Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: öğrenci profili, beceriler ve erdem-değer-eylem

2024'ten beri okullarda uygulanan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin temel yaklaşımını, öğrenci profilini, beceri ve değer çerçevelerini ve programların nasıl okunacağını öğren.

6 durakAGS
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
MODEL · TEMEL YAKLAŞIM

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: bütüncül eğitim ve yetkin, erdemli insan

Eğitim Bilimleri · Türk millî eğitim sistemi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaEğitimin felsefi temeli nedir? Ontoloji, epistemoloji ve aksiyoloji eğitimi nasıl etkiler?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Eğitimin felsefi temelleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Her eğitim sistemi üç felsefi sorunun cevabına dayanır. Ontoloji (varlık felsefesi) “gerçek nedir?” sorusuyla neyin öğretilmeye değer olduğunu, epistemoloji (bilgi felsefesi) “bilgi nedir, nasıl edinilir?” sorusuyla yöntemi, aksiyoloji (değer felsefesi) “iyi ve güzel nedir?” sorusuyla amaçları ve kazandırılacak değerleri belirler. Bu yüzden felsefe, eğitimin “ne ve niçin” sorusunun temelidir.

Felsefe ve eğitim: üç soru

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli nedir? Yetkin ve erdemli insan profili hangi özelliklerden oluşur?

Kısa cevap: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM), 2024-2025 eğitim yılından itibaren okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim programlarına yön veren, bütüncül eğitim yaklaşımına dayalı modeldir. Nihai hedefi “yetkin ve erdemli insan”dır: yetkinlik bir alandaki bilgi ve beceriyi, erdem ruhsal ve ahlaki olgunluğu anlatır. Öğrenci profili ontolojik, epistemolojik, zamansal bütünlük ve aksiyolojik olgunluğa dayanır ve on özellikte toplanır.

2024 yazında öğretmenler yeni yıla yeni programlarla hazırlanırken ellerindeki ortak bir metin bütün derslerin dilini belirliyordu: Öğretim Programları Ortak Metni.

TYMM'nin dayanağı Öğretim Programları Ortak Metnidir. Metne göre programlar, 1739 sayılı Kanun'daki genel amaçlar ve temel ilkeler esas alınarak hazırlanmıştır; Türk millî eğitim sistemi sayfasında gördüğümüz amaç ve ilkeler burada da çerçevedir. Ortak Metin; programların geliştirilmesi, ders kitapları, ölçme-değerlendirme, rehberlik, öğrenme ortamları ve öğretmenlerin mesleki gelişimi için bir başvuru metnidir.

Temel yaklaşım

Modelin kuramsal temeli bütüncül eğitim yaklaşımıdır: insan zihinsel, sosyal, duygusal, fiziksel ve ahlaki yönleriyle bir bütün olarak ele alınır. Ortak Metin eğitimi herkesin hayat boyu erişiminin güvence altına alındığı temel bir hak, aynı zamanda bir ödev olarak görür; fırsat eşitliğini ve dezavantajları giderici önlemleri vurgular. Bilme ile sorumluluk birbirini bütünler. Türkçenin öğretimi ve geliştirilmesi temel politikadır. Disiplinler arası yaklaşım esastır; gerektiğinde disiplinler üstü ve disiplinler ötesi yaklaşımlardan da yararlanılır. Modelde madde-mana, akıl-duygu, nefis-vicdan, insan-toplum ve zaman-mekân dengesi gözetilir.

Öğrenci profili: yetkin ve erdemli insan

Modelin nihai hedefi yetkin ve erdemli insan yetiştirmektir. Öğrenci profili dört kavrama dayanır; Eğitimin felsefi temelleri sayfasında gördüğümüz felsefe alanlarının adları burada yeniden karşımıza çıkar:

Öğrenci profilinin dört dayanağı
KavramNeye bakar?Özü
Ontolojik bütünlükİnsanaRuh ve beden bütünlüğü; bedensel, zihinsel, ruhsal, sosyal yönlerin dengeli gelişimi
Epistemolojik bütünlükBilgiyeBilgi ve bilgelik; meraklı, eleştirel düşünen, bilgiyi hayatta kullanabilen birey
Zamansal bütünlükEğitim sürecineGeçmişten geleceğe eğitim; toplumun tarihsel tecrübesini, ortak kültür ve değerleri aktarma
Aksiyolojik olgunlukDeğerlereAhlaki bilinç ve estetik bakış; Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi'nin temeli

Profil on özellikte toplanır: ahlaklı, bilge, cesaretli, estetik, iradeli, merhametli, sağlıklı, sorgulayıcı, üretken, vatansever. Her özelliğin alt bileşenleri vardır; örneğin “sorgulayıcı” öğrenci meraklı, eleştirel düşünen, araştırmacı, esnek, iş birliği yapan ve problem çözendir.

Akılda kalsın: TYMM = bütüncül eğitim → yetkin (bilgi-beceri) ve erdemli (ahlaki olgunluk) insan. Dört dayanak felsefenin dört kelimesiyle: ontolojik (insan), epistemolojik (bilgi), zamansal (süreç), aksiyolojik (değer). Dayanak metin: Ortak Metin; çerçeve: 1739'un amaç ve ilkeleri.
Sınavda

Nasıl sorulurBir açıklama verilir (“öğrencinin bedensel, zihinsel, ruhsal ve sosyal yönlerinin dengeli gelişimi”) ve öğrenci profilinin hangi dayanağına karşılık geldiği sorulur; ya da profil özelliklerinden biri bileşenleriyle tanınır.

TuzakEpistemolojik bütünlük ile aksiyolojik olgunluğu karıştırmaktır: bilgiye, düşünmeye ve bilgeliğe bakış epistemolojik, ahlak ve estetiğe bakış aksiyolojiktir. Geçmişin tecrübesini ve ortak kültürü aktarmak zamansal bütünlüktür.

⇄Bilgi eşleştirme açıklama → dayanak

?Soru çöz

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin nihai hedefi olarak belirlenen öğrenci profili aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Ortak Metin modelin nihai hedefini “yetkin ve erdemli insan” diye koyar: yetkinlik bilgi ve beceriyi, erdem ahlaki olgunluğu kapsar. B model yarıştırıcı ve ayrıştırıcı anlayışlardan uzak durmayı benimser; C ve D yalnız bir yönü (meslek ya da akademik bilgi) öne çıkarır, bütüncül eğitime aykırıdır.
MODEL · BECERİLER ÇERÇEVESİ

Beceriler çerçevesi: kavramsal beceriler, alan becerileri ve eğilimler

Eğitim Bilimleri · Türk millî eğitim sistemi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde kavramsal beceriler, alan becerileri ve eğilimler nedir?

Kısa cevap: TYMM'de kavramsal beceriler üç boyutludur: temel beceriler (saymak, okumak, ölçmek gibi gözlenebilen basit eylemler), bütünleşik beceriler (gözlemleme, sınıflandırma, karşılaştırma, çıkarım yapma gibi yirmi beceri) ve üst düzey düşünme becerileri (karar verme, problem çözme, eleştirel düşünme). Alan becerileri derse özgü becerilerdir. Eğilimler becerileri eyleme geçirme yatkınlığıdır: benlik (6), sosyal (5) ve entelektüel (10) eğilimler.

İki öğrenci problem çözmeyi aynı ölçüde biliyor olabilir; ama yalnız biri zor bir soruyla karşılaşınca uğraşmaya devam eder. Model aradaki farka “eğilim” der.

Ortak Metin'deki Beceriler Çerçevesi beş beceri grubundan oluşur: kavramsal beceriler, alan becerileri, eğilimler, sosyal-duygusal öğrenme becerileri ve okuryazarlık becerileri. Son ikisini bir sonraki konuda programlar arası bileşenler içinde göreceğiz; burada ilk üçü var.

Kavramsal beceriler (KB)

  • Temel beceriler (KB1): karmaşık bir süreç gerektirmeden edinilen, gözlenebilen eylemler: saymak, okumak, yazmak, çizmek, bulmak, seçmek, ölçmek, kaydetmek.
  • Bütünleşik beceriler (KB2): süreç modellemesi yapılabilen eylemler. Yirmi tanedir; örneğin gözlemleme, özetleme, çözümleme, sınıflandırma, bilgi toplama, karşılaştırma, sorgulama, genelleme, çıkarım yapma, yorumlama, muhakeme, değerlendirme, sentezleme. Her birinin süreç bileşenleri (adımları) tanımlıdır: örneğin gözlemleme; amaç-ölçüt belirlemek, uygun araçla veri toplamak, verileri sınıflandırıp kaydetmek.
  • Üst düzey düşünme becerileri (KB3): en az iki bütünleşik beceriyi içeren çok boyutlu zihinsel süreçler. Üç tanedir: karar verme, problem çözme, eleştirel düşünme.

Ortak Metin, temel ve bütünleşik beceriler arasında bir aşamalılık olmadığını, ikisinin birlikte üst düzey düşünmenin altyapısını oluşturduğunu vurgular.

Alan becerileri ve eğilimler

Alan becerileri bir derse özgü becerilerdir: Türkçe, matematik, fen bilimleri, sosyal bilimler, sanat, beden eğitimi-oyun ve spor, bilişim teknolojileri ve yazılım, tasarım, din eğitimi ve öğretimi, yabancı dil gibi alanlarda tanımlanır. Eğilimler ise kişiliğin bir bileşeni olarak bilgi ve becerinin eyleme geçirilmesini tetikleyen zihinsel örüntülerdir; hem doğuştan gelen hem de çevreyle geliştirilebilen özelliklerdir.

Eğilimlerin üç grubu
GrupNeyi anlatır?Eğilimler
Benlik eğilimleri (E1)İçsel özelliklerin becerilere yansımasıMerak, bağımsızlık, azim ve kararlılık, kendine inanma (öz yeterlilik), kendine güvenme (öz güven), seçicilik
Sosyal eğilimler (E2)Kişiliğin sosyal ortamda becerilere yansımasıEmpati, sorumluluk, girişkenlik, güven, oyunseverlik
Entelektüel eğilimler (E3)Zihinsel ve düşünsel birikimin yansımasıMuhakeme, odaklanma, yaratıcılık, gerçeği arama, açık fikirlilik, analitiklik, sistematiklik, soru sorma, şüphe duyma, eleştirel bakma

Bazı kavramlar birden çok yerde geçer ve işlevine göre adlandırılır: eylem olarak eleştirel düşünme bir üst düzey düşünme becerisi, onu tetikleyen zihinsel tutum olarak eleştirel bakma bir eğilimdir. Sorumluluk da bir becerinin eyleme dönüşmesinde eğilim, insanın ilişkilerini biçimlendirdiğinde bir değerdir.

Akılda kalsın: Kavramsal beceri üç kat: temel (gözlenebilir basit eylem) – bütünleşik (20, süreç bileşenli) – üst düzey (3: karar verme, problem çözme, eleştirel düşünme). Eğilimler üç grup: benlik 6, sosyal 5, entelektüel 10. Beceri “yapabilmek”, eğilim “yapmaya yatkın olmak.”
Sınavda

Nasıl sorulurBir beceri ya da tutum verilir ve modeldeki yeri sorulur (“seçicilik hangi eğilim grubundadır?”, “problem çözme hangi kavramsal beceri boyutudur?”).

TuzakEleştirel düşünmeyi yalnız eğilim sanmaktır: beceri olarak üst düzey düşünme becerisi, tutum olarak “eleştirel bakma” entelektüel eğilimdir. İkinci tuzak, öz yeterlilik ve öz güveni sosyal eğilim saymaktır; ikisi de benlik eğilimidir.

⇄Bilgi eşleştirme beceri mi, eğilim mi?

?Soru çöz

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde tanımlanan üst düzey düşünme becerileri aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

✓ C. Modelde üç üst düzey düşünme becerisi tanımlanır: karar verme, problem çözme ve eleştirel düşünme. A bütünleşik becerilerdir; B eğilimlerdir (merak benlik, öteki ikisi entelektüel); D sosyal eğilim (empati) ile sosyal-duygusal öğrenmenin sosyal yaşam becerilerinin (iş birliği, iletişim) karışımıdır.
MODEL · PROGRAMLAR ARASI BİLEŞENLER

Programlar arası bileşenler: sosyal-duygusal öğrenme, erdem-değer-eylem, okuryazarlık

Eğitim Bilimleri · Türk millî eğitim sistemi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi nedir, çatı değerler hangileridir? Sosyal-duygusal öğrenme becerileri ve okuryazarlık becerileri nelerdir?

Kısa cevap: Programlar arası bileşenler bütün derslere ayrı bir içerik olarak değil, kaynaşık olarak işlenir. Sosyal-duygusal öğrenme becerileri üç bileşenlidir: benlik becerileri, sosyal yaşam becerileri ve ortak/birleşik beceriler. Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi'nde çatı değerler saygı, sorumluluk ve adalettir; öteki değerler insan, aile ve sosyal çevre, fiziksel çevre alanlarına ayrılır. Sistem düşüncesi ve okuryazarlık becerileri dokuz okuryazarlık türünden oluşur.

Matematik dersinde bir öğrencinin arkadaşının yanlışını alay etmeden düzeltmesi; o anda öğrenilen, ders kitabında hiçbir ünitenin adı değildir.

Bu bileşenlerin adı ne işe yaradıklarını söyler: programlar arası bileşenler belirli bir derse ait değil, bütün programlara nüfuz eder. Ortak Metin bunların “eğitimin örtük hedeflerinin” görünür kılınmasına yardım ettiğini belirtir. Değerler de ayrı bir ders olarak değil, ünite ve temalarla tutarlı biçimde öğrenme-öğretme yaşantılarında işlenir.

Sosyal-duygusal öğrenme becerileri (SDB)

Sosyal-duygusal öğrenme becerileri
BileşenBeceriler
Benlik becerileri (SDB1)Kendini tanıma (öz farkındalık), kendini düzenleme (öz düzenleme), kendine uyarlama (öz yansıtma)
Sosyal yaşam becerileri (SDB2)İletişim, iş birliği, sosyal farkındalık
Ortak/birleşik beceriler (SDB3)Uyum, esneklik, sorumlu karar verme

Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi (EDE)

Modelde erdemler kişiliğin güçlü yanlarıdır; kişi bunlara yaşantılarla geliştirdiği değerler aracılığıyla ulaşır, değerler de eylemlerde görünür. Bu yüzden çerçevenin adı eylemden değere, değerden erdeme giden yolu anlatır. Nihai hedef “Huzurlu Aile ve Toplum” ile “Yaşanabilir Çevrede Huzurlu İnsan”dır. Değerler bir çatı ve üç alan etrafında kümelenir:

Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi'nde değerler
KümeDeğerler
Çatı değerlerSaygı, sorumluluk, adalet
İnsan (kişisel hayat)Tasarruf, sabır, mahremiyet, mütevazılık, sağlıklı yaşam, çalışkanlık
Aile ve sosyal çevreSevgi, dostluk, özgürlük, dürüstlük, vatanseverlik, yardımseverlik, aile bütünlüğü
Fiziksel çevreTemizlik, duyarlılık, estetik, merhamet

Sistem düşüncesi ve okuryazarlık becerileri (OB)

Bilgi bolluğu içinde karmaşık sistemleri anlamak için dokuz okuryazarlık tanımlanır: bilgi, dijital, finansal, görsel, kültür, vatandaşlık, veri, sürdürülebilirlik ve sanat okuryazarlığı.

Akılda kalsın: Programlar arası = her derste, kaynaşık. SDB: benlik – sosyal yaşam – ortak/birleşik. EDE'nin çatısı Saygı, Sorumluluk, Adalet; alanlar insan, aile-sosyal çevre, fiziksel çevre. Okuryazarlık 9 tür.
Sınavda

Nasıl sorulurBir değer ya da beceri verilir ve modeldeki yeri sorulur: “çatı değerler hangileridir?”, “sorumlu karar verme hangi sosyal-duygusal beceri bileşenindedir?” Tuzak, değerlerin ayrı bir ders ya da ünite olarak işlendiğini sanmaktır; programa kaynaşık işlenir.

Tuzakİkinci tuzak, sorumluluğu yalnız değer saymaktır: çatı değerdir, ama eyleme geçirme yatkınlığı olarak sosyal eğilimler arasında da geçer.

✎Boşluk doldurma değer ve beceri

Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi'nde çatı değerler saygı, ve tir. Sosyal-duygusal öğrenme becerilerinden uyum, esneklik ve sorumlu karar verme beceriler bileşeninde yer alır.

sorumluluk · adalet · ortak/birleşik · sabır · sosyal yaşam

?Soru çöz

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde değerlerin öğretimine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ B. Ortak Metin değerleri programın öteki ögelerinden ayrık değil, kaynaşık işlenen programlar arası bileşenler olarak tanımlar. A ayrı bir değer dersi öngörülmez; C değerler bütün kademelerin programlarındadır; D metin değerlerin dikey düzlemde hiyerarşik değil, gelişim özelliklerine göre birikimli bir yapıda desteklendiğini söyler.
MODEL · ÖĞRENME ÇIKTILARI

Öğrenme çıktıları: bilgi kümesi + beceri = programın hedefi

Eğitim Bilimleri · Türk millî eğitim sistemi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde öğrenme çıktısı nedir, nasıl oluşturulur? Süreç bileşeni ne demektir?

Kısa cevap: TYMM programlarında dersin hedefleri “öğrenme çıktısı” olarak yazılır. Öğrenme çıktısı, ünite ya da temanın bilgi kümesi (içerik çerçevesi) ile bir alan becerisinin ya da kavramsal becerinin birleştirilmesiyle oluşur; gözlenebilir ve ölçülebilir eylem olarak ifade edilir. Altındaki süreç bileşenleri, o becerinin adımlarıdır. Öğrenme çıktıları hem öğrenme-öğretme sürecini hem ölçme-değerlendirmeyi yönlendirir.

Eski programlarda “kazanım” diye okunan satırların yerini yeni programlarda başka bir kavram aldı; öğretmen artık her hedefin altında küçük bir adım listesi görüyor.

Program okuryazarlığı sayfasında programın dört öğesini (hedef, içerik, öğrenme-öğretme süreci, değerlendirme) ayrıntılı göreceğiz. TYMM bu öğelere kendi adlarını verir ve aralarındaki ilişkiyi döngüsel bir tasarımla kurar:

Öğrenme çıktısı, beceri ile bilgi kümesinin birleştiği yerdir; kanıtlar ve yaşantılar ondan türetilir.Görsel: Sınav Defteri

Bir öğrenme çıktısı nasıl okunur?

Ortak Metin'e göre öğrenme çıktısı, “öğrencilerin neyi bilmeleri, anlamaları ve yapabilmelerinin beklendiğini” açıklar ve gözlenebilir, ölçülebilir eylemlerle yazılır. Çıktı, ünitenin bilgi kümesi ile bir becerinin birleşmesidir. Örneğin bir fen ünitesinde “canlıları ortak özelliklerine göre sınıflandırabilme” biçiminde bir çıktı düşün: bilgi kümesi “canlılar”, beceri “sınıflandırma”dır; altında sıralanan adımlar ise sınıflandırma becerisinin süreç bileşenleridir. Öğretmen dersi planlarken çıktının süreç bileşenlerinin tamamını kapsayacak etkinlikler tasarlar.

  • Kavramsal beceriden çıktı yazılırken modelde tanımlı süreç bileşenleri kullanılır; yeni bileşen eklenmez, çıkarılmaz.
  • Temel becerilerle yazılan çıktılara süreç bileşeni yazılmaz.
  • Çıktılar düzeye uygunluk, ön koşulluluk ve karmaşıklık bakımından dikey ve yatay olarak birbirine bağlanır.
Akılda kalsın: Öğrenme çıktısı = bilgi kümesi + beceri (süreç bileşenleriyle). Eski adı hedef/kazanım olan öğe budur; gözlenebilir ve ölçülebilir yazılır. Temel beceride süreç bileşeni yok; kavramsal becerinin bileşenlerine ekleme-çıkarma yok.
Sınavda

Nasıl sorulurBir program satırı verilir ve hangi öğeye (öğrenme çıktısı, süreç bileşeni, içerik çerçevesi, öğrenme kanıtı) karşılık geldiği sorulur; ya da öğrenme çıktısının özelliği.

TuzakSüreç bileşenini ayrı bir öğrenme çıktısı sanmaktır; süreç bileşeni çıktıya ulaşmanın adımıdır. İkinci tuzak, öğrenme çıktısının yalnız bilgi içerdiğini düşünmektir; her çıktı bir beceriyle birleşir.

↕Sıralama program tasarımı

  1. Öğrenme kanıtlarının (ölçme ve değerlendirme) belirlenmesi
  2. Temel yaklaşım ve öğrenci profili
  3. Öğrenme-öğretme yaşantılarının kurulması
  4. Öğrenme çıktılarının yazılması

?Soru çöz

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ndeki öğrenme çıktılarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Ortak Metin'e göre kavramsal beceriden öğrenme çıktısı üretilirken modelde tanımlı süreç bileşenleri kullanılır; yeni bileşen eklenmez, bileşen çıkarılmaz. A, B ve C doğrudur: çıktı bilgi kümesi ile becerinin birleşimidir, gözlenebilir-ölçülebilir yazılır ve hem süreci hem ölçmeyi yönlendirir.
MODEL · ÖLÇME VE YAŞANTILAR

Öğrenme kanıtları ve öğrenme-öğretme yaşantıları

Eğitim Bilimleri · Türk millî eğitim sistemi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde öğrenme kanıtları nedir? Öğrenme-öğretme yaşantılarında temel kabuller, ön değerlendirme ve köprü kurma ne anlama gelir?

Kısa cevap: TYMM'de ölçme ve değerlendirme “öğrenme kanıtları” adını alır; yalnız sonuca değil sürece odaklanan, sürekli ve geliştirici (biçimlendirici) bir anlayış benimsenir. Kanıtlar ürün dosyası, performans görevi, kontrol listesi, öz ve akran değerlendirme, gözlem formu gibi çeşitlidir. Öğrenme-öğretme yaşantıları beş bileşenden oluşur: temel kabuller, ön değerlendirme süreci, köprü kurma, öğrenme-öğretme uygulamaları ve farklılaştırma.

Bir öğretmen yeni üniteye başlamadan önce öğrencilerine birkaç soru sorar, onların bildiklerini yeni konuya bağlayan bir örnekle derse girer ve ünite boyunca her öğrencinin dosyasına küçük notlar ekler.

Öğrenme kanıtları (ölçme ve değerlendirme)

Ortak Metin ölçme-değerlendirmeyi öğretimin hem parçası hem tamamlayıcısı sayar. Amaç öğrenmeyi iyileştirmektir; bu yüzden sürekli, geliştirici (biçimlendirici) değerlendirme kullanılır ve süreç ile durum temelli yaklaşımlara yer verilir. Öğretmen öğrenci performansını belirlemek için birden fazla kanıta ihtiyaç duyar: öğrenci portfolyoları, ödevler, projeler, performans görevleri, sunumlar, kontrol listeleri, sınavlar, gözlem ve görüşme formları, öz, akran ve grup değerlendirmeleri, yansıtma yazıları. Performans görevlerinin mümkün olduğunca sınıf ortamında yapılması gözetilir. Geri bildirim yargılayıcı değil, motive edici olmalıdır; öğrenci kendi öğrenmesini değerlendirmeye dâhil edilir. Bu araçları Ölçme araçları sayfasında tek tek göreceğiz.

Öğrenme-öğretme yaşantıları

Öğrenme-öğretme yaşantılarının bileşenleri
BileşenNe yapar?
Temel kabullerÖğrencinin üniteye başlarken sahip olduğu varsayılan ön öğrenmeleri gösterir
Ön değerlendirme süreciTemel kabullerin yanı sıra öğrencinin ilgi ve ihtiyaçlarını belirler
Köprü kurmaÖğrencinin mevcut bilgi ve becerileriyle edineceği yenileri arasında bağ kurar
Öğrenme-öğretme uygulamalarıÖğrenci merkezli etkinlikler; öğrenme çıktılarının hayata geçtiği yer
FarklılaştırmaHer öğrencinin yetenek, ilgi ve öğrenme profiline göre kapsayıcı ortam

Modelin benimsediği öğrenme yaklaşımları arasında yaşantı temelli, bağlam temelli, proje temelli, sorgulamaya dayalı ve iş birlikli öğrenme sayılır. Ayrıca öğretmen yansıtmaları bölümüyle öğretmenin hem kendi uygulamasının hem programın güçlü ve iyileştirilmesi gereken yönlerini değerlendirmesi beklenir. Köprü kurma, Bilişsel ve sosyal öğrenme sayfasında göreceğimiz anlamlı öğrenme fikrine, ön değerlendirme ise Öğretim ilkeleri sayfasında göreceğimiz hazırbulunuşluğa dayanır.

Akılda kalsın: Ölçme = öğrenme kanıtları: sürekli, biçimlendirici, çok kanıtlı. Yaşantının beş adımı: temel kabuller → ön değerlendirme → köprü kurma → uygulamalar → farklılaştırma. Köprü = eskiyi yeniye bağla.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmen davranışı verilir ve yaşantıların hangi bileşenine karşılık geldiği sorulur.

TuzakTemel kabuller ile ön değerlendirmeyi karıştırmaktır: temel kabuller programda yazılı varsayılan ön öğrenmelerdir, ön değerlendirme ise öğretmenin bunları ve öğrencinin ilgi-ihtiyacını sınıfta yoklamasıdır. Öğrencinin bildiği bir örneği yeni konuya bağlamak köprü kurmadır.

↕Sıralama bir ünitenin akışı

  1. Öğrencilerin bildiği bir örnekle yeni konuya bağlantı kurmak
  2. Hızlı ilerleyenlere ileri düzey görev, desteğe ihtiyacı olanlara ek süre vermek
  3. Ünitenin dayandığı ön öğrenmeleri programdan okumak
  4. Öğrenci merkezli etkinliklerle öğrenme çıktılarını işlemek
  5. Kısa sorularla öğrencilerin hazır olup olmadığını ve ilgilerini yoklamak

?Soru çöz

Bir öğretmen “oran” konusuna başlamadan önce öğrencilerine, ailelerinin çay demlerken su ve çay miktarını nasıl ayarladığını sormuş; öğrencilerin bu deneyimlerini yeni kavramla ilişkilendirerek derse girmiştir. Öğretmenin bu uygulaması TYMM'deki öğrenme-öğretme yaşantılarının hangi bileşenine örnektir?

✓ C. Öğrencinin mevcut deneyimi ile edineceği yeni kavram arasında bağ kurmak köprü kurmadır. A temel kabuller programda yazılı varsayılan ön öğrenmelerdir, öğretmenin bir etkinliği değildir; B farklılaştırma öğretimi öğrencilerin ilgi ve hazırbulunuşluğuna göre uyarlamaktır; D öğretmen yansıtmaları öğretmenin kendi uygulamasını ve programı değerlendirmesidir.
MODEL · ESNEKLİK

Farklılaştırma, okul temelli planlama ve program dışı etkinlikler

Eğitim Bilimleri · Türk millî eğitim sistemi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaToplumsallaşma (sosyalleşme) nedir? Okulun açık ve örtük işlevleri nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Eğitimin toplumsal temelleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Toplumsallaşma (sosyalleşme), bireyin toplumun değerlerini, normlarını ve rollerini öğrenerek onun bir üyesi hâline gelmesidir. Aile birincil, okul, akran grubu ve medya ikincil toplumsallaşmanın başlıca etkenleridir. Okulun açık işlevleri amaçlanan ve bilinen işlevlerdir (bilgi ve beceri kazandırma, meslek); örtük işlevleri ise amaçlanmadan ortaya çıkan sonuçlardır (çocuklara gün içi bakım, arkadaşlık ve evlilik çevresi, gençleri bir süre iş piyasası dışında tutma).

Toplumsallaşma, açık ve örtük işlev

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde farklılaştırma, zenginleştirme ve destekleme nedir? Okul temelli planlama ne demektir?

Kısa cevap: Farklılaştırma, öğretimin içerik, süreç ve ürün boyutlarını öğrencilerin hazırbulunuşluğu, ilgisi ve öğrenme profiline göre uyarlamaktır. İki boyutu vardır: zenginleştirme (akranlarından ileri düzeydeki öğrencilere programın ötesinde derinlemesine öğrenme) ve destekleme (daha fazla zaman ve tekrara ihtiyaç duyan öğrencilere uyarlama). Okul temelli planlama, zümre öğretmenler kurulunun kararıyla araştırma, proje, yerel çalışma ve okuma etkinliklerine ayrılan esnek süredir. Program dışı etkinlikler eğitimi okulun dışına taşır.

Aynı sınıfta biri konuyu ilk dersin ortasında kavrayan, öteki üçüncü tekrarda yakalayan iki öğrenci için aynı ödevi vermek, ikisine de haksızlık olabilir.

Farklılaştırma

Ortak Metin farklılaştırılmış öğretimi, her öğrencinin eğitimden en üst düzeyde yararlanması için öğretime bireyselleştirme ve esneklik kazandıran bir çatı kavram olarak tanımlar. Öğretmen içerik (ne öğrenilecek), süreç (nasıl öğrenilecek) ve ürün (öğrenilen nasıl gösterilecek) boyutlarını öğrencinin hazırbulunuşluğuna, ilgisine ve öğrenme profiline göre uyarlar. İlkeleri esneklik, bireysel farklılıklara saygı, değişime açıklık, bireysel ve grup beklentileri dengesi, her öğrencinin kendi hızında ilerlemesi ve sürekli-biçimlendirici, çeşitli değerlendirmedir. Model “yarıştırıcı ve ayrıştırıcı” anlayışlardan uzak durur.

Farklılaştırmanın iki boyutu
ZenginleştirmeDestekleme
Kimin için?Akranlarına göre daha ileri düzeydeki öğrencilerDaha fazla zaman ve tekrara ihtiyaç duyan öğrenciler
Ne yapılır?Programın ötesinde genişletilmiş, derinlemesine öğrenme; ileri kavramlarİçerik, süreç, ürün ve ortamda uyarlama; kendi hızında ilerleme
DikkatDaha çok aynı iş değil, daha derin işÖğrenme becerisinin düşük olduğu anlamına gelmez; güçlü yönler öne çıkarılır

Okul temelli planlama ve program dışı etkinlikler

Okul temelli planlama, zümre öğretmenler kurulunun ders kapsamında yapılmasını kararlaştırdığı araştırma ve gözlem, sosyal etkinlik, proje, yerel çalışma, okuma etkinliği gibi çalışmalara ayrılan süredir. Süre programların ünite süre tablolarında belirtilir, yıllık planlarda gösterilir. Amaç öğretmene programı uyarlama esnekliği ve özerklik tanımaktır; Eğitimin toplumsal temelleri sayfasında konuştuğumuz merkeziyetçi yapı içinde okula açılmış bir alandır. Program dışı etkinlikler ise bireysel, zihinsel, sosyal-duygusal ve fiziksel gelişimi destekleyip eğitimi sınıf ve okul sınırlarının ötesine taşır; sosyal sorumluluk programı ve hayat boyu öğrenme bu başlıktadır. Modelin bir de kapsamlı gelişimsel rehberlik programı vardır; onu Rehberlik sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Farklılaştırmada üç boyut: içerik – süreç – ürün; üç ölçüt: hazırbulunuşluk – ilgi – öğrenme profili. Zenginleştirme ileri olana, destekleme zamana ihtiyaç duyana. Okul temelli planlama = zümrenin kararıyla esnek süre.
Sınavda

Nasıl sorulurBir sınıf uygulaması verilir ve farklılaştırmanın hangi boyutu (zenginleştirme mi, destekleme mi; içerik mi, süreç mi, ürün mü) olduğu sorulur.

TuzakZenginleştirmeyi ileri öğrenciye “daha çok aynı soru” vermek sanmaktır; amaç derinleşmedir. İkinci tuzak, okul temelli planlama süresini okul müdürünün tek başına belirlediğini düşünmektir; karar zümre öğretmenler kuruluna aittir.

⇄Bilgi eşleştirme uygulama → kavram

?Soru çöz

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ne göre okul temelli planlama ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Ortak Metin okul temelli planlamayı zümre öğretmenler kurulunun kararlaştırdığı araştırma-gözlem, sosyal etkinlik, proje, yerel çalışma ve okuma etkinliklerine ayrılan süre olarak tanımlar. B öğrenme çıktılarını okul değiştirmez, esneklik ünite süresi içindedir; C telafi eğitimiyle ilgisi yok, süre ders yılı içinde planlanır; D yalnız başarısız öğrenciye değil, bütün sınıfa yöneliktir; desteğe ihtiyacı olana uyarlama farklılaştırmanın destekleme boyutudur.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Osmanlı Devleti'nde, yetenekli gençleri seçerek onlara din, bilim, sanat, dil ve askerlik eğitimini birlikte veren ve yetiştirdiklerini devlet yönetiminin üst kademelerinde görevlendiren kurum aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Yetenekli gençleri seçip çok yönlü eğitimle devlet yöneticisi yapan kurum sarayın Enderun okuludur. A sıbyan mektebi çocuklara ilk düzey okuma ve dinî bilgi verir; B ahilik esnaf ve zanaatkâr yetiştirir; D rüştiye 19. yüzyılda açılan, klasik döneme ait olmayan bir ortaöğretim okuludur.Kaynak: Eğitim tarihi · Medrese, sıbyan mektebi, Enderun, ahilik

?Soru 2

Bir ülkede öğretim programları, ders kitapları ve öğretmen atamaları tek bir merkezden belirlenmekte, bütün okullarda aynı program uygulanmaktadır. Bu yönetim anlayışının en güçlü yanı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Merkeziyetçi yönetim tek merkezden karar verdiği için ülke genelinde ortak standart ve birlik sağlar. A, C ve D yerinden yönetimin güçlü yanlarıdır: yerel ihtiyaca uyum, yerel katılım ve okula esneklik merkeziyetçi yapıda sınırlıdır; bu yapının zayıf yanı tam da yerel farkları görememesidir.Kaynak: Eğitimin toplumsal temelleri · Politik temel: devlet ve eğitim

?Soru 3

Köy Enstitülerinde öğrencilerin okul binalarını kendilerinin yapması, tarla ve atölyede çalışarak öğrenmesi, bu kurumların daha çok hangi ilkeye dayandığını gösterir?

✓ B. Üreterek, çalışarak öğrenmek Köy Enstitülerinin temel ilkesi olan iş içinde eğitimdir. A konu merkezli ezber enstitülerin tam karşıtıdır; C karma eğitim kız ve erkeğin birlikte okumasıdır, binayı öğrencinin yapmasıyla ilgisi yok; D klasik eserlerle akıl eğitimi daimiciliğin önerisidir.Kaynak: Eğitim tarihi · Köy Enstitüleri ve Şûralar

?Soru 4

Bakanlık yeni bir öğretim programını önce seçilen pilot okullarda denetmiş, öğretmen ve öğrenci görüşleriyle başarı verilerini araştırmacılara inceletmiş ve programı bu bulgulara göre yeniden düzenlemiştir. Bu uygulama Türk millî eğitiminin hangi temel ilkesine en uygundur?

✓ C. Programın bilimsel araştırma ve değerlendirmeye dayanarak geliştirilmesi bilimsellik ilkesidir (m.13). A planlılık eğitimin kalkınma ve insan gücü ihtiyacına göre önceden planlanmasıdır, araştırmayla düzeltme değildir; B süreklilik eğitimin hayat boyu sürmesidir; D her yerde eğitim eğitimin okul dışındaki mekânlara yayılmasıdır.Kaynak: Türk millî eğitim sistemi · Temel ilkeler II: değer ve yönetim

?Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi okulun örtük işlevine örnektir?

✓ D. Okul eş bulma amacıyla kurulmaz; bu, amaçlanmadan ortaya çıkan bir sonuçtur, yani örtük işlevdir. A, B ve C okulun bilinçli olarak hedeflediği ve programına yazdığı açık işlevlerdir: okuma-yazma, meslek ve diploma, vatandaşlık bilinci.Kaynak: Eğitimin toplumsal temelleri · Toplumsallaşma, açık ve örtük işlev

?Soru 6

Osmanlı Devleti'nde eğitimi sıbyan, rüştiye, idadi, sultani ve yüksek okullar biçiminde kademelere ayıran ve ilköğretimi zorunlu sayan ilk kapsamlı düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. 1869 tarihli Maarif-i Umumiye Nizamnamesi okulları kademelere ayıran ilk kapsamlı düzenlemedir. B Tevhid-i Tedrisat 1924'te bütün okulları tek çatı altında birleştiren Cumhuriyet kanunudur; C 1913 geçici kanunu ilköğretimi düzenler, sistemin bütününü kademelendirmez; D Maarif Teşkilatına Dair Kanun 1926'da Cumhuriyet'in eğitim örgütünü kurar.Kaynak: Eğitim tarihi · Osmanlı'da yenileşme: rüştiyeden Darülfünuna

?Soru 7

Görme engelli öğrenciler için kabartma yazılı ders kitapları basılması ve bu öğrencilerin okullarına destek eğitim odaları kurulması Türk millî eğitiminin hangi temel ilkesinin doğrudan uygulamasıdır?

✓ B. 1739 m.8, özel eğitime muhtaç çocuklar için özel tedbir alınmasını fırsat ve imkân eşitliği ilkesi içinde sayar; kabartma kitap ve destek eğitim odası bu tedbirlerdir. A yöneltme öğrenciyi ilgi ve yeteneğine göre programa yönlendirmektir; C karma eğitim kız ve erkeğin birlikte eğitimidir; D bu ilke hizmetin genel olarak bireyin isteği ve toplumun ihtiyacına göre düzenlenmesidir, engellilere özel tedbiri doğrudan anlatmaz.Kaynak: Türk millî eğitim sistemi · Temel ilkeler I: erişim ve eşitlik

?Soru 8

“Okuldaki zil düzeni, öğretmene itaat, nota ve dışsal ödüle göre çalışma alışkanlığı, öğrencileri fabrika ve büro düzenine hazırlamaktadır. Böylece okul, var olan ekonomik düzeni ve sınıf farklarını sürdürmektedir.”
Bu görüş hangi yaklaşıma aittir?

✓ B. Okul düzeninin iş yeri düzenine karşılık geldiğini ve sınıf farklarını sürdürdüğünü söylemek çatışmacı yaklaşımın (Bowles-Gintis'in karşılık ilkesi) eleştirisidir. A işlevselciler okulun iş hayatına hazırlamasını olumlu, düzeni sağlayan bir işlev sayar, eşitsizlik eleştirisi yapmaz; C etkileşimciler sınıf içi beklenti ve etiketlere bakar; D ilerlemecilik bir sosyoloji kuramı değil, eğitim akımıdır.Kaynak: Eğitimin toplumsal temelleri · Üç sosyolojik bakış: okul ne işe yarar?

?Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi 1739 sayılı Kanun'da sayılan Türk millî eğitiminin genel amaçları arasında yer almaz?

✓ D. İlköğretime hazırlamak yalnız okul öncesi eğitimin özel amacıdır (m.20); bütün fertleri kapsayan genel amaçlar arasında değildir. A ve C 2. sıradaki kişilik amacının ifadeleridir; B 3. sıradaki meslek amacıdır.Kaynak: Türk millî eğitim sistemi · Genel amaçlar ve özel amaçlar

?Soru 10

1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'na göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Kanun'un 26. maddesi ortaöğretimi “dört yıllık zorunlu örgün veya yaygın öğrenim veren” kurumlar diye tanımlar. B yanlıştır, okul öncesi eğitim isteğe bağlıdır (m.19); C yanlıştır, yükseköğretim en az iki yıllıktır, meslek yüksekokulları da buradadır (m.34); D yanlıştır, mecburi ilköğretim çağı 6-14 yaştır (m.22).Kaynak: Türk millî eğitim sistemi · Sistemin yapısı: örgün ve yaygın
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Eğitim Bilimleri soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →