Rehberlik: ilkeler, hizmet türleri, bireyi tanıma ve kariyer kuramları

Okulda rehberliğin ne olduğunu ve ne olmadığını; ilkelerini, hizmet türlerini, öğrenciyi tanıma tekniklerini, meslek seçimi kuramlarını ve sınıf öğretmeninin rolünü öğren.

7 durakAGS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · REHBERLİK

Rehberlik, psikolojik danışma ve psikoterapi

Eğitim Bilimleri · Rehberlik · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Rehberlik, psikolojik danışma ve psikoterapi arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Rehberlik, bireyin kendini tanıması, olanaklarını bilmesi, kendi kararlarını verip uyum sağlaması ve kendini gerçekleştirmesi için yapılan sistemli, profesyonel yardım sürecidir; okulda bütün öğrencilere yöneliktir. Psikolojik danışma, rehberliğin çekirdeğinde uzmanla danışan arasında gizlilik içinde kurulan yardım ilişkisidir. Psikoterapi ise ruh sağlığı bozukluklarının klinik tedavisidir.

Okulun rehberlik servisinin kapısında üç yazı vardır: “Meslek tanıtım haftası: herkes davetli”, “Bireysel görüşme için randevu” ve “Okulda karşılanamayan durumlarda yönlendirme yapılan kurumlar”. Üçü de yardımdır, ama üç ayrı düzeyde.

Rehberlik, bireyin kendini tanımasına, çevresindeki olanakları öğrenmesine, gerçekçi kararlar vermesine, çevresine uyum sağlamasına ve kendini gerçekleştirmesine yardım etmeyi amaçlayan sistemli ve profesyonel bir süreçtir. Rehberlik öğüt vermek ya da birey yerine karar vermek değildir; kararı birey verir. Okulda yalnız sorunu olan öğrencilere değil, bütün öğrencilere yöneliktir ve öğretmenler, aileler, yöneticiler bu sürecin parçasıdır.

Psikolojik danışma, rehberlik hizmetlerinin çekirdeğidir: uzman bir psikolojik danışman (okulda rehberlik öğretmeni) ile danışan arasında, yüz yüze, güvene ve gizliliğe dayanan, danışanın kendini anlamasına ve sorunlarını çözmesine yardım eden bir ilişkidir. Bireysel ya da grupla yapılabilir ve normal gelişim içindeki bireylerin uyum ve gelişim sorunlarıyla ilgilenir.

Psikoterapi ise ciddi ruh sağlığı sorunlarının klinik ortamda, psikiyatrist ya da klinik psikolog gibi uzmanlarca tedavisidir. Okul rehberlik servisi psikoterapi yapmaz; gerektiğinde öğrenciyi ilgili kuruma yönlendirir.

Üç kavram yan yana
RehberlikPsikolojik danışmaPsikoterapi
Kime?Bütün öğrencilereYardım isteyen, normal gelişim içindeki bireylereRuh sağlığı bozukluğu olan bireylere
Kim yapar?Rehberlik öğretmeni öncülüğünde bütün okulPsikolojik danışman (rehberlik öğretmeni)Psikiyatrist, klinik psikolog
OdakGelişim, önleme, bilgilendirmeUyum ve gelişim sorunları, karar vermeTedavi, kişiliğin derin sorunları
OrtamSınıf, okul, aileRehberlik servisi; bireysel ya da grupKlinik, hastane
Akılda kalsın: Kapsam büyükten küçüğe: rehberlik (herkes) ⊃ psikolojik danışma (uzman-danışan ilişkisi); psikoterapi okulun dışında, kliniktedir. Rehberlikte kararı birey verir.
Sınavda

Nasıl sorulurBir okul uygulaması verilir, rehberlik mi psikolojik danışma mı olduğu sorulur; ya da psikolojik danışmanın özelliği olmayan seçenek.

TuzakRehberliği öğüt vermek ya da öğrencinin yerine doğru kararı söylemek sanmaktır. İkinci tuzak, rehberliğin yalnız sorunlu öğrencilere yapıldığını düşünmektir; rehberlik herkes içindir.

✎Boşluk doldurma üç kavram

Okuldaki bütün öğrencilere yönelik, kendini tanıma ve karar vermeye yardım eden en geniş kapsamlı sürecin adı . Uzman ile danışan arasında gizlilik içinde kurulan yardım ilişkisinin adı . Ruh sağlığı bozukluklarının klinik ortamda tedavisinin adı ise .

rehberlik · psikolojik danışma · psikoterapi · öğüt · oryantasyon

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi psikolojik danışma sürecinin özelliklerinden biri değildir?

✓ D. Psikolojik danışma öğüt vermek değildir; danışman danışanın kendini anlamasına ve seçeneklerini görmesine yardım eder, kararı danışana bırakır. A gizlilik, B gönüllülük ve C kararın bireye ait olması psikolojik danışmanın temel özellikleridir.
İLKE · REHBERLİK

Rehberliğin ilkeleri: herkes için, gönüllü, gizli

Eğitim Bilimleri · Rehberlik · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Rehberliğin ilkeleri nelerdir? Gizlilik ilkesinin sınırı nedir?

Kısa cevap: Rehberlik herkes içindir; bireyin değerine ve farklılıklarına saygı gösterir; gönüllülük, gizlilik ve kararın bireye ait olması ilkelerine dayanır; süreklidir, eğitimin ayrılmaz parçasıdır ve iş birliği ister; bilimsel ve profesyoneldir. Gizliliğin sınırı vardır: öğrencinin ya da başkasının yaşamı, güvenliği tehlikedeyse ya da istismar söz konusuysa ilgili kişi ve kurumlara bildirilir.

Bir öğrenci rehberlik servisinden çıkarken arkadaşı sorar: “Ne konuştunuz?” Öğrenci gülümser: “Orada konuşulan orada kalıyor.” Rehberliğin en bilinen ilkesi budur; ama tek ilkesi değildir.

Rehberliğin ilkeleri
İlkeNe demek?Göz ardı edilirse
Herkes içindirSorunu olan ya da olmayan bütün öğrencilere yöneliktirRehberlik servisine yalnız “sorunlu” öğrenci gönderilir
Bireye ve farklılıklara saygıHer birey değerlidir, kendine özgüdür; olduğu gibi kabul edilirÖğrenci etiketlenir, başkalarıyla kıyaslanır
GönüllülükPsikolojik danışma bireyin isteğiyle başlar ve sürerÖğrenci zorla görüşmeye sokulup konuşmaya zorlanır
GizlilikPaylaşılanlar bireyin izni olmadan başkasına aktarılmazGörüşme içeriği öğretmenler odasında konuşulur
Kararı birey verirRehberlik seçenekleri gösterir, karar bireyindirÖğretmen öğrencinin yerine meslek seçer
SüreklilikOkul öncesinden yükseköğretime kadar sürekli ve gelişimseldirRehberlik yalnız sınav dönemine sıkıştırılır
Eğitimin parçasıdır, iş birliği isterÖğretmen, aile, yönetici ve uzman birlikte çalışırHer şey yalnız rehberlik öğretmenine bırakılır
Bilimsel ve profesyonelBilimsel yöntem ve teknikler, uzmanlık bilgisiyle yürütülürUzmanlık gerektiren test, eğitimsiz kişilerce uygulanıp yorumlanır

Gizliliğin sınırı

Gizlilik mutlak değildir. Öğrencinin kendisine ya da başkasına zarar verme riski varsa, öğrenci istismar ya da şiddete uğruyorsa bu bilgi gizli tutulamaz; çocuğun güvenliği için okul yönetimine ve yasal olarak yetkili kurumlara bildirilir. Psikolojik danışman bu sınırı öğrenciye görüşmenin başında açıklar; böylece güven ilişkisi zedelenmez.

Akılda kalsın: İlkeler beş kelimede: herkes, saygı, gönüllü, gizli, karar sende. Gizliliğin tek istisnası: can güvenliği ve istismar.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmenin ya da rehberlik öğretmeninin davranışı verilir, hangi ilkeyi göz ardı ettiği sorulur.

TuzakGizliliği mutlak sanmaktır; can güvenliği ve istismar durumunda bildirim zorunludur. İkinci tuzak, öğrenciye “en doğru” mesleği söyleyen öğretmeni yardımsever saymaktır; bu, kararın bireye ait olması ilkesini çiğner.

⇄Bilgi eşleştirme ihlal ve ilke

?Soru çöz

Bir öğrenci rehberlik öğretmenine, evde sürekli fiziksel şiddet gördüğünü anlatmış ve bunu kimseye söylememesini rica etmiştir. Rehberlik öğretmeninin bu durumda yapması gereken aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Çocuğun güvenliği tehlikede olduğu için gizlilik ilkesi burada sınırına ulaşır; bilgi yetkili kişi ve kurumlara iletilir, öğrenciye de bunun nedeni açıklanır. B şiddet ve istismarda gizlilik gerekçesiyle susmak öğrenciyi korumasız bırakır; C öğrenciyi daha büyük bir tehlikeye atar; D kararın bireye ait olması ilkesi çocuğun güvenliğinin önüne geçemez.
MODEL · REHBERLİK

Rehberlik modelleri: krizden kapsamlı gelişimsel rehberliğe

Eğitim Bilimleri · Rehberlik · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Krize yönelik, önleyici ve gelişimsel rehberlik modelleri arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Krize yönelik model sorun ortaya çıktıktan sonra devreye girer ve az sayıda öğrenciyle ilgilenir. Önleyici model sorunlar ortaya çıkmadan risk etkenlerini azaltmaya çalışır. Gelişimsel model bütün öğrencilerin her dönemde gelişim görevlerini başarması için programlı etkinlikler yürütür; bugün okullarda kapsamlı gelişimsel rehberlik programı olarak uygulanır.

Bir okulda yıllarca rehberlik servisinin kapısı yalnız kavga eden, devamsızlık yapan öğrenciler için açıldı. Sonra her sınıfa yılın başında bir etkinlik takvimi geldi: dokuzuncu sınıflar için okula uyum, onuncular için çalışma becerileri, on birler için meslek keşfi.

Üç model
ModelNe zaman?Kime?Örnek
Krize yönelik (iyileştirici)Sorun ortaya çıktıktan sonraSorunu olan az sayıda öğrenciKavga eden öğrenciyle görüşme, kayıp sonrası destek
ÖnleyiciSorun ortaya çıkmadanRisk grupları ve bütün öğrencilerBağımlılık ve akran zorbalığını önleme çalışmaları
Gelişimsel (kapsamlı gelişimsel)Sürekli, her sınıf düzeyindeBütün öğrencilerSınıf düzeyine göre planlanmış sosyal-duygusal, eğitsel ve mesleki etkinlikler

Gelişimsel model rehberliği bir “yangın söndürme” işi olmaktan çıkarır. Her gelişim döneminin görevlerinden (Gelişimin temelleri sayfasında gördük) yola çıkar; her sınıf düzeyi için öğrencilerin kazanacağı becerileri belirler, bunları programlı etkinliklerle kazandırır ve kazanılıp kazanılmadığını değerlendirir. Önleyici ve krize yönelik çalışmaları dışlamaz, onları da içine alır. Rehberlik öğretmeni programı yönetir; sınıf rehber öğretmenleri, öteki öğretmenler ve aileler uygulamanın parçasıdır.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde okul rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri gelişimsel rehberlik modeli temelinde yürütülür ve Kapsamlı Gelişimsel Rehberlik Programı (KGRP) adını alır. Ortak Metin'e göre bu model öğrencilerin bağımlılık, şiddet, zorbalık gibi olası sorunlarını önlemeyi, var olan sorunlarını sorumlu bir birey olarak çözmelerine yardım etmeyi ve yaşam becerileri kazandırmayı amaçlar; program öğrencilerin sosyal-duygusal, eğitsel ve mesleki becerilerini geliştirmeye odaklanır.

Akılda kalsın: Kriz = yangın çıktı, söndür; önleyici = yangın çıkmasın; gelişimsel = herkes yangına dayanıklı büyüsün. Bugünkü model: KGRP.
Sınavda

Nasıl sorulurBir okulun rehberlik uygulaması anlatılır, hangi modele uyduğu sorulur.

TuzakÖnleyici ile gelişimsel modeli karıştırmaktır: belirli bir riski (bağımlılık, zorbalık) önlemeye odaklanan çalışma önleyici; bütün öğrencilere sınıf düzeyine göre planlanmış beceri kazandırma programı gelişimseldir. İkinci tuzak, gelişimsel modelde rehberliğin yalnız rehberlik öğretmeninin işi olduğunu sanmaktır.

✎Boşluk doldurma modeller

Sorun ortaya çıktıktan sonra devreye giren rehberlik yaklaşımı modeldir. Bütün öğrencilerin her sınıf düzeyinde gelişim görevlerini başarmasını programlı etkinliklerle destekleyen yaklaşım modeldir. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde bu yaklaşıma dayanan programın kısa adı .

krize yönelik · gelişimsel · KGRP · önleyici · tepkisel

?Soru çöz

Bir okulun rehberlik servisi, yıl başında her sınıf düzeyinde öğrencilerin kazanması beklenen sosyal-duygusal, eğitsel ve mesleki becerileri belirlemiştir. Bu becerilere yönelik etkinlikler yıl boyunca bütün sınıflarda sınıf rehber öğretmenleriyle birlikte uygulanmış, yıl sonunda becerilerin kazanılıp kazanılmadığı değerlendirilmiştir. Bu uygulama hangi rehberlik modeline uygundur?

✓ C. Bütün öğrencilere yönelik, sınıf düzeyine göre planlanmış, beceri temelli ve değerlendirilen bir program kapsamlı gelişimsel modeldir. A krize yönelik model sorun çıktıktan sonra az sayıda öğrenciyle çalışır; B önleyici model belirli risklerin önlenmesine odaklanır; D vakadaki çalışma sınıf düzeyinde ve programlıdır, bireysel görüşmeyle sınırlı değildir.
REHBERLİK · HİZMETLER

Hizmet alanları ve hizmet türleri

Eğitim Bilimleri · Rehberlik · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Rehberlik hizmet alanları ve hizmet türleri nelerdir? Oryantasyon, müşavirlik, izleme ve sevk ne demektir?

Kısa cevap: Rehberlik üç alanda yürütülür: eğitsel, mesleki ve kişisel-sosyal (TYMM'de sosyal-duygusal). Hizmet türleri bireyi tanıma, bilgi verme, psikolojik danışma, yöneltme ve yerleştirme, izleme, müşavirlik (konsültasyon), araştırma ve değerlendirme, oryantasyon ve sevktir. Sınavda çoğunlukla bir uygulamanın hangi hizmet türü olduğu sorulur.

Dokuzuncu sınıfın ilk haftasında rehberlik öğretmeni yeni öğrencileri okulda gezdirir; ekimde bir öğretmenle içine kapanan bir öğrenci hakkında konuşur; mayısta geçen yıl yönlendirdiği öğrencilerin yeni okullarındaki durumunu sorar. Hepsi ayrı bir hizmet türüdür.

Hizmet alanları rehberliğin hangi gelişim alanına yöneldiğini gösterir: eğitsel rehberlik okula uyum, etkili çalışma, okul ve program seçimiyle; mesleki rehberlik kendini tanıma, meslekleri tanıma ve kariyer kararıyla; kişisel-sosyal rehberlik ise duyguları tanıma ve yönetme, ilişki kurma, çatışma çözme gibi konularla ilgilenir.

Rehberlik hizmet türleri
Hizmet türüNe yapılır?Okul örneği
Bireyi tanımaÖğrenci hakkında test ve test dışı tekniklerle bilgi toplamaGözlem, sosyometri, ilgi envanteri
Bilgi vermeEğitsel, mesleki ve kişisel-sosyal konularda bilgi sağlamaOkul türleri ve meslekler hakkında sunum
Psikolojik danışmaBireysel ya da grupla danışmaSınav kaygısı yaşayan öğrenciyle görüşmeler
Yöneltme ve yerleştirmeBireyi ilgi ve yeteneğine uygun program, etkinlik ya da işe yönlendirme ve yerleştirmeÖğrenciyi yeteneğine uygun kulübe, alana yönlendirme
İzlemeHizmet alan ya da yerleştirilen öğrencinin sonraki durumunu takipGeçen yıl alana yönlendirilen öğrencilerin uyumunu sorma
Müşavirlik (konsültasyon)Öğrenciye dolaylı yardım için öğretmen, aile ya da yöneticiyle danışma ve iş birliğiÖğretmene, içine kapanan öğrenciye nasıl yaklaşacağı konusunda öneri verme
Araştırma ve değerlendirmeİhtiyaçları belirleme, hizmetlerin etkililiğini değerlendirmeÖğrenci ihtiyaç anketi, yıl sonu program değerlendirmesi
Oryantasyon (uyum)Yeni bir ortama uyumu kolaylaştırmaYeni öğrencilere okulu, kuralları, olanakları tanıtma
SevkOkulda karşılanamayan ihtiyaçlar için dış uzmana ya da kuruma yönlendirmeÖğrenciyi rehberlik ve araştırma merkezine ya da sağlık kuruluşuna yönlendirme
Akılda kalsın: Oryantasyon = yeni yere uyum; müşavirlik = öğrenci için yetişkinle çalışma (dolaylı yardım); izleme = sonrasını sorma; yöneltme = okul içinde uygun yere; sevk = okul dışında uzmana.
Sınavda

Nasıl sorulurBir rehberlik uygulaması anlatılır, hizmet türü sorulur.

TuzakMüşavirliği psikolojik danışma sanmaktır: müşavirlikte rehberlik öğretmeni öğrenciyle değil, onun öğretmeni ya da ailesiyle çalışır. İkinci tuzak, yöneltme ile sevki karıştırmaktır: uygun eğitim programına ya da etkinliğe yönlendirmek yöneltme, okulun karşılayamadığı bir ihtiyaç için dış kuruma göndermek sevktir.

⇄Bilgi eşleştirme uygulama ve hizmet türü

?Soru çöz

Okulda yapılan görüşmelerde ciddi ruhsal belirtiler gösterdiği anlaşılan bir öğrenci, okulda karşılanamayacak bu durumu nedeniyle ailesiyle birlikte bir ruh sağlığı kurumuna yönlendirilmiştir. Bu uygulama hangi rehberlik hizmetidir?

✓ B. Okul rehberlik servisinin karşılayamayacağı bir ihtiyaç için öğrencinin dışarıdaki bir uzmana ya da kuruma gönderilmesi sevktir. A yöneltme öğrenciyi ilgi ve yeteneğine uygun program ya da etkinliğe yönlendirmektir; C oryantasyon yeni ortama uyumu kolaylaştırır; D bilgi verme eğitsel ve mesleki konularda bilgilendirmedir.
REHBERLİK · BİREYİ TANIMA

Bireyi tanıma teknikleri: test dışı ve test teknikleri

Eğitim Bilimleri · Rehberlik · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaPerformans görevi, proje, ürün dosyası, kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, öz ve akran değerlendirme nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Ölçme araçları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Performans görevi, bilgi ve becerinin gerçek yaşama yakın bir görevde gösterilmesidir; ürün dosyası (portfolyo) öğrencinin zaman içindeki çalışmalarını ve gelişimini toplar. Kontrol listesi bir davranışın var olup olmadığını, derecelendirme ölçeği ne düzeyde olduğunu gösterir. Öz değerlendirmede öğrenci kendini, akran değerlendirmede arkadaşını ölçütlere göre değerlendirir.

Tamamlayıcı ölçme araçları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bireyi tanıma teknikleri nelerdir? Sosyometri, kimdir bu, anekdot ve vaka incelemesi nasıl uygulanır?

Kısa cevap: Bireyi tanıma teknikleri ikiye ayrılır. Test dışı teknikler gözlem, anekdot kaydı, görüşme, anket, sosyometri, kimdir bu, otobiyografi ve vaka incelemesidir; öğretmenler de kullanabilir. Test teknikleri yetenek, başarı, ilgi ve kişilik testleri gibi standart araçlardır; uzmanlık gerektirir. Sosyometri grup içi ilişkileri, kimdir bu arkadaşlarca algılanmayı gösterir.

Sınıf öğretmeni yılın ilk ayında öğrencilerine “Proje ödevinde kiminle çalışmak istersin? İki ad yaz.” diye sorar. Kâğıtlar toplandığında tahtaya çizdiği oklar, sınıfın görünmeyen haritasını ortaya çıkarır.

Test dışı teknikler
TeknikNe yapılır?Ne bilgi verir?
GözlemDavranış doğal ortamında, planlı biçimde izlenir; kontrol listesi ve derecelendirme ölçeği kullanılabilirGerçek ortamdaki davranış
Anekdot kaydıGözlenen önemli bir olay, tarih ve yer belirtilerek yorumsuz yazılır; yorum ayrı bölüme konurSomut olay kanıtı
GörüşmeÖğrenci ya da veliyle yüz yüze, amaçlı konuşmaDuygu, düşünce, ayrıntı
AnketYazılı sorularla çok kişiden hızla bilgi toplamaİlgi, görüş, ihtiyaç
SosyometriÖğrenciler belirli bir etkinlik için tercih ettikleri arkadaşlarını yazar; seçimler şemaya dökülürGrup içi ilişkiler: kim seçiliyor, kim yalnız
Kimdir buÖğrenciler verilen betimlemelere (“herkese yardım eden”, “sık kavga eden”) uyan arkadaşlarının adını yazarÖğrencinin arkadaşlarınca nasıl algılandığı
OtobiyografiÖğrenci kendi yaşamını serbest ya da başlıklar verilerek yazarÖğrencinin kendi bakışı, yaşam olayları
Vaka incelemesiBir öğrenci hakkında bütün tekniklerle toplanan bilgiler bir arada, derinlemesine incelenirEn kapsamlı bireysel tablo

Sosyometride en çok seçilen öğrenci yıldız, hiç seçilmeyen öğrenci ihmal edilen (yalnız), birbirini seçen öğrenciler karşılıklı seçim, kendi içinde kapalı küçük gruplar klik olarak yorumlanır. Bir öğrencinin reddedilen (itilmiş) olduğunu söylemek için “kiminle çalışmak istemezsin?” gibi olumsuz seçimin de sorulmuş olması gerekir. Gözlem için kullanılan kontrol listesi ve derecelendirme ölçeğini Ölçme araçları sayfasında gördük.

Test teknikleri (zekâ ve yetenek testleri, başarı testleri, ilgi envanterleri, kişilik envanterleri) standart koşullarda uygulanır ve norm gruba göre yorumlanır. Uygulanması ve yorumlanması özel eğitim gerektirir; bu yüzden rehberlik öğretmeni ya da yetkili uzman tarafından kullanılır, sınıf öğretmeni kendi başına uygulayıp yorumlamaz.

Akılda kalsın: Sosyometri “kimi seçersin?”, kimdir bu “bu tanım kime uyar?” diye sorar. Anekdot = olay + tarih, yorum ayrı. Vaka incelemesi = hepsinin toplamı.
Sınavda

Nasıl sorulurBir uygulama anlatılır, tekniğin adı ya da sonucun yorumu sorulur.

TuzakSosyometri ile kimdir bu tekniğini karıştırmaktır: sosyometride öğrenci bir etkinlik için tercihini yapar; kimdir bu tekniğinde bir tanıma uyan arkadaşını bulur. İkinci tuzak, yalnız olumlu seçim yapılan bir sosyometride hiç seçilmeyen öğrenciyi “reddedilen” saymaktır; doğru yorum “ihmal edilen”dir.

⇄Bilgi eşleştirme uygulama ve teknik

?Soru çöz

Bir sınıfta öğrencilere yalnız “Proje ödevinde kiminle çalışmak istersin?” sorusu sorularak sosyometri uygulanmıştır. Sonuçlara göre Ece kendi seçimlerini yapmış, ancak sınıftan hiç kimse Ece'yi seçmemiştir. Bu sonuca göre Ece için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ D. Yalnız olumlu seçim sorulan bir sosyometride hiç seçilmeyen öğrenci ihmal edilen (yalnız) olarak yorumlanır. A yıldız en çok seçilendir; B Ece'yi kimse seçmediği için karşılıklı seçimi yoktur; C reddedilme ancak “kiminle çalışmak istemezsin?” gibi olumsuz seçim sorulursa söylenebilir.
KURAM · KARİYER

Kariyer kuramları: Parsons'tan Krumboltz'a

Eğitim Bilimleri · Rehberlik · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaErikson'un psikososyal gelişim dönemleri nelerdir? Okul çağındaki çocuk hangi krizleri yaşar?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Kişilik ve ahlak gelişimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Erikson'a göre kişilik yaşam boyu sekiz dönemde gelişir ve her dönemde çözülmesi gereken bir psikososyal kriz vardır: güvene karşı güvensizlik, özerkliğe karşı utanç ve kuşku, girişimciliğe karşı suçluluk, çalışkanlığa karşı aşağılık duygusu, kimlik kazanmaya karşı rol karmaşası, yakınlığa karşı yalıtılmışlık, üretkenliğe karşı durgunluk ve benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk.

Erikson: psikososyal dönemler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Parsons, Holland, Super, Ginzberg, Roe ve Krumboltz'un kariyer kuramları nelerdir?

Kısa cevap: Parsons kendini tanıma, meslekleri tanıma ve ikisini eşleştirmeyi; Holland altı kişilik tipini (gerçekçi, araştırmacı, artistik, sosyal, girişimci, geleneksel) ve uygun çalışma ortamını; Super benlik kavramını ve yaşam boyu gelişim evrelerini; Ginzberg hayal, geçici ve gerçekçi dönemleri; Roe aile ortamı ve ihtiyaçları; Krumboltz öğrenme yaşantılarını öne çıkarır.

On birinci sınıftaki iki öğrenci aynı ilgi envanterini doldurur. Birinin sonucunda “sosyal-artistik”, ötekinde “gerçekçi-araştırmacı” yazar; rehberlik öğretmeni ikisine de aynı soruyu sorar: “Bu sonuç sana tanıdık geliyor mu?”

Kariyer kuramları
KuramcıTemel fikirAnahtar kavramlar
Parsons (özellik-faktör)Doğru meslek seçimi, bireyin özellikleriyle mesleğin gerekleri eşleşince olurKendini tanı, meslekleri tanı, ikisini akıl yürüterek eşleştir
Holland (kişilik tipleri)Kişiler ve çalışma ortamları altı tipe ayrılır; kişi kendi tipine uyan ortamda doyum bulurRIASEC, altıgen, uyum, üç harfli kod
Super (yaşam boyu gelişim)Meslek seçimi benlik kavramının uygulanmasıdır ve ömür boyu süren bir gelişim sürecidirBenlik kavramı; evreler: büyüme, araştırma, yerleşme, sürdürme, çöküş; yaşam rolleri
GinzbergMeslek seçimi çocuklukta başlayan, istek ile gerçek arasında uzlaşmayla sonuçlanan bir süreçtirHayal (yaklaşık 11 yaşa kadar), geçici (yaklaşık 11–17), gerçekçi (17 ve sonrası) dönem
RoeErken çocukluktaki aile ortamı ve karşılanan ihtiyaçlar meslek yönelimini etkilerSıcak-kabul edici ortam → insana yönelik meslekler; soğuk-mesafeli ortam → insana yönelik olmayan meslekler
Krumboltz (sosyal öğrenme)Meslek tercihi öğrenme yaşantılarının ürünüdürGenetik özellikler, çevresel koşullar, öğrenme yaşantıları, görev yaklaşım becerileri; planlanmış tesadüfler
Harfler tiplerin İngilizce adlarının baş harfleridir (RIASEC).Görsel: Sınav Defteri

Holland'a göre kişi genellikle üç tipin bileşimidir ve üç harfli bir kodla gösterilir (SAE gibi). Kodun harfleri altıgende birbirine komşuysa kişilik tutarlıdır. Super'in araştırma evresi lise ve üniversite yıllarına denk gelir: genç, Kişilik ve ahlak gelişimi sayfasında gördüğümüz kimlik arayışıyla birlikte farklı rolleri dener. Krumboltz'un kuramı ise Bilişsel ve sosyal öğrenme sayfasında gördüğümüz Bandura'nın düşüncesine dayanır: model alma ve pekiştirilen deneyimler meslek ilgilerini biçimlendirir.

Akılda kalsın: Parsons eşleştirir, Holland tipler, Super benlik ve ömür, Ginzberg dönemler (hayal → geçici → gerçekçi), Roe aile, Krumboltz öğrenme. Holland'da zıt çiftler: R–S, I–E, A–C.
Sınavda

Nasıl sorulurBir rehberlik görüşmesi ya da öğrencinin meslek düşünceleri verilir, hangi kurama ya da döneme uyduğu sorulur.

TuzakSuper ile Ginzberg'i karıştırmaktır: ikisi de gelişimsel ve dönemlidir, ama Super ömür boyu ve benlik kavramı der; Ginzberg'in dönemleri genç yetişkinlikte uzlaşmayla biter. İkinci tuzak, Holland'ın “sosyal” tipini girişimci sanmaktır: sosyal tip yardım eder ve öğretir, girişimci ikna eder ve yönetir.

⇄Bilgi eşleştirme görüşme ve kuramcı

?Soru çöz

On iki yaşındaki bir öğrenci önceki yıllarda astronot, futbolcu ve pilot olmak isterken şimdi “Matematiği seviyorum ama çizim yeteneğim de var; mimarlık mı olur, mühendislik mi?” diyerek ilgi ve yeteneklerini tartmaya başlamıştır. Ginzberg'e göre bu öğrenci hangi dönemdedir?

✓ A. Öğrenci artık yalnız isteğe göre değil, ilgi ve yeteneklerine göre seçenekleri tartmaktadır; yaşı ve düşünme biçimi Ginzberg'in geçici dönemine uyar. B hayal döneminde meslekler gerçekçilik gözetmeden seçilir, öğrenci bu dönemi geride bırakmıştır; C gerçekçi dönemde seçenekler daraltılıp bir meslekte karar kılınır; D yerleşme Super'in yetişkinlik evresidir.
REHBERLİK · ÖĞRETMEN

Öğretmenin rehberlik rolü: fark et, destekle, yönlendir

Eğitim Bilimleri · Rehberlik · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBen dili ve sen dili nedir? Etkin dinleme nasıl yapılır, iletişim engelleri nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Sınıf yönetimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ben dili, öğretmenin rahatsız olduğu davranışı, bu davranışın kendisine etkisini ve duygusunu suçlamadan anlatmasıdır; sen dili öğrenciyi suçlar ve etiketler. Etkin dinleme, öğrencinin söylediğini ve duygusunu yargılamadan geri yansıtmaktır. Gordon'a göre sorun öğrencideyse etkin dinleme, öğretmendeyse ben dili kullanılır; emir, tehdit, ahlak dersi gibi tepkiler iletişimi engeller.

Sınıfta iletişim

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sınıf rehber öğretmeninin ve ders öğretmeninin rehberlikteki görevleri nelerdir? Öğretmen neleri yapmamalıdır?

Kısa cevap: Sınıf rehber öğretmeni sınıf rehberlik etkinliklerini uygular, öğrencilerini test dışı tekniklerle tanır, desteğe ihtiyaç duyan öğrenciyi rehberlik servisine yönlendirir ve aileyle iş birliği yapar. Ders öğretmeni derslerinde rehberlik anlayışıyla davranır. Psikolojik danışma yapmak, test uygulayıp yorumlamak ve tanı koymak ise rehberlik öğretmeninin uzmanlık alanıdır.

Bir sınıf öğretmeni, neşeli bir öğrencisinin son haftalarda ödevlerini getirmediğini, teneffüslerde tek başına oturduğunu fark eder. Ne “tembelleşti” diye not düşer ne de kendi başına “depresyonda” tanısı koyar; birkaç gün gözlem yapar, sonra rehberlik servisine gider.

Öğrenciyi en çok gören kişi öğretmendir; bu yüzden okul rehberliğinin ilk halkasıdır. Gelişimsel rehberlik modelinde rehberlik, rehberlik öğretmeninin tek başına yürüttüğü bir iş değil, bütün okulun işidir. Ama her rolün bir sınırı vardır.

Kim ne yapar?
GörevSınıf rehber öğretmeniRehberlik öğretmeni (psikolojik danışman)
Sınıf rehberlik etkinlikleriSınıfında uygularPlanlar, materyal ve destek sağlar
Öğrenciyi tanımaGözlem, anekdot, sosyometri, kimdir bu gibi test dışı tekniklerTest dışı tekniklerin yanında test ve envanterleri uygular, yorumlar
Bireysel yardımFark eder, ilgi gösterir, yönlendirirBireysel ve grupla psikolojik danışma yapar
AileVeliyle iş birliği, veli toplantısıAileye müşavirlik, veli eğitimi
Dış kurumlarRehberlik servisine bildirirGerekirse sevk eder

Ders öğretmeni de rehberliğin içindedir: sınıfta güven ve kabul ortamı kurar, bireysel farklılıkları gözetir, öğrenme güçlüğü ya da davranış değişikliği fark ettiğinde haber verir, kendi dersiyle ilgili meslekleri tanıtır. Sınıf yönetimi sayfasında gördüğümüz ben dili ve etkin dinleme de öğretmenin rehberlik araçlarıdır.

Öğretmenin yapmaması gerekenler: psikolojik danışma yapmaya kalkışmak, uzmanlık gerektiren test ve envanterleri uygulayıp yorumlamak, öğrenciye tanı koymak ya da etiket yapıştırmak, öğrencinin özel bilgilerini başkalarıyla paylaşmak.

Akılda kalsın: Öğretmenin üç fiili: fark et, destekle, yönlendir. Üç yasağı: danışma yapma, test yorumlama, tanı koyma.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmenin rehberlikle ilgili davranışı verilir; görevine uygun olup olmadığı ya da sınıf rehber öğretmeninin görevi olmayan seçenek sorulur.

TuzakÖğrenciye yardım etmek isteyen öğretmenin kendi başına kişilik testi uygulamasını ya da “uzun uzun danışmanlık yapmasını” doğru saymaktır; bu, uzmanlık sınırını aşmaktır. Doğru davranış, gözlemleriyle birlikte rehberlik servisine yönlendirmektir.

↕Sıralama sınıf öğretmeninin adımları

  1. Öğrenciyi topladığı bilgilerle birlikte okul rehberlik servisine yönlendirmek
  2. Öğrencinin içe kapandığını ve ödevlerini getirmediğini fark etmek
  3. Rehberlik servisinin önerilerini sınıfta uygulayıp öğrenciyi izlemek
  4. Öğrenciyi birkaç gün gözleyip yorum katmadan anekdot kaydı tutmak

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi sınıf rehber öğretmeninin görevleri arasında yer almaz?

✓ C. Kişilik envanteri gibi test tekniklerini uygulamak ve yorumlamak uzmanlık gerektirir; tanı koymak ise öğretmenin görevi değildir. A sınıf rehberlik etkinliklerini uygulamak, B test dışı tekniklerle öğrenciyi tanımak ve D öğrenciyi rehberlik servisine yönlendirmek sınıf rehber öğretmeninin temel görevleridir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Kontrol listesi ile derecelendirme ölçeği arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Kontrol listesinde yalnız “var-yok” ya da “evet-hayır” işaretlenir; derecelendirme ölçeği davranışın düzeyini ya da sıklığını gösterir. A iki araç da hem süreçte hem üründe kullanılabilir; C derecelendirme ölçeğini öğretmen de akran da kullanabilir; D öğrenciler de kontrol listesiyle kendilerini ya da arkadaşlarını değerlendirebilir.Kaynak: Ölçme araçları · Tamamlayıcı ölçme araçları

?Soru 2

Bir matematik öğretmeni sınav problemlerini çok uzun ve karmaşık cümlelerle yazmıştır. Okuma güçlüğü çeken öğrenciler matematik bilgileri yeterli olduğu hâlde soruları anlayamadıkları için düşük puan almıştır. Bu durum sınavın en çok hangi niteliğini düşürmüştür?

✓ D. Sınav matematik başarısıyla birlikte okuma becerisini de ölçmüş, puana ölçülmek istenmeyen bir özellik karışmıştır; bu geçerliği düşürür. A ve C sınavın hazırlanma ve uygulanma pratikliğiyle ilgilidir; B farklı puanlayıcıların tutarlılığıdır, vakada puanlama sorunu yoktur.Kaynak: Ölçme ve değerlendirme · Geçerlik ve kullanışlılık

?Soru 3

Bir madde için üst gruptaki 25 öğrenciden 20'si, alt gruptaki 25 öğrenciden 10'u doğru cevap vermiştir. Bu maddenin güçlük (p) ve ayırt edicilik (r) indeksleri aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. p = (20 + 10) ÷ 50 = 0,60; r = (20 − 10) ÷ 25 = 0,40. A r'yi iki grubun toplamına (50) bölmenin sonucudur; C p yerine yanlış cevaplayanların oranını (20 ÷ 50) hesaplar; D iki formülü yer değiştirir. Madde orta güçlükte ve çok iyi ayırt edicidir.Kaynak: Ölçme araçları · Madde analizi

?Soru 4

Bir öğretmen, ders sırasında arkadaşıyla fısıldaşan bir öğrenciyi fark eder etmez dersi durdurmuş, öğrenciyi tahtaya kaldırıp sınıfın önünde uzun süre azarlamıştır. Bu öğretmen aşağıdaki ilkelerden hangisini en çok göz ardı etmiştir?

✓ B. Fısıldaşma küçük bir davranıştır; göz teması ya da yakınlaşma gibi hafif adımlar yerine dersi durdurup öğrenciyi sınıf önünde küçük düşürmek, kademeli ve en az müdahale ilkesine aykırıdır. A kural yazımıyla ilgilidir; C fiziksel düzenle ilgilidir; D zaman planlamasıyla ilgilidir, vakadaki sorun müdahalenin biçimidir.Kaynak: Sınıf yönetimi · İstenmeyen davranışa kademeli müdahale

?Soru 5

Bir öğretmen, hazırladığı sınavın güvenirliğini artırmak istemektedir. Aşağıdaki uygulamalardan hangisi bu amaca en uygundur?

✓ B. Dereceli puanlama anahtarı puanlamayı nesnelleştirir, puanlayıcıdan kaynaklanan tesadüfi hatayı azaltır ve güvenirliği artırır. A madde sayısı azalınca güvenirlik düşer; C birbirine benzeyen grupta puanlar yayılmadığı için katsayı düşer; D çok kolay maddeler puanları sıkıştırıp güvenirliği düşürür, orta güçlük tercih edilir.Kaynak: Ölçme ve değerlendirme · Güvenirlik

?Soru 6

Bir öğretmen öğrencilerin afişlerini “içerik”, “görsel düzen” ve “yazım” ölçütlerinin her birine ayrı puan verip puanları toplayarak değerlendirmiş, her öğrenciye hangi ölçütte gelişmeye ihtiyacı olduğunu yazmıştır. Öğretmenin kullandığı araç hangisidir?

✓ D. Ölçütlerin ayrı ayrı puanlanıp toplanması ve ölçüt bazında dönüt verilmesi analitik rubriğin özelliğidir. A bütüncül rubrikte ürün bir bütün olarak tek puan alır; B kontrol listesinde yalnız var-yok işaretlenir, düzey yoktur; C ürün dosyası çalışmaların zaman içinde toplandığı bir araçtır, puanlama biçimi değildir.Kaynak: Ölçme araçları · Dereceli puanlama anahtarı (rubrik)

?Soru 7

Bir öğretmen yoklamayı öğrenciler tahtadaki ısınma sorusunu çözerken almaya, deney malzemelerini de teneffüste masalara yerleştirmeye başlamıştır. Öğretmen bu uygulamalarla öncelikle aşağıdakilerden hangisini artırmayı amaçlamaktadır?

✓ A. Yoklama ve malzeme hazırlığı için dersten giden dakikaları azaltmak, öğretim etkinliklerine kalan süreyi, yani öğretime ayrılan zamanı artırır. B ayrılan zaman ders çizelgesiyle belirlenir, öğretmen değiştiremez; C eylem bölgesi oturma düzenindeki etkileşim alanıdır; D dalga etkisi bir uyarının sınıfın geri kalanını etkilemesidir.Kaynak: Sınıf yönetimi · Zaman yönetimi ve fiziksel düzen

?Soru 8

Biçimlendirme (izleme) değerlendirmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Biçimlendirme değerlendirmesinin amacı not vermek değil, öğrenme eksiklerini bulup düzeltmektir; karne notuna esas olan değerlendirme düzey belirlemedir. A, C ve D biçimlendirmenin doğru özellikleridir: süreç içinde yapılır, eksikleri belirler, hem öğrenciye hem öğretmene dönüt verir.Kaynak: Ölçme ve değerlendirme · Değerlendirme türleri

?Soru 9

Bir öğrenci öğretmenin her yönergesine sınıfın önünde “Yapmayacağım, bana karışamazsınız.” diye karşı çıkmaktadır. Öğretmen her seferinde öfkelendiğini ve kendisine meydan okunduğunu hissetmektedir. Dreikurs'a göre bu öğrencinin davranışının ardındaki yanlış amaç hangisidir?

✓ B. Öğrenci otoriteye açıkça meydan okuyor, öğretmen de öfke ve yenilgi duygusu yaşıyor; Dreikurs'a göre bu güç gösterme amacının işaretidir. A ilgi çekmede öğretmen daha çok rahatsızlık duyar; C intikamda öğrenci incitmeye çalışır, öğretmen incinmiş hisseder; D yetersizlik gösteren öğrenci geri çekilir, öğretmen çaresizlik duyar.Kaynak: Sınıf yönetimi · Kounin, Canter, Glasser, Ginott, Dreikurs

?Soru 10

Bir öğrencinin üç dersteki puanları ile sınıfın ortalama ve standart sapmaları şöyledir: Tarih 70 (ortalama 60, ss 10); Coğrafya 75 (ortalama 80, ss 5); Edebiyat 66 (ortalama 60, ss 4). Öğrencinin sınıfına göre en başarılı olduğu ders hangisidir?

✓ A. z puanları: tarih (70 − 60) ÷ 10 = 1; coğrafya (75 − 80) ÷ 5 = −1; edebiyat (66 − 60) ÷ 4 = 1,5. En büyük z edebiyattadır. B tarihte z = 1, edebiyattan düşüktür; C coğrafyada ham puan en yüksektir ama ortalamanın altındadır; D iki dersin z puanı farklıdır.Kaynak: Ölçme araçları · Standart puanlar: z, T, yüzdelik
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Eğitim Bilimleri soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →