Türk millî eğitiminin genel amaçları: vatandaş, kişilik, meslek
Eğitim Bilimleri · Türk millî eğitim sistemi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaEğitimin bireysel ve toplumsal işlevleri nelerdir? Eğitimin koruyucu ve yenileyici işlevi ne demektir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Eğitimin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Eğitimin bireysel işlevi kişiyi yetenekleri doğrultusunda geliştirip kendini gerçekleştirmesini ve meslek edinmesini sağlamaktır. Toplumsal işlevleri kültürel (kültürü aktarma ve geliştirme), sosyal (sosyalleşme, bütünleşme, toplumsal hareketlilik), ekonomik (nitelikli insan gücü yetiştirme) ve siyasal (vatandaş yetiştirme) diye gruplanır. Eğitim hem var olanı korur (koruyucu işlev) hem toplumu değiştirir (yenileyici işlev).
✎Konu anlatımı
Türk millî eğitiminin genel amaçları nelerdir? Genel amaç ile özel amaç arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'nun 2. maddesine göre Türk millî eğitiminin genel amacı, Türk Milletinin bütün fertlerini üç yönde yetiştirmektir: Atatürk inkılap ve ilkelerine bağlı, görev ve sorumluluklarını bilen yurttaşlar; beden, zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımından dengeli, hür ve bilimsel düşünen, yapıcı ve yaratıcı kişiler; ilgi ve yeteneklerine göre hayata hazırlanmış meslek sahipleri. Kademelerin özel amaçları bu genel amaçlara uygun belirlenir (m.3).Bir ilkokulun yıllık planından bir üniversitenin programına kadar her belgenin ilk sayfasında görünmeyen ama hepsini bağlayan bir metin vardır: 1739 sayılı Kanun'un 2. maddesi.
Millî Eğitim Temel Kanunu (1739 sayılı, kabul: 14 Haziran 1973) “Türk milli eğitiminin düzenlenmesinde esas olan amaç ve ilkeler, eğitim sisteminin genel yapısı, öğretmenlik mesleği, okul bina ve tesisleri, eğitim araç ve gereçleri” ile devletin eğitimdeki görevini “bir sistem bütünlüğü içinde” düzenler. Eğitim tarihi sayfasında bu kanunun 1973'te kabul edildiğini görmüştük. Kanunun kalbi, genel amaçları sayan 2. maddedir.
| Sıra | Kimi yetiştirmek? | Anahtar ifadeler |
|---|---|---|
| 1 | İyi yurttaş | Atatürk inkılap ve ilkelerine ve Atatürk milliyetçiliğine bağlı; millî, ahlaki, insani, manevi ve kültürel değerleri benimseyen; ailesini, vatanını, milletini seven; demokratik, laik ve sosyal hukuk devletine karşı görev ve sorumluluklarını bilen ve davranış hâline getirmiş |
| 2 | Dengeli kişilik | Beden, zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımından dengeli; hür ve bilimsel düşünme gücüne, geniş dünya görüşüne sahip; insan haklarına saygılı; yapıcı, yaratıcı ve verimli |
| 3 | Meslek sahibi | İlgi, istidat ve kabiliyetlerini geliştirerek hayata hazırlamak; kendini ve toplumu mutlu kılacak bir meslek sahibi olmak; birlikte iş görme alışkanlığı |
Madde bu üç amacın sonucunu da söyler: “Böylece” bir yandan Türk vatandaşlarının ve toplumunun refah ve mutluluğunu artırmak, öte yandan millî birlik ve bütünlük içinde iktisadi, sosyal ve kültürel kalkınmayı desteklemek ve “Türk Milletini çağdaş uygarlığın yapıcı, yaratıcı, seçkin bir ortağı yapmak.” Eğitimin temel kavramları sayfasında gördüğümüz işlevler burada yasal biçim alır: birinci amaç siyasal, ikinci amaç bireysel, üçüncü amaç ekonomik işlevle örtüşür.
Özel amaçlar
Kanunun 3. maddesine göre eğitim sistemi bu genel amaçları gerçekleştirecek biçimde düzenlenir; okul öncesi, ilköğretim, ortaöğretim gibi çeşitli derece ve türdeki kurumların özel amaçları genel amaçlara ve temel ilkelere uygun olarak belirlenir. Örneğin okul öncesi eğitimin özel amaçları arasında çocukları ilköğretime hazırlamak ve Türkçeyi doğru ve güzel konuşmalarını sağlamak sayılır (m.20). Genelden özele bir merdiven vardır: genel amaç → kademenin özel amacı → dersin amaçları → bir dersin öğrenme çıktıları.
Nasıl sorulurBir ifade verilir ve 1739'daki genel amaçlardan hangisine karşılık geldiği ya da genel amaçlar arasında yer alıp almadığı sorulur.
Tuzak“hür ve bilimsel düşünme” ile “görev ve sorumluluklarını bilen” ifadelerini aynı amaç sanmaktır: ilki kişilik (2. amaç), ikincisi yurttaşlık (1. amaç) ifadesidir. Kademeye özgü bir amaç (ör. ilköğretime hazırlama) genel değil özel amaçtır.
⇄Bilgi eşleştirme ifade → genel amaç
?Soru çöz
Aşağıdakilerden hangisi 1739 sayılı Kanun'da sayılan Türk millî eğitiminin genel amaçları arasında yer almaz?