unutmaktan; B 9, √3'ü unutmaktan; D 18√3, paydayı 4 yerine 2 almaktan (yükseklik formülüyle karıştırmak) çıkar.Kaynak: Üçgende alan · Eşkenar ve özel üçgenlerin alanı
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Geometri soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →