Öğretim stratejileri: sunuş, buluş, araştırma; yöntem ve teknikler

Hangi durumda hangi stratejinin, yöntemin ve tekniğin seçileceğini; Ausubel ile Bruner'in farkını, tartışma türlerini ve işbirlikli öğrenme tekniklerini vaka örnekleriyle öğren.

7 durakAGS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
STRATEJİ · SUNUŞ

Sunuş yoluyla öğretim: Ausubel ve ön örgütleyici

Eğitim Bilimleri · Öğretim ilke ve yöntemleri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÖğretim stratejisi, yöntemi, tekniği ve taktiği arasındaki fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Öğretim ilkeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Öğretim stratejisi, hedefe ulaşmak için benimsenen genel yaklaşımdır (sunuş, buluş, araştırma-inceleme). Yöntem, stratejiyi uygulamak için izlenen yoldur (anlatım, tartışma, gösterip yaptırma). Teknik, yöntemi sınıfta uygulama biçimidir (beyin fırtınası, rol oynama). Taktik ise öğretmenin kişisel üslubu, anlık ve özgün dokunuşudur. Sıra genelden özele: strateji > yöntem > teknik > taktik.

Strateji, yöntem, teknik, taktik

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sunuş yoluyla öğretim nedir? Ausubel'in ön örgütleyici kavramı ne anlama gelir?

Kısa cevap: Sunuş yoluyla öğretim, Ausubel'in anlamlı alımlama kuramına dayanan, öğretmen merkezli bir stratejidir. Öğretmen konuyu düzenli biçimde sunar: derse bir ön örgütleyiciyle başlar, genel kavram ve ilkelerden örneklere, yani genelden özele (tümdengelim) ilerler. Amaç, yeni bilgiyi öğrencinin var olan bilgisine anlamlı biçimde bağlamaktır.

Fen öğretmeni derse “Bugün ekosistemi bir şehre benzeteceğiz: üreticiler fabrikalar, tüketiciler şehrin sakinleri, ayrıştırıcılar temizlik ekibi.” diyerek başlar; ardından her kavramı tek tek açar.

Öğretim ilkeleri sayfasında gördüğümüz gibi strateji, öğretmenin hedefe ulaşmak için benimsediği genel yaklaşımdır. Üç temel strateji vardır: sunuş, buluş ve araştırma-inceleme. Bunlardan ilki David Ausubel'in anlamlı alımlama (anlamlı sözel) öğrenme kuramına dayanır. Ausubel'e göre öğrenmenin anlamlı olması için yeni bilginin öğrencinin zihnindeki bilgi yapısına bağlanması gerekir; bağlanmayan bilgi ezber olarak kalır ve çabuk unutulur.

Bu stratejide öğretmen bilgiyi düzenleyip son biçimiyle sunar; öğrenci onu alır. Ama Ausubel'e göre alımlama edilgen ezber demek değildir: öğrenci sunulanı zihnindeki bilgilerle ilişkilendirirken zihinsel olarak etkindir.

Ön örgütleyici

Ön örgütleyici, yeni konudan önce verilen, o konudan daha genel ve kapsayıcı bir çerçevedir; öğrencinin bildiğiyle öğreneceği arasında köprü kurar. Bir benzetme, kavram haritası, şema, kısa bir genel açıklama ya da düşündürücü bir soru olabilir. İki türü vardır: açıklayıcı ön örgütleyici öğrencinin hiç bilmediği bir konuya genel bir tanım ve çerçeve verir; karşılaştırmalı ön örgütleyici yeni konuyu öğrencinin bildiği benzer bir konuyla karşılaştırır (“Hücre zarı, okulun giriş kapısındaki görevli gibidir.”).

Sunuş yoluyla bir ders üç aşamada ilerler: ön örgütleyicinin sunulması, öğrenme malzemesinin genelden özele sunulması (en genel kavramdan alt kavramlara ve örneklere iniş) ve bilişsel yapının güçlendirilmesi (yeni kavramların bilinenlerle benzerlik ve farklarını gösterme, özetleme, soru sorma).

İki strateji aynı yolu ters yönde yürür.Görsel: Sınav Defteri

Strateji özellikle kavram, ilke ve genellemelerin öğretiminde, kalabalık sınıflarda ve kısa sürede çok bilginin verilmesi gerektiğinde verimlidir. Sınırlılığı, öğrenci etkinliğinin az kalması ve üst düzey düşünme becerilerini sınırlı geliştirmesidir. Temel yöntemi anlatımdır; soru-cevapla desteklenir.

Akılda kalsın: Ausubel'in üç A'sı: Anlamlı Alımlama, Aşağı doğru (genelden özele). Ön örgütleyici konudan daha geneldir; konunun özeti değil, çatısıdır.
Sınavda

Nasıl sorulurDerse bir benzetme, kavram haritası ya da genel çerçeveyle başlayan öğretmen anlatılır; kullanılan stratejiyi ya da kavramı bulman istenir.

TuzakÖn örgütleyiciyi ön bilgi yoklama ya da dikkat çekme sanmaktır: ön bilgi yoklayan soru hazırbulunuşluğu ölçer; ön örgütleyici ise yeni konuyu kapsayan bir çerçeve sunar. İkinci tuzak, sunuşu ezberci sanmaktır; Ausubel ezbere karşı anlamlı öğrenmeyi savunur.

↕Sıralama sunuş yoluyla bir ders

  1. Üretici, tüketici ve ayrıştırıcı kavramlarını tek tek açıklamak
  2. Ekosistemi bir şehre benzeten çerçeveyi sunmak
  3. Çimen, tavşan, mantar örneklerini verip yeni kavramları besin zinciriyle ilişkilendirerek özetlemek
  4. Ekosistemin tanımını ve öğelerini genel olarak vermek

?Soru çöz

Ausubel'in sunuş yoluyla öğretim yaklaşımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ B. Kuralın örneklerden öğrenci tarafından bulunması tümevarıma dayanan buluş yoluyla öğretimin (Bruner) özelliğidir; sunuşta bilgi öğrenciye düzenlenmiş olarak verilir. A anlamlı alımlamanın özüdür; C genelden özele ilerleyişi anlatır; D ön örgütleyicinin tanımıdır.
STRATEJİ · BULUŞ VE ARAŞTIRMA

Buluş ve araştırma-inceleme: bilgiyi öğrenci bulur

Eğitim Bilimleri · Öğretim ilke ve yöntemleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBruner'in bilişsel gelişim kuramında eylemsel, imgesel ve sembolik temsil nedir? Sarmal program ne demektir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Bilişsel gelişim). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bruner'e göre insan bilgiyi üç biçimde temsil eder: eylemsel temsilde yaparak ve hareketle, imgesel temsilde zihinsel resim ve görsellerle, sembolik temsilde dil, sayı ve sembollerle. Bu biçimler bu sırayla ortaya çıkar ama yaşam boyu birlikte kullanılır. Bruner, her konunun uygun biçimde her yaşta öğretilebileceğini savunup sarmal programı önermiştir.

Bruner: temsil biçimleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Buluş yoluyla öğretim ve araştırma-inceleme yoluyla öğretim nedir? Sunuş yoluyla öğretimden farkı nedir?

Kısa cevap: Buluş yoluyla öğretimde (Bruner) öğretmen örnekler ve ipuçları sunar, öğrenci kavramı ya da ilkeyi kendisi bulur; süreç özelden genele, yani tümevarımdır. Araştırma-inceleme yoluyla öğretimde (Dewey) öğrenci bir problemi bilimsel yöntemin basamaklarıyla çözer. İkisinin sunuştan farkı, bilginin öğrenciye hazır verilmemesidir.

Matematik öğretmeni tahtaya iki küme yazar: {2, 4, 6, 8} ve {3, 5, 7, 9}. “Bu iki kümeyi ayıran kural ne?” diye sorar ve cevabı söylemeden bekler.

Buluş yoluyla öğretim

Jerome Bruner'in temsil biçimlerini Bilişsel gelişim sayfasında gördük. Bruner'e göre öğrenci bilgiyi kendisi keşfettiğinde daha kalıcı öğrenir, içsel güdülenmesi artar ve sezgisel düşünmesi gelişir. Öğretmen bilgiyi vermez; örnekler ve örnek olmayanlar, sorular ve ipuçları sunarak öğrencinin kurala ulaşmasını sağlar. Süreç özelden genele, yani tümevarımdır.

Okulda yaygın olan biçim rehberli (yönlendirilmiş) buluştur: öğretmen süreci planlar ve gerektiğinde ipucu verir. Bruner aynı anlayışla sarmal programı önerdi: bir konu her sınıf düzeyinde yeniden ve daha derin işlenir. Sınırlılıkları: zaman alır, ön bilgisi yetersiz öğrenci yanlış genellemeye varabilir, kalabalık sınıfta uygulamak güçtür.

Araştırma-inceleme yoluyla öğretim

John Dewey'in “yaparak yaşayarak öğrenme” ve problem çözme anlayışına dayanır; öğrenci küçük bir bilim insanı gibi çalışır. Basamakları bilimsel yöntemin basamaklarıdır: problemi fark etme ve tanımlama → hipotez (denence) kurma → veri toplama → verileri çözümleyip hipotezi sınama → sonuca varma ve genelleme. Üç strateji içinde en öğrenci merkezli olanıdır; eleştirel düşünme ve problem çözme becerisini geliştirir, ama en çok zaman ve kaynak gerektirendir.

Üç strateji yan yana
SunuşBuluşAraştırma-inceleme
Dayandığı adAusubelBrunerDewey
YönGenelden özele (tümdengelim)Özelden genele (tümevarım)Problemden çözüme (bilimsel yöntem)
ÖğretmenDüzenler ve sunarÖrnek ve ipucu verir, rehberlik ederOrtamı hazırlar, danışmanlık yapar
ÖğrenciAlır ve bilgisine bağlarKuralı ya da kavramı keşfederHipotez kurar, veri toplar, sınar
Ne için uygun?Kavram, ilke, genelleme; çok bilgi, kısa süreKavram ve ilke keşfi, sezgisel düşünmeÜst düzey düşünme, problem çözme
SınırlılıkÖğrenci etkinliği azZaman, yanlış genelleme riskiEn çok zaman ve kaynak ister
Akılda kalsın: “Bilgi hazır mı geldi?” → sunuş. “Kural örneklerden mi çıkarıldı?” → buluş. “Problem, hipotez, veri var mı?” → araştırma-inceleme.
Sınavda

Nasıl sorulurBir ders anlatılır, stratejiyi bulman istenir.

TuzakBuluşta öğretmenin hiç karışmadığını sanmaktır; rehberli buluşta öğretmen örnek seçer ve ipucu verir. İkinci tuzak, buluş ile araştırmayı karıştırmaktır: buluşta hedef bir kavram ya da kurala ulaşmaktır; araştırmada bir problem hipotez ve veriyle çözülür. Vakada “denence”, “veri topladılar”, “sınadılar” sözcükleri varsa araştırma-incelemedir.

✎Boşluk doldurma üç strateji

Öğrencinin örneklerden kurala ulaştığı strateji yoluyla öğretimdir ve ilkesine dayanır. Ausubel'in stratejisinde ise ders ilerler. Araştırma-inceleme yoluyla öğretimde problem tanımlandıktan sonra bir kurulur.

buluş · tümevarım · genelden özele · hipotez · tümdengelim · sunuş

?Soru çöz

Bir fen öğretmeni “Okul bahçesindeki bazı bitkiler neden ötekilerden daha hızlı büyüyor?” sorusunu sınıfa yöneltmiştir. Öğrenciler olası nedenleri tahmin etmiş, bu tahminleri sınamak için iki hafta boyunca ölçüm yapmış, verileri tabloya döküp bir sonuca ulaşmıştır. Bu derste kullanılan öğretim stratejisi hangisidir?

✓ D. Problemi fark etme, tahmin (hipotez) kurma, veri toplama ve sınayıp sonuca varma bilimsel yöntemin basamaklarıdır; bu araştırma-inceleme stratejisidir. A sunuşta bilgi öğretmence hazır verilir; B buluşta öğrenci örneklerden bir kavram ya da kurala ulaşır, hipotez ve veri toplama yoktur; C gösterip yaptırma beceri öğretimine yönelik bir yöntemdir, strateji değildir.
YÖNTEM · ÖĞRETİM

Anlatım, soru-cevap, gösterip yaptırma ve örnek olay

Eğitim Bilimleri · Öğretim ilke ve yöntemleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Anlatım, soru-cevap, gösterip yaptırma ve örnek olay yöntemleri ne zaman kullanılır?

Kısa cevap: Anlatım, kısa sürede çok bilgiyi kalabalık bir gruba aktarmaya; soru-cevap, öğrenciyi düşündürüp anlamayı yoklamaya; gösterip yaptırma, bedensel becerileri kazandırmaya; örnek olay ise gerçek ya da gerçeğe yakın bir durumu çözümleyip çözüm önerisi geliştirmeye uygundur. Yöntemi hedef, öğrencinin özellikleri ve sınıfın koşulları belirler.

Bilişim öğretmeni klavye kısayollarını önce tahtada anlatır, sonra projeksiyonda kendisi yapar, en son her öğrenciye tek tek yaptırıp sıraların arasında dolaşır.

Anlatım (düz anlatım) öğretmenin konuyu sözlü olarak, düzenli biçimde aktarmasıdır; sunuş stratejisinin temel yöntemidir. Kalabalık sınıfa kısa sürede çok bilgi verir ve ekonomiktir. Ama öğrenci edilgen kalır, uzun anlatımda dikkat düşer, bireysel farklar gözden kaçar. Görsel, örnek ve soruyla desteklendiğinde etkisi artar.

Soru-cevap kökünü Sokrates'in sorularla karşısındakinin bildiğini ortaya çıkarma yönteminden alır. Derse girişte ilgi çekmek, anlamayı yoklamak ve tekrar için kullanılır. İyi bir uygulamada soru açık ve öğrencinin düzeyine uygundur, “evet-hayır” sorularından kaçınılır, soru önce bütün sınıfa yöneltilip sonra öğrenci seçilir ve öğrenciye düşünmesi için bekleme süresi tanınır.

Gösterip yaptırma devinişsel becerilerin öğretiminde kullanılır: mikroskop ayarlamak, dikiş dikmek, tornavida kullanmak. Dört aşaması vardır: hazırlık (araç-gereç ve işlem basamakları), gösterme (öğretmen işlemi açıklayarak ve herkesin görebileceği biçimde yapar), yaptırma (öğrenci kılavuzluk altında uygular, hatası düzeltilir) ve değerlendirme. Yaptırma aşaması atlanırsa yöntem yalnız bir gösteriye dönüşür.

Örnek olay (vaka) yönteminde gerçek ya da gerçeğe yakın, sorun içeren bir olay sınıfa sunulur; öğrenciler olayı çözümler, seçenekleri tartışır ve çözüm önerir. Tek doğru cevap yoktur; karar verme ve eleştirel düşünme gelişir. İyi bir örnek olay kısa, inandırıcı ve öğrencinin yaşantısına yakındır.

Dört yöntem: ne zaman hangisi?
YöntemEn uygun olduğu hedefAyırt edici ipucu
AnlatımBilgi aktarma, kavram tanıtmaÖğretmen konuşur, sınıf dinler
Soru-cevapDüşündürme, anlamayı yoklama, tekrarArdışık sorularla öğrenciden cevap alınır
Gösterip yaptırmaBedensel beceri (devinişsel alan)Önce öğretmen yapar, sonra öğrenci yapar
Örnek olayÇözümleme, karar verme, tutumBelirli bir kişinin ya da kurumun yaşadığı somut olay
Akılda kalsın: Aktar → anlatım; düşündür ve yokla → soru-cevap; el becerisi → gösterip yaptırma; gerçek bir sorunu çözümle → örnek olay.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmenin dersi anlatılır, yöntemi ya da yöntemi uygularken yaptığı hata sorulur.

TuzakÖrnek olay ile problem çözmeyi karıştırmaktır: örnek olayda belirli bir kişinin ya da kurumun yaşadığı olay incelenir ve ona özgü çözüm aranır; problem çözmede bilimsel basamaklar izlenip genellenebilir bir sonuca varılır. İkinci tuzak, gösterip yaptırmada yaptırma aşamasını atlayan öğretmenin yöntemi eksik uyguladığını görmemektir.

⇄Bilgi eşleştirme vaka ve yöntem

?Soru çöz

Bir beden eğitimi öğretmeni voleybolda manşet vuruşunu öğretirken vuruşun aşamalarını ayrıntılı biçimde anlatmış ve doğru vuruşu kendisi birkaç kez göstermiştir. Ders sonunda öğrencilerin çoğunun vuruşu yapamadığını görmüştür. Öğretmenin kullandığı yöntemin istenen sonucu vermemesinin en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Beceri öğretiminde gösterip yaptırma yöntemi gösterme aşamasından sonra öğrencinin kılavuzluk altında uygulamasını gerektirir; öğretmen bu yaptırma aşamasını atlamıştır. B ön örgütleyici kavram ve ilke öğretimi içindir; C örnek olay çözümleme ve karar verme hedeflerine yöneliktir; D soru-cevap yöntemi bu derste kullanılmamıştır.
YÖNTEM · ÖĞRETİM

Problem çözme, proje, gezi-gözlem ve deney: öğrenci iş başında

Eğitim Bilimleri · Öğretim ilke ve yöntemleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÖğretim ilkeleri nelerdir? Somuttan soyuta, bilinenden bilinmeyene ve öğrenciye görelik ilkesi ne demektir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Öğretim ilkeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Öğretim ilkeleri, etkili bir öğretim için uyulması gereken genel kurallardır. Başlıcaları öğrenciye görelik, hedefe görelik, aktiflik (yaparak-yaşayarak öğrenme), bilinenden bilinmeyene, somuttan soyuta, basitten karmaşığa, yakından uzağa, hayatilik, bütünlük, açıklık, ekonomiklik, güncellik ve çevreden yararlanmadır. Sınavda çoğunlukla öğretmenin göz ardı ettiği ilke sorulur.

Öğretim ilkeleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Problem çözme, proje, gezi-gözlem ve deney yöntemlerinin özellikleri nelerdir?

Kısa cevap: Problem çözme, öğrencinin bir sorunu bilimsel basamaklarla (fark etme, tanımlama, çözüm yolu önerme, veri toplayıp sınama, sonuca varma) çözmesidir. Proje, gerçek yaşamla bağlantılı, uzun süreli bir ürün çalışmasıdır. Gezi-gözlem öğrenilecek şeyi yerinde incelemek, deney ise değişkenleri kontrol ederek neden-sonuç ilişkisini sınamaktır.

Bahçedeki çöp sorununu tartışan bir sınıf bir ay boyunca atıkları tartar, geri dönüşüm tesisine gider, sınıfta kompost denemesi kurar ve dönem sonunda bir eylem planı sunar: tek konuda dört yöntem.

Problem çözme yöntemi Dewey'in düşüncesine dayanır ve araştırma-inceleme stratejisinin temel yöntemidir. Basamakları şunlardır:

  • Güçlüğü sezme: Bir sorunun varlığını fark etme.
  • Problemi tanımlama: Sorunu açık ve sınırlı biçimde ifade etme.
  • Çözüm yolları (hipotezler) önerme: Olası çözümleri sıralama.
  • Veri toplama ve sınama: Çözümleri verilere dayanarak deneme.
  • Sonuca varma: En uygun çözümü seçip uygulama ve değerlendirme.

Proje yönteminde öğrenci, bireysel ya da grupla, haftalara yayılan bir süre içinde gerçek yaşamla bağlantılı bir konuyu planlar, araştırır ve bir ürün ortaya koyup sunar (maket, rapor, kampanya, uygulama). Yöntemin eğitimdeki öncüsü Dewey'in öğrencisi Kilpatrick'tir. Süreç ve ürün birlikte değerlendirilir; bunun için kullanılan dereceli puanlama anahtarlarını Ölçme araçları sayfasında göreceğiz. Sınırlılığı: zaman, kaynak ve ürünün öğrenci yerine aile tarafından hazırlanması riski.

Gezi-gözlem yönteminde öğrenilecek şey doğal ortamında, yerinde incelenir: müze, fabrika, ören yeri, sulak alan. Üç aşaması vardır: planlama (amaç, izinler, güzergâh, gözlem formu), uygulama (gözlem ve not alma) ve değerlendirme (rapor, sınıf tartışması). Öğretim ilkeleri sayfasında gördüğümüz hayatilik ve çevreden yararlanma ilkelerinin en açık uygulamasıdır.

Deney yönteminde bir değişkenin (bağımsız değişken) bir sonuca (bağımlı değişken) etkisi, öteki değişkenler sabit tutularak sınanır. Öğretmenin yaptığı gösteri deneyi ile öğrencilerin kendilerinin yaptığı deney ayrılır; ikincisinde öğrenme daha etkindir. Güvenlik önlemleri ve malzeme hazırlığı öğretmenin sorumluluğundadır.

Dört yöntemi ayıran ipuçları
YöntemSüreAyırt edici ipucu
Problem çözmeDeğişkenSorun → çözüm yolları → sınama → en uygun çözüm
ProjeUzun (haftalar)Gerçek yaşamla bağlantılı somut ürün ve sunum
Gezi-gözlemPlanlı bir gün ya da birkaç saatOkul dışında, olayın doğal ortamında gözlem
DeneyKısa ya da ortaBir değişken değiştirilir, ötekiler sabit tutulur
Akılda kalsın: Problem çözme çözüm, proje ürün, gezi yerinde gözlem, deney kontrol edilen değişken arar.
Sınavda

Nasıl sorulurBir çalışma anlatılır, yöntemin adı ya da ayırt edici özelliği sorulur.

TuzakProje ile problem çözmeyi karıştırmaktır: uzun süre ve somut bir ürün varsa projedir. İkinci tuzak, deney ile gözlemi karıştırmaktır: deneyde öğretmen ya da öğrenci bir değişkeni kendisi değiştirir; gözlemde olay doğal hâliyle izlenir, müdahale yoktur.

↕Sıralama problem çözme basamakları

  1. Bir hafta iki çöp kutusuyla, sonraki hafta dört kutuyla bahçedeki çöpü tartıp karşılaştırmak
  2. Teneffüslerden sonra bahçede çöp biriktiğini fark edip sorunu tanımlamak
  3. Verilere göre en etkili çözümü seçip okul yönetimine sunmak
  4. “Kutu sayısı artarsa çöp azalır” gibi olası çözümler önermek

?Soru çöz

Öğretmen öğrencilerinden ışığın bitki büyümesine etkisini incelemelerini istemiştir. Öğrenciler aynı boydaki fasulye fidelerini aynı miktarda suyla sulamış, bir grubu aydınlıkta, ötekini karanlıkta tutarak iki hafta boyunca boylarını ölçmüştür. Bu çalışmada kullanılan yöntemi ötekilerden en iyi ayıran özellik hangisidir?

✓ C. Işık değiştirilmiş, su miktarı ve fide boyu sabit tutulmuştur; değişken kontrolü deney yönteminin ayırt edici özelliğidir. A ürün ve uzun süre projenin özelliğidir; B gezi-gözlemde olaya müdahale edilmez, burada ışık bilerek değiştirilmiştir; D gerçek bir olayın çözümlenmesi örnek olaydır.
TEKNİK · ÖĞRETİM

Öğretim teknikleri: beyin fırtınasından mikro öğretime

Eğitim Bilimleri · Öğretim ilke ve yöntemleri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Beyin fırtınası, altı şapka, balık kılçığı, istasyon, drama, rol oynama, benzetim ve mikro öğretim teknikleri nedir?

Kısa cevap: Beyin fırtınası eleştirisiz fikir üretir; altı şapka bir konuyu altı düşünme biçimiyle ele alır; balık kılçığı bir sorunun nedenlerini çözümler; istasyonda gruplar masaları dolaşarak ortak ürün geliştirir. Drama ve rol oynama canlandırmaya, benzetim gerçek durumun bir modeline, mikro öğretim kısa bir dersi kaydedip geri bildirim almaya dayanır.

Okul bahçesini yeniden düzenlemek için toplanan sınıf on dakikada kırk öneri sıralar; öğretmen tahtanın köşesine “Şimdilik hiçbirini eleştirmiyoruz.” diye yazmıştır.

Başlıca teknikler
TeknikNasıl uygulanır?Ayırt edici ipucu
Beyin fırtınasıBir soruna kısa sürede olabildiğince çok fikir üretilir; değerlendirme sonraya bırakılırEleştiri yok, nicelik önemli, sıra dışı fikir serbest, fikirler birleştirilebilir
Altı şapka (de Bono)Konu altı ayrı düşünme biçimiyle, sırayla ele alınırRenkli şapkalar (aşağıda)
Balık kılçığıBalığın başına sorun yazılır; kılçıklara ana nedenler ve alt nedenler dizilirNeden-sonuç çözümlemesi
İstasyonHer masada bir görev vardır; gruplar belirli sürede masa değiştirip önceki grubun ürününü geliştirirDönüşümlü ortak ürün
DramaBir yaşantı ya da düşünce, hazırlık-ısınma, canlandırma ve değerlendirme aşamalarıyla doğaçlama canlandırılırDoğaçlama, süreç odaklı
Rol oynamaÖğrenci belirli bir durumda bir başkasının yerine geçerek onu canlandırırEmpati; tutum ve değer kazandırma
Benzetim (simülasyon)Gerçek bir durum ya da sistem model üzerinde yaşatılırTehlikeli, pahalı ya da erişilemeyen durumlar: uçuş simülatörü, deprem tatbikatı, sanal laboratuvar
Mikro öğretimÖğretmen adayı küçük bir gruba birkaç dakikalık ders anlatır; ders kaydedilir, izlenir, geri bildirimle yeniden anlatılırÖğretmenlik becerisi kazandırma

Altı şapkanın renkleri

  • Beyaz: nesnel bilgi ve veriler (“Elimizde hangi bilgiler var?”).
  • Kırmızı: duygular, sezgiler, ilk izlenimler; gerekçe gerekmez.
  • Siyah: olumsuz yönler, riskler, zayıflıklar; dikkatli ve eleştirel bakış.
  • Sarı: olumlu yönler, yararlar, fırsatlar; iyimser bakış.
  • Yeşil: yaratıcı düşünce, yeni seçenekler ve öneriler.
  • Mavi: düşünme sürecini yönetme, düzen, özet ve sonuç.

Drama ile rol oynama yakın akrabadır. Rol oynamada durum ve roller önceden bellidir, amaç o kişinin duygu ve düşüncesini anlamaktır. Dramada ise öğrenciler bir konuyu doğaçlamayla, kendi yaşantılarından yola çıkarak canlandırır ve ürün değil süreç önemlidir.

Akılda kalsın: Beyaz kâğıt veri, kırmızı kalp duygu, siyah bulut risk, sarı güneş yarar, yeşil filiz yeni fikir, mavi gökyüzü yukarıdan bakıp yönetme.
Sınavda

Nasıl sorulurBir sınıf etkinliği verilir, tekniğin adı ya da bir öğrencinin taktığı şapka sorulur.

TuzakSiyah şapkayı kötü düşünce sanmaktır; siyah, riskleri gören temkinli düşüncedir. Kırmızı şapka yalnız öfke değil, her türlü duygu ve sezgidir. İkinci tuzak, benzetim ile rol oynamayı karıştırmaktır: benzetimde bir sistem ya da ortam modellenir; rol oynamada bir kişinin yerine geçilir.

⇄Bilgi eşleştirme etkinlik ve teknik

?Soru çöz

“Okulda cep telefonu kullanımı yasaklanmalı mı?” konusu altı şapka tekniğiyle tartışılırken öğretmen bir öğrenciden yalnızca yasağın doğurabileceği sorunları, riskleri ve zayıf yönleri dile getirmesini istemiştir. Bu öğrenciye hangi şapka verilmiştir?

✓ D. Riskleri, olumsuz yönleri ve zayıflıkları görmek siyah şapkanın temkinli, eleştirel bakışıdır. A beyaz şapka yorum katmadan veri ve bilgi sunar; B kırmızı şapka duygu ve sezgileri gerekçesiz dile getirir; C sarı şapka siyahın tersidir, olumlu yönleri ve yararları arar.
TEKNİK · TARTIŞMA

Tartışma türleri: panel, forum, sempozyum, münazara, vızıltı, akvaryum

Eğitim Bilimleri · Öğretim ilke ve yöntemleri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Panel, forum, sempozyum, münazara, vızıltı ve akvaryum tartışma teknikleri arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Panelde birkaç kişi başkan yönetiminde, dinleyiciler önünde sohbet havasında tartışır; forumda dinleyiciler de tartışmaya katılır; sempozyumda uzmanlar bir konunun farklı yönlerini hazırlıklı konuşmalarla ayrı ayrı sunar. Münazarada iki karşıt takım jüri önünde yarışır; vızıltıda küçük gruplar kısa süre konuşur; akvaryumda iç halka tartışır, dış halka gözler.

Okulun “Teknoloji ve Çocuk” haftasında aynı konu üç salonda üç ayrı biçimde konuşulur: birinde dört konuşmacı masada sohbet eder, birinde her uzman hazırladığı konuşmayı sırayla sunar, ötekinde iki takım jüri önünde karşı karşıya gelir.

Tartışma yöntemi, bir konunun farklı görüşlerle ele alınmasıdır; iletişim, eleştirel düşünme ve farklı görüşlere saygı becerisi geliştirir. Sınırlılıkları: zaman alır, konuşkan öğrenciler baskın çıkabilir, iyi yönetilmezse konu dağılır. Tartışma bir yöntemdir; aşağıdakiler onu yürütmenin teknikleridir.

Tartışma teknikleri karşılaştırması
TeknikKim konuşur, nasıl?DinleyiciAyırt edici ipucu
Panel (açık oturum)3–6 kişi, başkan yönetiminde, birbirleriyle sohbet havasında karşılıklı tartışırİzler; sonda soru sorabilirKonuşmacılar birbirine cevap verir
ForumKonuşmacılarla birlikte salondaki herkes görüş bildirir; çoğu zaman panel ya da sempozyumun ardından salona açılırEtkin katılırDinleyici tartışmanın parçasıdır
Sempozyum (bilgi şöleni)Uzmanlar konunun farklı yönlerini önceden hazırlanmış konuşmalarla sırayla sunar; birbirlerini tartışmazlarİzler; sonda soru sorabilirResmî, bilimsel, ayrı ayrı sunum
Münazaraİki takım bir önermeyi savunur ya da çürütür; süre ve sıra kuralları vardırJüri karar verirYarışma ve ikna; uzlaşma aranmaz
Vızıltı (6×6)Sınıf altışar kişilik gruplara ayrılır, yaklaşık altı dakika konuşur, sözcüler sonucu bildirirHerkes küçük grupta konuşurKısa süre, küçük grup, çekingenleri katar
Akvaryum (balık kavanozu)İç halkadaki grup tartışırDış halka izleyip not alır, sonra yer değiştirilirİç içe iki halka

Panel ile sempozyum en çok karıştırılan çifttir. İkisinde de dinleyici önünde birkaç konuşmacı ve bir başkan vardır. Fark konuşmanın biçimindedir: panelde konuşmacılar birbirlerinin görüşlerine cevap verir, ortam sohbete yakındır; sempozyumda her uzman kendi bölümünü sunar ve konuşmacılar arasında karşılıklı tartışma olmaz.

Akılda kalsın: Panel sohbet, sempozyum sunum, forum salon, münazara yarış, vızıltı altıya altı, akvaryum halka.
Sınavda

Nasıl sorulurBir okul etkinliği anlatılır, tekniğin adı ya da özelliği sorulur; öncüllü sorular da sık görülür.

TuzakPanel ile sempozyumu karıştırmaktır: konuşmacılar birbirini tartışıyorsa panel, hazır konuşmalarını ayrı ayrı sunuyorsa sempozyum. İkinci tuzak, foruma yalnız uzmanların katıldığını sanmaktır; forumu ayıran, dinleyicinin etkin katılımıdır. Münazarada amaç uzlaşma değil, ikna ve jüri kararıdır.

✎Boşluk doldurma tartışma teknikleri

Konuşmacıların başkan yönetiminde, dinleyiciler önünde sohbet havasında birbirleriyle tartıştığı tekniğin adı . Uzmanların bir konunun farklı yönlerini hazırladıkları konuşmalarla ayrı ayrı sunduğu tekniğin adı . Sınıfın altışar kişilik gruplara ayrılıp yaklaşık altı dakika konuştuğu tekniğin adı ise .

panel · sempozyum · vızıltı · forum · münazara

?Soru çöz

Sempozyum tekniğiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Konuşmacılar konunun farklı yönlerini önceden hazırlanmış konuşmalarla sunar.
II. Konuşmacılar birbirlerinin görüşlerini sohbet havasında karşılıklı tartışır.
III. Sunumlardan sonra dinleyicilerin soru sorması mümkündür.

✓ B. Sempozyumda uzmanlar konunun farklı yönlerini hazırlıklı konuşmalarla sunar (I) ve sonunda dinleyiciler soru sorabilir (III). A III'ü dışarıda bırakır; C ve D II'yi içerir, oysa konuşmacıların sohbet havasında birbirini tartışması panelin özelliğidir.
YÖNTEM · İŞBİRLİKLİ ÖĞRENME

İşbirlikli öğrenme: ya hep birlikte ya hiçbirimiz

Eğitim Bilimleri · Öğretim ilke ve yöntemleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaVygotsky'nin yakınsal gelişim alanı ve iskele kurma nedir? Piaget ile Vygotsky arasındaki farklar nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Bilişsel gelişim). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Vygotsky'ye göre bilişsel gelişim sosyal etkileşim ve kültürle şekillenir; öğrenme gelişimi önceler. Yakınsal gelişim alanı (YGA), çocuğun tek başına yapabildiği ile yetişkin ya da daha yetkin akran desteğiyle yapabildiği arasındaki alandır. Bu alandaki geçici ve giderek azaltılan desteğe iskele kurma denir. Özel konuşma düşünmeyi yönlendiren bir araçtır.

Vygotsky: YGA ve iskele

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İşbirlikli öğrenme nedir? Temel öğeleri ve teknikleri nelerdir?

Kısa cevap: İşbirlikli öğrenme, küçük ve karma grupların ortak bir hedef için çalıştığı, her üyenin hem kendi hem de arkadaşlarının öğrenmesinden sorumlu olduğu yaklaşımdır. Beş öğesi olumlu bağımlılık, bireysel sorumluluk, yüz yüze destekleyici etkileşim, sosyal beceriler ve grup sürecinin değerlendirilmesidir. Başlıca teknikleri birlikte öğrenme, birleştirme, ÖTBB ve takım-oyun-turnuvadır.

Beş kişilik bir masada iki öğrenci afişi hazırlar, üçü sohbet eder; not herkese aynı verilir. Bu bir grup çalışmasıdır, ama işbirlikli öğrenme değildir.

Bilişsel gelişim sayfasında gördüğümüz gibi Vygotsky'ye göre öğrenme sosyal etkileşimle gelişir; konuyu daha iyi bilen akran da bir iskele olabilir. İşbirlikli öğrenme bu düşünceye dayanır. Gruplar genellikle 4–6 kişilik ve karma (heterojen) kurulur: farklı başarı düzeyleri, ilgiler ve özellikler bir araya gelir. Sıradan grup çalışmasını işbirlikli öğrenmeye dönüştüren, Johnson kardeşlerin sıraladığı beş öğedir:

  • Olumlu bağımlılık: Grubun başarısı her üyenin katkısına bağlıdır; ortak hedef, paylaşılan kaynak ya da tamamlayıcı roller bunu sağlar.
  • Bireysel sorumluluk: Her üyenin katkısı ayrıca görünür ve değerlendirilir; kimse başkasının emeğine yaslanamaz.
  • Yüz yüze destekleyici etkileşim: Üyeler birbirine açıklar, yardım eder, cesaret verir.
  • Sosyal beceriler: Dinleme, sırayla konuşma, liderlik, çatışma çözme gibi beceriler öğretilir ve kullanılır.
  • Grup sürecinin değerlendirilmesi: Grup, birlikte nasıl çalıştığını gözden geçirir, neyi sürdürüp neyi değiştireceğine karar verir.
İşbirlikli öğrenme teknikleri
TeknikNasıl işler?Ayırt edici ipucu
Birlikte öğrenme (Johnson ve Johnson)Grup tek bir ürün hazırlar; övgü ve ödül grupça alınırTek ortak ürün
Birleştirme (jigsaw; Aronson)Konu parçalara bölünür; her üye kendi parçasını öteki gruplardaki aynı parçayı alanlarla “uzman grubunda” çalışır, sonra kendi grubuna öğretirUzman grubu, yapboz
ÖTBB (öğrenci takımları-başarı bölümleri; Slavin)Öğretmen sunar, takım çalışır, herkes tek başına sınava girer; önceki puanını aştığı kadar takımına gelişim puanı kazandırırBireysel sınav + gelişim puanı
Takım-oyun-turnuvaTakım çalışmasından sonra farklı takımlardan benzer başarı düzeyindeki öğrenciler turnuva masalarında yarışır; puanlar takıma eklenirTurnuva masası
Grup araştırmasıHer grup büyük konunun bir alt konusunu araştırır ve sınıfa sunarAlt konuyu araştırıp sunma
Akılda kalsın: Olumlu bağımlılık “ya hep birlikte ya hiçbirimiz”, bireysel sorumluluk “yolcu yok, herkes kürek çeker”. Jigsaw uzman grubu, ÖTBB gelişim puanı, TOT turnuva masası.
Sınavda

Nasıl sorulurÖğretmenin bir uygulaması verilir, hangi öğeyi güçlendirdiği ya da hangi tekniği kullandığı sorulur.

TuzakOlumlu bağımlılık ile bireysel sorumluluğu karıştırmaktır: “grubun başarısı herkese bağlı” ise olumlu bağımlılık; “her üye ayrıca sınanıyor, sunucu rastgele seçiliyor” ise bireysel sorumluluk. İkinci tuzak, ÖTBB ile takım-oyun-turnuvayı karıştırmaktır: bireysel sınav ve gelişim puanı ÖTBB'de, yarışma masası TOT'tadır.

⇄Bilgi eşleştirme uygulama ve teknik

?Soru çöz

İşbirlikli öğrenme uygulayan bir öğretmen, ders sonunda grubun ürününü sunacak öğrenciyi rastgele seçeceğini önceden duyurmuş, ayrıca her öğrenciyi konuyla ilgili kısa bir sınavla tek tek değerlendirmiştir. Öğretmen bu uygulamalarla işbirlikli öğrenmenin hangi öğesini güçlendirmeyi amaçlamıştır?

✓ A. Sunucunun rastgele seçilmesi ve herkesin ayrı sınanması, her üyenin konuyu öğrenmesini ve katkısının görünür olmasını sağlar; bu bireysel sorumluluktur. B üyelerin birbirine açıklama yapıp yardım etmesidir; C grubun birlikte çalışma biçimini gözden geçirmesidir; D dinleme, sırayla konuşma gibi becerilerin öğretilmesidir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Ders sırasında sık sık arkadaşlarıyla konuşan Selin için öğretmeni şu uygulamaları planlamıştır: I. Selin'in sessizce çalıştığı anlarda yanına gidip çalışmasını takdir etmek. II. Selin konuştuğunda onu beş dakika sınıfın arkasındaki okuma köşesinde tek başına bekletmek. III. Selin'i konuştuğu her seferinde arkadaşlarının önünde uzun uzun azarlamak. Bu uygulamalardan hangileri davranış değiştirme ilkelerine uygundur?

✓ B. Sessiz çalışmayı takdir etmek (I) uyuşmayan davranışı pekiştirmedir; kısa süre ortamdan uzaklaştırmak (II) moladır. A eksiktir, II de uygun bir azaltma tekniğidir; C ve D yanlıştır, çünkü herkesin önünde uzun azar (III) davranışa değil kişiliğe yönelir, ilgi pekiştireci olabilir ve kaygı, utanç gibi yan etkiler doğurur.Kaynak: Davranışçı öğrenme · Sınıfta davranış değiştirme

?Soru 2

Bir öğretmen “Tartışma yöntemiyle işleyeceğimiz bu derste fikirleri altı farklı bakış açısından değerlendireceğiz.” demiş, ders sırasında da dikkati dağılan öğrencilerin sırasının yanına giderek konuşmayı sürdürmüştür. Öğretmenin “altı farklı bakış açısından değerlendirme” uygulaması aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Altı farklı bakış açısıyla değerlendirme (altı şapka), tartışma yönteminin sınıfta uygulanma biçimidir; tekniktir. A strateji sunuş, buluş, araştırma gibi genel yaklaşımdır; B yöntem öğretmenin adını koyduğu tartışmadır; D dikkati dağılanın yanına gitmek öğretmenin kişisel dokunuşudur, taktik odur.Kaynak: Öğretim ilkeleri · Strateji, yöntem, teknik, taktik

?Soru 3

Bir öğretmen, sınıf panosunu düzenli tutan öğrencisini sınıfın önünde takdir etmiş; sonraki günlerde başka öğrencilerin de panoya özen gösterdiği görülmüştür. Öğrencilerin davranışındaki bu değişim aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ A. Öğrenciler ödülü kendileri almadan, arkadaşlarının takdir edildiğini görerek davranışa yönelmiştir; bu dolaylı pekiştirmedir. B olumsuz pekiştirmede kişinin kendisinden hoşa gitmeyen bir durum kalkar; C gizil öğrenme ödül olmadan öğrenilip ödül gelince sergilenen davranıştır, burada model var; D üst düzey koşullanma iki uyarıcının eşleşmesiyle istemsiz tepki doğurur.Kaynak: Bilişsel ve sosyal öğrenme · Bandura: gözlem yoluyla öğrenme

?Soru 4

Bir öğretmen, öğrencilerine proje konusunu kendilerinin seçmesine izin vermekte, projeyi küçük ve başarılabilir adımlara bölmekte ve her öğrencinin grupta değer gördüğünü hissetmesine özen göstermektedir. Öğretmenin bu uygulamaları en çok hangi kuramla açıklanır?

✓ D. Konu seçimi özerkliği, başarılabilir adımlar yeterliği, değer görme ilişkili olma ihtiyacını karşılar; bu üç ihtiyaç öz belirleme kuramının temelidir. A yükleme kuramı başarı ve başarısızlığın nedenlerine yapılan açıklamalarla ilgilidir; B gizil öğrenme ödülsüz öğrenilip sonra sergilenen davranıştır; C bağ kuramı deneme-yanılma ve etki yasasını açıklar.Kaynak: Bilişsel ve sosyal öğrenme · Güdülenme kuramları

?Soru 5

Bir öğretmen, ödül ya da not vermeden öğrencilerine okul bahçesindeki ağaçları tanıtan bir gezi yapmıştır. Aylar sonra biyoloji projesinde yaprak örneği toplamaları gerekince öğrenciler hangi ağacın nerede olduğunu hemen bulmuştur. Bu durum en iyi hangi kavramla açıklanır?

✓ B. Öğrenciler pekiştireç almadan öğrenmiş, bilgi ancak ihtiyaç doğunca performansa dönüşmüştür; bu gizil öğrenmedir. A kavrayışta çözüm problem anında ilişkiyi birden görerek bulunur; C dolaylı pekiştirmede başkasının ödüllendirildiği gözlenir; D deneme-yanılmada çözüm rastgele denemelerle kademeli bulunurdu, burada öğrenciler hemen buldu.Kaynak: Bilişsel ve sosyal öğrenme · Gestalt ve Tolman

?Soru 6

Dersi sık sık el kaldırmadan söz alarak bölen Murat'a öğretmeni artık hiç tepki vermemeye karar vermiştir. İlk birkaç gün Murat'ın söz kesme davranışı belirgin biçimde artmış, iki hafta sonra ise neredeyse tamamen ortadan kalkmıştır. İlk günlerdeki artış aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ D. Pekiştireç (öğretmenin ilgisi) kesilince davranış sönmeden önce kısa bir süre artar; bu sönme patlamasıdır. A kendiliğinden geri gelme, sönmüş bir tepkinin bir süre sonra kısa dönüşüdür, burada henüz sönme olmadı; B olumsuz pekiştireçte hoşa gitmeyen bir şey kalkardı; C şekil verme hedefe yaklaşan davranışları adım adım pekiştirmektir.Kaynak: Davranışçı öğrenme · Şekil verme, zincirleme, sönme

?Soru 7

Birinci sınıfa başlayan Ali, okulun ilk günü bahçede yüksek sesle çalan zille çok korkmuştur. Sonraki haftalarda zil sesinin yanı sıra okul binasını görünce de ağlamaya başlamış; bir süre zil yerine müzik çalınınca Ali'nin okul binasına tepkisi kaybolmuştur. Bu vakada okul binası klasik koşullanma açısından nedir?

✓ D. Okul binası başlangıçta nötrdü, korku doğuran zil sesiyle eşleşince tek başına ağlamaya yol açtı; bu koşullu uyarıcıdır. A koşulsuz uyarıcı doğuştan korku doğuran yüksek zil sesidir; B ve C uyarıcı değil tepkidir: zile korku koşulsuz tepki, binaya ağlama koşullu tepkidir.Kaynak: Davranışçı öğrenme · Klasik koşullanma

?Soru 8

Bir öğretmen dersin sonunda öğrencilerinden, o gün öğrendikleri olasılık bilgisini kullanarak bir piyango bileti almanın mantıklı olup olmadığını tartışmalarını istemiştir. Öğretmen bu etkinlikle Gagné'nin hangi öğretim olayını gerçekleştirmektedir?

✓ A. Öğrenilen bilginin yeni ve gerçek bir duruma uygulanması aktarımı sağlar; dersin sonunda yapılan bu etkinlik dokuzuncu olaydır. B ön bilgileri hatırlatma dersin başında yeni konu için gerekli eski bilgileri canlandırmaktır; C dikkati çekme ve D hedefi bildirme de dersin açılış olaylarıdır.Kaynak: Öğretim ilkeleri · Gagné: öğretim olayları

?Soru 9

“Öğrenci, sınıfta tartışılan iki enerji politikasını maliyet, çevreye etki ve sürdürülebilirlik ölçütlerine göre karşılaştırıp hangisinin daha uygun olduğuna gerekçeli karar verir.” Bu hedef yenilenmiş Bloom taksonomisinin hangi basamağındadır?

✓ D. Öğrenci belirli ölçütlere dayanarak bir yargıya, gerekçeli bir karara varıyor; bu değerlendirmedir. A anlama bilgiyi kendi sözleriyle açıklamaktır, yargı içermez; B uygulama bir kural ya da yöntemi yeni durumda kullanmaktır; C yaratmada özgün bir ürün ya da plan ortaya konurdu, burada var olan iki seçenek arasında karar veriliyor.Kaynak: Öğretim ilkeleri · Bloom: bilişsel alan

?Soru 10

Kolb'a göre somut yaşantı ve aktif yaşantıyı tercih eden, yaparak ve risk alarak öğrenen, sezgilerine güvenen bir öğrencinin öğrenme stili aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Somut yaşantı ve aktif yaşantının birleşimi, yaparak ve sezgiyle öğrenen yerleştiren stildir. A değiştiren somut yaşantıyı yansıtıcı gözlemle birleştirir, izleyerek öğrenir; B özümseyen soyut kavramsallaştırma ve gözlemle kuram kurar; C ayrıştıran yaparak öğrenir ama kuramdan, soyut kavramsallaştırmadan yola çıkar.Kaynak: Öğretim ilkeleri · Öğrenme stilleri
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Eğitim Bilimleri soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →