Eğitimin felsefi temelleri: felsefe akımları ve eğitim akımları

Bir öğretmenin neyi, nasıl ve niçin öğrettiğinin arkasındaki felsefeyi; dört felsefe akımını ve onlardan doğan eğitim akımlarını sınıf içi örneklerle ayırt etmeyi öğren.

6 durakAGS
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · EĞİTİM FELSEFESİ

Felsefe ve eğitim: varlık, bilgi ve değer soruları okula nasıl iner?

Eğitim Bilimleri · Eğitimin temelleri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaEğitimin temelleri nelerdir? Eğitimin felsefi, sosyolojik, psikolojik, ekonomik ve tarihî temelleri neyi açıklar?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Eğitimin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Eğitim bilimleri, eğitimi farklı bilimlerin gözüyle inceleyen alanların bütünüdür: eğitim felsefesi, sosyolojisi, psikolojisi, ekonomisi, tarihi, program geliştirme, ölçme-değerlendirme, rehberlik, yönetim ve teknoloji. Eğitimin ve programın temelleri bu bilimlerden gelir: felsefi temel “ne ve niçin”, psikolojik temel “nasıl öğrenir”, sosyal-kültürel temel “toplum ne bekler”, ekonomik temel “insan gücü ve maliyet”, tarihî temel “nereden geldik” sorusunu cevaplar.

Eğitim bilimleri ve eğitimin temelleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Eğitimin felsefi temeli nedir? Ontoloji, epistemoloji ve aksiyoloji eğitimi nasıl etkiler?

Kısa cevap: Her eğitim sistemi üç felsefi sorunun cevabına dayanır. Ontoloji (varlık felsefesi) “gerçek nedir?” sorusuyla neyin öğretilmeye değer olduğunu, epistemoloji (bilgi felsefesi) “bilgi nedir, nasıl edinilir?” sorusuyla yöntemi, aksiyoloji (değer felsefesi) “iyi ve güzel nedir?” sorusuyla amaçları ve kazandırılacak değerleri belirler. Bu yüzden felsefe, eğitimin “ne ve niçin” sorusunun temelidir.

İki öğretmen aynı sınıfa girer: biri tahtaya klasik bir metin yazar ve tartışmaz, öteki öğrencilerine mahallelerindeki çöp sorununu araştırma ödevi verir. İkisinin farkı yöntemden önce felsefededir.

Eğitimin temel kavramları sayfasında programın temellerini sorulan soruya göre ayırmıştık; felsefi temel “ne öğretilmeli, niçin, nasıl bir insan yetiştirilmeli?” sorusunu cevaplıyordu. Bu sorular felsefenin üç büyük alanından gelir:

Felsefenin üç alanı ve eğitimdeki karşılığı
AlanSorduğu soruEğitimde neyi belirler?
Ontoloji (varlık)Gerçek nedir? Değişmez mi, değişen mi?Öğretilmeye değer olanı: kalıcı gerçekler mi, değişen deneyim mi?
Epistemoloji (bilgi)Bilgi nedir, nasıl edinilir, doğruluğu nasıl sınanır?Yöntemi: akılla mı, deneyle mi, yaşantıyla mı öğrenilir? Program içeriği
Aksiyoloji (değer: etik ve estetik)İyi, doğru, güzel nedir? Değerler mutlak mı, göreli mi?Amaçları ve kazandırılacak değerleri; ahlak ve sanat eğitimi

Bir felsefe akımının bu üç soruya verdiği cevap, okulda öğretmenin rolünü, öğrencinin yerini, programın içeriğini ve öğretim yöntemini doğrudan belirler. Örneğin gerçeğin değişmez olduğuna inanan biri programa yüzyıllardır geçerli “büyük eserleri” koyar; gerçeğin sürekli değiştiğine inanan biri ise öğrenciye hazır bilgi yerine problem çözmeyi öğretir.

İki büyük kümelenme

Eğitim felsefelerini kabaca iki kümede düşünmek işi kolaylaştırır. Geleneksel (öze dönük) görüşler değişmeyen gerçeklere ve kültürel mirasa önem verir; öğretmen ve konu merkezdedir. Çağdaş (değişime dönük) görüşler deneyimi, değişimi ve bireyi öne çıkarır; öğrenci merkezdedir. Bu sayfada önce felsefe akımlarını (idealizm, realizm, pragmatizm, varoluşçuluk), sonra onlardan doğan eğitim akımlarını göreceksin. YKS felsefe serisinde bu akımların bilgi ve varlık anlayışı daha ayrıntılı anlatılır; burada yalnız okula yansıyan yüzleriyle ilgileniyoruz.

Akılda kalsın: Ontoloji → ne öğretelim? Epistemoloji → nasıl öğretelim? Aksiyoloji → hangi değer, hangi amaç? “Gerçek değişmez” diyen geleneksele, “gerçek değişir” diyen çağdaşa gider.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmenin ya da okulun tutumu anlatılır ve hangi felsefi soruya (varlık, bilgi, değer) dayandığı ya da hangi akımı yansıttığı sorulur.

Tuzak“değer” sözcüğü geçmeyen bir ahlak kararını aksiyoloji dışında saymaktır: neyin iyi ya da güzel olduğuna karar veren her şey aksiyolojidir. Bilginin kaynağını ve sınanmasını tartışan açıklama ise epistemolojidir.

⇄Bilgi eşleştirme soru → felsefe alanı

?Soru çöz

Bir program geliştirme komisyonu “Öğrenciler bilgiyi hazır olarak mı almalı, yoksa gözlem ve deneyle kendileri mi üretmeli? Ulaştıkları bilginin doğruluğu nasıl sınanmalı?” sorularını tartışmaktadır. Komisyon felsefenin daha çok hangi alanıyla ilgili bir tartışma yürütmektedir?

✓ C. Bilginin nasıl edinileceği ve doğruluğunun nasıl sınanacağı bilgi felsefesinin, yani epistemolojinin sorusudur. A ontoloji gerçeğin ve varlığın doğasını sorar, bilginin edinilmesini değil; B estetik güzelliği, D etik iyi ve doğru davranışı tartışır; ikisi aksiyolojinin dallarıdır.
AKIM · GELENEKSEL FELSEFELER

İdealizm ve realizm: zihnin dünyası, nesnelerin dünyası

Eğitim Bilimleri · Eğitimin temelleri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

İdealizm ve realizm eğitimde nasıl uygulanır? İdealist ve realist eğitimin farkı nedir?

Kısa cevap: İdealizm (Platon) gerçeği idealarda ve zihinde arar; değerler mutlaktır, eğitim aklı ve ahlakı geliştirir, öğretmen model ve merkezdedir, yöntem diyalog ve anlatımdır. Realizm (Aristoteles) gerçeği zihinden bağımsız nesnel dünyada görür; bilgi duyular ve akılla, bilimsel yöntemle edinilir, program fen ve matematik ağırlıklıdır, yöntem gözlem, gösteri ve deneydir. İkisi de değişmez gerçeklere ve konu merkezli eğitime inanır.

Platon'un Akademia'sında öğrenciler tartışarak “adalet nedir?” diye sorar; Aristoteles'in Lykeion'unda ise bitki ve hayvan örnekleri toplanıp sınıflandırılır.

İdealizm: gerçek zihindedir

İdealizme göre asıl gerçek, duyularla algıladığımız değişken dünya değil, onun ardındaki değişmez fikirler (idealar) ve zihindir. Bilgi akıl yoluyla, içe dönük düşünmeyle ve sezgiyle elde edilir; aslında ruh bilgiyi taşır, eğitim onun hatırlanmasını sağlar. Değerler evrensel ve mutlaktır. Bu yüzden idealist eğitimin amacı aklı ve karakteri geliştirmek, kültürel mirası aktarmaktır. Öğretmen bilgili ve erdemli bir modeldir, sınıfın merkezindedir. Program felsefe, edebiyat, tarih, matematik gibi soyut düşünmeyi besleyen derslere ağırlık verir. Yöntem Sokratik diyalog, anlatım, tartışma ve klasik eserleri okumaktır.

Realizm: gerçek dışarıdadır

Realizme göre dünya zihnimizden bağımsız olarak vardır ve onu bilmek mümkündür. Bilgi duyularla başlar, akılla düzenlenir; doğruluğu gözlem ve deneyle sınanır. Değerler de doğanın düzenine dayanır ve mutlaktır. Realist eğitimin amacı öğrenciye nesnel dünyayı ve onun yasalarını öğretmektir. Program bilim, matematik ve düzenli disiplinlerden oluşur; öğretmen alanında uzman, bilgiyi düzenli sunan kişidir. Yöntem gözlem, gösteri, deney, gezi ve ölçmedir; ölçme ve nesnel sınavlar önemlidir.

İdealizm ve realizm eğitimde
İdealizmRealizm
ÖncüPlatonAristoteles
Gerçekİdealar, zihin; değişmezZihinden bağımsız nesnel dünya; değişmez yasalar
BilgiAkıl, sezgi, içe bakışDuyular + akıl; gözlem ve deney
DeğerMutlak, evrenselMutlak, doğal düzene dayalı
ProgramFelsefe, edebiyat, tarih, klasiklerFen, matematik, düzenli disiplinler
ÖğretmenModel, rehber, merkezdeKonu uzmanı, bilgiyi düzenli sunan
YöntemDiyalog, anlatım, tartışmaGözlem, gösteri, deney, gezi

İki akımın ortak noktası, değişmeyen gerçeklere ve konu merkezli eğitime inanmalarıdır. Bu yüzden ikisi birlikte geleneksel eğitim akımlarının (daimicilik ve esasicilik) kökenini oluşturur.

Akılda kalsın: İdealizm = fikir, zihin, klasik eser, diyalog. Realizm = nesne, duyu, bilim, deney. İkisi de “gerçek değişmez” der ve öğretmeni merkeze koyar. Platon yukarıya (idealar), Aristoteles yeryüzüne (nesneler) bakar.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmenin sınıf uygulaması anlatılır (öğrencilerle “adalet” üzerine diyalog kuran, ya da laboratuvarda gözlem yaptırıp ölçen) ve hangi felsefeyi yansıttığı sorulur.

TuzakDeney ve gözlem görünce hemen pragmatizmi seçmektir: realizmde deney değişmez doğa yasalarını keşfetmek içindir, pragmatizmde ise bir problemi çözmek ve işe yarayanı bulmak içindir.

✎Boşluk doldurma akım ve öncü

Gerçeğin değişmez fikirlerde ve zihinde olduğunu savunan akımının öncüsü dur. Dünyanın zihinden bağımsız var olduğunu ve bilginin gözlem ve deneyle edinildiğini savunan akımı ise ile başlar.

idealizm · Platon · realizm · Aristoteles · pragmatizm · Dewey

?Soru çöz

Bir öğretmen, öğrencilerinin doğadaki değişmez yasaları keşfetmesi gerektiğine inanmaktadır. Derslerinde düzenli biçimde bilgi sunar, öğrencilere gözlem ve deney yaptırır, öğrenmeyi nesnel testlerle ölçer. Bu öğretmenin anlayışı daha çok hangi felsefe akımıyla örtüşür?

✓ A. Değişmez doğa yasaları, düzenli bilgi sunumu, gözlem-deney ve nesnel ölçme realizmin özellikleridir. B idealizm gerçeği zihinde arar, yöntemi deney değil diyalog ve anlatımdır; C varoluşçuluk bireyin öznel seçimini öne çıkarır, nesnel testlere uzaktır; D pragmatizmde deney vardır ama gerçek değişkendir ve amaç problemi çözmektir, değişmez yasa değildir.
AKIM · ÇAĞDAŞ FELSEFELER

Pragmatizm ve varoluşçuluk: işe yarayan bilgi, kendini seçen birey

Eğitim Bilimleri · Eğitimin temelleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Pragmatizm ve varoluşçuluk eğitimde nasıl uygulanır? Dewey'nin yaparak yaşayarak öğrenme anlayışı nedir?

Kısa cevap: Pragmatizme (Peirce, James, Dewey) göre gerçek değişen deneyimdir; bilginin doğruluk ölçütü işe yararlığıdır ve değerler görelidir. Eğitim problem çözme ve yaparak-yaşayarak öğrenmedir, öğretmen rehberdir. Varoluşçuluğa (Kierkegaard, Sartre) göre varoluş özden önce gelir: birey özgür ve sorumludur, değerlerini kendisi seçer. Eğitim bireyin kendini tanımasını ve seçim yapmasını sağlar. Natüralizm (Rousseau) ise çocuğun doğal gelişimine uygun eğitimi savunur.

Bir sınıf, okul bahçesindeki su birikintisi sorununu çözmek için ölçüm yapar, belediyeye mektup yazar ve bir drenaj maketi tasarlar; o hafta fen, matematik ve Türkçe aynı projenin içinde öğrenilir.

Pragmatizm: doğru olan işe yarayandır

Pragmatizm, ABD'de Charles S. Peirce, William James ve John Dewey ile gelişti. Ona göre değişmeyen bir gerçek yoktur; gerçek, insanın çevresiyle etkileşiminde, deneyimde oluşur ve sürekli değişir. Bir bilginin doğru olup olmadığı, bir problemi çözüp çözmediğine, yani işe yararlığına bakılarak anlaşılır. Değerler de göreli ve duruma bağlıdır. Dewey'e göre okul hayata hazırlık değil hayatın kendisidir; öğrenci gerçek problemlerle uğraşarak, yaparak yaşayarak öğrenir. Program disiplinler arası ve öğrencinin ilgisine dayalıdır; öğretmen bilgi aktaran değil, rehberdir. Yöntemler problem çözme, proje, deney ve işbirliğidir. Okul aynı zamanda küçük bir demokratik toplumdur.

Varoluşçuluk: önce var olursun, sonra kendini yaparsın

Varoluşçuluğun öncüleri Søren Kierkegaard ve Jean-Paul Sartre'dır. Sartre'ın “varoluş özden önce gelir” sözü, insanın önceden belirlenmiş bir doğası olmadığını, seçimleriyle kendini oluşturduğunu anlatır. Birey özgürdür ve seçimlerinden sorumludur; bilgi ve değer özneldir. Varoluşçu eğitim bireyin kendini tanımasını, kendi değerlerini seçmesini ve sorumluluk almasını amaçlar. Program seçmelidir; sanat, edebiyat, felsefe gibi insanın varoluşunu düşündüren alanlar önemlidir. Öğretmen dayatmaz, kolaylaştırır; yöntem bireysel çalışma, diyalog ve yaratıcı etkinliklerdir. Standart, herkese aynı sınav bu anlayışa terstir.

Natüralizm: doğaya uygun eğitim

Jean-Jacques Rousseau “Emile” adlı eserinde çocuğun doğuştan iyi olduğunu ve eğitimin çocuğun doğal gelişimini izlemesi gerektiğini savundu. Çocuk kitaptan önce doğadan, deneyimden öğrenmeli; yetişkin dünyası ona erken yaşta dayatılmamalıdır. Bu düşünce çocuk merkezli eğitimin ve ilerlemeciliğin önemli kaynaklarından biridir; Eğitim tarihi sayfasında Rousseau'yu öteki öncülerle birlikte yeniden anacağız.

Pragmatizm ve varoluşçuluk eğitimde
PragmatizmVaroluşçuluk
ÖncülerPeirce, James, DeweyKierkegaard, Sartre
Gerçek ve bilgiDeğişen deneyim; doğru = işe yarayanÖznel; birey anlam verir
DeğerGöreli, duruma bağlıBireyin seçtiği, öznel
AmaçProblem çözen, demokratik toplum üyesiKendini tanıyan, özgür ve sorumlu birey
ProgramDisiplinler arası, yaşam problemleriSeçmeli; sanat, edebiyat, felsefe
YöntemProje, problem çözme, deney, işbirliğiBireysel çalışma, diyalog, yaratıcılık
Akılda kalsın: Pragmatizmin anahtar sözcükleri deneyim, işe yararlık, problem, yaparak yaşayarak; varoluşçuluğunki özgürlük, seçim, sorumluluk, birey. Pragmatizm topluma (demokrasi), varoluşçuluk bireye bakar.
Sınavda

Nasıl sorulur“Bilginin değeri, problem çözmedeki işlevine göre belirlenir” ya da “öğrenci kendi değerlerini seçmeli ve sonuçlarına katlanmalı” gibi bir öncül verilir, hangi akıma ait olduğu sorulur.

TuzakHer öğrenci merkezli uygulamayı pragmatizme bağlamaktır: vurgu toplumsal problem ve işe yararlıksa pragmatizm, bireysel seçim ve öznel anlamsa varoluşçuluktur. Doğaya ve çocuğun doğal gelişimine vurgu natüralizmdir.

⇄Bilgi eşleştirme öğretmen sözü → akım

?Soru çöz

Bir okulda dersler, öğrencilerin çevrelerinde karşılaştıkları gerçek sorunlar etrafında düzenlenmiştir. Öğrenciler gruplar hâlinde veri toplar, çözüm önerir ve önerilerini uygulayarak sınar; doğru çözüm, sorunu gerçekten gideren çözüm kabul edilir. Bu uygulama en çok hangi felsefe akımını yansıtır?

✓ D. Gerçek sorunlar, işbirliği, uygulayarak sınama ve “doğru = işe yarayan” ölçütü pragmatizmin özüdür. A idealizm gerçeği zihinde ve klasiklerde arar; B varoluşçuluk bireyin öznel seçimini öne çıkarır, grup çalışmasıyla toplumsal sorun çözmeyi değil; C realizmde deney değişmez doğa yasalarını bulmak içindir, işe yararlık ölçütü yoktur.
AKIM · GELENEKSEL EĞİTİM AKIMLARI

Daimicilik ve esasicilik: kalıcı gerçekler ve temel bilgiler

Eğitim Bilimleri · Eğitimin temelleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Daimicilik ve esasicilik nedir? İki geleneksel eğitim akımının farkı nedir?

Kısa cevap: Daimicilik (Hutchins, Adler) insan doğasının ve gerçeğin değişmediğine inanır; eğitim her yerde ve herkes için aynı olmalı, aklı geliştirmeli ve “büyük eserler” okutulmalıdır. Esasicilik (Bagley) toplumun kültürel mirasındaki temel bilgi ve becerilerin (okuma, yazma, aritmetik, temel disiplinler) disiplinli biçimde öğretilmesini savunur. İkisi de idealizm ve realizme dayanır; öğretmen ve konu merkezlidir. Daimicilik geçmişe, esasicilik bugüne bakar.

Bir lisede bütün öğrenciler yüzyıllar önce yazılmış klasikleri tartışır; başka bir okulda ise “önce okuma, yazma ve matematikte sağlam temel” sloganıyla günde iki saat temel beceri dersi yapılır.

Felsefe akımları sınıfa doğrudan girmez; onları eğitim akımları taşır. İdealizm ve realizmin geleneksel çizgisinden iki eğitim akımı doğmuştur.

Daimicilik (perenniyalizm)

Daimicilik adını “daimî, kalıcı” sözcüğünden alır. Robert M. Hutchins ve Mortimer Adler gibi düşünürlere göre insanın doğası her yerde ve her çağda aynıdır; insanı insan yapan akıldır. Öyleyse eğitim de her yerde ve herkes için aynı olmalı, aklı geliştirmelidir. Kalıcı gerçekler insanlığın düşünce birikimini taşıyan büyük eserlerde (klasiklerde) saklıdır; öğrenciler bunları okuyup tartışmalıdır. Eğitim hayata hazırlıktır, hayatın kendisi değildir. Meslek eğitimi ve öğrencinin anlık ilgileri ikinci plandadır; öğretmen bilge bir otoritedir.

Esasicilik (esansiyalizm)

Esasicilik, William C. Bagley gibi eğitimcilerin öncülüğünde, ilerlemeciliğin “çocuğun ilgisine göre eğitim” anlayışına tepki olarak güçlendi. Ona göre her toplumun kültürel mirasında, her yetişkinin bilmesi gereken temel (öz) bilgi ve beceriler vardır: okuma, yazma, aritmetik ve bunun üstünde tarih, fen, dil gibi temel disiplinler. Bunlar disiplinli çalışmayla, gerekirse öğrencinin o anki ilgisi olmasa da öğretilmelidir. Öğretmen sınıfın otoritesidir; ölçme ve standartlar önemlidir. “Temele dönüş” hareketleri esasici bir anlayıştır.

Daimicilik ve esasicilik
DaimicilikEsasicilik
Felsefi kökRealizm ve idealizm (akılcı gelenek)İdealizm ve realizm
TemsilcilerHutchins, AdlerBagley
OdakDeğişmeyen evrensel gerçekler, akılKültürün temel bilgi ve becerileri
Zamana bakışGeçmişin kalıcı birikimiBugünün toplumunun ihtiyacı olan temel
ProgramBüyük eserler, genel eğitim; herkese aynıOkuma, yazma, aritmetik, temel disiplinler
ÖğretmenBilge, akıl hocasıOtorite, disiplin sağlayan uzman

İki akım sık karıştırılır, çünkü ikisi de konu ve öğretmen merkezlidir. Ayırt etmenin anahtarı şudur: daimicilik ölümsüz fikirleri ve aklı, esasicilik toplumun bugünkü işleyişi için gerekli temel beceri ve bilgileri vurgular. Daimici bir program Platon'u okutur; esasici bir program önce iyi okuma ve hesap becerisini garanti eder.

Akılda kalsın: Daimicilik = daimî = değişmeyen gerçek + büyük eserler + akıl. Esasicilik = esas = temel bilgi ve beceri (okuma, yazma, aritmetik) + disiplin. İkisi de geleneksel, konu ve öğretmen merkezli.
Sınavda

Nasıl sorulurBir okulun ya da öğretmenin programı anlatılır ve hangi eğitim akımına uyduğu sorulur.

TuzakKlasik eser okutmayı esasicilikle, temel becerilere yoğunlaşmayı daimicilikle karıştırmaktır. “Her yerde herkes için aynı eğitim, akıl, evrensel gerçek” daimicilik; “kültürel miras içinden seçilmiş temel bilgiler, disiplin, standart” esasiciliktir.

⇄Bilgi eşleştirme ipucu → akım

?Soru çöz

“Okul, öğrencinin anlık ilgilerine göre değil, toplumun kültürel mirası içinden seçilmiş ve her yetişkinin bilmesi gereken temel bilgi ve becerilere göre düzenlenmelidir. Bu bilgiler öğretmenin otoritesi altında, çaba ve disiplinle kazanılır.”
Bu görüş hangi eğitim akımına aittir?

✓ B. Kültürel mirastan seçilmiş temel bilgi ve beceriler, öğretmen otoritesi ve disiplin esasiciliğin özelliğidir. A ilerlemecilik tam tersine öğrencinin ilgisini merkeze alır; C daimicilik de geleneksel ve öğretmen merkezlidir ama vurgusu değişmeyen evrensel gerçekler ve büyük eserlerdir; D yeniden kurmacılık okulu toplumu değiştirmenin aracı görür.
AKIM · ÇAĞDAŞ EĞİTİM AKIMLARI

İlerlemecilik ve yeniden kurmacılık: çocuktan başlayıp toplumu değiştirmek

Eğitim Bilimleri · Eğitimin temelleri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

İlerlemecilik ve yeniden kurmacılık nedir? Bu eğitim akımlarında öğretmen ve öğrencinin rolü nedir?

Kısa cevap: İlerlemecilik (Dewey) pragmatizme dayanır: eğitim çocuğun ilgi ve ihtiyaçlarından başlar, yaparak yaşayarak, problem çözerek ve işbirliğiyle öğrenilir; okul demokratik bir yaşam alanıdır, öğretmen rehberdir. Yeniden kurmacılık (Counts, Brameld) da pragmatizme dayanır ama bir adım öteye gider: okul toplumsal sorunları (eşitsizlik, savaş, çevre) ele alarak toplumu yeniden yapılandırmanın aracı olmalıdır. Biri bireye ve şimdiye, öteki topluma ve geleceğe bakar.

Bir sınıf okul bahçesine bir sebze bahçesi kurar ve hesap yapmayı oradan öğrenir; komşu sınıf ise mahalledeki gelir eşitsizliğini inceleyip belediyeye bir çözüm raporu sunar.

İlerlemecilik

İlerlemecilik, John Dewey'nin pragmatizmini okula taşıyan akımdır. Geleneksel okulun ezberci, öğretmen merkezli yapısına karşı çıkar. Ona göre öğrenme öğrencinin ilgi ve ihtiyaçlarından başlamalı; öğrenci gerçek etkinliklerle, problem çözerek, deneyerek, yaparak yaşayarak öğrenmelidir. Bilgi sürekli değiştiği için hazır bilgiyi ezberlemek yerine bilgiye ulaşmayı ve düşünmeyi öğrenmek önemlidir. Okul demokratik bir topluluktur; işbirliği rekabetten değerlidir. Öğretmen otorite değil, rehber ve yol göstericidir. Program disiplinler arasıdır ve esnektir.

Yeniden kurmacılık (yeniden yapılanmacılık)

Yeniden kurmacılık, George Counts ve Theodore Brameld ile gelişti. Counts 1930'ların ekonomik bunalımı içinde okulun yalnız toplumu yansıtmakla kalmayıp yeni bir toplumsal düzen kurmaya cesaret etmesi gerektiğini savundu. Bu akıma göre ilerlemecilik bireye fazla odaklanmıştır; oysa okul toplumsal sorunları (yoksulluk, ayrımcılık, savaş, çevre sorunları) merkeze almalı ve öğrencileri toplumu daha adil bir biçimde yeniden kurmaya hazırlamalıdır. Eğitim geleceğe dönüktür; öğretmen toplumsal değişimin öncüsüdür. Program güncel toplumsal sorunlar etrafında düzenlenir.

İlerlemecilik ve yeniden kurmacılık
İlerlemecilikYeniden kurmacılık
Felsefi kökPragmatizmPragmatizm
TemsilcilerDeweyCounts, Brameld
OdakÇocuğun ilgi ve ihtiyaçları, deneyimToplumsal sorunlar ve toplumsal değişim
Zamana bakışŞimdi: öğrencinin bugünkü yaşantısıGelecek: daha adil bir toplum
OkulDemokratik yaşam alanıToplumu yeniden kurmanın aracı
ÖğretmenRehberToplumsal değişimin öncüsü
Akılda kalsın: İkisinin kökü pragmatizm. İlerlemecilik çocuk + deneyim + şimdi; yeniden kurmacılık toplum + sorun + gelecek. “Okul toplumu değiştirmeli” cümlesini gördüğünde yeniden kurmacılığı düşün.
Sınavda

Nasıl sorulurBir okulun etkinlikleri anlatılır ve hangi akımı yansıttığı sorulur.

TuzakToplumsal bir konunun işlendiği her etkinliği yeniden kurmacılık saymaktır: amaç öğrencinin ilgisini çekmek ve problem çözme becerisi kazandırmaksa ilerlemecilik, amaç toplumsal düzeni eleştirip değiştirmekse yeniden kurmacılıktır. İkinci tuzak, ilerlemeciliği “öğretmensiz eğitim” sanmaktır; öğretmen vardır ama rehberdir.

↕Sıralama geçmişten geleceğe yönelim

  1. İlerlemecilik: öğrencinin bugünkü ilgi ve deneyimi
  2. Daimicilik: geçmişin kalıcı, evrensel gerçekleri
  3. Yeniden kurmacılık: yeniden kurulacak gelecekteki toplum
  4. Esasicilik: bugünkü toplumun ihtiyaç duyduğu temel bilgiler

?Soru çöz

Bir sosyal bilgiler öğretmeni, öğrencileriyle bölgedeki çocuk işçiliğini araştırmakta, sorunun toplumsal nedenlerini tartıştırmakta ve öğrencilerden bu düzeni değiştirmek için somut bir eylem planı hazırlamalarını istemektedir. Öğretmenin bu yaklaşımı daha çok hangi eğitim akımını yansıtır?

✓ C. Toplumsal bir sorunu merkeze alıp düzeni değiştirmeye yönelik eylem planı istemek yeniden kurmacılığın amacıdır. A esasicilik temel bilgi ve becerileri disiplinle öğretir, toplumu değiştirmeyi amaçlamaz; B daimicilik değişmeyen gerçeklere ve klasiklere bakar; D ilerlemecilikte de araştırma vardır ama odak öğrencinin ilgisi ve problem çözme becerisidir, toplumsal düzeni yeniden kurmak değil.
AKIM · BİREY VE ÖZGÜRLEŞME

Varoluşçu eğitim ve eleştirel pedagoji: Freire'nin bankacı eğitim eleştirisi

Eğitim Bilimleri · Eğitimin temelleri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Varoluşçu eğitim ve eleştirel pedagoji nedir? Paulo Freire'nin bankacı eğitim eleştirisi ne anlatır?

Kısa cevap: Varoluşçu eğitim, varoluşçuluk felsefesine dayanır; öğrencinin kendini tanımasını, özgürce seçim yapmasını ve sorumluluk almasını amaçlar, program seçmeli ve bireyseldir. Eleştirel pedagoji (Paulo Freire) okulun eşitsizlikleri yeniden ürettiğini söyler; öğretmenin bilgiyi pasif öğrenciye “yatırdığı” bankacı eğitim yerine diyaloğa dayalı, sorun tanımlayan bir eğitimle öğrencinin bilinçlenip özgürleşmesini savunur.

Bir öğretmen dersin ilk gününde müfredatı okumak yerine öğrencilere “Bu yıl kendiniz için neyi öğrenmeye değer buluyorsunuz?” diye sorar.

Varoluşçu eğitim

Pragmatizm ve varoluşçuluk sayfanın üçüncü konusunda felsefe olarak göründü; varoluşçu eğitim onun okuldaki karşılığıdır. Öğrenci benzersiz bir bireydir ve kendi anlamını yaratmalıdır. Okul öğrenciye hazır kimlik ve değerler dayatmamalı, seçim yapabileceği ortamı sağlamalıdır. Program seçmeli ve esnektir; sanat, edebiyat, felsefe ve drama gibi duyguları ve varoluşu düşündüren alanlar öne çıkar. Öğretmen dayatan değil, öğrencinin kendi yolunu bulmasını kolaylaştıran kişidir. Standart sınavlar ve herkese aynı program bu anlayışla çelişir. Özgür okul örneği olarak sık anılan İngiltere'deki Summerhill okulu (A. S. Neill) öğrencinin derslere katılıp katılmamayı kendisinin seçtiği bir düzenle bu yaklaşıma yakın durur.

Eleştirel pedagoji: Freire

Brezilyalı eğitimci Paulo Freire, “Ezilenlerin Pedagojisi” adlı eserinde geleneksel eğitimi bankacı eğitim diye eleştirdi: öğretmen her şeyi bilen, öğrenci hiçbir şey bilmeyen boş bir kaptır; öğretmen bilgiyi öğrenciye bir banka hesabına para yatırır gibi “yatırır”, öğrenci de ezberler. Freire'ye göre bu düzen öğrenciyi edilgen kılar ve var olan eşitsizlikleri sürdürür. Önerdiği sorun tanımlayan (problem odaklı) eğitimde öğretmen ve öğrenci diyalog içinde birlikte öğrenir; öğrenci kendi yaşamındaki sorunları sorgulayarak bilinçlenir ve dünyayı dönüştürebileceğini fark eder. Eleştirel pedagojinin öteki adları arasında okulsuz bir toplum öneren Ivan Illich ve okulun örtük programını eleştiren düşünürler sayılır.

Geleneksel akımlar idealizm ve realizmden, çağdaş akımlar pragmatizm ve varoluşçuluktan beslenir; eleştirel pedagoji yeniden kurmacılığa yakındır.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Varoluşçu eğitim “kendini seç”, eleştirel pedagoji “dünyayı sorgula ve dönüştür” der. Bankacı eğitim = öğretmen yatırır, öğrenci biriktirir; Freire'nin karşılığı diyalog ve bilinçlenme.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmenin bilgiyi tek yönlü aktarıp öğrenciden yalnız ezber beklediği bir sınıf anlatılır ve bunun Freire'nin hangi kavramıyla eleştirildiği sorulur (bankacı eğitim). Ya da “öğrencinin kendi anlamını yaratması, seçmeli program” verilip akım istenir (varoluşçu eğitim).

TuzakEleştirel pedagoji ile yeniden kurmacılığı tamamen ayrı sanmaktır; ikisi de toplumsal değişime bakar, ama Freire'nin anahtar kavramları diyalog, bilinçlenme ve ezilenlerin özgürleşmesidir.

✎Boşluk doldurma Freire ve varoluşçu eğitim

Paulo Freire, öğretmenin bilgiyi edilgen öğrenciye aktarıp ezberlettiği eğitimi diye eleştirir; onun yerine öğretmen ile öğrencinin içinde birlikte öğrendiği bir eğitim önerir. Öğrencinin kendi değerlerini özgürce seçmesini merkeze alan eğitim akımı ise dur.

bankacı eğitim · diyalog · varoluşçu eğitim · esasicilik · ezber

?Soru çöz

Bir öğretmen dersin tamamını anlatımla geçirmekte, öğrencilerin soru sormasına izin vermemekte ve sınavlarda yalnız defterdeki bilgilerin aynen yazılmasını beklemektedir. Paulo Freire'nin görüşlerine göre bu uygulama en iyi hangi kavramla açıklanır?

✓ A. Bilginin tek yönlü aktarılıp öğrencinin yalnız biriktirip geri verdiği düzen, Freire'nin bankacı eğitim dediği modeldir. B sorun tanımlayan eğitim Freire'nin önerdiği diyaloğa dayalı karşıt modeldir; C bilinçlenme bu modelin amacıdır, uygulamada yok; D yaparak yaşayarak öğrenme Dewey'nin ilerlemecilik ilkesidir, Freire'nin kavramı değil.

Karma tekrar

Bu sayfadan ve önceki 1 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

“Öğretim programları hazırlanırken geçmişte uygulanan programların güçlü ve zayıf yönleri incelenmeli; daha önce denenip başarısız olan uygulamalar yeniden ele alınırken bu deneyimlerden yararlanılmalıdır.”
Bu açıklama program geliştirmenin hangi temeliyle daha çok ilişkilidir?

✓ C. Geçmişte uygulanan programlardan ve deneyimlerden yararlanmak tarihî temelin konusudur. A felsefi temel amaçları ve ideal insanı sorgular, geçmiş uygulamaları değil; B ekonomik temel insan gücü ve maliyetle ilgilidir; D psikolojik temel öğrencinin gelişim ve öğrenme özelliklerine bakar.Kaynak: Eğitimin temel kavramları · Eğitim bilimleri ve eğitimin temelleri

?Soru 2

Bir ülkede okullara, yeni teknolojileri kullanabilen, mevcut alışkanlıkları sorgulayan ve toplumun dönüşümüne öncülük edecek bireyler yetiştirme görevi verilmiştir. Bu görev eğitimin daha çok hangi işleviyle ilgilidir?

✓ A. Alışkanlıkları sorgulayan ve dönüşüme öncülük eden birey yetiştirmek, eğitimin toplumu değiştiren yenileyici yüzüdür. B koruyucu işlev var olan kültürü aktarır, değiştirmez; C bireysel işlev kişinin kendini gerçekleştirmesine odaklanır, burada amaç toplumun dönüşümü; D siyasal işlev rejimin istediği vatandaşı yetiştirmektir, teknoloji ve dönüşüm vurgusu yok.Kaynak: Eğitimin temel kavramları · Eğitimin işlevleri

?Soru 3

Eğitimin “bireyin davranışında kendi yaşantısı yoluyla kasıtlı olarak istendik değişme meydana getirme süreci” biçimindeki tanımına göre aşağıdakilerden hangisi eğitim sayılmaz?

✓ B. Davranış hem kasıtsız (kimse planlamadı) hem istenmedik (toplumun olumsuz bulduğu) olduğu için eğitim değildir. A planlı ve istendik bir yetişkin kursudur, yaygın eğitimdir; C oyun da olsa öğretmenin amaçlı etkinliğidir; D usta-çırak ilişkisi okul dışında olsa da kasıtlı ve istendiktir.Kaynak: Eğitimin temel kavramları · Eğitim nedir? Tanımın öğeleri

?Soru 4

Bir okulda matematik başarısının düşük olmasının nedeni araştırılmış ve okula gelen öğrencilerin önceki sınıflardan gerekli ön bilgileri getirmediği anlaşılmıştır. Sistem yaklaşımına göre sorun öncelikle hangi öğededir?

✓ B. Öğrencinin okula getirdiği ön bilgi (hazırbulunuşluk) sisteme dışarıdan giren bir öğedir, yani girdidir. A düşük başarı çıktıda görülür ama nedeni orada değildir; C dönüt sorunun fark edilmesini sağlayan bilgidir, sorunun kaynağı değildir; D süreç derslerdeki etkinliklerdir, metinde süreçle ilgili bir aksaklık yok.Kaynak: Eğitimin temel kavramları · Eğitim sistemi: girdi, süreç, çıktı

?Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi öğretim kavramına örnektir?

✓ D. Okulda, programa dayalı, planlı ve kontrollü bir süreçtir; öğretimin bütün ayırıcı özellikleri vardır. A kasıtlı ve istendik olduğu için eğitimdir ama okul dışında ve programsızdır; B okulda geçse de planlı bir ders değil, örtük öğrenmedir; C kasıtsız kültürlenmedir.Kaynak: Eğitimin temel kavramları · Eğitim, öğretim, öğrenme farkı

?Soru 6

Bir okulda dersler, öğrencilerin çevrelerinde karşılaştıkları gerçek sorunlar etrafında düzenlenmiştir. Öğrenciler gruplar hâlinde veri toplar, çözüm önerir ve önerilerini uygulayarak sınar; doğru çözüm, sorunu gerçekten gideren çözüm kabul edilir. Bu uygulama en çok hangi felsefe akımını yansıtır?

✓ D. Gerçek sorunlar, işbirliği, uygulayarak sınama ve “doğru = işe yarayan” ölçütü pragmatizmin özüdür. A idealizm gerçeği zihinde ve klasiklerde arar; B varoluşçuluk bireyin öznel seçimini öne çıkarır, grup çalışmasıyla toplumsal sorun çözmeyi değil; C realizmde deney değişmez doğa yasalarını bulmak içindir, işe yararlık ölçütü yoktur.Kaynak: bu sayfa · Pragmatizm, varoluşçuluk, natüralizm

?Soru 7

Bir öğretmen, öğrencilerinin doğadaki değişmez yasaları keşfetmesi gerektiğine inanmaktadır. Derslerinde düzenli biçimde bilgi sunar, öğrencilere gözlem ve deney yaptırır, öğrenmeyi nesnel testlerle ölçer. Bu öğretmenin anlayışı daha çok hangi felsefe akımıyla örtüşür?

✓ A. Değişmez doğa yasaları, düzenli bilgi sunumu, gözlem-deney ve nesnel ölçme realizmin özellikleridir. B idealizm gerçeği zihinde arar, yöntemi deney değil diyalog ve anlatımdır; C varoluşçuluk bireyin öznel seçimini öne çıkarır, nesnel testlere uzaktır; D pragmatizmde deney vardır ama gerçek değişkendir ve amaç problemi çözmektir, değişmez yasa değildir.Kaynak: bu sayfa · İdealizm ve realizm

?Soru 8

Bir program geliştirme komisyonu “Öğrenciler bilgiyi hazır olarak mı almalı, yoksa gözlem ve deneyle kendileri mi üretmeli? Ulaştıkları bilginin doğruluğu nasıl sınanmalı?” sorularını tartışmaktadır. Komisyon felsefenin daha çok hangi alanıyla ilgili bir tartışma yürütmektedir?

✓ C. Bilginin nasıl edinileceği ve doğruluğunun nasıl sınanacağı bilgi felsefesinin, yani epistemolojinin sorusudur. A ontoloji gerçeğin ve varlığın doğasını sorar, bilginin edinilmesini değil; B estetik güzelliği, D etik iyi ve doğru davranışı tartışır; ikisi aksiyolojinin dallarıdır.Kaynak: bu sayfa · Felsefe ve eğitim: üç soru

?Soru 9

Bir öğretmen dersin tamamını anlatımla geçirmekte, öğrencilerin soru sormasına izin vermemekte ve sınavlarda yalnız defterdeki bilgilerin aynen yazılmasını beklemektedir. Paulo Freire'nin görüşlerine göre bu uygulama en iyi hangi kavramla açıklanır?

✓ A. Bilginin tek yönlü aktarılıp öğrencinin yalnız biriktirip geri verdiği düzen, Freire'nin bankacı eğitim dediği modeldir. B sorun tanımlayan eğitim Freire'nin önerdiği diyaloğa dayalı karşıt modeldir; C bilinçlenme bu modelin amacıdır, uygulamada yok; D yaparak yaşayarak öğrenme Dewey'nin ilerlemecilik ilkesidir, Freire'nin kavramı değil.Kaynak: bu sayfa · Varoluşçu eğitim, eleştirel pedagoji

?Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi yaygın eğitimin bir özelliği değildir?

✓ C. Belirli yaş grubu, kademeli yapı ve diploma örgün eğitimin özellikleridir. A doğrudur, yaygın eğitim her yaştan ve her öğrenim durumundan kişiye açıktır; B doğrudur, kurslar kısa ve esnektir; D doğrudur, yaygın eğitim formal eğitimin koludur, plansız olan informaldir.Kaynak: Eğitimin temel kavramları · Formal, informal, örgün, yaygın
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Eğitim Bilimleri soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →