Çokgen ve dışbükeylik: kapalı kırık çizginin adları
MEB 10. sınıf · Dörtgenler ve Çokgenler · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaDoğru, ışın ve doğru parçası arasındaki fark nedir, açı çeşitleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Doğruda açılar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Nokta, doğru ve düzlem geometrinin tanımsız temel kavramlarıdır. Doğru iki yönde sonsuz uzanır, ışın bir noktadan başlayıp tek yönde sonsuz gider, doğru parçası iki ucu olan sınırlı parçadır. Başlangıç noktaları ortak iki ışının birleşimine açı denir; açılar ölçülerine göre dar, dik, geniş, doğru ve tam açı diye ayrılır.
✎Konu anlatımı
Çokgen nedir, dışbükey ve içbükey çokgen arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: Çokgen, düzlemde en az üç doğru parçasının uç uca eklenmesiyle oluşan, kenarları yalnız köşelerde kesişen kapalı şekildir. Bütün iç açıları 180°'den küçük olan çokgene dışbükey, en az bir iç açısı 180°'den büyük olana içbükey çokgen denir. Her köşede iç açı ile dış açı bütünlerdir: toplamları 180°'dir.Bir bahçenin çitini köşe köşe dolaşıp başladığın yere dönersen, yürüdüğün yol bir çokgen çizer.
Düzlemde en az üç doğru parçası uç uca eklenip başlangıç noktasına dönüldüğünde ve parçalar yalnız uçlarında birleştiğinde oluşan kapalı şekle çokgen denir. Parçalar çokgenin kenarları, birleşme noktaları köşeleridir; her çokgende köşe sayısı kenar sayısına eşittir. Çokgenler kenar sayısıyla adlandırılır: üçgen, dörtgen, beşgen, altıgen; n kenarlı çokgene kısaca n-gen denir. Şekil kapanmıyorsa ya da iki kenar köşe dışında kesişiyorsa ortaya çıkan şey çokgen değildir.
İç açı, dış açı ve köşegen
Bir köşede iki kenarın çokgenin içinde kalan açısına iç açı denir. Kenarlardan biri köşenin ötesine uzatılınca uzantı ile öbür kenar arasında kalan açı dış açıdır. İç açı ile dış açı aynı doğru üzerinde yan yana durduğu için bütünlerdir: toplamları 180°'dir. Komşu olmayan iki köşeyi birleştiren doğru parçasına köşegen denir.
Dışbükey ve içbükey
Bütün iç açıları 180°'den küçük olan çokgene dışbükey çokgen denir. Böyle bir çokgenin içinden alınan iki noktayı birleştiren doğru parçası hiç dışarı çıkmaz; köşegenlerin hepsi de içeride kalır. En az bir iç açısı 180°'den büyükse çokgen içbükeydir: o köşe içeri doğru göçmüştür ve bazı doğru parçaları çokgenin dışına taşar. Bu sayfadaki kurallar, aksi söylenmedikçe dışbükey çokgenler içindir; içbükey dörtgene dördüncü konuda ayrıca bakacağız.
Dışbükey bir çokgenin bir köşesindeki iç açı, aynı köşedeki dış açının 4 katından 30° fazladır. Bu iç açı kaç derecedir?
- Dış açıya x de: iç açı 4x + 30.
- Bir köşede iç ve dış açı bütünlerdir: x + 4x + 30 = 180 → 5x = 150 → x = 30°.
- İç açı: 4 · 30 + 30 = 150°. Kontrol: 150 + 30 = 180.
Cevap: 150°
Şekildeki dışbükey ABCDE beşgeninde B ve C köşelerindeki iç açılar eşittir. Bu köşelerdeki dış açılar 3x − 10° ve 2x + 15° olduğuna göre B'deki iç açı kaç derecedir?
- İç açılar eşitse, her biri 180°'yi tamamlayan dış açılar da eşittir: 3x − 10 = 2x + 15.
- x = 25; dış açı 3 · 25 − 10 = 65°.
- B'deki iç açı: 180 − 65 = 115°.
Cevap: 115°
✔ Doğru
- Her köşede iç açı + dış açı = 180°.
- Dışbükey çokgende her iç açı 180°'den küçüktür, köşegenler içeride kalır.
- Köşe sayısı kenar sayısına eşittir.
✘ Sık yapılan hata
- Dış açıyı 360° − iç açı sanmak.
- Kenarları kesişen kapalı şekli çokgen saymak.
- İç açıları eşit iki köşede dış açıların farklı olabileceğini düşünmek.
Nasıl sorulurBu konu çoğu zaman bir açı sorusunun ilk adımı olarak gelir: bir köşede iç açı ile dış açı arasındaki oran ya da fark verilir, önce ikisinin toplamının 180° olduğu yazılır.
TuzakDış açıyı 360° − iç açı sanmaktır; o, köşenin dışında kalan açıdır, dış açı değildir. İçbükeylik sorularında bir iç açının 180°'yi geçip geçmediğine bak.
▭Sen çöz iç ve dış açı
Bir çokgenin bir köşesindeki iç açı 128° ise o köşedeki dış açı °'dir. İç açılarından biri 190° olan bir çokgen çokgendir.
?Soru çöz
Dışbükey bir çokgenin bir köşesindeki dış açı, aynı köşedeki iç açının 27'si kadardır. Bu iç açı kaç derecedir?