Eğitim mevzuatı: Anayasa, 1739, 222 ve 7528 sayılı Kanunlar

AGS'nin Mevzuat testinde sorulan dört metni; eğitim hakkını, zorunlu eğitimin kurallarını, öğretmenliğe giriş yolunu, kariyer basamaklarını ve aday disiplinini madde mantığıyla öğren.

6 durakAGS
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
MEVZUAT · ANAYASA

Anayasa'da eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi: 42. madde

Eğitim Bilimleri · Türk millî eğitim sistemi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürk millî eğitiminin temel ilkeleri nelerdir? Genellik ve eşitlik, eğitim hakkı, fırsat ve imkân eşitliği, yöneltme arasındaki fark nedir?Önceki sayfadan (Türk millî eğitim sistemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

1739 sayılı Kanun 14 temel ilke sayar (m.4–17). Erişimle ilgili altısı şunlardır: genellik ve eşitlik (eğitim kurumları ayrım gözetmeksizin herkese açık, kimseye imtiyaz yok), ferdin ve toplumun ihtiyaçları, yöneltme (ilgi, istidat ve kabiliyete göre programlara yöneltme), eğitim hakkı (ilköğretim her vatandaşın hakkı), fırsat ve imkân eşitliği (maddi imkânı olmayan başarılılara burs ve yatılılık, özel eğitime muhtaç çocuklara özel tedbir) ve karma eğitim.

Temel ilkeler I: erişim ve eşitlik

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Anayasa'nın 42. maddesine göre eğitim ve öğrenim hakkı nasıl düzenlenmiştir? İlköğretim zorunlu ve parasız mıdır?

Kısa cevap: Anayasa'nın 42. maddesine göre kimse eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz; öğrenim hakkının kapsamı kanunla düzenlenir. Eğitim ve öğretim Atatürk ilkeleri ve inkılapları doğrultusunda, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına göre, Devletin gözetim ve denetimi altında yapılır. İlköğretim kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve Devlet okullarında parasızdır. Devlet başarılı yoksul öğrencilere burs verir, özel eğitime ihtiyacı olanlar için tedbir alır; Türkçeden başka hiçbir dil Türk vatandaşlarına ana dil olarak okutulamaz.

AGS'nin Mevzuat testi sekiz sorudur ve bu soruların dayandığı dört metnin ilki, bütün öteki metinlerin üstünde duran Anayasa'dır.

1982 Anayasası (2709 sayılı) eğitimi “Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler” bölümünde, “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42. maddede düzenler. Başlıktaki “ödev” sözcüğü önemlidir: eğitim yalnız bir hak değil, özellikle ilköğretimde bir yükümlülüktür. YKS ve KPSS vatandaşlık serisinde temel hakların genel yapısı anlatılır; burada yalnız eğitimle ilgili hükümlere bakıyoruz.

Anayasa m.42'nin hükümleri
KonuHüküm (özet)
HakKimse eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz; öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir.
Esaslar ve denetimEğitim ve öğretim Atatürk ilkeleri ve inkılapları doğrultusunda, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına göre, Devletin gözetim ve denetimi altında yapılır; bu esaslara aykırı eğitim yerleri açılamaz.
SınırEğitim ve öğretim hürriyeti Anayasaya sadakat borcunu ortadan kaldırmaz.
Zorunlulukİlköğretim kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve Devlet okullarında parasızdır.
Özel okullarÖzel ilk ve orta dereceli okulların esasları, Devlet okulları ile erişilmek istenen seviyeye uygun olarak kanunla düzenlenir.
Devletin yardımıMaddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilere burs ve başka yollarla yardım; özel eğitime ihtiyacı olanları topluma yararlı kılacak tedbirler.
Kurum içi faaliyetEğitim kurumlarında sadece eğitim, öğretim, araştırma ve inceleme faaliyetleri yürütülür; bunlar engellenemez.
DilTürkçeden başka hiçbir dil Türk vatandaşlarına ana dil olarak okutulamaz; yabancı diller ve yabancı dille eğitim kanunla düzenlenir; milletlerarası andlaşma hükümleri saklıdır.

Eğitimle ilgili öteki maddeler

  • m.10 (eşitlik): Herkes dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir; 1739'daki genellik ve eşitlik ilkesinin anayasal karşılığıdır.
  • m.24 (din ve vicdan hürriyeti): Din kültürü ve ahlak öğretimi ilk ve ortaöğretim kurumlarında okutulan zorunlu dersler arasındadır; bunun dışındaki din eğitimi kişinin kendi isteğine, küçüklerde kanuni temsilcinin talebine bağlıdır.
  • m.58 (gençliğin korunması): Devlet gençlerin müspet ilmin ışığında, Atatürk ilke ve inkılapları doğrultusunda yetişmesini sağlayıcı ve onları kötü alışkanlıklardan koruyucu tedbirleri alır.
  • m.130–131: Yükseköğretim kurumları ve Yükseköğretim Kurulu (planlama, düzenleme, yönetim, denetim).
Akılda kalsın: m.42 = hak + ödev. Dört anahtar: Devlet gözetim ve denetimi, ilköğretim zorunlu ve Devlet okulunda parasız, yoksul başarılıya burs, özel eğitime tedbir, ana dil olarak yalnız Türkçe. Din kültürü dersinin zorunluluğu m.24'te.
Sınavda

Nasıl sorulurAnayasa'ya göre doğru ya da yanlış olan ifade sorulur.

Tuzak“ilköğretim bütün okullarda parasızdır” ifadesidir: Anayasa “Devlet okullarında parasızdır” der. İkinci tuzak, ortaöğretimin zorunluluğunu Anayasa'da aramaktır: Anayasa ilköğretimi zorunlu tutar; ortaöğretimin zorunluluğu 1739 sayılı Kanun'dadır. Din kültürü ve ahlak öğretiminin zorunluluğu 42'de değil 24. maddededir.

⇄Bilgi eşleştirme hüküm → yer

?Soru çöz

Anayasa'nın 42. maddesine göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Anayasa ilköğretimin yalnız “Devlet okullarında” parasız olduğunu söyler; özel okullar ücret alabilir. A, C ve D 42. maddenin metninde aynen yer alan hükümlerdir: Devlet gözetim ve denetimi, Anayasaya sadakat borcu ve özel eğitime ihtiyacı olanlar için tedbir.
MEVZUAT · İNSAN HAKLARI HUKUKU

İnsan hakları hukukunda eğitim hakkı: Beyanname, AİHS ve Çocuk Hakları

Eğitim Bilimleri · Türk millî eğitim sistemi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'de eğitim hakkı nasıl düzenlenmiştir?

Kısa cevap: Eğitim hakkı uluslararası insan hakları belgelerinde de güvencededir. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi (1948, m.26) herkesin eğitim hakkını, ilköğretimin zorunlu ve en azından temel aşamada parasız olmasını ve ana babaların eğitim türünü seçmede öncelikli hakkını tanır. AİHS'ye Ek 1 No'lu Protokol (m.2) kimsenin eğitim hakkından yoksun bırakılamayacağını ve devletin ana babanın dinî ve felsefi inançlarına saygı göstereceğini söyler. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (m.28–29) ilköğretimi herkese zorunlu ve parasız kılar ve eğitimin amaçlarını sayar.

Bir aile çocuğunun okul hakkının engellendiğini düşündüğünde, Türkiye'deki mahkemelerin yanında başvurabileceği bir mahkeme daha vardır: Strazburg'daki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi.

AGS'nin Mevzuat testinde Anayasa'nın yanında “İnsan Hakları Hukuku” da sayılır. Eğitim, uluslararası insan hakları belgelerinde temel bir haktır. Türkiye bu belgelerin taraflarındandır; Anayasa'nın 90. maddesine göre usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir ve temel hak ve özgürlüklere ilişkin bir andlaşma ile kanun arasında çatışma çıkarsa andlaşma hükümleri esas alınır.

Uluslararası belgelerde eğitim hakkı
BelgeEğitimle ilgili özü
İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi (BM, 1948), m.26Herkesin eğitim hakkı vardır; eğitim en azından ilk ve temel aşamada parasızdır, ilköğretim zorunludur; teknik ve mesleki eğitim herkese açık, yükseköğretim yeteneğe göre herkese eşit açıktır; eğitim kişiliğin tam gelişmesini ve insan haklarına saygıyı amaçlar; ana babalar çocuklarına verilecek eğitimin türünü seçmede öncelikli haktadır
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne Ek 1 No'lu Protokol, m.2Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz; devlet eğitim alanındaki görevlerinde ana babanın, eğitimin kendi dinî ve felsefi inançlarına uygun olmasını sağlama hakkına saygı gösterir
Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (BM, 1989), m.28–29Taraf devletler ilköğretimi herkes için zorunlu ve parasız kılar, ortaöğretimin çeşitli biçimlerini erişilebilir hâle getirir, okula devamı teşvik eder ve okul disiplininin çocuğun insanlık onuruna uygun olmasını sağlar; eğitim çocuğun kişiliğinin, yeteneklerinin, zihinsel ve bedensel becerilerinin geliştirilmesine yönelir

Bu belgelerde üç ortak fikir öne çıkar: eğitim herkesin hakkıdır; temel eğitim zorunlu ve parasızdır; eğitimin amacı kişiliğin tam gelişimi ve insan haklarına saygıdır. Ana babanın tercih hakkı ise devletin eğitim yetkisinin sınırını çizer: devlet eğitimi düzenler, ama ana babanın inançlarına saygı göstermek zorundadır.

Akılda kalsın: Beyanname m.26 – AİHS Ek 1 Protokol m.2 – Çocuk Hakları m.28-29. Ortak üç fikir: hak, zorunlu ve parasız temel eğitim, kişiliğin tam gelişimi. Temel haklarda andlaşma ile kanun çatışırsa andlaşma esas (Anayasa m.90).
Sınavda

Nasıl sorulurBir hüküm verilir ve hangi belgeye ait olduğu sorulur; ya da belgelerin ortak noktası.

Tuzak“ana babanın dinî ve felsefi inançlarına saygı” hükmünü Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'ye bağlamaktır; bu ifade AİHS'ye Ek 1 No'lu Protokol'ün eğitim maddesindedir. Beyanname'nin ayırıcı ifadesi ana babanın eğitim türünü seçmedeki “öncelikli hakkı”dır.

⇄Bilgi eşleştirme hüküm → belge

?Soru çöz

Eğitim hakkını düzenleyen uluslararası insan hakları belgelerinin ortak noktası aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Beyanname ve Çocuk Hakları Sözleşmesi ilköğretimin zorunlu ve parasız olmasını açıkça ister; bu, eğitim hakkının ortak çekirdeğidir. A yükseköğretim zorunlu değildir, yeteneğe göre herkese eşit açıktır; B belgeler özel okulları yasaklamaz, ana babanın tercih hakkını tanır; C eğitim dilini belgeler belirlemez, devletler kendi mevzuatıyla düzenler.
MEVZUAT · 1739

1739 sayılı Kanun'un mevzuat soruları: öğretmen, okul, aile ve MEB

Eğitim Bilimleri · Türk millî eğitim sistemi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürk millî eğitim sisteminin yapısı nasıldır? Okul öncesi, ilköğretim, ortaöğretim ve yükseköğretim nasıl düzenlenir, zorunlu eğitim kaç yıldır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Türk millî eğitim sistemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Türk millî eğitim sistemi örgün ve yaygın eğitimden oluşur (1739 m.18). Örgün eğitim; isteğe bağlı okul öncesi, 4 yıllık zorunlu ilkokul ve 4 yıllık zorunlu ortaokuldan oluşan ilköğretim (6-14 yaş), 4 yıllık zorunlu ortaöğretim (örgün ya da yaygın yoldan) ve ortaöğretime dayalı en az iki yıllık yükseköğretimden oluşur. Böylece zorunlu eğitim 12 yıldır. Yaygın eğitim genel ve mesleki-teknik olmak üzere iki bölümdür ve örgün eğitimi tamamlar.

Sistemin yapısı: örgün ve yaygın

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'nda öğretmenlik, okul-aile birliği, okul açma ve öğretmen izinleri nasıl düzenlenmiştir?

Kısa cevap: 1739 sayılı Kanun amaç, ilke ve yapının yanında öğretmenlik, okul ve araç-gereçle ilgili hükümler de içerir: öğretmenlikte yurdun çeşitli bölgelerinde görev yapmak esastır (m.46); öğretmenler yaz tatilinde aralıksız iki ay izinlidir (m.50/A); okul-aile birliklerinde veliler bağışa zorlanamaz (m.16); eğitimin devlet adına yürütülmesinden MEB sorumludur ve ilkokul, lise ve dengi okullar MEB izni olmadan açılamaz (m.56, 58). Öğretmenlik mesleğinin nitelik ve seçimini düzenleyen eski 43 ve 45. maddeler 2022'de yürürlükten kalktı.

Bir öğretmen yaz tatilinde okula çağrıldığında ya da bir veli kermese zorla bağış istendiğinde, ilk bakılacak metin 1739 sayılı Kanun'dur.

Türk millî eğitim sistemi sayfasında 1739'un genel amaçlarını, temel ilkelerini ve yapısını görmüştük. Mevzuat testi bunlara ek olarak kanunun öğretmenlik, okul ve devletin görevine ilişkin maddelerini de sorar.

1739 sayılı Kanun'un öteki önemli hükümleri
MaddeHüküm (özet)
m.16Okul ile aile arasında işbirliği; okullarda okul-aile birlikleri kurulur; veliler hiçbir surette bağış yapmaya zorlanamaz; aynı alandaki birden çok kurum için eğitim kampüsü kurulabilir
m.43, 45Öğretmenlik ile öğretmenlerin nitelikleri ve seçimi maddeleri 2022'de yürürlükten kaldırıldı; bu konular bugün 7528 sayılı Kanun'dadır
m.46Öğretmenlikte yurdun çeşitli bölgelerinde görev yapmak esastır (bölge hizmeti)
m.47Örgün ve yaygın eğitimde uzman ve usta öğreticiler geçici ya da sürekli görevlendirilebilir
m.48Öğretmenlerin hizmet içinde yetiştirilmesi için kurs ve seminerler; yaz ve akşam okulları
m.50/AÖğretmenler yaz tatilinde aralıksız iki ay izinlidir; kalan tatilde meslekle ilgili çalışmalara katılır; rehberlik öğretmenleri gerektiğinde tatilde görevlendirilebilir, izinleri bir aydan az olamaz; telafi gerekirse izinler kısaltılabilir, yine bir aydan az olamaz
m.52–55Eğitim araç-gereçleri ve ders kitapları; MEB bunları sağlamak, geliştirmek, standartlaştırmakla görevlidir
m.56Eğitim ve öğretim hizmetinin Devlet adına yürütülmesinden, gözetim ve denetiminden MEB sorumludur
m.57Askerî okullar hariç bu kanuna aykırı hiçbir eğitim faaliyetinde bulunulamaz (yasaklık)
m.58İlköğretim okulu, lise ve dengi okullar MEB izni olmadan açılamaz; diğer bakanlıkların okulları da MEB gözetim ve denetimindedir
m.59Türk vatandaşlarının yurt dışında eğitimiyle ilgili hizmetlerden (askerî öğrenciler hariç) MEB sorumludur
Akılda kalsın: Veli bağışa zorlanamaz (m.16). Bölge hizmeti esastır (m.46). Yaz tatilinde aralıksız iki ay izin, rehberlikte en az bir ay (m.50/A). Sorumlu ve izin veren MEB (m.56, 58). Öğretmenin nitelik ve seçimi artık 1739'da değil 7528'de.
Sınavda

Nasıl sorulur1739'a göre doğru ya da yanlış bir ifade seçilir.

TuzakÖğretmenlerin seçimine ve niteliklerine ilişkin bir hükmü 1739'da aramaktır; bu maddeler kaldırıldı, güncel hüküm 7528'dedir. İkinci tuzak, rehberlik öğretmenlerinin tatilde hiç görevlendirilemeyeceğini sanmaktır; görevlendirilebilir, ama izinleri bir aydan az olamaz.

✎Boşluk doldurma 1739 ayrıntıları

1739 sayılı Kanun'a göre öğretmenler yaz tatili içinde aralıksız izinlidir; tatilde görevlendirilen rehberlik öğretmenlerinin izni ise dan az olamaz. Okul-aile birlikleri bağış kabul edebilir ama veliler hiçbir surette bağış yapmaya .

iki ay · bir ay · zorlanamaz · üç ay · teşvik edilir

?Soru çöz

1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'na göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Kanun'un 58. maddesi bu okulların MEB izni olmadan açılamayacağını açıkça söyler. B yanlıştır, m.16'ya göre veliler hiçbir surette bağışa zorlanamaz; C yanlıştır, m.58'e göre diğer bakanlıkların okulları da MEB'in gözetim ve denetimine tabidir; D yanlıştır, m.50/A'ya göre izin aralıksız iki aydır, kalan tatilde meslekle ilgili çalışmalara katılmak zorunludur.
MEVZUAT · 222

222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu: kayıt, devam ve velinin sorumluluğu

Eğitim Bilimleri · Türk millî eğitim sistemi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaOsmanlı'da eğitimde yenileşme nasıl oldu? Rüştiye, Darülmuallimin ve Maarif-i Umumiye Nizamnamesi nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Eğitim tarihi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Osmanlı'da yenileşme askerî ihtiyaçla başladı: Mühendishane-i Bahr-i Hümayun (1773), Mühendishane-i Berr-i Hümayun (1795), Tıbbiye (1827), Harbiye (1834). II. Mahmut İstanbul'da ilköğretimi zorunlu kıldı (1824) ve rüştiyeleri açtı. Tanzimat'ta öğretmen yetiştirmek için Darülmuallimin (1848) kuruldu; 1869 Maarif-i Umumiye Nizamnamesi okulları kademelere ayırdı. II. Meşrutiyet'te 1913 tarihli geçici kanun ilköğretimi zorunlu ve devlet okullarında parasız yaptı.

Osmanlı'da yenileşme: rüştiyeden Darülfünuna

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu'na göre zorunlu ilköğretim, okula kayıt ve devam nasıl düzenlenmiştir? Velinin sorumluluğu nedir?

Kısa cevap: 222 sayılı Kanun (1961) ilköğretimi kadın erkek bütün Türklerin bedeni, zihni ve ahlaki gelişmesine hizmet eden temel eğitim olarak tanımlar; ilköğretim zorunlu ve Devlet okullarında parasızdır, çağı 6-14 yaştır. Veli çocuğunu zamanında okula yazdırmak ve devamını sağlamakla, özürlü devamsızlığı en geç üç gün içinde okula bildirmekle yükümlüdür. Okul idaresi zorunlu sebeplerle yılda 15 güne kadar izin verebilir; çocuğunu okula göndermeyen veliye idari para cezası uygulanır.

Eylül ayının üçüncü haftası okullarda farklı geçer; çünkü 222 sayılı Kanun o haftaya bir ad vermiştir.

222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu (5 Ocak 1961) zorunlu ilköğretimin “nasıl” işleyeceğini düzenler: kim, ne zaman kaydedilir, devam nasıl sağlanır, velinin ve devletin sorumluluğu nedir. Eğitim tarihi sayfasında bu kanunun yerini görmüştük.

222 sayılı Kanun'un sık sorulan hükümleri
MaddeHüküm (özet)
m.1–2İlköğretim kadın erkek bütün Türklerin millî gayelere uygun bedeni, zihni, ahlaki gelişmesine hizmet eden temel eğitimdir; zorunludur, Devlet okullarında parasızdır
m.3Mecburi ilköğretim çağı 6-14 yaş; o yılın 31 Aralık'ında 72 ayını dolduran ilkokul birinci sınıfa kaydedilir
m.7İlköğretim dört yıllık zorunlu ilkokul ve dört yıllık zorunlu ortaokuldan oluşur
m.12Engelli çocukların özel eğitim ve öğretim görmeleri sağlanır
m.44Öğretmenler kanunlarla veya Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle verilenler dışında meslek dışı görevle yükümlü tutulamaz
m.46Her veli, vasi ya da aile başkanı çocuğunu zamanında okula yazdırmakla yükümlüdür; çağı bitirip okulu bitiremeyen çocuğa en çok iki öğretim yılı daha devam izni verilir
m.48Muhtarlar okul müdürüyle işbirliği yaparak zorunlu öğrenim çağındaki çocukların çizelgesini hazırlar
m.50Birleştirilmiş sınıflar dahil bir öğretmene düşen öğrenci sayısı 40'tan fazla olamaz
m.51Her yıl Eylül ayının üçüncü haftası “İlköğretim Haftası”dır
m.52Veli çocuğun düzenli devamını sağlar, özrünü en geç üç gün içinde okul idaresine bildirir
m.54Ailede ölüm, düğün, tarım işi gibi sebeplerle okul idaresi yılda 15 günü geçmemek üzere izin verir
m.55–56Muhtarlık ya da mülki amirlik tebliğine rağmen çocuğunu okula göndermeyen veliye idari para cezası (mahallî mülki amir verir)
m.59Zorunlu ilköğretime devam etmeyen çağdaki çocuklar hiçbir iş yerinde çalıştırılamaz; devam edenler yalnız ders saatleri dışında çalıştırılabilir
m.61Meyhane, kahvehane, bar, elektronik oyun merkezi gibi yerler okul binalarından kapıdan kapıya en az 100 metre uzakta olmalıdır
Akılda kalsın: 222'nin sayıları: 6-14 yaş, 72 ay, 3 gün (özür bildirimi), 15 gün (izin), 40 öğrenci, 100 metre, 2 yıl (uzatma), Eylül'ün 3. haftası. Sorumluluk zinciri: veli → okul → muhtar / mülki amir → idari para cezası.
Sınavda

Nasıl sorulurBir devamsızlık ya da kayıt durumu verilir ve 222'ye göre yapılması gereken sorulur; ya da sayısal bir hüküm (öğretmen başına öğrenci sınırı, izin süresi).

Tuzakİdari para cezasını okul müdürünün verdiğini sanmaktır; cezayı mahallî mülki amir verir, okul idaresi durumu bildirir. İkinci tuzak, özür bildirim süresi ile izin süresini karıştırmaktır: özür 3 gün içinde bildirilir, ailevi sebeplerle izin yılda 15 güne kadardır.

↕Sıralama devamsızlık süreci

  1. Muhtarlık ya da mülki amirlik durumu veliye tebliğ eder
  2. Okul idaresi devamsızlığın sebebini araştırır, gidermeye çalışır
  3. Tebliğe rağmen çocuğunu göndermeyen veliye mülki amir idari para cezası verir
  4. Giderilemeyen durum köyde muhtara, diğer yerlerde mülki amire bildirilir

?Soru çöz

222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu'na göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Okul idaresi durumu muhtarlığa ya da mülki amirliğe bildirir; Kanun'a göre idari para cezalarını mahallî mülki amir verir. A m.50'nin, B m.51'in, D m.52'nin hükmüdür ve doğrudur.
MEVZUAT · 7528 (2024)

7528 sayılı Öğretmenlik Mesleği Kanunu: Akademi, hazırlık eğitimi, sözleşmeli öğretmenlik

Eğitim Bilimleri · Türk millî eğitim sistemi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

7528 sayılı Öğretmenlik Mesleği Kanunu'na göre öğretmen nasıl seçilir? Millî Eğitim Akademisi hazırlık eğitimi kaç dönemdir, başarı nasıl ölçülür?

Kısa cevap: 7528 sayılı Öğretmenlik Mesleği Kanunu (18 Ekim 2024) öğretmenliği genel kültür, özel alan eğitimi ve öğretmenlik meslek bilgisi gerektiren özel bir ihtisas mesleği sayar. Öğretmen adayları ÖSYM sınav puanı üstünlüğüne göre MEB'e bağlı Millî Eğitim Akademisinde dört dönemlik (programa göre üç) hazırlık eğitimine alınır. Teorik derslerde 60, uygulamalı derslerde 70 başarı sınırıdır; atamaya esas puan teorik ortalamanın %40'ı ile uygulamalının %60'ıdır. Başaranlar sözleşmeli öğretmen olur, üç yıl sonra talepleriyle kadroya geçer.

2025'ten beri öğretmen olmak isteyen bir mezunun yolu AGS'den geçiyor; ama sınav yolun yalnız başı, gerisini 7528 sayılı Kanun çiziyor.

Temel kavramlar ve ilkeler

Kanunun amacı öğretmenlerin seçilmesini, yetiştirilmesini, atanmasını, hak ve ödevlerini, ödül ve cezalarını, kariyer basamaklarını ve Millî Eğitim Akademisinin kuruluşunu düzenlemektir. 7. maddeye göre öğretmenlik “genel kültür, özel alan eğitimi ve öğretmenlik meslek bilgisi bakımından hazırlığı gerektiren özel bir ihtisas mesleğidir.” Öğretmen ve yöneticilerle ilgili temel ilkeler arasında atama ve ilerlemede liyakat ve kariyer esasları, kararlara katılımın teşviki ve mesleğe giriş öncesinde yetiştirme ile meslek içinde sürekli gelişim sayılır (m.4). Öğretmenler mevzuatta açıkça belirlenenler ile olağanüstü hâl, afet ve salgın dışında meslekleriyle ilgili olmayan işlerde rızaları dışında görevlendirilemez (m.5).

Mesleğe giriş: sınavdan sözleşmeye

7528'e göre öğretmenliğe giriş yolu
AşamaKural
Kaynak programÖğretmenliğe kaynak en az lisans programından mezun olmak (m.7)
Hazırlık eğitimine alınmaGenel şartlar + ÖSYM'nin yaptığı sınavlardan Bakanlıkça belirlenen puan; atama izni verilen pozisyon sayısı kadar, puan üstünlüğüne göre (m.9)
Hazırlık eğitimiAkademi verir; teorik ve uygulamalı dersler; dört dönem, mezun olunan programa göre üç dönem olabilir; bir dönem 10-14 hafta (m.3, 8)
Teorik başarıHer dersten en az iki yazılı sınav; ortalama 60 ve üzeri başarılı; başarısıza her ders için bir ek sınav (m.10)
Uygulamalı başarıÜç değerlendirme: %20 + %30 + %50; 70 ve üzeri başarılı; başarısızın Akademiyle ilişiği kesilir (m.10)
Atamaya esas puanTeorik ortalamanın %40'ı + uygulamalı ortalamanın %60'ı (m.10)
DevamZorunlu; belgeli sağlık mazeretiyle toplam 20 gün ve üzeri katılamayanın kaydı dondurulur; diğer mazeretlere 10 güne kadar izin (m.10)
İstihdam657 sayılı Kanun 4/B kapsamında sözleşmeli öğretmen; puan ve tercihe göre yerleştirme; can güvenliği ve sağlık mazereti dışında üç yıl başka yere atanamaz (m.15)
Kadroya geçişÜç yılı tamamlayan, talep ederse görev yerinde kadroya atanır; sonra mazeret dışında bir yıl yer değiştiremez; 657'deki adaylık hükümleri uygulanmaz (m.16)

Hazırlık eğitiminde öğretmen adayına, belirli bir göstergenin memur aylık katsayısıyla çarpımı kadar aylık ödeme yapılır ve askerlik hizmeti eğitim süresince ertelenir (m.14). Akademi; hazırlık eğitimi, yönetici yetiştirme ve kariyer programlarını hazırlayıp uygular, öğretmen yeterliklerini belirleyip günceller (m.26–27).

Akılda kalsın: ÖSYM puanı → Akademi (4 dönem, bazen 3) → teorik 60, uygulama 70 → atama puanı %40 + %60 → sözleşmeli 3 yıl → kadro. Devamsızlık: sağlıkta 20 gün kaydı dondurur, diğer mazerette en çok 10 gün izin.
Sınavda

Nasıl sorulurHazırlık eğitimine, başarı puanına ya da istihdama ilişkin sayısal bir hüküm sorulur.

TuzakTeorik ve uygulamalı başarı sınırlarını karıştırmaktır: teorik 60, uygulamalı 70. Atama puanında ağırlık uygulamalı derslerdedir (%60). Kadroya geçen sözleşmeli öğretmene ayrıca adaylık uygulanmadığı da sık sorulur.

✎Boşluk doldurma 7528'in sayıları

Hazırlık eğitiminde teorik derslerde not ortalaması ve üzeri, uygulamalı derslerde başarı puanı ve üzeri olanlar başarılı sayılır. Atamaya esas başarı puanı, teorik derslerin yüzde kırkı ile uygulamalı derslerin yüzde ı toplanarak bulunur.

60 · 70 · 60 · 50 · 80

?Soru çöz

7528 sayılı Öğretmenlik Mesleği Kanunu'na göre hazırlık eğitimini başarıyla tamamlayan öğretmen adayları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. Kanun'un 15. maddesine göre başarılı adaylar 657'nin 4/B maddesi kapsamında sözleşmeli öğretmen olur ve üç yıl başka yere atanamaz. A yanlıştır, kadroya geçiş üç yıl sonra talep hâlinde yapılır ve adaylık hükümleri uygulanmaz; C yanlıştır, atama puanı teorik %40 + uygulamalı %60'tır; D yanlıştır, yerleştirme atama puanı ve tercihlere göre yapılır, kura yalnız ikinci tercih döneminde yerleşemeyenler içindir.
MEVZUAT · 7528 DİSİPLİN VE KARİYER

7528: aday öğretmen disiplini, kariyer basamakları ve yönetici görevlendirme

Eğitim Bilimleri · Türk millî eğitim sistemi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

7528 sayılı Kanun'a göre öğretmen adaylarına hangi disiplin cezaları verilir? Uzman öğretmen ve başöğretmen olmanın şartları nelerdir?

Kısa cevap: Öğretmen adaylarına üç disiplin cezası verilir: kınama, ödeme kesintisi (aylık ödemeden 1/10) ve Akademiden çıkarma. Örneğin sınavda kopya çekmeye teşebbüs kınama, kopya çekmek ödeme kesintisi; mazeretsiz devamsızlıkta toplam 2 gün kınama, 4 gün ödeme kesintisi, 6 gün Akademiden çıkarma gerektirir. Kariyer üç basamaklıdır: öğretmen, uzman öğretmen (en az 10 yıl öğretmenlik + Akademi eğitimi) ve başöğretmen (uzman öğretmenlikte en az 10 yıl + Akademi eğitimi).

Hazırlık eğitimindeki bir aday sınavda yanındakinin kâğıdına bakmaya yeltenir ama yakalanmadan önce vazgeçer; Kanun bu ikisi arasındaki farkı ayrı bir cezayla ayırmıştır.

Öğretmen adaylarının disiplini (m.12)

Öğretmen adayı disiplin cezaları (örnek fiillerle)
CezaAnlamıÖrnek fiiller
KınamaKusurlu olduğunun bildirilmesiSınavda kopya çekmeye teşebbüs; mazeretsiz toplam 2 gün devamsızlık; çalışmaların düzenini bozmak, geç gelmeyi alışkanlık edinmek; Akademi personelini ya da adayları kaba sözle rencide etmek; eğitime ait ses-görüntüyü usulsüz paylaşmak
Ödeme kesintisiAylık ödemeden 1/10 kesintiSınavda kopya çekmek veya çektirmek; mazeretsiz toplam 4 gün devamsızlık; istenen bilgileri kasıtlı olarak eksik ya da gerçeğe aykırı bildirmek; şeref ve haysiyeti zedeleyen davranış; personeli ya da adayları tehdit etmek; Akademi malına kasten zarar
Akademiden çıkarmaAkademiyle ilişiğin kesilmesiMazeretsiz toplam 6 gün devamsızlık; başkasının yerine sınava girmek; sahte belge sunmak; cebir ve şiddet; uyuşturucu; terör örgütü propagandası; yüz kızartıcı fiiller

Kınama ve ödeme kesintisini eğitim ve uygulama merkezi müdürü, Akademiden çıkarmayı Disiplin Kurulu verir. Savunma alınmadan ceza verilmez ve savunma süresi on günden az olamaz; cezaya beş iş günü içinde itiraz edilebilir. Hazırlık eğitiminde aynı eylemin tekrarında bir derece ağır ceza uygulanır.

Öğretmenlerin disiplini ve meslekten çıkış

Görevdeki öğretmen ve yöneticilere 657 sayılı Kanun'un disiplin hükümleri uygulanır; 7528 bunlara özel durumlar ekler (m.24): öğrencilere ve eğitim süreçlerine ilişkin ses ya da görüntüyü usulsüz paylaşmak kınama; öğrencilere menfaat karşılığı özel ders vermek ya da yönlendirmek, değerlendirmede taraflı davranmak, onaylı programın amaçlarına aykırı uygulama yapmak aylıktan kesme gerektirir. Uyuşturucu, müstehcenlik, fuhuş ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan mahkûm olanların öğretmenliği sona erer (m.25).

Kariyer, mesleki gelişim ve yöneticilik

  • Kariyer basamakları (m.20): öğretmen → uzman öğretmen → başöğretmen. Uzman öğretmen için öğretmenlikte en az 10 yıl, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası olmaması ve Akademinin uzman öğretmenlik eğitimini tamamlamak gerekir; başöğretmen için uzman öğretmenlikte en az 10 yıl ve Akademinin başöğretmenlik eğitimi gerekir. Her unvan için ayrıca bir derece verilir.
  • Mesleki gelişim (m.19): planlı, sürdürülebilir, izlenebilir faaliyetler; beşer yıllık bireysel mesleki gelişim planları.
  • Yönetici görevlendirme (m.21): ilk kez müdür ya da müdür yardımcısı olacaklar Akademinin yönetici yetiştirme programına alınır; yöneticiler dört ders yılı için görevlendirilir, aynı kurumda aynı unvanla en fazla sekiz ders yılı görev yapabilir.
Akılda kalsın: Devamsızlıkta 2 – 4 – 6 gün → kınama – ödeme kesintisi – çıkarma. Kopyada teşebbüs → kınama, çekmek → ödeme kesintisi, başkasının yerine girmek → çıkarma. Kariyer 10 + 10 yıl. Yönetici 4 yıl, aynı yerde en çok 8.
Sınavda

Nasıl sorulurBir aday davranışı verilir ve hangi cezayı gerektirdiği sorulur; ya da hangi davranışın belirli bir cezayı gerektirdiği.

TuzakKopya çekmeye teşebbüs ile kopya çekmeyi aynı cezada sanmaktır: teşebbüs kınama, çekmek ödeme kesintisidir. Benzer biçimde istenen bilgiyi kasıtlı olarak gerçeğe aykırı bildirmek ve personeli tehdit etmek kınama değil ödeme kesintisidir.

Sınavda işaretlesoru “öğretmen adayı” diyorsa 7528 m.12'yi, görevdeki “öğretmen” diyorsa 657 + 7528 m.24'ü düşün.

⇄Bilgi eşleştirme aday davranışı → ceza

?Soru çöz

7528 sayılı Kanun'a göre bir öğretmen adayının aşağıdaki davranışlarından hangisi kınama cezasını gerektirir?

✓ A. Çalışmalara geç gelmeyi veya erken ayrılmayı alışkanlık hâline getirmek m.12'de kınama gerektiren fiiller arasındadır. B ve D ödeme kesintisi gerektirir; bunlar kınamadan bir derece ağırdır; C mazeretsiz toplam altı gün devamsızlık en ağır ceza olan Akademiden çıkarmayı gerektirir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Görme engelli öğrenciler için kabartma yazılı ders kitapları basılması ve bu öğrencilerin okullarına destek eğitim odaları kurulması Türk millî eğitiminin hangi temel ilkesinin doğrudan uygulamasıdır?

✓ B. 1739 m.8, özel eğitime muhtaç çocuklar için özel tedbir alınmasını fırsat ve imkân eşitliği ilkesi içinde sayar; kabartma kitap ve destek eğitim odası bu tedbirlerdir. A yöneltme öğrenciyi ilgi ve yeteneğine göre programa yönlendirmektir; C karma eğitim kız ve erkeğin birlikte eğitimidir; D bu ilke hizmetin genel olarak bireyin isteği ve toplumun ihtiyacına göre düzenlenmesidir, engellilere özel tedbiri doğrudan anlatmaz.Kaynak: Türk millî eğitim sistemi · Temel ilkeler I: erişim ve eşitlik

?Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi 1739 sayılı Kanun'da sayılan Türk millî eğitiminin genel amaçları arasında yer almaz?

✓ D. İlköğretime hazırlamak yalnız okul öncesi eğitimin özel amacıdır (m.20); bütün fertleri kapsayan genel amaçlar arasında değildir. A ve C 2. sıradaki kişilik amacının ifadeleridir; B 3. sıradaki meslek amacıdır.Kaynak: Türk millî eğitim sistemi · Genel amaçlar ve özel amaçlar

?Soru 3

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin nihai hedefi olarak belirlenen öğrenci profili aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Ortak Metin modelin nihai hedefini “yetkin ve erdemli insan” diye koyar: yetkinlik bilgi ve beceriyi, erdem ahlaki olgunluğu kapsar. B model yarıştırıcı ve ayrıştırıcı anlayışlardan uzak durmayı benimser; C ve D yalnız bir yönü (meslek ya da akademik bilgi) öne çıkarır, bütüncül eğitime aykırıdır.Kaynak: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli · Temel yaklaşım ve öğrenci profili

?Soru 4

Bir öğretmen “oran” konusuna başlamadan önce öğrencilerine, ailelerinin çay demlerken su ve çay miktarını nasıl ayarladığını sormuş; öğrencilerin bu deneyimlerini yeni kavramla ilişkilendirerek derse girmiştir. Öğretmenin bu uygulaması TYMM'deki öğrenme-öğretme yaşantılarının hangi bileşenine örnektir?

✓ C. Öğrencinin mevcut deneyimi ile edineceği yeni kavram arasında bağ kurmak köprü kurmadır. A temel kabuller programda yazılı varsayılan ön öğrenmelerdir, öğretmenin bir etkinliği değildir; B farklılaştırma öğretimi öğrencilerin ilgi ve hazırbulunuşluğuna göre uyarlamaktır; D öğretmen yansıtmaları öğretmenin kendi uygulamasını ve programı değerlendirmesidir.Kaynak: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli · Öğrenme kanıtları ve öğrenme yaşantıları

?Soru 5

Türkiye'de zorunlu eğitimi on iki yıla çıkaran ve ilkokul, ortaokul ve liseyi dörder yıllık kademeler biçiminde düzenleyen yasal değişiklik hangi yıl yapılmıştır?

✓ A. 6287 sayılı Kanun (2012) zorunlu eğitimi 12 yıla çıkardı ve 4+4+4 kesintili yapıyı kurdu. B 1997'de zorunlu eğitim 8 yıl kesintisiz oldu; C 1973'te 1739 sayılı Temel Kanun kabul edildi; D 1961'de 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu çıktı.Kaynak: Eğitim tarihi · 1961'den bugüne: 222, 1739, 4+4+4

?Soru 6

1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'na göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Kanun'un 26. maddesi ortaöğretimi “dört yıllık zorunlu örgün veya yaygın öğrenim veren” kurumlar diye tanımlar. B yanlıştır, okul öncesi eğitim isteğe bağlıdır (m.19); C yanlıştır, yükseköğretim en az iki yıllıktır, meslek yüksekokulları da buradadır (m.34); D yanlıştır, mecburi ilköğretim çağı 6-14 yaştır (m.22).Kaynak: Türk millî eğitim sistemi · Sistemin yapısı: örgün ve yaygın

?Soru 7

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde değerlerin öğretimine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ B. Ortak Metin değerleri programın öteki ögelerinden ayrık değil, kaynaşık işlenen programlar arası bileşenler olarak tanımlar. A ayrı bir değer dersi öngörülmez; C değerler bütün kademelerin programlarındadır; D metin değerlerin dikey düzlemde hiyerarşik değil, gelişim özelliklerine göre birikimli bir yapıda desteklendiğini söyler.Kaynak: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli · Programlar arası bileşenler: SDÖ, EDE, okuryazarlık

?Soru 8

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ne göre okul temelli planlama ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Ortak Metin okul temelli planlamayı zümre öğretmenler kurulunun kararlaştırdığı araştırma-gözlem, sosyal etkinlik, proje, yerel çalışma ve okuma etkinliklerine ayrılan süre olarak tanımlar. B öğrenme çıktılarını okul değiştirmez, esneklik ünite süresi içindedir; C telafi eğitimiyle ilgisi yok, süre ders yılı içinde planlanır; D yalnız başarısız öğrenciye değil, bütün sınıfa yöneliktir; desteğe ihtiyacı olana uyarlama farklılaştırmanın destekleme boyutudur.Kaynak: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli · Farklılaştırma, okul temelli planlama

?Soru 9

Osmanlı Devleti'nde eğitimi sıbyan, rüştiye, idadi, sultani ve yüksek okullar biçiminde kademelere ayıran ve ilköğretimi zorunlu sayan ilk kapsamlı düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. 1869 tarihli Maarif-i Umumiye Nizamnamesi okulları kademelere ayıran ilk kapsamlı düzenlemedir. B Tevhid-i Tedrisat 1924'te bütün okulları tek çatı altında birleştiren Cumhuriyet kanunudur; C 1913 geçici kanunu ilköğretimi düzenler, sistemin bütününü kademelendirmez; D Maarif Teşkilatına Dair Kanun 1926'da Cumhuriyet'in eğitim örgütünü kurar.Kaynak: Eğitim tarihi · Osmanlı'da yenileşme: rüştiyeden Darülfünuna

?Soru 10

Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun eğitim alanında çözmeyi amaçladığı temel sorun aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Kanun bütün öğretim kurumlarını tek bakanlığa bağlayarak medrese, mektep ve öteki okullar arasındaki ikiliği sona erdirmeyi amaçladı. A yetişkin okuryazarlığı için Millet Mektepleri (1929) açıldı; B köy öğretmeni sorununa Köy Enstitüleri (1940) çözüm aradı; C üniversite reformu 1933'te Darülfünun'un kapatılıp İstanbul Üniversitesi'nin kurulmasıyla yapıldı.Kaynak: Eğitim tarihi · Cumhuriyet'in ilk adımları (1921–1929)
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Eğitim Bilimleri soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →