Sunuş yoluyla öğretim: Ausubel ve ön örgütleyici
Eğitim Bilimleri · Öğretim ilke ve yöntemleri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaÖğretim stratejisi, yöntemi, tekniği ve taktiği arasındaki fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Öğretim ilkeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Öğretim stratejisi, hedefe ulaşmak için benimsenen genel yaklaşımdır (sunuş, buluş, araştırma-inceleme). Yöntem, stratejiyi uygulamak için izlenen yoldur (anlatım, tartışma, gösterip yaptırma). Teknik, yöntemi sınıfta uygulama biçimidir (beyin fırtınası, rol oynama). Taktik ise öğretmenin kişisel üslubu, anlık ve özgün dokunuşudur. Sıra genelden özele: strateji > yöntem > teknik > taktik.
Strateji, yöntem, teknik, taktik
✎Konu anlatımı
Sunuş yoluyla öğretim nedir? Ausubel'in ön örgütleyici kavramı ne anlama gelir?
Kısa cevap: Sunuş yoluyla öğretim, Ausubel'in anlamlı alımlama kuramına dayanan, öğretmen merkezli bir stratejidir. Öğretmen konuyu düzenli biçimde sunar: derse bir ön örgütleyiciyle başlar, genel kavram ve ilkelerden örneklere, yani genelden özele (tümdengelim) ilerler. Amaç, yeni bilgiyi öğrencinin var olan bilgisine anlamlı biçimde bağlamaktır.Fen öğretmeni derse “Bugün ekosistemi bir şehre benzeteceğiz: üreticiler fabrikalar, tüketiciler şehrin sakinleri, ayrıştırıcılar temizlik ekibi.” diyerek başlar; ardından her kavramı tek tek açar.
Öğretim ilkeleri sayfasında gördüğümüz gibi strateji, öğretmenin hedefe ulaşmak için benimsediği genel yaklaşımdır. Üç temel strateji vardır: sunuş, buluş ve araştırma-inceleme. Bunlardan ilki David Ausubel'in anlamlı alımlama (anlamlı sözel) öğrenme kuramına dayanır. Ausubel'e göre öğrenmenin anlamlı olması için yeni bilginin öğrencinin zihnindeki bilgi yapısına bağlanması gerekir; bağlanmayan bilgi ezber olarak kalır ve çabuk unutulur.
Bu stratejide öğretmen bilgiyi düzenleyip son biçimiyle sunar; öğrenci onu alır. Ama Ausubel'e göre alımlama edilgen ezber demek değildir: öğrenci sunulanı zihnindeki bilgilerle ilişkilendirirken zihinsel olarak etkindir.
Ön örgütleyici
Ön örgütleyici, yeni konudan önce verilen, o konudan daha genel ve kapsayıcı bir çerçevedir; öğrencinin bildiğiyle öğreneceği arasında köprü kurar. Bir benzetme, kavram haritası, şema, kısa bir genel açıklama ya da düşündürücü bir soru olabilir. İki türü vardır: açıklayıcı ön örgütleyici öğrencinin hiç bilmediği bir konuya genel bir tanım ve çerçeve verir; karşılaştırmalı ön örgütleyici yeni konuyu öğrencinin bildiği benzer bir konuyla karşılaştırır (“Hücre zarı, okulun giriş kapısındaki görevli gibidir.”).
Sunuş yoluyla bir ders üç aşamada ilerler: ön örgütleyicinin sunulması, öğrenme malzemesinin genelden özele sunulması (en genel kavramdan alt kavramlara ve örneklere iniş) ve bilişsel yapının güçlendirilmesi (yeni kavramların bilinenlerle benzerlik ve farklarını gösterme, özetleme, soru sorma).
Strateji özellikle kavram, ilke ve genellemelerin öğretiminde, kalabalık sınıflarda ve kısa sürede çok bilginin verilmesi gerektiğinde verimlidir. Sınırlılığı, öğrenci etkinliğinin az kalması ve üst düzey düşünme becerilerini sınırlı geliştirmesidir. Temel yöntemi anlatımdır; soru-cevapla desteklenir.
Nasıl sorulurDerse bir benzetme, kavram haritası ya da genel çerçeveyle başlayan öğretmen anlatılır; kullanılan stratejiyi ya da kavramı bulman istenir.
TuzakÖn örgütleyiciyi ön bilgi yoklama ya da dikkat çekme sanmaktır: ön bilgi yoklayan soru hazırbulunuşluğu ölçer; ön örgütleyici ise yeni konuyu kapsayan bir çerçeve sunar. İkinci tuzak, sunuşu ezberci sanmaktır; Ausubel ezbere karşı anlamlı öğrenmeyi savunur.
↕Sıralama sunuş yoluyla bir ders
- Üretici, tüketici ve ayrıştırıcı kavramlarını tek tek açıklamak
- Ekosistemi bir şehre benzeten çerçeveyi sunmak
- Çimen, tavşan, mantar örneklerini verip yeni kavramları besin zinciriyle ilişkilendirerek özetlemek
- Ekosistemin tanımını ve öğelerini genel olarak vermek
?Soru çöz
Ausubel'in sunuş yoluyla öğretim yaklaşımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?